Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG KHỐI LIÊN MINH CÔNG NHÂN - NÔNG DÂN - TRÍ THỨC THỜI KỲ ĐỔI MỚI 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về liên minh công nhân-nông dân-trí thức 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về liên minh công nhân- nông dân-trí thức Cách mạng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng vĩ đại và sâu sắc nhất trong lịch sử loài người. Để có thể tiến hành thắng lợi cuộc cách mạng vĩ đại này, thì một trong những vấn đề tiên quyết là giai cấp vô sản phải tập hợp được đông đảo quần chúng nhân dân lao động, lãnh đạo họ thực hiện cuộc đấu tranh cách mạng xoá bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng chế độ xã hội mới-xã hội xã hội chủ nghĩa.
Để hoàn thành nhiệm vụ lịch sử đó, trước hết bản thân giai cấp vô sản phải ý thức được sứ mệnh lịch sử của mình, phải xây dựng, tổ chức được bộ tham mưu chiến đấu, đó là Đảng cách mạng, và phải xác định được những đối tượng cần đoàn kết, liên minh nhằm tập hợp lực lượng tiến hành cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa do giai cấp vô sản lãnh đạo. Không phải ngay từ khi ra đời giai cấp công nhân đã ý thức được sứ mệnh lịch sử cũng như vị trí trung tâm của mình trong liên minh. Với các giai cấp và các tầng lớp xã hội khác cũng không thể ngay từ đầu đã tự nguyện tham gia vào khối liên minh với giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh quyết liệt, xoá bỏ ách áp bức bóc lột của giai cấp tư sản, xây dựng chế độ xã hội mới không còn áp bức giai cấp, áp bức dân tộc. Địa vị kinh tế-xã hội của mỗi giai cấp, mỗi tầng lớp xã hội khác nhau đã quy định thái độ của họ đối với khối liên minh này.
Xuất phát từ sự phân tích cơ cấu kinh tế của xã hội tư bản chủ nghĩa, Mác-Ănghen đã luận chứng một cách khoa học về địa vị kinh tế-xã hội, vai trò và sứ mệnh lịch sử đặc biệt của giai cấp công nhân là người tiên phong lãnh đạo và là lực lượng chủ yếu trong cuộc cách mạng xoá bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, 10 xây dựng một chế độ xã hội mới trên cơ sở công hữu về tư liệu sản xuất, xoá bỏ vĩnh viễn mọi nguồn gốc của tình trạng người bóc lột, áp bức người. Chủ nghĩa Mác - Lênin đã luận giải một cách khách quan và khoa học rằng, trong thời kỳ quá độ lên CNXH vẫn còn đan xen nhiều thành phần kinh tế, vẫn còn cơ cấu xã hội - giai cấp trong đó có những giai cấp và tầng lớp xã hội: giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, tầng lớp trí thức, tiểu thương, tiểu chủ, tiểu tư sản, những nhà tư sản. Theo lý luận Mác - Lênin, trong thời kỳ quá độ lên CNXH, vẫn còn đấu tranh giai cấp và liên minh giai cấp, nhưng với những nội dung mới và những hình thức mới. Theo đó, vấn đề chính trị đã chuyển trọng tâm sang lĩnh vực kinh tế, quản lý và tổ chức xây dựng xã hội mới.
Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ rõ vấn đề liên minh công- nông - trí không chỉ là vấn đề có tầm quan trọng chiến lược đối với việc giành chính quyền của giai cấp công nhân, mà còn là điều kiện trọng yếu để giai cấp công nhân có thể tiếp tục giữ vững được vai trò lãnh đạo của mình và giữ vững được chính quyền trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội. Lênin nhấn mạnh: “Nguyên tắc cao nhất của chuyên chính là duy trì khối liên minh giữa giai cấp vô sản và nông dân để giai cấp vô sản có thể giữ vững được vai trò lãnh đạo và chính quyền nhà nước”1. Lênin cũng nhấn mạnh thực chất của liên minh này trong thời kỳ quá độ lên CNXH là: giai cấp vô sản tiếp tục lãnh đạo nông dân đi lên CNXH. Lênin nói về thực chất, tức là về cái bản chất nhất của liên minh; còn trong thực tiễn, ngoài cái bản chất nhất ấy, ta còn thấy rất nhiều mối quan hệ, nội dung, hình thức.
của quá trình thực hiện liên minh. Trong đó, tuỳ theo truyền thống tâm lý xã hội, truyền thống dân tộc, của các quốc gia, các dân tộc khác nhau thái độ, mức độ tham gia liên minh của mỗi giai cấp, mỗi tầng lớp xã hội ở các quốc gia, các dân tộc cụ thể đó cũng có sự khác nhau. Cơ cấu kinh tế - xã hội đã hình thành khách quan ở một nước nông nghiệp trong thời kỳ quá độ lên CNXH - cơ cấu ngành kinh tế và cơ cấu thành phần kinh tế. Đó là những yêu cầu khách quan của việc hình thành và phát triển trong mối quan hệ khăng khít giữa các ngành công nghiệp với nông nghiệp và các ngành khác trong quá trình xây dựng CNXH.
Lênin chỉ rõ: nông nghiệp làm cơ 1 Lênin Toàn tập,T. 44, Nxb Tiến bộ, Matxcơva, 1978, tr.57 11 sở cho sự phát triển công nghiệp. Theo Người, xét về tiền đề kinh tế, nếu không có dự trữ lương thực và năng lượng thì không thể xây dựng được công nghiệp1. Trong từng bước phát triển, công nghiệp luôn có vai trò quan trọng là cải tạo nông nghiệp từng bước hiện đại, cải tạo cả nông thôn và nông dân tiến lên CNXH; đồng thời công nghiệp làm cơ sở cho toàn bộ nền kinh tế XHCN.
Như vậy, xét về yêu cầu của cơ cấu kinh tế, thì tất yếu buộc phải gắn nông nghiệp với công nghiệp trong một cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất. Từ đó đã tới sự hình thành tự nhiên và tất yếu nhu cầu liên minh giữa công nhân và nông dân. Xét về mặt chính trị - xã hội, giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp lao động khác, trong đó có trí thức vừa là lực lượng sản xuất cơ bản, vừa là lực lượng chính trị - xã hội to lớn trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Mác và Lênin đã cho rằng: cùng là những giai cấp lao động bị áp bức bóc lột nặng nề nhất trong chế độ tư hữu (phong kiến và tư sản), giai cấp công nhân và giai cấp nông dân vốn đã gắn bó với nhau.
Do đó, xét dưới góc độ liên minh giai cấp thì giai cấp nông dân là “bạn đồng minh tự nhiên” của giai cấp công nhân. Tất nhiên, khái niệm đồng minh tự nhiên không có nghĩa là “đương nhiên, tự phát, tùy tiện”., trái lại, cái “tự nhiên” mà chủ nghĩa Mác - Lênin xác định là nói đến tính quy định của cái bản chất và tính quy luật khách quan của tồn tại xã hội. ở đây đồng minh “tự nhiên” mang tính quy luật khách quan đó phải được Đảng cầm quyền nhận thức và vận dụng một cách đúng đắn, khoa học, sáng tạo. Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác trong thời kỳ quá độ lên CNXH không phải xảy ra một cách tự phát, vô tổ chức.
mà là có tổ chức, có lãnh đạo của Đảng tiên phong của giai cấp công nhân và thông qua vai trò của Nhà nước. Xét về mặt chính trị, chủ nghĩa Mác - Lênin còn khẳng định: “Nguyên tắc cao nhất của chuyên chính là duy trì khối liên minh giữa giai cấp vô sản và nông dân”2 Trong thời kỳ quá độ lên CNXH từ một nước tiểu nông, xây dựng nền kinh tế hàng hóa, nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường trong đó có kinh tế tư nhân, nhất là tư bản tư nhân và hợp tác với các nước TBCN, nếu đảng cộng sản, giai cấp công nhân không tổ chức, lãnh đạo được lực lượng vĩ đại của 1 Xem V. Lênin Toàn tập, T.43, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1978, tr. Lênin Toàn tập, T.44, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1978, tr.
12 toàn dân, đặc biệt là nông dân để họ tin tưởng và dốc lòng thực hiện đường lối cách mạng của đảng, thì giai cấp nông dân và nhiều tầng lớp lao động khác dễ bị giai cấp tư sản, chủ nghĩa đế quốc, các thành phần kinh tế tư nhân lôi kéo. Lênin, khi đó chẳng những chúng ta sẽ “mất một cơ sở kinh tế”1 mà còn có nguy cơ rạn nứt, tan vỡ liên minh, đổ vỡ chế độ mới. Trái lại, nếu chúng ta thực hiện tốt liên minh với nông dân và các tầng lớp lao động khác, trong đó trước hết là trí thức, thì chẳng những cơ sở kinh tế ngày càng vững vàng, phát triển, mà đồng thời chế độ chính trị XHCN cũng ngày càng được củng cố vững chắc. Lênin, khi sản xuất càng hiện đại, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, thì chính công nông và trí thức càng cần phải gắn bó với nhau hơn và đó là cơ sở vững chắc để xây dựng chế độ chính trị - xã hội XHCN tốt đẹp.
Để được hoàn toàn giải phóng, giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức và nhân dân lao động các dân tộc chẳng những phải tự giải phóng khỏi chế độ áp bức bóc lột, mà còn phải tự giải phóng khỏi nghèo nàn lạc hậu. Chính vì thế độc lập dân tộc càng phải tất yếu gắn với CNXH. Bản thân giai cấp nông dân, dù rất đông đảo và có tiềm năng cách mạng, nhưng do cách thức sản xuất lạc hậu, không có hệ tư tưởng riêng, lực lượng phân tán, dễ bị lôi kéo. không thể tự giải phóng mình.
Bản thân trí thức, dù có tiềm năng trí tuệ và vai trò rất quan trọng trong xã hội, nhưng do không đại biểu cho phương thức sản xuất riêng, không có hệ tư tưởng riêng, mà luôn phải gắn với một giai cấp thống trị xã hội, họ cũng không thể tự giải phóng mình. Họ chỉ có thể được giải phóng hoàn toàn và triệt để, khi được tổ chức lại trong một liên minh dưới sự lãnh đạo của đảng tiên phong của giai cấp công nhân để thực hiện việc giành chính quyền và tiến hành xây dựng CNXH, CNCS. Khi được tổ chức và lãnh đạo đúng đắn, khối liên minh này sẽ trở thành lực lượng kinh tế, lực lượng chính trị rất hùng mạnh, làm cơ sở vững chắc cho xây dựng, tổ chức và bảo vệ vững chắc Tổ quốc XHCN. Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, liên minh công - nông và trí thức là một nguyên tắc chiến lược, một tất yếu phổ biến đối với các cuộc cách mạng do Đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo.