Chương 1: ĐẢNG BỘ HUYỆN LẬP THẠCH LÃNH ĐẠO PH T TRIỂN GI O DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2005 1. Huyện Lập Thạch và tình hình GD&ĐT của huyện trƣớc năm 1997 1. Vài nét về huyện Lập Thạch Lập Thạch là huyện miền núi nằm phía Tây Bắc của tỉnh Vĩnh Phúc ở vị trí từ 105°30′ đến 105°45′ kinh Đông và 21°10′ đến 21°30′ vĩ Bắc. Lập Thạch có địa giới phía Bắc giáp hu ện Sơn Dương (tỉnh Tuyên Quang) và dã núi Tam Đảo; phía Đông giáp hu ện Tam Đảo và hu ện Tam Dương; phía Nam giáp hu ện Vĩnh Tường; phía Tâ giáp hu ện Sông Lô và thành phố Việt Trì (tỉnh Phú Thọ).
Trung tâm huyện lỵ là thị trấn Lập Thạch, cách trung tâm tỉnh khoảng 20km về phía Đông Nam. Hu ện bao gồm 38 xã và thị trấn (tính đến năm 2005). Đến năm 2008, hu ện Lập Thạch được tách ra để thành lập 2 hu ện Lập Thạch và hu ện Sông Lô. Từ đâ hu ện Lập Thạch có 20 đơn vị hành chính cấp cơ sở bao gồm 2 thị trấn và 18 xã, địa giới hành chính của hu ện Lập Thạch được ổn định cho tới na.
* Sự thay đổi về địa giới hành chính qua các thời kỳ Trong số các địa danh các hu ện của tỉnh Vĩnh Phúc hiện na , Lập Thạch là tên hu ện tương đối ít biến động suốt chiều dài lịch sử. Ngu ên nghĩa chữ Lập Thạch theo Hán tự là “Đá dựng”. Trước khi có tên hu ện, thì đó là tên làng, làng Lập Thạch, bởi trong làng có cột đá dựng tự nhiên, tựa như một tòa miếu cổ. Về sau làng Lập Thạch đổi gọi là x Lập Thạch gồm có 4 thôn: Do Nha (còn gọi là làng Ngà hoặc Miêu Nha Thôn), Vinh Quang (tức xóm Chùa), Đại Trung (tức làng Cả, Cao Trung thôn), Văn Lâm (tức Văn Minh thôn).
Trong các thư tịch cổ, địa danh huyện Lập Thạch được ch p lần đầu tiên trong sách Sử ký tục i n của Phan Phu Tiên, và đặc biệt là trong Đại Việt 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sử ký to n thư năm 1479, sử quan Ngô Sĩ Liên đã chọn ch p vào phần Bản kỉ to n thư, uyển thứ VIII, ỉ nh Trần một đoạn có nhắc đến tên hu ện Lập Thạch: “Thiếu Đế, ỉ Mão ( iến Tân) năm thứ 2 (1399), (Minh Thái Tổ kiến văn, năm thứ nhất). Tháng 8, tên cướp Ngu ễn Nhữ Cái trốn vào núi Thiết Sơn, làm giả tiền giấ tiêu dùng. Gặp lúc Thuận Tông bị giết, hát Chân bị ch m, mới chiêu dụ dân lành được hơn vạn người, hoạt động ở các xứ Lập Thạch, Để Giang, Lịch Sơn, Đà Giang, Tản Viên, cướp bóc bừa bãi, các châu hu ện không sao khống chế được”. Căn cứ theo Đại Việt sử ký toàn thư và các sách địa chí cổ về sau như Sơn Tâ chí, Sơn Tâ tỉnh chí khi chép về hu ện Lập Thạch đều khẳng định “.nhi Lập Thạch tri danh thủ kiến” (nghĩa là: tên hu ện Lập Thạch, lần đầu tiên thấ có từ đó - tức từ Đại Việt sử ký to n thư).
Như vậ , năm 1399 là năm đầu tiên tên huyện Lập Thạch được ch p vào chính sử. Hu ện Lập Thạch vẫn giữ ngu ên tên gọi cho tới ngà nay. Trong thời kỳ trung đại, địa dư hu ện Lập Thạch khá rộng, đến đầu thế kỷ (năm 1903) hu ện có tới 11 tổng (Bạch Lưu, Đạo ỷ, Đông Định, Đông Mật, Hạ Ích, Hoàng Chỉ, Nhân Mục, Sơn Bình, Thượng Đạt, Tử Du và Yên Xá) và 81 làng. Tới năm 1927, do sáp nhập một số làng với nhau và phân bố lại một số tổng, hu ện Lập Thạch còn 70 làng, vẫn giữ ngu ên số lượng tổng, tu tổng Đông Định đổi tên thành tổng Đại Lượng và tổng Sơn Bình đổi thành tổng Bình Sơn.
Sau Cách mạng Tháng Tám, Quốc hội và Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa xoá bỏ cấp phủ và tổng là hai cấp trung gian, mở rộng cấp xã, nhỏ hơn tổng nhưng lớn hơn làng xã trước kia, bao gồm một số thôn xóm cũ. Trải qua một số lần điều chỉnh địa dư và tên gọi, đến năm 1968 (năm hợp nhất Phú Thọ và Vĩnh Phúc thành tỉnh Vĩnh Phú), hu ện Lập Thạch còn 38 xã. Trong suốt thời kỳ trực thuộc tỉnh Vĩnh Phú, hu ện Lập Thạch có hai lần tha đổi 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com địa giới hành chính: năm 1977 hu ện Lập Thạch được hợp nhất với hu ện Tam Dương thành một hu ện lấ tên là Tam Đảo, hu ện lỵ đóng tại phố Miễu (Hoa Lư), xã Liễn Sơn. Năm 1978, hu ện Tam Đảo lại được tách thành 2 hu ện: Hu ện Tam Dương hợp với hu ện Bình u ên và lấ tên là Tam Đảo; còn hu ện Lập Thạch giữ ngu ên địa dư và địa danh cũ; hu ện lỵ được chu ển về đóng tại uân Hòa.
Từ ngà 1/1/1996, hu ện Lập Thạch có 39 đơn vị hành chính cấp cơ sở (38 xã và 1 thị trấn). Từ 1/1/1997 thực hiện Nghị qu ết kỳ họp thứ 10 của Quốc hội khóa I (7/11/1996) tỉnh Vĩnh Phúc được tái lập trên cơ sở tách tỉnh Vĩnh Phú thành tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ. Năm 2003 Chính phủ ra nghị định về việc thành lập thị xã Phúc Yên và hu ện Tam Đảo, hu ện Lập Thạch chu ển 3 xã Bồ Lý, Đạo Trù, Yên Dương về hu ện Tam Đảo mới. Sau khi điều chỉnh, từ ngà 1/1/2004 hu ện Lập Thạch còn lại 32.30,17 ha diện tích tự nhiên và 207.326 nhân khẩu với 36 đơn vị hành chính trực thuộc (gồm 35 xã và 1 thị trấn), vẫn là hu ện rộng nhất của tỉnh Vĩnh Phúc [22,14-21].
Từ ngà 7/1/2009, thực hiện Nghị định số 09/NĐ - CP của Chính phủ, huyện Lập Thạch còn lại 17.310,22 ha diện tích tự nhiên và 123.664 nhân khẩu, có 20 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm: thị trấn Lập Thạch, thị trấn Hoa Sơn, các xã: Sơn Đông, Triệu Đề, Đình Chu, uân Lôi, Văn Quán, Tiên Lữ, Đồng Ích, Bàn Giản, Tử Du, Liên Hòa, Ngọc Mỹ, Xuân Hòa, Vân Trục, Liễn Sơn, Thái Hòa, Bắc Bình, Hợp Lý, Quang Sơn1. Tính đến na , Lập Thạch là một địa danh cấp hu ện được ra đời sớm nhất của tỉnh Vĩnh Phúc và tồn tại lâu nhất với trên 600 năm lịch sử. * Điều kiện tự nhiên và xã hội 1 Trích Nghị định số 09/NĐ – CP (ngày 23/12/2008) của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện Lập Thạch để thành lập huyện Sông Lô tỉnh Vĩnh Phúc 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về điều kiện tự nhi n v t i nguy n thi n nhi n, Lập Thạch là hu ện miền núi có khí hậu nhiệt đới, nóng ẩm, mưa nhiều về mùa hè và khô lạnh vào mùa đông rất thích hợp với nhiều loại câ trồng, vật nuôi cho ph p phát triển nền nông nghiệp đa dạng. Trên địa bàn hu ện có 2 con sông lớn chả qua là sông Lô và sông Phó Đá , ngoài ra còn có nhiều sông nhỏ, suối và ngòi: ngòi Ngạc, ngòi Len, ngòi Dừa…; với 3 hồ lớn: hồ Suối Sải, hồ Bò Lạc và hồ Vân Trục; ngoài ra còn nhiều mạch nước ngầm rất thuận lợi cho sinh hoạt và làm nông nghiệp của nhân dân trong vùng.
Hu ện Lập Thạch cũng là vùng đất có nhiều loại khoáng sản phi kim loại làm vật liệu xâ dựng: than bùn, đất s t, đá, cát, cuội, Caolin, Mica, Fenpat…thuận lợi cho việc phát triển nhiều ngành thủ công tru ền thống và công nghiệp xâ dựng. Về dân cư, lao động, tính đến năm 2010, Lập Thạch có 118.772 người với nhiều tộc người khác nhau trong đó người inh chiếm tới 92,3%, ngoài ra còn có người Sán Dìu, Cao Lan, Dao, Tà , Nùng, Thái, Hoa…Đặc biệt, Lập Thạch là vùng đất có người Việt Cổ cư trú từ rất lâu đời với nhiều di chỉ thời đại đá mới ở xã uân Hòa (thôn Đồng uân). Với những tru ền thống sản xuất khác nhau các tộc người trong hu ện luôn có sự giao lưu, trao đổi kinh nghiệm sản xuất tạo nên một sự đa dạng trong các ngành nghề sản xuất trong cư dân. Tổng số lao động trong độ tuổi tính đến năm 2010 là 63.556 người chiếm 53% tổng số dân.
* Truyền thống đấu tranh và truyền thống giáo dục khoa cử Về lịch sử đấu tranh, Lập Thạch là vùng đất liền kề với kinh đô của Nhà nước Văn Lang thời Hùng Vương nên có một lịch sử đấu tranh hào hùng trong quá trình dựng nước và giữ nước. Nga từ cuối thế kỷ II trước công ngu ên Lữ Gia đã đưa tướng sĩ cùng gia qu ến về lập căn cứ tại vùng đất phía Tâ Bắc hu ện (thuộc xã Liễn Sơn, Liên Hòa và một số xã thuộc hu ện Sông Lô ngà na ) chống lại quân nhà Hán. Đến thế kỷ I sau công ngu ên, Hai Bà 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trưng khởi nghĩa tại Mê Linh (trước kia thuộc Vĩnh Phúc) chống lại nhà Hán, nhân dân trong vùng hăng hái tham gia. Tiếp theo, các triều đại phong kiến Việt Nam, vùng đất Lập Thạch đã đóng góp rất nhiều sức người, sức của cho các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược phương Bắc: chống quân Lương thế kỷ VI, chống quân Ngu ên - Mông thế kỷ III, chống quân Minh thế kỷ XV.
Trong đó, nổi lên những danh tướng lẫ lừng cho như: danh tướng đời Lê là Trần Ngu ên Hãn. Đến cuối thế kỷ I đầu thế kỷ , khi thực dân Pháp xâm lược và áp đặt nền đô hộ lên đất nước ta, vùng đất Lập Thạch lại một lần nữa anh dũng đứng lên chống giặc ngoại xâm. Trong đó nổi bật nhất là sự ủng hộ của nhân dân trong vùng trong cuộc khởi nghĩa của Ngu ễn Quang Bích (trong giai đoạn 9/1891 đến 12/1892) và cuộc khởi nghĩa của nghĩa quân Đề Thám tại Núi Sáng (từ tháng 7 đến tháng 9/1909). Ngoài ra, năm 1917 nghĩa quân của Đội Cấn từ Thái Ngu ên đã rút về Lập Thạch xâ dựng căn cứ ở vùng Liễn Sơn và Đạo Trù đã được nhân dân nơi đâ ủng hộ hết lòng.
Từ năm 1930 đến năm 1945, Lập Thạch là nơi đầu tiên của tỉnh xâ dựng được phong trào cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam. Đến ngà 17/8/1945, Ủ ban Dân tộc giải phóng và Mặt trận Việt Minh hu ện hu động đông đảo nhân dân trong hu ện vũ trang khởi nghĩa giành chính qu ền về ta nhân dân.