Lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam và quan hệ kinh tế với Trung Quốc giai đoạn 2006-2015

Tổng hợp kiến thức Lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc (2006-2015), tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu

• Tác giả: Hà Văn Thùy
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Quang Hiển
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc (2006-2015)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG TRONG QUAN HỆ KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VỚI TRUNG QUỐC TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2010
• 1.1. Hoàn cảnh lịch sử và chủ trƣơng của Đảng
• 1.2. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG TRONG QUAN HỆ KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VỚI TRUNG QUỐC TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2015
• 2.1. Bối cảnh lịch sử và chủ trƣơng của Đảng
• 2.2. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. Một số kinh nghiệm
• 3.2. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng trong quan hệ kinh tế của Việt Nam với Trung Quốc từ năm 2006 đến năm 2010

Giai đoạn 2006-2010 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc. Đảng Cộng sản Việt Nam đã đưa ra nhiều chính sách đối ngoại nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế với Trung Quốc. Trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới có nhiều biến động, Đảng đã xác định rõ ràng tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ này. Các chỉ đạo của Đảng tập trung vào việc tăng cường thương mại và đầu tư, đồng thời đảm bảo lợi ích quốc gia. Một trong những điểm nổi bật là việc ký kết các hiệp định thương mại song phương, tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư và xuất nhập khẩu giữa hai nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, vẫn tồn tại nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề nhập siêu từ Trung Quốc. Điều này đòi hỏi Đảng cần có những điều chỉnh kịp thời trong chính sách để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Hoàn cảnh lịch sử

Trong giai đoạn này, tình hình quốc tế diễn ra phức tạp với nhiều biến động. Trung Quốc nổi lên như một cường quốc kinh tế, ảnh hưởng lớn đến Việt Nam. Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận thức rõ ràng về tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ với Trung Quốc trong bối cảnh toàn cầu hóa. Sự phát triển của Trung Quốc không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra nhiều thách thức cho Việt Nam. Do đó, Đảng đã chủ động xây dựng các chính sách nhằm tăng cường hợp tác kinh tế, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia. Việc ký kết các hiệp định thương mại và đầu tư đã tạo ra nền tảng vững chắc cho sự phát triển của quan hệ kinh tế giữa hai nước.

1.2. Chủ trương của Đảng

Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn này tập trung vào việc thúc đẩy hợp tác kinh tế với Trung Quốc. Đảng đã xác định rõ ràng rằng việc phát triển quan hệ kinh tế với Trung Quốc là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại. Các chỉ đạo của Đảng nhấn mạnh việc tăng cường thương mại và đầu tư, đồng thời đảm bảo sự cân bằng trong mối quan hệ. Đảng cũng đã đưa ra các giải pháp nhằm giảm thiểu nhập siêu từ Trung Quốc, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường tại Trung Quốc. Điều này không chỉ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trong quan hệ song phương mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

II. Sự lãnh đạo của Đảng trong quan hệ kinh tế của Việt Nam với Trung Quốc từ năm 2011 đến năm 2015

Giai đoạn 2011-2015, Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Chính sách đối ngoại của Đảng trong giai đoạn này được điều chỉnh để phù hợp với tình hình kinh tế và chính trị trong nước cũng như quốc tế. Đảng đã tập trung vào việc nâng cao chất lượng hợp tác kinh tế, không chỉ dừng lại ở thương mại mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác như đầu tư và hợp tác phát triển. Một trong những điểm nhấn là việc ký kết các hiệp định hợp tác kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam và Trung Quốc. Tuy nhiên, Đảng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề chủ quyền trên biển Đông, ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa hai nước. Điều này đòi hỏi Đảng cần có những điều chỉnh kịp thời trong chính sách để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

2.1. Bối cảnh lịch sử

Bối cảnh lịch sử trong giai đoạn 2011-2015 có nhiều biến động, đặc biệt là sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực. Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức từ Trung Quốc, đặc biệt là trong vấn đề chủ quyền trên biển Đông. Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận thức rõ ràng về tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ với Trung Quốc trong bối cảnh này. Sự phát triển của Trung Quốc không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra nhiều thách thức cho Việt Nam. Do đó, Đảng đã chủ động xây dựng các chính sách nhằm tăng cường hợp tác kinh tế, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia.

2.2. Chủ trương của Đảng

Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn này tiếp tục nhấn mạnh việc thúc đẩy hợp tác kinh tế với Trung Quốc. Đảng đã xác định rõ ràng rằng việc phát triển quan hệ kinh tế với Trung Quốc là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại. Các chỉ đạo của Đảng nhấn mạnh việc tăng cường thương mại và đầu tư, đồng thời đảm bảo sự cân bằng trong mối quan hệ. Đảng cũng đã đưa ra các giải pháp nhằm giảm thiểu nhập siêu từ Trung Quốc, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường tại Trung Quốc. Điều này không chỉ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trong quan hệ song phương mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

III. Nhận xét và kinh nghiệm

Giai đoạn 2006-2015 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc lãnh đạo quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Một trong những bài học quan trọng là việc cần thiết phải duy trì sự cân bằng trong mối quan hệ. Đảng đã nhận thức rõ ràng rằng việc phát triển hợp tác kinh tế với Trung Quốc không chỉ mang lại lợi ích mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Do đó, việc xây dựng các chính sách phù hợp để giảm thiểu nhập siêu và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam là rất quan trọng. Bên cạnh đó, Đảng cũng cần chú trọng đến việc nâng cao tình hình kinh tế trong nước, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào thương mại và đầu tư với Trung Quốc. Những kinh nghiệm này sẽ là cơ sở để Đảng tiếp tục phát triển quan hệ kinh tế với Trung Quốc trong tương lai.

3.1. Một số kinh nghiệm

Một số kinh nghiệm rút ra từ giai đoạn 2006-2015 cho thấy rằng việc duy trì sự cân bằng trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc là rất quan trọng. Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận thức rõ ràng rằng việc phát triển hợp tác kinh tế với Trung Quốc không chỉ mang lại lợi ích mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Do đó, việc xây dựng các chính sách phù hợp để giảm thiểu nhập siêu và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam là rất quan trọng. Bên cạnh đó, Đảng cũng cần chú trọng đến việc nâng cao tình hình kinh tế trong nước, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào thương mại và đầu tư với Trung Quốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc từ năm 2006 đến năm 2015 là một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Trong giai đoạn này, kim ngạch thương mại hai chiều giữa hai nước tăng từ khoảng 20 tỷ USD năm 2008 lên trên 30 tỷ USD năm 2011, thể hiện sự phát triển mạnh mẽ nhưng cũng tiềm ẩn nhiều thách thức như nhập siêu lớn của Việt Nam từ Trung Quốc. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc định hướng và chỉ đạo quan hệ kinh tế song phương, tập trung vào các lĩnh vực thương mại và đầu tư, đồng thời đánh giá những thành tựu, hạn chế và rút ra bài học kinh nghiệm trong giai đoạn này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm thời gian từ năm 2006 đến năm 2015, chủ yếu trên lãnh thổ Việt Nam, với trọng tâm là các chính sách, chủ trương của Đảng và tác động của chúng đến quan hệ kinh tế Việt – Trung. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế, đồng thời góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quan hệ quốc tế đa chiều và lý thuyết phát triển kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hóa. Lý thuyết quan hệ quốc tế đa chiều giúp phân tích sự tương tác phức tạp giữa các quốc gia lớn, đặc biệt là vai trò của các cường quốc trong khu vực Đông Á, trong đó có Trung Quốc và Việt Nam. Lý thuyết phát triển kinh tế tập trung vào các khái niệm như hội nhập kinh tế quốc tế, cân bằng thương mại, và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Các khái niệm chính bao gồm:

• Hội nhập kinh tế quốc tế: quá trình mở rộng và sâu sắc hóa quan hệ kinh tế giữa các quốc gia thông qua thương mại, đầu tư và các hiệp định đa phương.
• Cán cân thương mại: sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu, phản ánh mức độ phụ thuộc và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): vốn đầu tư từ nước ngoài vào các dự án trong nước, ảnh hưởng đến chuyển giao công nghệ và phát triển kinh tế.
• Chính sách đối ngoại kinh tế: các chủ trương, biện pháp của Đảng và Nhà nước nhằm điều chỉnh và thúc đẩy quan hệ kinh tế quốc tế.
• Phát triển bền vững: sự phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và đảm bảo lợi ích lâu dài cho quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp với phương pháp phân tích tổng hợp và logic. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn kiện Đảng, báo cáo chính phủ, số liệu thống kê thương mại và đầu tư, các công trình nghiên cứu trước đây, cùng các văn bản pháp luật liên quan đến quan hệ kinh tế Việt – Trung. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu và số liệu liên quan trong giai đoạn 2006-2015, được chọn lọc kỹ càng để đảm bảo tính khách quan và toàn diện. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định tính kết hợp với phân tích định lượng số liệu thương mại và đầu tư nhằm đánh giá xu hướng và hiệu quả của các chính sách. Timeline nghiên cứu được chia thành hai giai đoạn chính: 2006-2010 và 2011-2015, tương ứng với các Đại hội Đảng lần thứ X và XI, nhằm phản ánh sự thay đổi trong chủ trương và chỉ đạo của Đảng trong từng giai đoạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng thương mại mạnh mẽ nhưng mất cân đối: Kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ khoảng 20 tỷ USD năm 2008 lên trên 30 tỷ USD năm 2011, tuy nhiên Việt Nam nhập siêu từ Trung Quốc chiếm tới 70-80% tổng nhập siêu quốc gia, gây áp lực lớn lên cán cân thương mại và nền kinh tế trong nước.
2. Đầu tư Trung Quốc vào Việt Nam tăng nhanh nhưng quy mô nhỏ: Số dự án đầu tư tăng gấp hơn 8 lần từ 76 dự án năm 2000 lên 657 dự án năm 2009, với tổng vốn đăng ký tăng 22 lần, nhưng vốn trung bình mỗi dự án chỉ khoảng 4,25 triệu USD, thấp hơn nhiều so với các nhà đầu tư khác.
3. Chính sách lãnh đạo của Đảng có sự điều chỉnh linh hoạt: Đảng Cộng sản Việt Nam đã chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời ban hành nhiều chính sách nhằm cân bằng thương mại và thu hút đầu tư có chọn lọc, thể hiện qua các nghị quyết và hiệp định song phương.
4. Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu chưa hợp lý: Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô, nông sản và thủy sản sang Trung Quốc, trong khi nhập khẩu chủ yếu là máy móc, thiết bị, hàng tiêu dùng giá rẻ, dẫn đến sự phụ thuộc và hạn chế phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của tình trạng nhập siêu lớn và mất cân đối thương mại chủ yếu do cơ cấu sản xuất trong nước còn yếu kém, đặc biệt là ngành công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển, khiến Việt Nam phải nhập khẩu nhiều nguyên liệu và sản phẩm trung gian từ Trung Quốc. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định về sự phụ thuộc kinh tế và thách thức trong quan hệ Việt – Trung. Việc Đảng Cộng sản Việt Nam điều chỉnh chính sách nhằm tăng cường hội nhập nhưng vẫn giữ vững độc lập tự chủ là một điểm sáng, thể hiện qua các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch thương mại, bảng phân tích cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu và biểu đồ số lượng dự án đầu tư theo năm, giúp minh họa rõ nét xu hướng và thách thức trong quan hệ kinh tế song phương. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế, đồng thời cảnh báo về nguy cơ phụ thuộc và mất cân bằng trong quan hệ thương mại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước: Đẩy mạnh đầu tư vào các ngành công nghiệp phụ trợ nhằm giảm nhập khẩu nguyên liệu và sản phẩm trung gian, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, cải thiện năng lực cạnh tranh xuất khẩu. Chủ thể thực hiện là Bộ Công Thương và các địa phương, với mục tiêu tăng tỷ lệ nội địa hóa lên trên 50% trong vòng 5 năm.
2. Cân bằng cán cân thương mại thông qua chính sách xuất nhập khẩu: Áp dụng các biện pháp kiểm soát nhập khẩu hàng tiêu dùng không thiết yếu, đồng thời khuyến khích xuất khẩu các mặt hàng có giá trị gia tăng cao. Bộ Tài chính và Bộ Công Thương phối hợp thực hiện, với mục tiêu giảm nhập siêu từ Trung Quốc xuống dưới 30% tổng nhập siêu quốc gia trong 3 năm tới.
3. Thu hút đầu tư có chọn lọc từ Trung Quốc: Ưu tiên các dự án đầu tư công nghệ cao, thân thiện môi trường và có quy mô lớn, hạn chế các dự án nhỏ, công nghệ lạc hậu. Chính phủ và các cơ quan quản lý đầu tư cần xây dựng cơ chế ưu đãi và kiểm soát chặt chẽ, nhằm nâng cao chất lượng đầu tư trong 5 năm tới.
4. Tăng cường hợp tác và đàm phán song phương: Đẩy mạnh các cơ chế hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư, đồng thời giải quyết các vấn đề tồn tại như cân bằng thương mại và bảo vệ lợi ích quốc gia. Bộ Ngoại giao và Bộ Kế hoạch và Đầu tư là chủ thể chính, với kế hoạch tổ chức các hội nghị định kỳ hàng năm để đánh giá và điều chỉnh chính sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế và đối ngoại: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chính sách cân bằng thương mại, thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp hỗ trợ.
2. Các nhà nghiên cứu và học giả về quan hệ quốc tế và kinh tế phát triển: Tài liệu phân tích sâu sắc về vai trò lãnh đạo của Đảng trong quan hệ kinh tế Việt – Trung, giúp hiểu rõ bối cảnh và xu hướng phát triển.
3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực thương mại và đầu tư nước ngoài: Cung cấp thông tin về cơ hội, thách thức và chính sách liên quan đến hợp tác kinh tế Việt Nam – Trung Quốc, hỗ trợ ra quyết định đầu tư.
4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành lịch sử, kinh tế và quan hệ quốc tế: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá để nghiên cứu về chính sách đối ngoại kinh tế và quan hệ song phương trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao quan hệ kinh tế Việt Nam – Trung Quốc lại có sự mất cân đối lớn?
   Do cơ cấu sản xuất trong nước còn yếu, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô và nhập khẩu máy móc, thiết bị, hàng tiêu dùng từ Trung Quốc, dẫn đến nhập siêu lớn và phụ thuộc kinh tế.

2. Vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc như thế nào?
   Đảng giữ vai trò lãnh đạo, định hướng chính sách hội nhập kinh tế quốc tế, cân bằng thương mại và thu hút đầu tư, nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và phát triển bền vững.

3. Đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam có những đặc điểm gì?
   Đầu tư tăng nhanh về số lượng dự án nhưng quy mô nhỏ, chủ yếu tập trung vào công nghiệp và xây dựng, ít dự án công nghệ cao và quy mô lớn.

4. Các chính sách nào đã được áp dụng để giảm nhập siêu từ Trung Quốc?
   Việt Nam áp dụng các biện pháp kiểm soát nhập khẩu hàng tiêu dùng không thiết yếu, khuyến khích xuất khẩu mặt hàng giá trị gia tăng cao và phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước.

5. Luận văn có đề xuất giải pháp gì cho tương lai?
   Tăng cường phát triển công nghiệp hỗ trợ, cân bằng cán cân thương mại, thu hút đầu tư có chọn lọc và tăng cường hợp tác song phương nhằm nâng cao hiệu quả quan hệ kinh tế Việt – Trung.

Kết luận

• Luận văn làm rõ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc định hướng và chỉ đạo quan hệ kinh tế Việt Nam – Trung Quốc giai đoạn 2006-2015.
• Phân tích chi tiết sự phát triển thương mại và đầu tư, đồng thời chỉ ra những thách thức như nhập siêu lớn và đầu tư quy mô nhỏ.
• Đánh giá các chính sách và chủ trương của Đảng nhằm cân bằng thương mại, thúc đẩy phát triển bền vững và bảo vệ lợi ích quốc gia.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm phát triển công nghiệp hỗ trợ, kiểm soát nhập khẩu, thu hút đầu tư chất lượng và tăng cường hợp tác song phương.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các chính sách đề xuất, theo dõi sát sao diễn biến quan hệ kinh tế và tổ chức các hội nghị đánh giá định kỳ để điều chỉnh kịp thời.

Luận văn là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp trong việc phát triển quan hệ kinh tế Việt Nam – Trung Quốc một cách hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 : Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng trong quan hệ kinh tế của Việt Nam với Trung Quốc từ năm 2006 đến năm 2010. Chương 2 : Sự lãnh đạo của Đảng trong quan hệ kinh tế của Việt Nam với Trung Quốc từ năm 2011 đến năm 2015. Chương 3 : Nhận xét và kinh nghiệm. 10 z Chƣơng 1 CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG TRONG QUAN HỆ KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VỚI TRUNG QUỐC TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2010 1.

Hoàn cảnh lịch sử và chủ trƣơng của Đảng 1. Hoàn cảnh lịch sử Tình hình quốc tế:Thế giới trong những năm đầu của thế kỷ XXI diễn biến phức tạp và nhiều màu sắc với các mâu thuẫn – quan hệ chồng chéo, đan xen, vận động, diễn biến vô cùng phức tạp. Tất cả các nước đều đặt lợi ích quốc gia làm mục tiêu tối thượng trong quan hệ quốc tế, tùy theo điều kiện của mình tham gia vào đời sống chính trị quốc tế hết sức nhộn nhịp. Sự đan xen đó tạo nên một bức tranh nhiều màu sắc phản ánh mọi mặt của đời sống kinh tế chính trị thế giới.

Xu hướngtoàn cầu hoá ngày càng đóng vai trò chủ đạo trong quan hệ quốc tế. Quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới với động lực là các cuộc “Cáchmạng khoa học kỹ thuật” diễn ra mạnh mẽ lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia, trong bối cảnh đó lợi ích quốc gia ngày càng đan xen và tùy thuộc lẫn nhau làm ra đời một loạt chủ thể mới trên trường quốc tế, xuất hiện những vấn đề toàn cầu cần sự hợp tác của toàn thể cộng đông quốc tế.Tương quan lực lượng và quan hệ giữa các nước lớn, các trung tâm quyền lực lớn có nhiều thay đổi;cục diện thế giới đa cực ngày càng có những biểu hiện rõ ràng. Các nền kinh tế mới nổi (BRIC), đặc biệt là Trung Quốc tiếp tục có những bước phát triển mạnh, làm thay đổi tương quan sức mạnh tổng thể giữa các nước lớn, bao hàm cả kinh tế – chính trị – quân sựtạo thành một sự chuyển dịch sức mạnh rõ rệt theo hướng từ một sang đa trung tâm và do đó cục diện thế giới sẽ chuyển nhanh hơn theo hướng “đa cực”.Tuy nhiên, cục diện chung vẫn là “một siêu, đa cường”, Mỹ vẫn là cường quốc số một về cả kinh tế, chính trị và quân sự, có khả năng chi phối đời sống kinh tế – chính trị thế giới 11 z nhưng cũng phải chia sẻ ảnh hưởng với các cường quốc khác, nhất là các nước mới nổi lên như Trung Quốc, Nga, Ấn Độ. Các nước lớn vừa hợp tác vừa kiềm chế lẫn nhau, cạnh tranh gay gắt hơn ở khu vực “ngoại vi”, nhất là ở các địa bàn chiến lược, giàu tài nguyên như: Trung Đông, châu Phi, Nam Á…các “khu đệm” cận kề các quốc gia mới nổi như khu vực Đông Nam Á, Nam Á và Liên Xô cũ.Quá trình toàn cầu hoá cũng thúc đẩy sự liên kết kinh tế và liên kết khu vực phát triển mạnh, dẫn đến việc hình thành các tổ chức và cơ chế kinh tế, thương mại, tài chính có tính chất toàn cầu và khu vực như: Tổ chức thương mại thế giới (WTO), quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới (WB), Liên minh Châu Âu (EU), Khu vực tự do thương mại Bắc Mỹ (NAFTA), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Có thể khẳng định rằng: Toàn cầu hoá kinh tế là xu thế chứa đựng những mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực. Toàn cầu hoá tạo cơ hội hợp tác và phát triển nhất là về kinh tế giữa các nước (chuyển giao vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý, thúc đẩy giao lưu văn hoá, trí tuệ, củng cố cơ chế quốc tế, tăng cường hữu nghị và xích lại gần nhau giữa các dân tộc). Mặt khác, toàn cầu hoá cũng tạo ra những nguy cơ to lớn cho nhân loại (gia tăng sự bất bình đẳng,khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn, nguy cơ suy thoái truyền thống, bản sắc dân tộc, nguy cơ mất độc lập chủ quyền và quốc tế hoá các tiêu cực và tệ nạn xã hội). Sự thật là trong khi các nước lớn hợp tác và đấu tranh, cạnh tranh nhau để thiết lập trật tự thế giới đơn cực hay đa cực, thì tuyệt đại đa sốcác quốc gia, dân tộc trên thế giới vẫn kiên trì hợp tác và đấu tranh cho một trật tự thế giới công bằng, tốt đẹp, cho mục tiêu độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.

Như vậy, sự thay đổi trong tương quan so sánh quyền lực giữa các nước lớn,các trung tâm lớn của quan hệ quốc tế đã khiến tư duy đối ngoại của các quốc gia cần phải có sự thay đổi cho phù hợp. Xung đột sắc tộc, bạo loạn tiếp tục xảy ra ở nhiều nước và trở nên phức tạp hơn khi có nhân tố tôn giáo, ly khai.Các mâu thuẫn cơ bản trên 12 z thếgiớibiểu hiện dưới những hình thức và mức độ khác nhau vẫn tồn tại và phát triển, có mặt sâu sắc thêm. Đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp tiếp tục diễn ra gay gắt với nội dung và hình thức mới. Năm 2006, khu vực Trung Đông vẫn là nơi tập trung nhiều loại mâu thuẫn gay gắt và nóng bỏng nhất thế giới, biểu hiện bằng cả chiến tranh, xung đột vũ trang, bạo lực khủng bố, khủng hoảng hạt nhân, khủng hoảng chính trị, khủng hoảng nhân đạo.

Đặc biệt sau sự kiện 11/9/2001 ở Mỹ, Mỹ và các đồng minh tiến hành chiến tranh ở Áp-gha-ni-xtan, I-rắc nhằm mục đích chống khủng bố quốc tế, can thiệp có phần “thái quá” vào công việc nội bộ của một số nước có chủ quyền. Chính những hành động đó đã đe doạ nền an ninh chung của nhân loại và làm gia tăng các hoạt động khủng bố trên thế giới. Các vụ việc tương tự như bạo loạn ở Tây Tạng (2008) và Tân Cương (2009) có thể trở thành xung đột giữa Nhà nước củamột số nước lớn và thế giới Hồi giáo. Đặc biệt, sự xuất hiện của chủ nghĩa khủng bố là mối đe dọa phi truyền thống nguy hiểm nhất, là hiểm họa mang tính toàn cầu.

Hoạt động khủng bố diễn ra ở nhiều nước, nhiều khu vực trên thế giới, song tập trung nhất là ở khu vực Trung Đông, Nam Á, Đông – Nam Á. Các tổ chức khủng bố tiến hành điều chỉnh chiến thuật khủng bố, chuyển từ tổ chức các vụ khủng bố quy mô lớn sang các hoạt động khủng bố nhỏ lẻ, thành phần tham gia khủng bố ngày càng đa dạng hơn, phương thức, thủ đoạn khủng bố ngày càng tinh vi, nguy hiểm hơn. Các tổ chức khủng bố đang tích cực củng cố về mặt tổ chức, bổ sung lực lượng và tìm kiếm, phát triển các phương tiện khủng bố kỹ thuật cao, đặc biệt nguy hiểm như vũ khí hóa học, sinh học và vũ khí hạt nhân. Cuộc cách mạng khoa học công nghệ diễn ra quyết liệt hơn và chuyển hướng sang các công nghệ sạch, tiết kiệm nguyên nhiên liệu.

Cách mạng khoa họccông nghệ ngày càng phát triển(nhất là trong các lĩnh vực côngnghệnano, năng lượng mới, công nghệ vi sinh, công nghệ thông tin – tin học, tự động hoá, rô bốt…) sẽ tiếp tục là động lực phát triển của kinh tế thế giới, tác động 13 z đến tất cả các lĩnh vực đời sống mỗi quốc gia và quan hệ quốc tế. Thành tựu khoa học công nghệ giúp các nước phát triển sau có thể rút ngắn thời gian của từng nấc thang phát triển, có cơ hội thực hiện chiến lược “đi tắt đón đầu”, tiến thẳng vào các lĩnh vực hiện đại, có hàm lượng công nghệ cao nếubcóchiến lược đúng. Cách mạng khoa học công nghệ cũng sẽ đẩy nhanh quá trình cơ cấu lại các ngành công nghiệp đồng thờicũng mang đến những thách thức rất lớn đối với mọi quốc gia dân tộc, nhất là những nước nghèo lạc hậu sẽ đứng trước cơ hội phát triển hoặc tụt hậu, lệ thuộc bên ngoài. Thế giới đang đứng trước những vấn đề toàn cầu như bảo vệ môi trường, bùng nổ dân số, bệnh tật hiểm nghèo, tội phạm xuyên quốc gia… Trong đó, biến đổi khí hậu trở thành một vấn đề được tất cả các quốc gia quan tâm và trở thành một chủ đề quan trọng trong chương trình nghị sự của các nước, các tổ chức khu vực và quốc tế.

Đây sẽ là vấn đề tranh luận gay gắt giữa các nhóm nước đang phát triển và phát triển, thậm chí ngay trong từng quốc gia. Các vấn đề, như chống phổ biến vũ khí giết người hàng loạt, chống các tội phạm xuyên quốc gia cũng là những vấn đề đáng quan ngại của các quốc gia, các tổ chức khu vực và quốc tế.Cạn kiệt tài nguyên, nhất là nguồn năng lượng và nguồn nước dẫn đến sự cạnh tranh phức tạp và có thể trở thành nguồn gốc của xung đột quốc tế. Việc chạy đua để kiểm soát tài nguyên giữa các cường quốc sẽ làm cho môi trường an ninh – chính trị quốc tế thêm căng thẳng. Biến động dân số trở thành một vấn đề toàn cầu lớn có tác động đến an ninh và phát triển.

Dân số toàn cầu sẽ tiếp tục tăng nhanh, nhưng không đồng đều và mất cân đối ngày càng lớn, đặt ra nhiều vấn đề về môi trường, năng lượng, lương thực, và các vấn đề xã hội kèm theo. Tăng dân số trong bối cảnh toàn cầu hoá làm cho di cư quốc tế tăng lên cả về số lượng và phạm vi. Trong khi các nước đều có nhu cầu ngày càng lớn về giữ gìn bản sắc dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hoá, thì nhân tố di cư tác động bất lợi cho việc duy trì bản sắc và củng cố đoàn kết dân tộc / sắc tộc trong phạm vi mỗi nước. Những điều 14 z này có thể là thách thức đối với nhiều nước và làm phức tạp thêm quan hệ giữa các nước.

Khu vực:Cả Việt Nam và Trung Quốc đều nằm ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương – một khu vực năng động nhất về phát triển kinh tế và là tâm điểm của quan hệ quốc tế. Đặc biệt, khu vực Đông Á đã trở thành khu vực có tiềm năng và sức tăng trưởng nhanh nhất trong nền kinh tế thế giới. Xu thế hợp tác, liên kết trong khu vực phát triển mạnh mẽ, đặc biệt về kinh tế.Hàng loạt các Tổ chức trong khu vực như:Diễn đàn khu vực (ARF); Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA); Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC); sự hình thành cơ chế hợp tác ASEAN – Đông Bắc Á theo mô hình ASEAN + 1, ASEAN + 3; Khu vực mậu dịch tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA).