Lập kế hoạch hoạt động toán trải nghiệm về biểu tượng kích thước cho trẻ 5-6 tuổi

Khám phá kế hoạch chi tiết giúp trẻ 5-6 tuổi làm quen toán, hình thành biểu tượng kích thước qua các hoạt động trải nghiệm thực tế và sáng tạo.

• Tác giả: Vũ Thị Diệu Thúy
• Trường học: Đại học Hoa Lư
• Chuyên ngành: Sư phạm Tiểu học - Mầm non
• Đề tài: Lập Kế Hoạch Tổ Chức Hoạt Động Làm Quen Với Toán Nhằm Hình Thành Biểu Tượng Kích Thước Cho Trẻ 5-6 Tuổi Theo Hướng Trải Nghiệm
• Loại tài liệu: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Ninh Bình

Tóm tắt

I. Vì sao dạy biểu tượng kích thước cho trẻ 5 6 tuổi lại quan trọng

Việc hình thành các khái niệm toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non là nền tảng vững chắc cho sự phát triển tư duy logic sau này. Trong đó, biểu tượng về kích thước giữ một vai trò đặc biệt quan trọng đối với trẻ 5-6 tuổi, giai đoạn tiền tiểu học. Kích thước không chỉ là một thuộc tính vật lý của sự vật mà còn là công cụ giúp trẻ nhận biết, so sánh và phân loại thế giới xung quanh. Theo nghiên cứu “Lập kế hoạch tổ chức hoạt động làm quen với toán nhằm hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng trải nghiệm” của ThS. Vũ Thị Diệu Thúy, việc dạy trẻ về kích thước có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển nhận thức. Nó giúp trẻ rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích, tổng hợp và khái quát hóa đặc điểm của các đối tượng. Khi trẻ có thể so sánh kích thước, trẻ sẽ học được cách lựa chọn và sử dụng đồ vật một cách hợp lý, đồng thời khơi dậy khả năng sáng tạo. Chương trình giáo dục mầm non hiện hành cũng nhấn mạnh mục tiêu giúp trẻ nhận biết và so sánh kích thước của 3 đối tượng, sử dụng các dụng cụ đo đơn giản để xác định độ lớn. Đây là bước đệm cần thiết, trang bị cho trẻ những kỹ năng cơ bản để tiếp cận môn toán ở bậc tiểu học một cách tự tin và hiệu quả.

1.1. Biểu tượng kích thước và vai trò trong phát triển nhận thức

Biểu tượng kích thước là những hình ảnh cụ thể về độ lớn của sự vật được lưu lại trong trí não của trẻ thông qua quá trình tri giác và tương tác. Khác với khái niệm trừu tượng, biểu tượng mang cả tính cụ thể và tính khái quát, là cầu nối giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính. Việc hình thành biểu tượng này giúp trẻ phát triển các thao tác tư duy quan trọng như so sánh kích thước (to hơn nhỏ hơn, cao hơn thấp hơn, dài hơn ngắn hơn), phân tích và tổng hợp. Khi trẻ thực hiện các hoạt động đo lường, trẻ không chỉ học về kích thước mà còn củng cố biểu tượng về số lượng, kỹ năng đếm và ý nghĩa của các con số. Đây là một phần không thể thiếu trong chương trình toán tư duy mầm non, đặt nền móng cho khả năng giải quyết vấn đề sau này.

1.2. Mục tiêu theo chương trình giáo dục mầm non quốc gia

Chương trình Giáo dục mầm non ban hành năm 2021 đã xác định rõ các kết quả mong đợi về việc hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ 5-6 tuổi. Cụ thể, trẻ cần có khả năng so sánh kích thước của ba nhóm đối tượng, diễn đạt được kết quả so sánh (nhiều nhất, ít nhất, bằng nhau). Đồng thời, trẻ phải biết sắp xếp theo quy tắc được yêu cầu và quan trọng nhất là có thể sử dụng một số dụng cụ để thực hiện đo lường đơn giản, sau đó diễn đạt kết quả đo. Các mục tiêu này không chỉ là yêu cầu về kiến thức mà còn là thước đo cho sự phát triển kỹ năng thực hành, chuẩn bị hành trang vững chắc cho trẻ bước vào giai đoạn học tập mới, đảm bảo sự liên thông trong giáo dục sớm.

II. Thách thức khi dạy trẻ 5 6 tuổi phân biệt và so sánh kích thước

Mặc dù tầm quan trọng của việc dạy biểu tượng kích thước là không thể phủ nhận, quá trình triển khai trên thực tế gặp không ít thách thức. Nghiên cứu thực trạng tại các trường mầm non cho thấy nhiều giáo viên vẫn gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Một trong những rào cản lớn nhất là sự phụ thuộc vào phương pháp truyền thống, nơi giáo viên làm mẫu và trẻ bắt chước một cách máy móc. Cách tiếp cận này hạn chế khả năng tự khám phá và tư duy độc lập của trẻ. Trẻ có thể thực hiện lại thao tác nhưng chưa thực sự hiểu bản chất của mối quan hệ giữa kích thước và kết quả đo. Khảo sát của ThS. Vũ Thị Diệu Thúy chỉ ra rằng, nhiều giáo viên chưa nắm chắc quy trình tổ chức hoạt động học theo hướng trải nghiệm, đặc biệt trong các hoạt động đo lường đơn giản như đo dung tích. Hơn nữa, việc tạo ra một môi trường học tập phong phú với đủ học liệu mầm non để trẻ tự do khám phá cũng là một vấn đề, đòi hỏi sự đầu tư về thời gian và nguồn lực. Những khó khăn này dẫn đến hiệu quả giảng dạy chưa cao, trẻ chưa phát huy hết tiềm năng tư duy của mình trong lĩnh vực toán tư duy mầm non.

2.1. Khó khăn trong việc giúp trẻ nhận biết kích thước tương đối

Khái niệm kích thước mang tính tương đối, phụ thuộc vào đối tượng được dùng làm đơn vị đo. Đây là một khái niệm khá trừu tượng đối với tư duy cụ thể của trẻ 5-6 tuổi. Ví dụ, trẻ có thể dễ dàng mắc lỗi khi kết luận rằng một chiếc cốc cao hơn sẽ chứa được nhiều nước hơn một chiếc cốc thấp nhưng rộng hơn. Việc giúp trẻ hiểu được mối quan hệ nhân quả, rằng “đơn vị đo càng nhỏ thì số lần đo càng lớn và ngược lại”, đòi hỏi một quá trình trải nghiệm và lặp lại nhiều lần. Nếu không có sự hướng dẫn phù hợp, trẻ chỉ dừng lại ở việc nhận biết kích thước bề ngoài mà không thể đi sâu vào bản chất của phép đo.

2.2. Hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống trong giáo án mầm non

Các giáo án mầm non truyền thống thường được thiết kế theo cấu trúc cứng nhắc: cô giới thiệu, cô làm mẫu, trẻ thực hành theo. Phương pháp này có thể đảm bảo tất cả trẻ đều thực hiện đúng một thao tác nhất định trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nó lại triệt tiêu tính tò mò, khả năng thử và sai – một yếu tố cốt lõi của quá trình học tập thực sự. Nghiên cứu chỉ ra, khi trẻ không được tự mình đề xuất phương án, không được trải nghiệm sự thất bại để rút ra bài học, kiến thức trẻ thu được sẽ nông và khó vận dụng vào các tình huống thực tế khác. Trẻ cần được trao cơ hội để trở thành chủ thể của hoạt động, thay vì là người thực thi bị động.

III. Phương pháp học qua trải nghiệm Dạy toán kích thước hiệu quả

Để khắc phục những hạn chế của phương pháp truyền thống, giáo dục theo hướng trải nghiệm được xem là giải pháp tối ưu. Đây là phương thức giáo dục mà trong đó, trẻ được trực tiếp tham gia, tương tác, chiêm nghiệm và tự tích lũy kiến thức để tạo thành kinh nghiệm riêng. Theo học thuyết của David Kolb, được tác giả Hoàng Thị Phương điều chỉnh cho phù hợp với trẻ mầm non, quy trình học qua trải nghiệm là một chu trình 4 bước khép kín. Việc áp dụng mô hình này vào các hoạt động làm quen toán cho trẻ 5-6 tuổi giúp biến những khái niệm trừu tượng về kích thước thành những bài học trực quan, sinh động. Thay vì chỉ nghe và nhìn, trẻ được chạm, được đong, đo, được tự mình khám phá ra mối quan hệ giữa các đại lượng. Cách tiếp cận này không chỉ giúp trẻ nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm quan trọng như kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng làm việc nhóm và sự tự tin. Một giáo án mầm non được xây dựng theo hướng trải nghiệm sẽ tập trung vào việc tạo ra các tình huống có vấn đề, khơi gợi sự tò mò và khuyến khích trẻ tìm tòi, khám phá.

3.1. Quy trình 4 giai đoạn trong giáo dục theo hướng trải nghiệm

Quy trình giáo dục trải nghiệm hiệu quả cho trẻ mầm non bao gồm 4 giai đoạn cốt lõi: 1) Trải nghiệm thực tế: Giáo viên tạo cơ hội cho trẻ trực tiếp thao tác với các đồ vật xung quanh, ví dụ như tự tay dùng các cốc khác nhau để đong nước vào một chiếc bình. 2) Chia sẻ kinh nghiệm: Trẻ chia sẻ những gì quan sát được, những kết quả đo của mình với cô và các bạn. 3) Rút ra kinh nghiệm cho bản thân: Dưới sự định hướng của giáo viên, trẻ phân tích, tổng hợp thông tin để rút ra kết luận, ví dụ “Cốc nhỏ nhất thì phải đong nhiều lần nhất”. 4) Vận dụng kinh nghiệm vào cuộc sống: Trẻ áp dụng kiến thức vừa học để giải quyết một tình huống mới, như dự đoán xem chai nước nào chứa được nhiều nước hơn. Chu trình này giúp kiến thức được củng cố và trở nên sâu sắc.

3.2. Thiết kế môi trường học liệu mầm non kích thích khám phá

Một môi trường học tập hiệu quả là yếu tố then chốt. Giáo viên cần chuẩn bị đa dạng các loại học liệu mầm non liên quan đến kích thước: các loại chai, lọ, bình có dung tích khác nhau; các loại cốc, bát, muỗng để làm đơn vị đo; các vật liệu như nước, cát, các loại hạt... Môi trường cần được sắp xếp theo hướng mở, cho phép trẻ tự do lựa chọn đồ dùng và khu vực hoạt động. Việc này không chỉ hỗ trợ cho các trò chơi học tập mà còn khuyến khích trẻ tự đặt ra các câu hỏi và tìm cách trả lời, từ đó thúc đẩy phát triển nhận thức một cách tự nhiên và bền vững.

IV. Top trò chơi giúp trẻ 5 6 tuổi so sánh kích thước dễ dàng

Học thông qua chơi là con đường tiếp thu kiến thức tự nhiên và hiệu quả nhất đối với trẻ mầm non. Các trò chơi học tập được thiết kế thông minh không chỉ củng cố kiến thức về biểu tượng kích thước mà còn phát triển năng lực tư duy và kỹ năng quan sát cho trẻ. Thay vì các bài tập khô khan, việc lồng ghép nội dung học vào trò chơi giúp trẻ hứng thú và chủ động tham gia. Các trò chơi này có thể được tổ chức trong lớp, ngoài trời, tận dụng chính những đồ vật xung quanh để tạo ra các hoạt động có ý nghĩa. Ví dụ, hoạt động “Ai đong nhanh hơn” yêu cầu trẻ chọn dụng cụ phù hợp để đong đầy nước vào xô một cách nhanh nhất, qua đó trẻ tự nhận ra mối liên hệ giữa kích thước dụng cụ và hiệu quả công việc. Hoặc trò chơi “Xếp tháp cao thấp” giúp trẻ luyện tập kỹ năng sắp xếp theo quy tắc chiều cao, từ cao hơn thấp hơn đến cao nhất, thấp nhất. Những hoạt động này biến việc học toán thành một cuộc phiêu lưu khám phá, giúp trẻ ghi nhớ kiến thức một cách tự nhiên và lâu dài, là một phần quan trọng trong giáo dục sớm.

4.1. Hoạt động đo lường đơn giản Một đối tượng nhiều đơn vị đo

Đây là một hoạt động nền tảng giúp trẻ hiểu tính tương đối của phép đo. Chuẩn bị một chiếc bình lớn và ba chiếc cốc có kích thước khác nhau (to, vừa, nhỏ). Yêu cầu trẻ lần lượt dùng từng chiếc cốc để đong đầy nước vào bình và đếm số lần đong. Sau khi thực hành, trẻ sẽ tự rút ra kết luận: Cốc to nhất thì số lần đong nhỏ nhất, và ngược lại. Hoạt động này giúp phân biệt kích thước và củng cố mối quan hệ nhân quả một cách trực quan.

4.2. Trò chơi so sánh kích thước Nhiều đối tượng một đơn vị đo

Ngược lại với hoạt động trên, trò chơi này giúp trẻ so sánh kích thước dung tích của các vật chứa khác nhau. Chuẩn bị ba chiếc chai có kích thước khác nhau (to hơn nhỏ hơn, rộng hơn hẹp hơn) và một chiếc cốc duy nhất để làm đơn vị đo. Trẻ sẽ dùng chiếc cốc đó để đong đầy nước vào từng chai. Kết quả sẽ cho thấy chai to nhất cần nhiều lần đong nhất. Qua đó, trẻ học được cách so sánh và sắp xếp các vật thể theo dung tích một cách chính xác.

4.3. Luyện tập sắp xếp theo quy tắc từ các đồ vật xung quanh

Khuyến khích trẻ quan sát và sắp xếp theo quy tắc các đồ vật có sẵn trong lớp học hoặc sân trường. Ví dụ, yêu cầu trẻ sắp xếp những viên sỏi theo thứ tự từ nhỏ đến lớn, hoặc sắp xếp những chiếc lá cây từ dài hơn ngắn hơn. Hoạt động này không chỉ củng cố khái niệm kích thước mà còn rèn luyện tính kiên nhẫn và khả năng tuân thủ quy luật, một kỹ năng cần thiết cho giai đoạn tiền tiểu học.

V. Kết quả thực tiễn từ mô hình dạy toán kích thước theo hướng mới

Lý thuyết cần được chứng minh bằng thực tiễn. Nghiên cứu của ThS. Vũ Thị Diệu Thúy đã tiến hành một thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của việc lập kế hoạch hoạt động làm quen toán cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng trải nghiệm. Thực nghiệm được tiến hành trên hai nhóm trẻ: một nhóm đối chứng học theo phương pháp truyền thống và một nhóm thực nghiệm học theo kế hoạch được xây dựng dựa trên quy trình trải nghiệm 4 bước. Kết quả thu được đã cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ phát triển nhận thức và kỹ năng của trẻ. Điều này cung cấp một bằng chứng khoa học mạnh mẽ, khẳng định tính ưu việt của phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Các số liệu không chỉ chứng minh rằng trẻ ở nhóm thực nghiệm nắm vững kiến thức hơn mà còn cho thấy các em chủ động, tự tin và hứng thú hơn trong các hoạt động học tập. Đây là một minh chứng quan trọng cho các nhà giáo dục và phụ huynh về hiệu quả của việc đầu tư vào các phương pháp giảng dạy tiên tiến trong giai đoạn giáo dục sớm.

5.1. Phân tích kết quả từ nhóm thực nghiệm áp dụng phương pháp mới

Kết quả thực nghiệm cho thấy nhóm trẻ được học theo phương pháp trải nghiệm đạt kết quả cao hơn hẳn, ở mức độ cao theo thang đánh giá. Trẻ trong nhóm này không chỉ thực hiện thành thạo kỹ năng đong, đo mà còn hiểu rõ bản chất mối quan hệ giữa kích thước đơn vị đo và kết quả đo. Các em có khả năng chủ động lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá hoạt động đo của chính mình. Quan trọng hơn, trẻ có thể rút ra kinh nghiệm và vận dụng kiến thức về đo lường đơn giản vào các tình huống trong cuộc sống, cho thấy sự hình thành kiến thức một cách sâu sắc và bền vững.

5.2. So sánh hiệu quả giữa nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm

Trong khi đó, nhóm đối chứng, mặc dù có sự tiến bộ so với trước thực nghiệm, nhưng kết quả chung vẫn chỉ ở mức trung bình theo thang đánh giá. Trẻ ở nhóm này có thể thực hiện thao tác đo theo mẫu của cô giáo nhưng còn lúng túng khi gặp các tình huống mới hoặc khi được yêu cầu giải thích tại sao lại có kết quả đo như vậy. Sự chênh lệch này đã khẳng định rằng phương pháp học qua trải nghiệm không chỉ giúp trẻ nắm vững kiến thức mà còn thúc đẩy sự phát triển của tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề, những kỹ năng cốt lõi cho sự thành công trong học tập và cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - CƠ SỞ LÍ LUẬN LẬP KẾ HOẠCH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TOÁN NHẰM HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG ĐO DUNG TÍCH CHO TRẺ 5-6 TUỔI THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM 1. Biểu tượng đo dung tích của trẻ 5-6 tuổi - Biểu tượng: Theo Hoàng Phê, biểu tượng được hiểu như sau: + Thứ nhất: Biểu tượng là hình ảnh tượng trưng. + Thứ hai: Biểu tượng là hình thức của nhận thức, cao hơn cảm giác cho ta hình ảnh của sự vật cờn giữ lại trong đầu óc sau khi tác động của sự vật vào giác quan ta đã chấm dứt [14, 64] Theo quan điểm sinh lý, biểu tượng được hình thành khi sự vật hiện tượng trước đây tác động vào giác quan tạo ra những đường liên hệ thần kinh tạm thời để lại những dấu vết trong vỏ não. Do đó, biểu tượng được xây dựng trên cơ sở tri giác.

Nếu không có tri giác biểu tượng không thể hình thành được [6, 491]. Theo triết học Mác - Lênin: “Biểu tượng là một hình ảnh của khách thể đã được tri giác còn lưu lại trong bộ óc cơn người và do một tác động nào đó được tái hiện, nhớ lại". Biểu tượng cũng như cảm giác, tri giác “là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan” nhưng khác với cảm giác và tri giác, biểu tượng phản ánh khách thể một cách gián tiếp, là “hình ảnh của hình ảnh” [1]. Ngoài ra, bằng tưởng tượng từ những biểu tượng cũ, con người có thể sáng tạo ra những biểu tượng mới.

Theo quan điểm tâm lý học, A. Liublinxkaia coi “Biểu tượng là những hình ảnh cụ thể của sự vật, hiện tượng nảy sinh ra trong óc khí không có sự tác động trực tiếp vào các giác quan”.X Mukhina coi “Biểu tượng là hình ảnh trực quan nảy sinh trong não người về những sự vật, hiện tượng đã tri giác trước” [23, 6]. Những định nghĩa và quan niệm trên cho thấy BT được coi như sản phẩm của quá trình ghi nhớ vả tưởng tượng. Điểm chính của BT là sự xâm nhập giữa tính trực quan vả tính khái quát, nếu BT được coi là quá độ giữa hình tượng vả khái niệm, là giai đoạn chuyển tiếp từ nhận thức cảm tính lên nhận thức lí tính.

BT là kết quả của sự chế biến và tổng hợp được hình thành do tri giác tạo ra. Thiếu tri giác, BT không thế hình thành được. Biểu tượng có những đặc điểm khác với hình tượng tri giác. Hình ảnh của biểu tượng phản ánh những đặc điểm cụ thể của sự vật, giống như hình tượng của tri giác.

Nhưng nó có khái quát qua nhiều lần tri giác trong những điều kiện khác nhau, ở những thời điềm khác nhau. Tuy nhiên, biểu tượng chỉ tái hiện lại những đặc điểm cơ bản, gây ấn tượng mạnh, có ý nghĩa đối với hoạt động của trẻ, bỏ đi những chi tiết ngẫu nhiên, rườm rà. Như vậy, biểu tượng vừa mang tính cụ thể vừa mang tính khái quát. 1 Biểu tượng có những khác biệt rất căn bản với khái niệm, biểu tượng phản ánh những đặc điểm cụ thể, bên ngoài, đặc trưng, trực quan, của sự vật, hiện tượng.

Khái niệm phán ánh những thuộc tính của bản chất, những mối liên hệ, quan hệ có tính quy luật của hàng loạt các sự vật, hiện tượng cùng loại. Các khái niệm kết hợp chặt chẽ với nhau cho phép từ tri thức này suy ra tri thức kia. Các biểu tượng vốn có ở trẻ không tự nhiên biến thành khái niệm. Chúng chỉ có thể được sử dụng khi hình thành khái niệm [23, 6].

Đề tài xác định: Biểu tượng là những hình ảnh cụ thể về sự vật, hiện tượng mà con người đã tri giác trước đây, là hình thức cao nhất của sự phản ánh trực quan, cảm tính trong não người. - Đo, đong Theo Hoàng Phê, đo là: 1. Xác định độ lớn của một đại lượng cùng loại được chọn làm đơn vị. Ví dụ: dùng mét đo chiều dài; đo diện tích; đo nhiệt độ.

Đo để lấy một lượng nhất định của vật tính theo chiều dài. Ví dụ: Đo 10 mét vải bán cho khách [14, 316]. Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả sử dụng ý nghĩa thứ nhất của “đo”: Đo là xác định độ lớn của một đại lượng cùng loại được chọn làm đơn vị. Đo thể tích chất lỏng hoặc chất rời.

Ví dụ: Đong dầu; đong gạo bằng đấu… 2. Đong để lấy một lượng nhất định của vật tính theo thể tích. Ví dụ: Đong mấy lít nước mắm bán cho khách. Mua những thứ có thể đong được.

Ví dụ: Đi chợ đong vài yến gạo [13, 320]. Đề tài sử dụng ý nghĩa thứ nhất của từ “đong”: Đong là đo thể tích chất lỏng hoặc chất rời. - Dung tích Đề tài sử dụng khái niệm “dung tích” theo Hoàng Phê: Dung tích là lượng tối đa có thể chứa được, biểu thị bằng con số, của vật chứa. Ví dụ: Dung tích của thùng là 20 lít [14, 258].

- Biểu tượng đo dung tích của trẻ 5-6 tuổi Từ các khái niệm trên, đề tài quan niệm về biểu tượng đo dung tích của trẻ 5- 6 tuổi như sau: Biểu tượng đo dung tích của trẻ 5-6 tuổi là những hình ảnh cụ thể về đo thể tích chất lỏng hoặc chất rời để xác định lượng tối đa có thể chứa được của vật chứa mà trẻ đã thực hiện hành động đó giúp trẻ xác định được mối quan hệ về độ lớn của các đơn vị đo hoặc các đối tượng đo. Giáo dục theo hướng trải nghiệm GD được hiểu theo nhiều nghĩa: Theo nghĩa hẹp, GD là “quá trình hình thành cho người được GD lí tưởng, động cơ, tình cảm, niềm tin, những nét tính cách của nhân cách, những hành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong xã hội thông qua 2 việc tổ chức cho họ các hoạt động và giao lưu” [13, 22]. Theo nghĩa rộng, GD là “quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch, có nội dung và bằng phương pháp khoa học của nhà GD tới người được GD trong các cơ quan GD, nhằm hình thành nhân cách cho người học”. Đề tài sử dụng nghĩa rộng của GD.

Trải nghiệm là quá trình cá nhân được tham dự hay tiếp xúc, tương tác trực tiếp, được chiêm nghiệm, tự tích lũy kiến thức, kĩ năng, thái độ tạo thành kinh nghiệm riêng của bản thân [14, 8]. Học tập qua trải nghiệm (experiential learning), một cách học thông qua làm, với quan niệm việc học là quá trình tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải nghiệm thực tế, dựa trên những đánh giá, phân tích trên những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có. Học qua trải nghiệm thường được cho là đối ngược với cách học hàn lâm, là quá trình đạt được thông tin thông qua nghiên cứu một vấn đề mà không cần kinh nghiệm trực tiếp (direct experience) [24]. Trải nghiệm cụ thể và ngay lập tức cho phép phản ánh những kinh nghiệm mới dưới những góc độ khác nhau.

Từ những quan sát cụ thể để hình thành khái niệm, tổng quát rồi sử dụng những khái niệm đó vào hành động. Những thử nghiệm tích cực giúp kiểm tra những kinh nghiệm bằng những tình huống mới và phức tạp hơn tạo ra trải nghiệm cụ thể khác, nhưng ở một cấp độ phức tạp hơn trước. Trải nghiệm là một trong những phương pháp học tập bao gồm việc chuyển đổi các điều kiện lí thuyết hay thực tế, trong đó hiện tượng này xảy ra, để thiết lập hoặc minh họa cho một quan điểm lí luận cụ thể. GD theo hướng trải nghiệm được coi là xu hướng, cách tiếp cận GD hiệu quả, có tính thực tế.

Theo Vưgotxki, Piaget, Dewey… thì quá trình GD và quá trình sống luôn thống nhất nên “cách GD tốt nhất là học kinh nghiệm cho bản thân và tự cải biến kinh nghiệm của mình” [14, 8]. GD theo hướng trải nghiệm là xu hướng GD tiên tiến nhất hiện nay. Đề tài sử dụng khái niệm theo tác giả Hoàng Thị Phương: GD theo hướng trải nghiệm cho trẻ là phương thức sử dụng các hoạt động giáo dục, trong đó giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động để trẻ được tham dự hay tiếp xúc, tương tác trực tiếp, được chiêm nghiệm, tự tích lũy kiến thức, kĩ năng, thái độ tạo thành kinh nghiệm riêng của bản thân [14, 8]. Lập kế hoạch tổ chức hoạt động làm quen với toán nhằm hình thành biểu tượng đo dung tích cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng trải nghiệm Lập kế hoạch tổ chức hoạt động làm quen với toán nhằm hình thành biểu tượng đo dung tích cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng trải nghiệm là dự kiến hệ thống các mục tiêu mà trẻ cần đạt được về kĩ năng đo dung tích thông qua việc lựa chọn và xác định nội dung, phương pháp, hình thức, phương tiện giáo dục để thực hiện mục tiêu đã đề ra và đánh giá việc thực hiện hoạt động giáo dục đó.

HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG ĐO DUNG TÍCH CHO TRẺ 5-6 TUỔI 1. Đặc điểm hình thành biểu tượng đo dung tích của trẻ 5-6 tuổi 3 Kích thước là một trong các dấu hiệu để phân biệt các đối tượng. Kích thước biểu thị độ lớn của các đại lượng, như: số lượng, độ dài, bề rộng, chiều cao, khối lượng. Mỗi loại kích thước lại có phương pháp xác định và cách so sánh riêng.

Đối với trẻ nhỏ, việc biết phân chia kích thước như là tính chất của vật và gọi đúng kí hiệu kích thước không chỉ để trẻ biết được từng vật riêng rẽ mà còn giúp trẻ hiểu được các mối quan hệ giữa chúng. Hiểu rõ kích thước của các vật ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ vì nó liên quan đến sự phát triển khả năng đồng nhất, sự phân biệt, so sánh, khái quát hướng dẫn trẻ hiểu được kích thước là một khái niệm toán học và chuẩn bị cho trẻ nắm vững phần toán tương ứng ở trường phổ thông. Sự phản ánh của kích thước như là dấu hiệu trung gian của vật, nó liên quan đến sự cảm thụ – là quá trình cảm giác quan trọng nhằm để nhận biết và quan sát các vật, tìm thấy những đặc điểm của vật. Trong quá trình này có sự tham gia của các cơ quan phân tích khác nhau như: thị giác, thính giác, xúc giác.

Sự cảm thụ kích thước đúng phụ thuộc vào kinh nghiệm tính toán thực tế các vật, phát triển khả năng ước lượng bằng mắt, sự cảm thụ lời nói, sự tham gia của các quá trình tư duy như: so sánh, phân tích, tổng hợp. Sau cùng là dùng tiếng nói để khái quát những nhận biết về kích thước, các mối quan hệ kích thước. Khả năng nhận biết kích thước các vật được tăng dần cùng với kinh nghiệm của trẻ và nhờ có sự tác động của nhà giáo dục.