Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN MẦM NON Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM THEO TIẾP CẬN CIPO 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Hiện nay các nghiên cứu về đào tạo giáo viên và quản lý đào tạo giáo viên đã được nghiên cứu nhiều ở các bình diện lý luận và thực tiễn; với các sản phẩm khác nhau đó là các Đề tài nghiên cứu khoa học công nghệ các cấp; các luận án tiến sĩ khoa học; các giáo trình tài liệu tham khảo, các bài báo khoa học trong các tạp chí khoa học chuyên ngành; báo cáo khoa học tại các hội thảo khoa học quốc gia và quốc tế với các nội dung, khía cạnh khoa học rất đa dạng. Với mục đích dựng lên bức tranh tổng thể nghiên cứu để kế thừa và xác định điểm mới của nghiên cứu luận án nên tổng quan nghiên cứu vấn đề sẽ theo 03 hướng: (i) Các nghiên cứu về đào tạo giáo viên; (ii) Các nghiên cứu về quản lý đào tạo giáo viên; (iii) Các nghiên cứu về đào tạo giáo viên mầm non và quản lý đào tạo giáo viên mầm non. Các nghiên cứu về đào tạo giáo viên mầm non Các nghiên cứu về đào tạo giáo viên mầm non rất mỏng trong lĩnh vực quản lý giáo dục.
Kết quả nghiên cứu thể hiện trong các công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên mầm non. Có thể kể ra Nguyễn Thị Bạch Mai (2015), Phát triển đội ngũ giáo viên mầm non đáp ứng yêu cầu phổ thông giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi các tỉnh Tây Nguyên [71] đã phát hiện thực trạng tổ chức đào tạo về trình độ chuyên môn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên mầm non các tỉnh Tây Nguyên: Số lượng giáo viên mầm non đạt chuẩn (2012-2013) 94,34%, trình độ trên chuẩn (cao đẳng sư phạm mầm non) với 41,29%, còn 5,66% giáo viên chưa đạt chuẩn, là tác giả cũng đã đưa ra giải pháp “Quản lý đào tạo bồi dưỡng đội ngũ giáo viên mầm non đáp ứng yêu cầu phổ thông giáo dục mầm non 5 tuổi phù hợp với điều kiện cụ thể ở Tây Nguyên” và “Tổ chức bồi dưỡng tiếng dân tộc cho giáo luan an viên mầm non tại những vùng tộc thiểu số”. (2015) Hình thành năng lực sư phạm cho sinh viên ngành giáo dục mầm non thông qua hoạt động thực hành sư phạm [32], Tạp chí Thiết bị giáo dục số đặc biệt, tháng 7/2015; Tuy nhiên Các nghiên cứu về đào tạo giáo viên nói chung thì tương đối rộng có thể kể ra tác giả Raja Roy Sings (1994) đã khẳng định: “Không một hệ thống giáo dục nào có thể vươn cao quá tầm những giáo viên làm việc cho nó” [83] Với ý nghĩa của câu nói đó khẳng định vị trí của người giáo viên trong chất lượng giáo dục và tầm quan trọng của công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên trong các trường của hệ thống giáo dục quốc dân. Vì vậy với tư cách là nguồn nhân lực quyết định trực tiếp cho giáo dục nên Luật giáo dục hiện hành khẳng định: “Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục.
Nhà nước tổ chức đào tạo bồi dưỡng nhà giáo. Có chính sách sử dụng, đãi ngộ, bảo đảm các điều kiện cần thiết về vật chất và tinh thần để nhà giáo thực hiện các vai trò trách nhiệm của mình” [65]. Chính vì vậy đã có nhiều công trình nghiên cứu về giáo viên và đào tạo giáo viên của các nhà khoa học trong nước và trên thế giới, nghiên cứu để nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực đặc biệt này. Có thể kể ra một số nghiên cứu: - Rieme Besnard (Đại học Parisv) và Bernard Lietard (Đại học Genere) với nghiên cứu đào tạo giáo viên thể hiện trong công trình “Đào tạo bồi dưỡng thường xuyên” đã công bố nghiên cứu về các nội dung, hình thức và phương pháp đào tạo bồi dưỡng thường xuyên giáo viên tiểu học ở Pháp.
Việc đào tạo bồi dưỡng giáo viên thực hiện theo ba hướng: a) Coi trọng việc tự nâng cao trình độ nghề nghiệp của giáo viên; b) Tạo ra sự phù hợp với công việc đối với giáo viên; c) Định hướng các tri thức hiện đại, cập nhật với giáo viên. bàn đến vai trò của giáo viên; nguyên tắc đào tạo luan an giáo viên theo quan điểm lấy người học làm trung tâm, người giáo viên phải có có năng lực đại cương (chung) nhưng đồng thời có các năng lực chuyên sâu vào hình thức giảng dạy của mình. Hội nghị thượng đỉnh về giáo dục lần đầu tiên (2011) tại New York, lần thứ 3 tại Amsterdam (2013) đã công bố và chia sẻ các kinh nghiệm, kết quả về việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng giáo viên. Các nước phát triển về giáo dục trên thế giới như Mỹ, Pháp, Anh, Đức, Singapo.
đã công bố nhiều kết quả nghiên cứu nhiều về đào tạo giáo viên. Có thể thấy các nét chung cơ bản: - Đào tạo giáo viên chủ yếu trong hệ thống các trường sư phạm, đặc biệt là giáo viên trước tiểu học và tiểu học. Còn giáo viên trung học thường được đào tạo trong các viện đại học đa ngành. - Ngày càng cố gắng mở rộng lĩnh vực đào tạo giáo viên trước tiểu học (mầm non).
Imig với “Hiện tượng giáo dục sư phạm trong thế kỷ 21 ở Mỹ”[21] (2002); James Cameron (2009) “Đào tạo giáo viên ở Úc”; Nguyễn Văn Cường (2009). “Đào tạo giáo viên ở Đức” [22], Masahiro Arimoto (2002),“Các trường sư phạm Nhật trước ngày ra trường”[119]. đã công bố các kết quả nghiên cứu về mô hình đào tạo giáo viên theo 4 mô hình A, B, C, D; về chương trình đào tạo giáo viên, ví dụ như ở Mỹ, Úc, Đức: Chương trình chú ý hướng vào giảng dạy thực tế tại thực địa (đào tạo nội trú) bao gồm sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo với các trường phổ thông, trong đó các giáo viên giỏi ở các trường phổ thông được coi là người hướng dẫn của trường đại học tại cơ sở các trường cho sinh viên thực tập về chương trình đào tạo. Chú ý sự cân đối giữa lý thuyết về giáo dục, kiến thức các bộ môn chuyên ngành và kiến thức sư phạm cũng như sự vận dụng kiến thức được học trong việc giảng dạy thực tế ở các trường phổ thông.
luan an Ở Việt Nam cũng đã tập trung nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo giáo viên như: Nguyễn Trí [101] “Bồi dưỡng giáo viên - thực tiễn và quan niệm”; Trần Ngọc Chi (2000) “Mấy suy nghĩ về công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học”[17], Nguyễn Cảnh Toàn (1987) “Về các biện pháp lớn nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng giáo viên”[98], Vũ Quốc Chung và Nguyễn Văn Cường (2009) trong bài viết “Cải cách đào tạo bồi dưỡng giáo viên theo định hướng chuẩn và năng lực nghề nghiệp”. [19] Đặc biệt Trần Bá Hoành (2010) với tác phẩm “Vấn đề giáo viên - nghiên cứu lý luận và thực tiễn”[47]đã bàn rất kỹ đến các vấn đề: 1- Vai trò của giáo viên và vị trí ngành sư phạm 2- Đào tạo bồi dưỡng giáo viên; 3- Sử dụng giáo viên phổ thông ở Việt Nam và 4- Đội ngũ giáo viên phổ thông ở Việt Nam và 5- Kinh nghiệm thế giới về đổi mới đào tạo, xu hướng phát triển đào tạo giáo viên, mô hình đào tạo giáo viên, các lý thuyết về đánh giá chương trình đào tạo giáo viên. Các bài báo công bố và trao đổi kết quả nghiên cứu về chương trình, nội dung, phương pháp. đào tạo giáo viên: Phạm Hồng Quang (2009), giải pháp đào tạo giáo viên theo định hướng năng lực,[80] Tạp chí giáo dục số 46, tháng 6/2009; Trần Linh Quân (2009), Đào tạo giáo viên theo nhu cầu xã hội và những vấn đề đặt ra đối với trường cao đẳng sư phạm [82], Tạp chí KHGD, số 40, tháng 1/2009, Nguyễn Chí Thành (2009), Hệ thống giáo dục và đào tạo giáo viên phổ thông ở Pháp [87], Tạp chí dạy và học ngày nay, số 5/2009; Bùi Đức Thượng (2009), Đào tạo giáo viên ở Trung Quốc[90], Hội thảo khoa học về mô hình đào tạo giáo viên trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Hà Nội, 11/2009.
Cao Đức Tiến, Phạm Thị Thanh (2014), Nghiên cứu dự báo trong đào tạo bồi dưỡng giáo viên [97], Tạp chí KHGD số 12/2010. Cao Đức Tiến, (2010), Các mô hình đào tạo giáo viên trung học phổ thông [96], Tạp chí giáo dục số 252, tháng 12/2010. Trần Khánh Đức (1994), Một số vấn đề về đào tạo, bồi dưỡng giáo viên trên thế giới [27], viện KHGD, TW. Nguyễn luan an Thị Kim Dung (2010), Chương trình đào tạo giáo viên có hiệu quả ở một số nước trên thế giới” [29], Tạp chí KHGD, số 63, tháng 12/2010; Đinh Quang Báo (2010), Mô hình đào tạo giáo viên trung học phổ thông trong bối cảnh hội nhập quốc tế [2], Tạp chí KHGD, số 63, tháng 12/2010; Nguyễn Văn Cường (2009), Đào tạo giáo viên ở CHLB Đức và những khuyến nghị cho cải cách đào tạo giáo viên tại Việt Nam [21], Hội thảo khoa học về mô hình đào tạo giáo viên, Hà Nội tháng 9/2009.
Các nghiên cứu về quản lý đào tạo giáo viên mầm non. Các nghiên cứu về quản lý đào tạo giáo viên mầm non rất mỏng trong lĩnh vực quản lý giáo dục. Tác giả Lê Thị Hà Giang với các công trình nghiên cứu: (2013) Thực trạng quản lý TTSP ở các trường Cao đẳng Cộng đồng Lai Châu [33], Tạp chí Thiết bị Giáo dục số 96, tháng 8/2013; (2014) Quản lý TTSP đối với sinh viên trường Cao đẳng Cộng đồng Lai Châu [35], Tạp chí Quản lý giáo dục số 58, tháng 3/2014; (2014) Xây dựng kế hoạch TTSP phù hợp với mục tiêu đào tạo giáo viên mầm non theo định hướng chuẩn nghề nghiệp [34], Tạp chí Thiết bị Giáo dục số đặc biệt, tháng 7/2014; (2015) Quản lí Thực tập sư phạm trong đào tạo giáo viên mầm non theo định hướng chuẩn nghề nghiệp [35], Tạp chí Thiết bị giáo dục số 118, tháng 6/2015; Tạp chí Thiết bị giáo dục số đặc biệt, tháng 7/2015; (2017) Thực trạng quản lí thực tập sư phạm trong đào tạo giáo viên mầm non ở các trường cao đẳng miền núi Tây Bắc [36], Tạp chí Khoa học giáo dục, tháng 7/2017 đã công bố kết quả nghiên cứu của mình về thực trạng thực tập sư phạm và thực trạng quản lý thực tập sư phạm trong đào tạo giáo viên mầm non ở các trường cao đẳng miền núi Tây Bắc. Từ đó đề ra các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng thực tập sư phạm trong đào tạo giáo viên mầm non ở các trường cao đẳng sư phạm.