Luận văn về sự phát triển quan hệ Việt Nam - ASEAN từ năm 1995 đến năm 2005

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Luận văn đảng lãnh đạo xây dựng và phát triển quan hệ việt nam asean từ năm 1995 đến năm 2005, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Phát Triển Quan Hệ Việt Nam - ASEAN Giai Đoạn 1995-2005
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐÀ VIỆT NAM GIA NHẬP ASEAN VÀ TỪNG BƯỚC THAM GIA CÁC LĨNH VỰC HỢP TÁC CỦA ASEAN (1995 - 2000)
• 1.1. Quá trình Việt Nam gia nhập ASEAN
• 1.2. Khái quát tình hình thế giới và trong nước tác động đến chính sách của Việt Nam đối với ASEAN (1986-1995)

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Việt Nam ASEAN giai đoạn 1995 2005

Giai đoạn 1995-2005 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam và ASEAN. Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN vào ngày 28 tháng 7 năm 1995, trở thành thành viên thứ bảy của tổ chức này. Sự kiện này không chỉ thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc hội nhập quốc tế mà còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác kinh tế, chính trị và văn hóa với các nước trong khu vực. Việc gia nhập ASEAN đã giúp Việt Nam nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế và tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài.

1.1. Tình hình chính trị và kinh tế Việt Nam trước khi gia nhập ASEAN

Trước khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã trải qua nhiều biến động lớn về chính trị và kinh tế. Sau khi thực hiện chính sách đổi mới vào năm 1986, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Tuy nhiên, tình hình chính trị trong khu vực Đông Nam Á vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là sau cuộc chiến tranh lạnh.

1.2. Ý nghĩa của việc gia nhập ASEAN đối với Việt Nam

Việc gia nhập ASEAN đã mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam, bao gồm việc tăng cường hợp tác kinh tế, cải thiện an ninh khu vực và nâng cao vị thế quốc tế. Việt Nam đã có cơ hội tham gia vào các diễn đàn khu vực, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững và ổn định trong khu vực.

II. Những thách thức trong quan hệ Việt Nam ASEAN giai đoạn 1995 2005

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng quan hệ giữa Việt Nam và ASEAN cũng đối mặt với không ít thách thức. Các vấn đề như an ninh khu vực, sự khác biệt về chính sách đối ngoại và kinh tế giữa các nước thành viên đã tạo ra những khó khăn trong việc xây dựng một cộng đồng ASEAN thống nhất. Đặc biệt, tình hình chính trị tại Campuchia và các vấn đề liên quan đến Biển Đông đã ảnh hưởng đến mối quan hệ này.

2.1. Vấn đề an ninh khu vực và tác động đến quan hệ

An ninh khu vực là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Việt Nam - ASEAN. Các tranh chấp lãnh thổ, đặc biệt là ở Biển Đông, đã tạo ra những căng thẳng trong mối quan hệ giữa Việt Nam và một số nước ASEAN khác.

2.2. Sự khác biệt trong chính sách đối ngoại

Sự khác biệt trong chính sách đối ngoại giữa các nước thành viên ASEAN đã gây khó khăn cho việc xây dựng một chiến lược hợp tác chung. Việt Nam cần phải tìm cách điều chỉnh chính sách của mình để phù hợp với các nước trong khu vực.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong phát triển quan hệ Việt Nam ASEAN

Để phát triển quan hệ với ASEAN, Việt Nam đã áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp khác nhau. Việc tham gia tích cực vào các diễn đàn khu vực, thúc đẩy hợp tác kinh tế và văn hóa, cũng như tăng cường đối thoại chính trị là những biện pháp quan trọng. Việt Nam cũng đã chủ động tham gia vào các chương trình hợp tác đa phương để nâng cao vị thế của mình trong ASEAN.

3.1. Tham gia các diễn đàn khu vực

Việt Nam đã tích cực tham gia vào các diễn đàn như Hội nghị cấp cao ASEAN, các cuộc họp bộ trưởng và các hội nghị chuyên đề khác. Điều này giúp Việt Nam thể hiện quan điểm và lợi ích của mình trong các vấn đề khu vực.

3.2. Thúc đẩy hợp tác kinh tế và thương mại

Việt Nam đã nỗ lực thúc đẩy hợp tác kinh tế với các nước ASEAN thông qua việc ký kết các hiệp định thương mại tự do và các thỏa thuận hợp tác kinh tế khác. Điều này không chỉ giúp tăng cường thương mại mà còn tạo ra nhiều cơ hội đầu tư cho Việt Nam.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong quan hệ Việt Nam ASEAN

Kết quả nghiên cứu cho thấy quan hệ Việt Nam - ASEAN đã có những bước tiến đáng kể trong giai đoạn 1995-2005. Sự gia tăng trong thương mại, đầu tư và hợp tác văn hóa đã góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực. Các chương trình hợp tác đã được triển khai hiệu quả, tạo ra nhiều lợi ích cho cả hai bên.

4.1. Tăng trưởng thương mại và đầu tư

Thương mại giữa Việt Nam và các nước ASEAN đã tăng trưởng mạnh mẽ, với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mức cao. Đầu tư từ các nước ASEAN vào Việt Nam cũng gia tăng, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và phát triển kinh tế.

4.2. Hợp tác văn hóa và giáo dục

Hợp tác văn hóa và giáo dục giữa Việt Nam và ASEAN đã được thúc đẩy thông qua các chương trình trao đổi sinh viên, hội thảo và các hoạt động văn hóa khác. Điều này giúp tăng cường hiểu biết lẫn nhau và xây dựng mối quan hệ bền vững.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ Việt Nam ASEAN

Quan hệ Việt Nam - ASEAN trong giai đoạn 1995-2005 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Trong tương lai, Việt Nam cần tiếp tục phát huy những thành tựu đã đạt được, đồng thời tìm kiếm các giải pháp mới để nâng cao hiệu quả hợp tác với ASEAN.

5.1. Định hướng phát triển quan hệ trong tương lai

Việt Nam cần xác định rõ các mục tiêu và định hướng phát triển quan hệ với ASEAN trong bối cảnh mới. Việc tăng cường hợp tác đa phương và tham gia vào các sáng kiến khu vực sẽ là chìa khóa để nâng cao vị thế của Việt Nam.

5.2. Thách thức và cơ hội trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới, Việt Nam cần phải linh hoạt và sáng tạo trong việc xây dựng quan hệ với ASEAN. Các thách thức như biến đổi khí hậu, an ninh khu vực và phát triển bền vững sẽ là những vấn đề cần được chú trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiến trình đổi mới tư duy đối ngoại từ Đại hội VI năm 1986 và Đại hội VII năm 1991 đã mở đường cho Việt Nam phá vỡ thế bao vây cô lập, từng bước mở rộng quan hệ ngoại giao với 169 quốc gia và thiết lập quan hệ kinh tế thương mại với 165 quốc gia và vùng lãnh thổ. Cột mốc ngày 28/7/1995 khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 7 của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã tạo nên bước chuyển chiến lược mang tính lịch sử. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm rõ sự lãnh đạo đúng đắn, linh hoạt và sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hoạch định và tổ chức thực thi chính sách đối ngoại đối với ASEAN giai đoạn 1995 - 2005.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về quan hệ với khu vực Đông Nam Á, phân tích toàn diện những thành tựu đạt được trên các lĩnh vực chính trị, an ninh, kinh tế, thương mại, đồng thời chỉ rõ những hạn chế và đúc kết bài học kinh nghiệm quý báu. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong không gian hợp tác song phương và đa phương giữa Việt Nam với các nước thành viên ASEAN trong khung thời gian 10 năm (1995 - 2005). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được lượng hóa qua việc cung cấp bức tranh toàn cảnh về tiến trình hội nhập, giúp nâng mức kim ngạch xuất khẩu và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên 19 tỷ USD cuối năm 1995, tạo tiền đề vững chắc cho việc gia nhập Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) năm 1998 và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao, nổi bật là quan điểm kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, cùng tồn tại hòa bình giữa các quốc gia có chế độ chính trị - xã hội khác nhau. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết Chủ nghĩa Thể chế Mới và lý thuyết Hội nhập Khu vực trong quan hệ quốc tế để giải thích động lực hợp tác đa phương.

Khung phân tích tập trung vào bốn khái niệm nền tảng:

• Đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại: Chiến lược mở rộng liên kết, không khép kín, sẵn sàng làm bạn với tất cả các nước trong cộng đồng quốc tế.
• Lợi ích quốc gia - dân tộc: Mục tiêu tối thượng nhằm giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và tạo môi trường hòa bình để phát triển kinh tế.
• Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC / Hiệp ước Bali 1976): Bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực dựa trên nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.
• Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) và Chương trình Ưu đãi Thuế quan có hiệu lực chung (CEPT): Cơ chế hợp tác kinh tế cốt lõi thúc đẩy tự do hóa thương mại nội khối.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác và có độ tin cậy cao, bao gồm hơn 120 văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc (khóa VI, VII, VIII, IX), các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị (tiêu biểu là Nghị quyết số 13-NQ/TW năm 1988 và Nghị quyết số 01-NQ/TW năm 1996), cùng hơn 50 báo cáo tổng kết chuyên môn của Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương và Ban Thư ký ASEAN.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định thông qua phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling), tập trung vào toàn bộ các văn bản mang tính quyết sách đối ngoại của Đảng và các hiệp định hợp tác kinh tế - an ninh trọng điểm giai đoạn 1995 - 2005. Lý do lựa chọn phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp lôgíc là nhằm tái hiện tiến trình phát triển của mối quan hệ Việt Nam - ASEAN theo trình tự thời gian xác thực, đồng thời vạch ra bản chất, quy luật vận động và các bước ngoặt chính sách. Timeline nghiên cứu được phân kỳ thành hai giai đoạn rõ rệt: Giai đoạn 1995 - 2000 (Đảng lãnh đạo đưa Việt Nam gia nhập và từng bước tham gia các lĩnh vực hợp tác) và giai đoạn 2001 - 2005 (Đẩy mạnh hội nhập toàn diện, chủ động đề xuất sáng kiến khu vực).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về mặt chính trị và an ninh, Đảng đã lãnh đạo chuyển hóa thành công vị thế đất nước từ đối đầu sang đối tác tin cậy. Việt Nam trở thành thành viên sáng lập Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) năm 1994, ký kết Hiệp ước về khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ) năm 1995 (có hiệu lực từ 27/3/1997). Đặc biệt, tại Hội nghị Cấp cao ASEAN VI tổ chức tại Hà Nội tháng 12/1998, Việt Nam đã đóng vai trò then chốt thúc đẩy kết nạp Campuchia, hoàn thành ý tưởng xây dựng một ASEAN quy tụ toàn bộ 10 quốc gia Đông Nam Á, đồng thời đảm nhiệm xuất sắc vai trò Chủ tịch Ủy ban Thường trực ASEAN (ASC) và ARF nhiệm kỳ 2000 - 2001.

Thứ hai, về hợp tác kinh tế và cắt giảm thuế quan theo chương trình CEPT/AFTA, Việt Nam đã thể hiện cam kết thực thi vượt bậc. Từ ngày 01/01/1996, Việt Nam bắt đầu triển khai với 875 mặt hàng trong danh mục cắt giảm thuế, đến năm 1997 tăng thêm 621 mặt hàng (đạt 1.496 mặt hàng), năm 1999 công bố 3.591 mặt hàng và đến năm 2000 đạt 4.234 dòng thuế thực hiện CEPT (tăng hơn 383% so với năm đầu tiên). Tiến trình này giúp giảm dần thuế suất xuống mức 0 - 5% theo đúng lộ trình cam kết trước năm 2006.

Thứ ba, về năng lực chống chịu và giữ vững ổn định vĩ mô trước khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997. Dưới sự điều hành nhạy bén của Đảng, trong khi các nước láng giềng chịu suy thoái nặng nề (tăng trưởng GDP của Thái Lan giảm xuống mức âm 5%, Indonesia âm 1,5%, thất nghiệp Indonesia lên tới 21%), Việt Nam vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng GDP dương ở mức 4,7% năm 2000 (dù có giảm so với mức 8,8% năm 1996), kiềm chế thành công lạm phát từ 774,7% năm 1986 xuống còn 12,7% năm 1995 và giữ ở mức một con số giai đoạn sau đó.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn tới các thành tựu trên xuất phát từ sự điều chỉnh chính sách đối ngoại mang tính bước ngoặt của Đảng Cộng sản Việt Nam, nổi bật là quyết định chủ động rút toàn bộ quân tình nguyện khỏi Campuchia năm 1989 và ban hành chính sách đối ngoại bốn điểm mới năm 1993. Các văn kiện lịch sử chứng minh Đảng đã vận dụng linh hoạt nguyên tắc dĩ bất biến, ứng vạn biến, kết hợp chặt chẽ giữa kinh tế đối ngoại với bảo đảm an ninh quốc phòng.

Dữ liệu về tiến trình gia tăng danh mục dòng thuế CEPT (giai đoạn 1996 - 2000) và sự phân hóa tốc độ tăng trưởng kinh tế giữa Việt Nam với các nền kinh tế ASEAN sau năm 1997 có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua dạng biểu đồ cột kép và bảng thống kê đối chiếu đa tiêu chí. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào góc độ kinh tế đơn thuần hoặc lịch sử ngoại giao thuần túy, kết quả của luận văn đã khẳng định tính bao trùm, xuyên suốt của vai trò lãnh đạo từ Đảng, làm rõ mối liên hệ hữu cơ giữa thể chế chính trị và hiệu quả hội nhập quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tăng cường hoàn thiện hệ thống thể chế pháp luật và thủ tục hải quan: Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan tiếp tục đơn giản hóa, số hóa 100% quy trình cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa và biểu thuế ưu đãi đặc biệt; mục tiêu cắt giảm 30% thời gian thông quan hàng hóa nội khối, hoàn thành trong giai đoạn 2026 - 2028.
• Nâng cao năng lực cạnh tranh cho cộng đồng doanh nghiệp trong nước: Bộ Công Thương phối hợp với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) triển khai các chương trình nâng cấp chuỗi cung ứng; mục tiêu tăng tỷ trọng sản phẩm công nghiệp chế biến sâu xuất khẩu sang ASEAN thêm 25% trong vòng 3 năm tới.
• Xây dựng và đào tạo đội ngũ cán bộ ngoại giao đa phương chuyên sâu: Ban Đối ngoại Trung ương và Bộ Ngoại giao phối hợp cùng Học viện Ngoại giao thiết lập chương trình đào tạo chuẩn hóa; mục tiêu đạt 100% cán bộ đối ngoại nắm vững các quy tắc đàm phán đa phương và luật pháp quốc tế, thực hiện liên tục theo kế hoạch định kỳ 5 năm.
• Nâng cao vai trò dẫn dắt và chủ động đề xuất sáng kiến an ninh khu vực: Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng chủ động tham mưu cho Đảng các giải pháp củng cố nguyên tắc đồng thuận, bảo vệ chủ quyền tại Biển Đông trên cơ sở Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC); mục tiêu đóng góp tối thiểu 3 sáng kiến hợp tác an ninh đa phương hàng năm trong khuôn khổ ARF và ASEAN+.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ làm công tác đối ngoại và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử chuẩn xác và các bài học kinh nghiệm trong việc đàm phán, thực thi các thỏa thuận hợp tác khu vực.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Lịch sử Đảng, Quan hệ quốc tế: Tài liệu tham khảo hệ thống với khung lý luận và dữ liệu thống kê giai đoạn 1995 - 2005 phục vụ công tác giảng dạy, biên soạn giáo trình.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn: Hướng dẫn mẫu mực về phương pháp tiếp cận kết hợp lịch sử và lôgíc trong nghiên cứu các vấn đề đối ngoại của Đảng.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tổ chức tư vấn đầu tư: Giúp hiểu rõ cơ chế vận hành của các biểu thuế CEPT/AFTA, nắm bắt xu thế hội nhập kinh tế khu vực để xây dựng chiến lược kinh doanh dài hạn.

Câu hỏi thường gặp

Gia nhập ASEAN ngày 28/7/1995 mang lại lợi ích chiến lược nào cho Việt Nam? Sự kiện gia nhập ASEAN giúp Việt Nam chấm dứt thời kỳ bị bao vây cô lập, tạo lập môi trường hòa bình vững chắc, mở rộng quan hệ với 169 quốc gia và thu hút trên 19 tỷ USD vốn FDI đăng ký vào cuối năm 1995, đồng thời mở đường hội nhập vào APEC và WTO.

Đảng đã có những quyết sách then chốt nào trước năm 1995 để bình thường hóa quan hệ với ASEAN? Đảng đã ban hành Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị (5/1988) chủ trương rút toàn bộ quân tình nguyện khỏi Campuchia, ra tuyên bố chính sách đối ngoại bốn điểm mới năm 1993 và tham gia Hiệp ước Bali (TAC) vào tháng 7/1992 để trở thành Quan sát viên của ASEAN.

Tiến trình tham gia CEPT/AFTA của Việt Nam trong 5 năm đầu diễn ra như thế nào? Việt Nam bắt đầu thực hiện từ ngày 01/01/1996 với 875 mặt hàng, sau đó nâng lên 1.496 mặt hàng năm 1997, 3.591 mặt hàng năm 1999 và đạt 4.234 dòng thuế vào năm 2000, cam kết giảm thuế suất về mức 0 - 5% trước năm 2006.

Việt Nam đã đối phó với cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 ra sao? Nhờ sự lãnh đạo quyết liệt, Việt Nam giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường kích cầu nội địa, duy trì tăng trưởng GDP dương 4,7% năm 2000, tránh được mức suy thoái nghiêm trọng như Thái Lan (âm 5%) và Indonesia (âm 1,5%).

Đóng góp khoa học nổi bật của luận văn thạc sĩ này là gì? Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện tư liệu về sự lãnh đạo của Đảng đối với quan hệ Việt Nam - ASEAN giai đoạn 1995 - 2005, đúc kết các bài học kinh nghiệm sâu sắc về kết hợp độc lập tự chủ với đa phương hóa quan hệ quốc tế.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện các chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng đối với ASEAN qua 10 năm lịch sử (1995 - 2005).
• Làm sáng tỏ vai trò bước ngoặt của việc gia nhập ASEAN ngày 28/7/1995 trong việc phá vỡ thế bao vây cô lập và mở rộng hợp tác toàn cầu.
• Lượng hóa thành tựu hội nhập kinh tế thông qua tiến trình thực hiện CEPT/AFTA với 4.234 dòng thuế cắt giảm vào năm 2000.
• Khẳng định bản lĩnh lãnh đạo của Đảng trong việc duy trì tăng trưởng dương 4,7% và bảo đảm an ninh chính trị trước khủng hoảng tài chính 1997.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm sâu sắc về giữ vững độc lập tự chủ gắn liền với đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại.

Đóng góp chính của công trình là cung cấp nguồn tư liệu lịch sử - khoa học chuẩn xác, làm sáng tỏ nghệ thuật lãnh đạo đối ngoại của Đảng trong thời kỳ đổi mới. Để tiếp tục phát huy các giá trị nghiên cứu trong bối cảnh hiện nay, các cơ quan ban ngành cần sớm triển khai lộ trình 3 năm chuẩn hóa quy trình xuất nhập khẩu nội khối và xây dựng chiến lược ngoại giao đa phương cho giai đoạn tiếp theo. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khai thác các nguồn dữ liệu văn kiện chuyên sâu để mở rộng đánh giá sang giai đoạn Cộng đồng ASEAN sau năm 2015.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi §¹i héi §¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VI §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®· ®Ò ra ®êng lèi ®æi míi, trong ®ã ®æi míi ®êng lèi ®èi ngo¹i lµ mét néi dung quan träng. NghÞ quyÕt §¹i héi VI nªu râ: “§¶ng vµ Nhµ níc ta kiªn tr× thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i hoµ b×nh h÷u nghÞ. Chóng ta chñ tr¬ng vµ ñng hé chÝnh s¸ch cïng tån t¹i hoµ b×nh gi÷a c¸c níc cã chÕ ®é chÝnh trÞ x· héi kh¸c nhau” [39, tr. §¹i héi lÇn thø VII cña §¶ng tuyªn bè: “ViÖt Nam muèn lµ b¹n víi tÊt c¶ c¸c níc trong céng ®éng thÕ giíi, phÊn ®Êu v× hoµ b×nh ®éc lËp vµ ph¸t triÓn” [43, tr.

Víi ®êng lèi ®èi ngo¹i réng më ®ã, ViÖt Nam ®· kh«ng ngõng më réng quan hÖ quèc tÕ, n©ng cao vÞ thÕ cña m×nh ë khu vùc vµ trªn thÕ giíi. Tõ chç bÞ c« lËp vÒ chÝnh trÞ, cÊm vËn vÒ kinh tÕ, ®Õn nay ViÖt Nam ®· cã quan hÖ ngo¹i giao víi 169 níc, quan hÖ kinh tÕ th¬ng m¹i vµ ®Çu t víi 165 níc vµ vïng l·nh thæ trªn thÕ giíi. ViÖt Nam hiÖn lµ thµnh viªn cña 63 tæ chøc quèc tÕ khu vùc. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam cã quan hÖ ë c¸c møc ®é kh¸c nhau víi trªn 200 chÝnh ®¶ng ë c¸c níc trªn c¸c ch©u lôc cña thÕ giíi.

C¸c ®oµn thÓ tæ chøc nh©n d©n ViÖt Nam cã quan hÖ víi hµng tr¨m tæ chøc nh©n d©n, tæ chøc phi chÝnh phñ quèc gia quèc tÕ. §Æc biÖt, lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö, níc ta ®· cã quan hÖ víi tÊt c¶ c¸c níc, c¸c trung t©m chÝnh trÞ - kinh tÕ lín trªn thÕ giíi, c¸c níc l¸ng giÒng, c¸c níc trong khu 2 vùc. NÒn kinh tÕ ViÖt nam ngµy cµng héi nhËp s©u réng vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®ang trong qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸ m¹nh mÏ. Trong lÞch sö, quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN còng ®ang ph¸t triÓn m¹nh sau nh÷ng bíc th¨ng trÇm.

Nh÷ng n¨m §¶ng l·nh ®¹o nh©n d©n ta tiÕn hµnh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu níc, quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN lµ quan hÖ ®èi ®Çu. Khi Mü kh«ng thÓ th¾ng t¹i chiÕn trêng ViÖt Nam, buéc ph¶i ký HiÖp ®Þnh Paris vÒ chÊm døt chiÕn tranh ë ViÖt Nam th× c¸c níc ASEAN ®· ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i vµ triÓn khai mét sè bíc ®i th©n thiÖn h¬n trong quan hÖ víi ViÖt Nam. VÒ phÝa ViÖt Nam, th¸ng 7/1976 ViÖt Nam ®a ra chÝnh s¸ch 4 ®iÓm ®èi víi khu vùc chñ tr¬ng x©y dùng quan hÖ h÷u nghÞ víi c¸c níc ASEAN. Th¸ng 8/1976 ViÖt Nam ®· thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i giao víi tÊt c¶ c¸c níc ASEAN.

Tuy nhiªn, ®Õn n¨m 1979 do bÊt ®ång quan ®iÓm trong gi¶i quyÕt vÊn ®Ò Campuchia, quan hÖ ViÖt Nam víi c¸c níc ASEAN tõ ®èi tho¹i th©n thiÖn ®· chuyÓn sang ®èi ®Çu. §Õn n¨m 1989 khi ViÖt Nam rót hÕt qu©n khái Campuchia, quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN Êm dÇn lªn. Sau nh÷ng bíc ®i, thñ tôc cÇn thiÕt, ngµy 28/7/1995, ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn thø 7 cña ASEAN. Sù kiÖn nµy lµ mèc quan träng thÓ hiÖn quyÕt t©m cña §¶ng Nhµ níc ta trong viÖc triÓn khai ®- êng lèi ®èi ngo¹i ®éc lËp tù chñ, chÝnh s¸ch ®a ph¬ng ho¸, ®a d¹ng ho¸ quan hÖ quèc tÕ, ®Æc biÖt lµ chÝnh s¸ch ®èi víi khu vùc theo h- 3 íng chñ ®éng héi nhËp.

Sù kiÖn nµy ®· chÊm døt thêi kú ®èi ®Çu, thï nghÞch ®Ó hai bªn bíc vµo thêi kú h÷u nghÞ hîp t¸c. ViÖc gia nhËp ASEAN t¹o thuËn lîi cho ViÖt Nam t¨ng cêng lßng tin cña c¸c nhµ ®Çu t vµ c¸c thÓ chÕ tµi chÝnh quèc tÕ, tranh thñ ®îc nguån lùc ®Ó ph¸t triÓn ®Êt níc. ASEAN cßn t¹o ®iÒu kiÖn cho ViÖt Nam cã c¬ héi ®i vµo nh÷ng thÞ trêng lín nh Mü, EU, NhËt B¶n. §ång thêi viÖc gia nhËp ASEAN gióp ViÖt Nam n©ng cao vÞ trÝ, vai trß cña ViÖt Nam trªn trêng quèc tÕ… Nh÷ng thuËn lîi ®ã ®· ®îc chøng minh râ nÐt b»ng nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®îc cña ViÖt Nam trong 10 n¨m qua.

Bíc sang thÕ kû XXI, ViÖt Nam ®øng tríc nh÷ng thuËn lîi lín, nhng còng gÆp ph¶i nh÷ng khã kh¨n, th¸ch thøc kh«ng nhá. §Ó cã chÝnh s¸ch ®èi víi khu vùc hoµn chØnh h¬n, cÇn nh×n l¹i chÆng ®êng 10 n¨m ViÖt Nam gia nhËp ASEAN, ®Ó rót ra kinh nghiÖm, nh»m gãp phÇn vµo viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ vµ chÊt l- îng hîp t¸c ViÖt Nam - ASEAN. Tõ nh÷ng ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn trªn, t«i chän ®Ò tµi “§¶ng l·nh ®¹o x©y dùng vµ ph¸t triÓn quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN tõ n¨m 1995 ®Õn n¨m 2005” lµm luËn v¨n tèt nghiÖp ch¬ng tr×nh ®µo t¹o th¹c sÜ chuyªn ngµnh LÞch sö §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi Víi lÞch sö ph¸t triÓn l©u dµi vµ vÞ trÝ chiÕn lîc quan träng, §«ng Nam ¸ ®· thu hót ®îc sù quan t©m cña nhiÒu nhµ nghiªn 4 cøu, nhiÒu ngµnh khoa häc kh¸c nhau ë trong vµ ngoµi n íc.

§Æc biÖt tõ khi ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn chÝnh thøc cña ASEAN th× quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN ngµy cµng thu hót sù quan t©m cña nhiÒu c¸ nh©n vµ tæ chøc, c¸c c¬ quan chuyªn m«n nh ViÖn nghiªn cøu §«ng Nam ¸ thuéc Trung t©m Khoa häc x· héi nh©n v¨n (nay lµ ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam), Vô ASEAN - Bé Ngo¹i giao, §¹i häc Khoa häc x· héi nh©n v¨n, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, §¹i häc S ph¹m Hµ Néi, Häc viÖn Quan hÖ quèc tÕ v.v… trªn c¸c vÊn ®Ò nh: VÒ lÞch sö quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN cã c¸c t¸c phÈm nh: ViÖt Nam - §«ng Nam ¸: Quan hÖ lÞch sö v¨n ho¸ cña ViÖn Nghiªn cøu §«ng Nam ¸, Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, 1993; TiÕn tr×nh héi nhËp ViÖt Nam - ASEAN cña §inh Xu©n Lý, Nxb §¹i häc quèc gia Hµ Néi, 2000; ViÖt Nam - ASEAN quan hÖ ®a ph¬ng song ph¬ng cña Vò D¬ng Ninh, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi 2004; Ngoµi ra cßn cã c¸c bµi t¹p chÝ nh: VÊn ®Ò ViÖt Nam gia nhËp ASEAN cña NguyÔn Vò Tïng, T¹p chÝ Nghiªn cøu §«ng Nam ¸, sè 2, n¨m 1994; Hµ V¨n ThÇm, ViÖt Nam gia nhËp ASEAN t tëng Hå ChÝ Minh vÒ ®oµn kÕt quèc tÕ, T¹p chÝ Céng s¶n, sè 8, n¨m 1997; NguyÔn Huy Hång, VÒ quan hÖ ViÖt Nam ASEAN, T¹p chÝ Nghiªn cøu §«ng Nam ¸, sè 2, n¨m 1995… VÒ nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ trong quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN cã c¸c t¸c phÈm: Quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN chÝnh s¸ch xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam cña Vò §×nh H¬ng, Vò §×nh B¸ch, Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi 1997; NguyÔn Xu©n Th¾ng cã cuèn s¸ch 5 Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN tiÕn tr×nh héi nhËp cña ViÖt Nam, Nxb Thèng kª, Hµ Néi 1999; Ng« H÷u M¹nh, Nh÷ng nh©n tè thóc ®Èy h¹n chÕ hîp t¸c an ninh chÝnh trÞ ViÖt Nam - ASEAN trong 5 n¨m qua, T¹p chÝ Nghiªn cøu quèc tÕ, sè 3, n¨m 2000… VÒ nh÷ng c¬ héi, th¸ch thøc còng nh ®¸nh gi¸ l¹i thêi gian ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn chÝnh thøc cña ASEAN cã c¸c bµi viÕt nh: VÊn ®Ò hoµ b×nh hîp t¸c gi÷a ViÖt Nam c¸c níc ASEAN hiÖn nay - nh÷ng thuËn lîi khã kh¨n cña NguyÔn H÷u C¸t, T¹p chÝ Nghiªn cøu Lý luËn, sè 3, n¨m 1994; Nh×n l¹i mét n¨m gia nhËp ASEAN cña NguyÔn M¹nh Hïng, T¹p chÝ nghiªn cøu quèc tÕ, sè 13, n¨m 1996; NguyÔn C¶nh HuÖ, Nh÷ng thuËn lîi th¸ch thøc khi ViÖt Nam gia nhËp ASEAN, T¹p chÝ nghiªn cøu §«ng Nam ¸, sè 2, n¨m 1996; ViÖt Nam sau 5 n¨m gia nhËp ASEAN cña NguyÔn H÷u C¸t - Ng« Kim Anh, T¹p chÝ T tëng V¨n ho¸ 7-2000… VÒ nh÷ng vÊn ®Ò chung liªn quan ®Õn ASEAN cã c¸c t¸c phÈm: ASEAN h«m nay triÓn väng trong thÕ kû XXI cña NguyÔn Thu Mü, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi 1998; NguyÔn Duy Quý, TiÕn tíi mét ASEAN hoµ b×nh, æn ®Þnh ph¸t triÓn bÒn v÷ng, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi 2001; NguyÔn Duy Quý, X©y dùng mét ASEAN ph¸t triÓn ®ång ®Òu trong thÕ kû XXI, T¹p chÝ Nghiªn cøu §«ng Nam ¸, sè 5, n¨m 2001… §Æc biÖt, vµo dÞp kû niÖm 10 n¨m ViÖt Nam gia nhËp ASEAN cã c¸c bµi viÕt: Lª C«ng Phông, ViÖt Nam - ASEAN 10 n¨m nh×n l¹i, 6 ®¨ng trªn T¹p chÝ Th«ng tin ®èi ngo¹i, sè 8, n¨m 2005; Vò D¬ng Ninh, ViÖt Nam - ASEAN 10 n¨m ®ång hµnh trªn chÆng ®êng héi nhËp quèc tÕ 1995 - 2005, T¹p chÝ Nghiªn cøu §«ng Nam ¸, sè 4, n¨m 2005; TrÇn Kh¸nh, ViÖt Nam sau 10 n¨m gia nhËp ASEAN thµnh tùu, c¬ héi th¸ch thøc, T¹p chÝ Nghiªn cøu §«ng Nam ¸, sè 4, n¨m 2005… C¸c t¸c phÈm, bµi viÕt vÒ quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN rÊt phong phó, tiÕp cËn trªn nhiÒu vÊn ®Ò kh¸c nhau. Song cha cã bµi viÕt hoÆc c«ng tr×nh nµo mang tÝnh chÊt tæng hîp, cã hÖ thèng vÒ qu¸ tr×nh §¶ng l·nh ®¹o x©y dùng vµ ph¸t triÓn quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN tõ n¨m 1995 ®Õn n¨m 2005. Do ®ã, kÕ thõa nh÷ng c«ng tr×nh ®· nghiªn cøu tríc ®©y, t¸c gi¶ luËn v¨n cè g¾ng nªu ph©n tÝch qu¸ tr×nh §¶ng l·nh ®¹o x©y dùng vµ ph¸t triÓn quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN trong thêi gian 10 n¨m kÓ tõ khi ViÖt Nam gia nhËp ASEAN. Môc ®Ých, nhiÖm vô cña luËn v¨n 3.

Môc ®Ých cña luËn v¨n Th«ng qua quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN trong 10 n¨m, t¸c gi¶ luËn v¨n kh¼ng ®Þnh tÝnh chñ ®éng, ®óng ®¾n, s¸ng t¹o, nh¹y c¶m chÝnh trÞ cña §¶ng trong viÖc ®a níc ta héi nhËp s©u h¬n vµo ASEAN qua viÖc trë thµnh thµnh viªn ®Çy ®ñ vµ tÝch cùc, c¸c s¸ng kiÕn thóc ®Èy ASEAN ph¸t triÓn toµn diÖn. NhiÖm vô cña luËn v¨n 7 - Nªu lªn chñ tr¬ng, ®êng lèi ®èi ngo¹i cña §¶ng ®èi víi c¸c níc ASEAN. - Thµnh tùu ®¹t ®îc h¹n chÕ cña ViÖt Nam trong quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN. - Bíc ®Çu nªu mét sè kinh nghiÖm cña §¶ng trong l·nh ®¹o x©y dùng ph¸t triÓn quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN rót ra sau 10 n¨m ViÖt Nam gia nhËp ASEAN.

§èi tîng ph¹m vi nghiªn cøu - VÒ ®èi tîng nghiªn cøu: LuËn v¨n sÏ nghiªn cøu chñ tr¬ng cña §¶ng liªn quan ®Õn x©y dùng vµ ph¸t triÓn quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN, qu¸ tr×nh tæ chøc thùc hiÖn chñ tr¬ng nµy. - VÒ thêi gian: TËp trung ®i s©u vµo mèi quan hÖ gi÷a ViÖt Nam vµ ASEAN tõ 1995 ®Õn 2005. C¬ së lý luËn, nguån t liÖu vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 5. C¬ së lý luËn LuËn v¨n ®îc nghiªn cøu vµ tr×nh bµy trªn c¬ së nh÷ng quan ®iÓm ph¬ng ph¸p luËn c¬ b¶n cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin, T tëng Hå ChÝ Minh vµ quan ®iÓm cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam vÒ quan hÖ quèc tÕ vµ ®êng lèi ®èi ngo¹i.