Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Chương 2: Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lãnh đạo thực hiện dồn điền đổi thửa từ năm 1996 đến năm 2006. Chương 3: Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lãnh đạo đẩy mạnh thực hiện dồn điền đổi thửa từ năm 2006 đến năm 2013 Chương 4: Một số nhận xét và kinh nghiệm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài DĐĐT là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm làm thay đổi cung cách sử dụng đất nông nghiệp, thói quen, tập quán làm ăn nhỏ lẻ, manh mún của người nông dân, đưa người nông dân gần hơn với nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá với quy mô lớn, một trong những bước quan trọng trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Chính vì vậy, việc nghiên cứu chủ trương DĐĐT trở thành đề tài hấp dẫn, được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu ở các góc độ lịch sử, kinh tế, xã hội học.Kết quả các công trình đã được các nhà khoa học nghiên cứu có thể khái quát và phân thành một số nhóm sau: 1.1 Nhóm công trình nghiên cứu về chủ trương, chính sách ruộng đất của Đảng trong thời kỳ đổi mới có liên quan đến dồn điền đổi thửa.
Sau gần 30 năm đổi mới, đã có nhiều công trình nghiên cứu về chính sách ruộng đất. Kết quả của các công trình nghiên cứu đó đã rút ra những luận cứ khoa học quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, là cơ sở giúp cho Đảng và cấp ủy cũng như chính quyền các cấp hoạch định đúng đắn chủ trương, chính sách DĐĐT một cách có hiệu quả, góp phần đẩy mạnh quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn hiện nay. Đề tài cấp Bộ năm 2004 - 2005 về “Chính sách đất nông nghiệp ở nước ta hiện nay: Thực trạng và giải pháp” của Trần Thị Minh Châu (Khoa Quản lý kinh tế - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh). Đề tài đã trình bày cơ sở lý luận của chính sách quản lý đất đai trong nông nghiệp phù hợp với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nêu lên một số kinh nghiệm thi hành chính sách đất đai nông nghiệp hiệu quả; làm rõ thực trạng chính sách đất đai nông nghiệp Việt Nam; qua đó đề xuất một số quan điểm và giải pháp hoàn thiện chính sách đất nông nghiệp ở Việt Nam trong thời gian tới.
Đặc biệt, đề 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tài cũng đã đề cập trực tiếp đến vấn đề cần thiết phải thực hiện DĐĐT và tích tụ ruộng đất nhằm hướng đến sản xuất hàng hóa với quy mô lớn, theo hướng CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Đề tài cấp bộ "Nghiên cứu thực trạng, đề xuất hoàn thiện chính sách, pháp luật đất đai về quản lý và sử dụng đất của các doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hóa trong giai đoạn hiện nay" năm 2012 của Bùi Sỹ Dũng (Viện Nghiên cứu quản lý đất đai). Đề tài đã đánh giá thực trạng thực hiện các quyền chuyển nhượng quyền sử dụng đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, thế chấp quyền sử dụng đất của cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp. Đề xuất các giải pháp để góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật đất đai nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước và người sử dụng đất.
Đề tài cấp bộ “Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đánh giá tiềm năng đất đai nhằm góp phần sử dụng hợp lý và bảo vệ nguồn tài nguyên đất trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam” năm 2011 của Bùi Văn Sỹ (Viện Nghiên cứu quản lý đất đai). Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đánh giá tiềm năng đất đai. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả đánh giá tiềm năng đất đai nhằm sử dụng hợp lý và bảo vệ nguồn tài nguyên đất phục vụ phát triển kinh tế, xã hội trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam. Đề tài cấp bộ “Nghiên cứu quá trình hình thành của một số chính sách đổi mới đột phá trong nông nghiệp, nông thôn” do Viện Chính sách và Phát triển nông nghiệp, nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) thực hiện năm 2005- 2006; đề tài cấp bộ "Nghiên cứu thực trạng và đề xuất mô hình sử dụng đất nông nghiệp bền vững phục vụ quy hoạch sử dụng đất" năm 2007 của Đào Đức Mẫn (Viện Nghiên cứu quản lý đất đai)… Các đề tài đã khái quát về chính sách ruộng đất, nêu lên thực trạng và giải pháp để nhằm hoàn thiện chính sách ruộng đất, đồng thời đề xuất các mô hình sử dụng đất bền vững phục vụ cho quy hoạch, quản lý và sử dụng đất đai trong giai đoạn hiện nay.
Đây cũng chính là nguồn tư liệu quý giá tạo tiền đề cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tiếp cận, giúp cho tác giả hoàn thành luận án nghiên cứu của mình. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận án tiến sỹ năm 1994 của Vũ Văn Châu về “chính sách ruộng đất của Đảng cộng sản Việt Nam trong công cuộc đổi mới (1986-1993)” đã hệ thống chính sách ruộng đất của Đảng từ sau cách mạng tháng 8/1945; phân tích những nội dung cơ bản của chính sách ruộng đất trong công cuộc đổi mới. Qua đó nêu bật được việc giải quyết vấn đề ruộng đất theo hướng giao các quyền tự chủ và sử dụng cho từng hộ gia đình nông dân là một trong những nội dung cơ bản nhất của đường lối đổi mới của Đảng; bước đầu dự báo kết quả của mối quan hệ giữa phân tán và tập trung ruộng đất sau khi ruộng đất được Nhà nước trực tiếp giao cho từng hộ gia đình nông dân tự chủ thực hiện. Luận án tiến sỹ năm 2004 của Đào Xuân Mùi về “Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai ở ngoại thành Hà Nội” đã hệ thống những vấn đề cơ bản về vai trò, đặc điểm của đất đai trong nông nghiệp và trong phát triển kinh tế xã hội; đánh giá thực trạng, đề ra những quan điểm giải pháp nhằm tăng cường quản lý nhà nước về đất đai ở ngoại thành Hà Nội.
Luận án tiến sỹ năm 2015 của Bùi Minh Hồng về “Thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp hiện nay ở tỉnh Vĩnh Phúc”, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án đánh giá, phân tích thực trạng thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp hiện nay ở Vĩnh Phúc, chỉ ra những mặt tích cực, những hạn chế tiêu cực cũng như những yếu kém, bất cập của thị trường này và nguyên nhân của những yếu kém, hạn chế, bất cập từ đó đề xuất phương hướng và những giải pháp tạo môi trường thông thoáng cho thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp phát triển linh hoạt nhằm khai thác có hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ tốt cho CNH, HĐH. Đồng thời, luận án cũng đề xuất giải pháp phát triển thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp ở Vĩnh Phúc và kiến nghị với Trung ương, các bộ ngành có liên quan và địa phương tháo gỡ những khó khăn vướng mắc trong quá trình vận hành thị trường này. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài các đề tài nghiên cứu khoa học và luận án tiến sỹ nêu trên, một số cuốn sách cũng đã đề cập đến quá trình đổi mới chính sách ruộng đất của Đảng và Nhà nước, cụ thể như sau: Cuốn sách Vấn đề sở hữu ruộng đất trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần ở Việt Nam của Hoàng Việt, NXB.
Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 1999, tác giả đã tập trung nghiên cứu các vấn đề: vai trò của sở hữu ruộng đất đối với phát triển nông nghiệp, sở hữu ruộng đất trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, thực trạng sở hữu và quản lý ruộng đất, sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện quan hệ sở hữu và quản lý ruộng đất ở Việt Nam. Tác giả kiến nghị: cụ thể hóa hơn nữa quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất nói chung, đất nông nghiệp nói riêng bằng các văn bản pháp quy thích hợp. Cuốn sách Cơ sở lý luận và thực tiễn tiếp tục hoàn thiện chính sách đất đai ở Việt Nam của Nguyễn Đình Kháng, NXB Lao động, Hà Nội, năm 2008, đã nghiên cứu sâu sắc về nội dung cơ bản của lý luận Mác - Lênin về quan hệ đất đai. Qua đó, nghiên cứu thực trạng vận dụng quan hệ đất đai qua các giai đoạn lịch sử ở Việt Nam, đánh giá mức độ vận dụng quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác về quan hệ đất đai thông qua việc xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật đất đai ở Việt Nam.
Cuốn sách Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp, thành tựu, vấn đề và triển vọng của Nguyễn Văn Bích, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 1994, tác giả đã phân tích những nội dung, thành tựu và những vấn đề cần tiếp tục của công cuộc đổi mới quản lý nông nghiệp. Về giải pháp của chính sách ruộng đất, tác giả kiến nghị: Các quyền năng đối với người được giao ruộng đất phải rõ ràng và thể chế hóa, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ sản xuất nong nghiệp cần được giao sớm và đầy đủ. Khuyến khích quá trình tích tụ ruộng thông qua quyền chuyển đổi và chuyển nhượng.
Tổ chức nghiên cứu sớm các khung pháp luật, chính sách mới đối với “thị trường đất” ở Việt Nam. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cuốn sách Ruộng đất, nông nghiệp và nông thôn Việt Nam thời kỳ cận - hiện đại của Nguyễn Văn Khánh, NXB. Thế giới, Hà Nội, năm 2013. Tác giả đã tập trung tìm hiểu và làm sáng tỏ tình hình cùng những chuyển biến trong cơ cấu, quyền sử dụng ruộng đất, nhất là những chuyển biến của năng suất và sản lượng lúa qua các thời kỳ.
Đồng thời trên một mức độ nhất định, cuốn sách cũng đề cập và phân tích về những thay đổi trong đời sống của nông dân và nông thôn nước ta trong một số làng xã và địa phương tiêu biểu về loại hình ở miền Bắc trong những năm đổi mới chính sách ruộng đất nông nghiệp. Cuốn sách Biến đổi cơ cấu ruộng đất và kinh tế nông nghiệp ở vùng châu thổ Sông Hồng trong thời kỳ đổi mới (Qua khảo sát một số làng xã) của Nguyễn Văn Khánh, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2001.