Giáo trình Kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền - Trường Đại học Dược Hà Nội

Giáo trình kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền của Đại học Dược Hà Nội, cung cấp phương pháp chế biến và các dạng thuốc cổ truyền phổ biến.

• Tác giả: Phùng Hòa Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Xuân Sinh
• Trường học: Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học cổ truyền
• Đề tài: Kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền ĐH Dược

Giáo trình kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền của Đại học Dược Hà Nội là tài liệu học thuật nền tảng. Công trình do Bộ môn Dược học cổ truyền biên soạn với sự chủ biên của PGS. Phạm Xuân Sinh. Tài liệu chuẩn hóa kiến thức chuyên sâu cho sinh viên ngành dược năm cuối. Hệ thống lý luận kết hợp nhuần nhuyễn giữa kinh nghiệm y học cổ truyền và khoa học thực nghiệm hiện đại. Hầu hết dược liệu tự nhiên đều cần trải qua khâu xử lý kỹ thuật trước khi dùng làm thuốc. Quá trình chế biến làm thay đổi cấu trúc hóa học và tác dụng sinh học của vị thuốc. Hoạt động này loại bỏ tạp chất cơ học và giảm độc tố nguy hiểm. Mục tiêu cốt lõi là tối ưu hóa độ an toàn và nâng cao hiệu quả trị liệu. Bào chế biến đổi dược liệu thành các dạng dùng tiện lợi như thuốc thang, thuốc hoàn, thuốc tán hoặc cao thuốc. Mỗi phương pháp đòi hỏi kiểm soát nghiêm ngặt về nhiệt độ, độ ẩm và dung môi chiết xuất. Bộ giáo trình đặt nền móng chuẩn hóa thực hành dược cổ truyền tại Việt Nam.

1.1. Lịch sử hình thành và sứ mệnh đào tạo của giáo trình

Nghệ thuật chế biến thuốc cổ truyền tại Việt Nam sở hữu bề dày lịch sử hàng ngàn năm. Kinh nghiệm dân gian được tích lũy qua nhiều thế hệ thầy thuốc. Tuy nhiên, việc chuẩn hóa phương pháp chế biến theo khoa học chỉ thực sự bứt phá tại Trường Đại học Dược Hà Nội. Năm 2004, Bộ môn Dược học cổ truyền xuất bản cuốn giáo trình chuyên khảo quy chuẩn. Các chuyên gia đầu ngành như TS. Phùng Hòa Bình, TS. Vũ Văn Điền và PGS. Võ Xuân Minh đã dày công nghiên cứu. Sứ mệnh của tài liệu là hoàn thiện tư duy dược học cho dược sĩ đại học. Tài liệu cung cấp cơ sở khoa học để minh chứng cho các phương pháp sao, tẩm, chích truyền thống. Đây là kim chỉ nam cho công tác chuẩn hóa dược liệu.

1.2. Mục đích cốt lõi trong chế biến và bào chế dược liệu

Chế biến dược liệu hướng đến ba mục đích chính trong thực hành dược khoa. Thứ nhất, phương pháp giúp triệt tiêu độc tính hoặc tác dụng phụ không mong muốn. Dược liệu độc như phụ tử, mã tiền hoặc bán hạ bắt buộc phải qua xử lý nhiệt và phụ liệu. Thứ hai, quá trình chế biến làm tăng hiệu lực sinh học của hoạt chất. Điển hình, bạch truật trích mật ong làm tăng tác dụng kiện tỳ bổ khí. Trắc bách diệp sao cháy làm tăng khả năng cầm máu nhanh chóng. Thứ ba, kỹ thuật chế biến bảo đảm tiêu chuẩn thuốc sạch. Thao tác ngâm, rửa loại bỏ đất cát, nấm mốc và hóa chất nông nghiệp. Quá trình phơi sấy tiêu diệt vi sinh vật gây hại, bảo đảm tuổi thọ bảo quản lâu dài cho vị thuốc.

II. Phân tích kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền độc tính

Dược liệu thô tự nhiên tiềm ẩn nhiều rủi ro về độc tính và tạp chất gây hại. Nhiều loài cây thuốc chứa thành phần gây kích ứng niêm mạc dữ dội hoặc ngộ độc chết người. Ví dụ củ bán hạ tươi chứa tinh thể canxi oxalat gây ngứa họng và kích ứng đường tiêu hóa. Phụ tử và mã tiền chứa các ancaloit cực độc có thể làm ngừng tim nếu không khử độc đúng cách. Thao tác sao tẩm sai kỹ thuật sẽ gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người bệnh. Bên cạnh đó, khâu bào chế thiếu chuẩn xác dễ làm thất thoát hoạt chất quý giá. Nhiều dược liệu chứa hợp chất thơm, tinh dầu hoặc coumarin rất nhạy cảm với nhiệt độ cao. Việc sắc nấu kéo dài trong môi trường hở làm bay hơi phần lớn tinh chất kháng sinh tự nhiên. Thuốc sắc sau đó mất đi dược lực vốn có. Dược liệu nếu thu hái lẫn tạp chất hoặc nấm mốc còn đe dọa trực tiếp chức năng gan thận. Do đó, việc phân tích thấu đáo bản chất hóa học của vị thuốc là yêu cầu bắt buộc trước khi đưa vào sản xuất.

2.1. Thách thức xử lý độc tính và tác dụng phụ của dược liệu

Kiểm soát độc tính là thách thức hàng đầu trong thực hành y dược cổ truyền. Dược liệu chứa chất độc tự nhiên đòi hỏi công đoạn chế biến cực kỳ khắt khe. Phụ tử thô chứa aconitin gây loạn nhịp tim và co giật cơ. Quy trình nấu nhiều giờ với nước vôi hoặc nước đậu đen giúp thủy phân aconitin thành benzoylaconin ít độc hơn. Tương tự, bán hạ sống kích ứng niêm mạc hầu họng mạnh mẽ. Bán hạ cần ngâm nước vôi, nước cam thảo và nấu cùng gừng tươi để loại bỏ cảm giác ngứa buốt. Nếu thời gian hoặc nhiệt độ xử lý không đạt chuẩn, độc tố vẫn tồn dư trong chế phẩm. Sự cố này trực tiếp đe dọa an toàn tính mạng người bệnh.

2.2. Nguy cơ suy giảm hoạt chất do quy trình nhiệt sai quy cách

Nhiệt độ là yếu tố quyết định chất lượng của thành phẩm đông dược. Nhiều vị thuốc quý chứa hoạt chất kém bền nhiệt như tinh dầu, glycosid tim hoặc vitamin. Khi bào chế thuốc thang hoặc cao lỏng, thói quen đun lửa lớn kéo dài làm phá vỡ cấu trúc hóa học. Tinh dầu thơm trong bạc hà, hương nhu hay kinh giới dễ dàng bay hơi hoàn toàn qua ống khói. Hiện tượng này làm mất hương vị đặc trưng và triệt tiêu tác dụng giải biểu phát hãn. Bên cạnh đó, việc sao cháy quá độ làm than hóa các nhóm hoạt chất hữu cơ có lợi. Dược liệu biến thành tro trơ không còn giá trị điều trị sinh học. Do đó, người bào chế phải am hiểu sâu sắc nhiệt động học.

III. Giải pháp kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền chuẩn hóa

Trường Đại học Dược Hà Nội xây dựng hệ thống giải pháp kỹ thuật bào chế chuẩn hóa cao. Phương pháp chế biến phân loại khoa học thành ba nhóm: hỏa chế, thủy chế và thủy hỏa hợp chế. Hỏa chế sử dụng nhiệt khô trực tiếp như sao vàng, sao đen hoặc sao cháy. Thao tác sao vàng giúp kiện tỳ hòa vị và dậy mùi hương thơm tự nhiên. Thao tác sao cháy hỗ trợ chỉ huyết, dẫn thuốc vào kinh can hiệu quả. Thủy chế sử dụng nước sạch và dịch phụ liệu để ngâm, rửa hoặc ủ mềm dược liệu. Kỹ thuật này làm mềm cấu trúc xơ gỗ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thái phiến mỏng đều. Thủy hỏa hợp chế kết hợp cả nhiệt và ẩm thông qua chưng, đồ, nấu hoặc tôi. Phương pháp này làm thay đổi triệt để tính vị và chuyển hóa hoạt chất sâu sắc. Sau chế biến, dược liệu được chuyển tiếp sang dây chuyền bào chế hiện đại. Kỹ thuật tán bột tạo thuốc tán siêu mịn giúp hấp thu nhanh qua niêm mạc tiêu hóa. Kỹ thuật chiết ướt tạo cao lỏng hoặc siro bảo toàn trọn vẹn hoạt chất nhạy cảm. Toàn bộ quy trình tuân thủ nghiêm ngặt các thông số kỹ thuật chuẩn.

3.1. Kỹ thuật hỏa chế và tẩm sao với phụ liệu đặc hiệu

Kỹ thuật hỏa chế kết hợp phụ liệu tạo ra bước chuyển hóa sinh học mạnh mẽ. Phụ liệu thông dụng gồm mật ong, nước gừng, giấm thanh, rượu trắng và nước muối ăn. Mỗi loại phụ liệu định hướng thuốc quy vào các kinh lạc chuyên biệt. Trích mật ong dẫn thuốc vào tỳ vị, tăng cường bổ khí và bồi bổ cơ thể. Tẩm giấm dẫn hoạt chất vào kinh can, giảm đau và tiêu ứ trệ hữu hiệu. Tẩm nước muối đưa vị thuốc giáng xuống thận kinh, trị chứng đau lưng mỏi gối. Quá trình sao tẩm phải kiểm soát ngọn lửa chuẩn xác từ văn hỏa đến vũ hỏa. Kỹ thuật viên quan sát biến đổi màu sắc và mùi thơm dược liệu để kết thúc mẻ sao đúng thời điểm vàng.

3.2. Quy trình sản xuất các dạng bào chế thể chất rắn và lỏng

Quy trình sản xuất thành phẩm được chia theo hai thể chất rắn và lỏng riêng biệt. Thể chất rắn bao gồm thuốc bột, thuốc cốm, viên hoàn mềm và viên hoàn cứng. Thuốc bột yêu cầu kỹ thuật nghiền mịn và rây phân loại kích thước hạt nghiêm ngặt. Độ mịn đạt chuẩn bảo đảm khả năng giải phóng hoạt chất nhanh chóng trong dạ dày. Thể chất lỏng và mềm gồm cao thuốc, rượu thuốc, cồn thuốc và cao dán trị liệu. Bào chế cao thuốc đòi hỏi kỹ thuật cô đặc chân không ở nhiệt độ thấp. Công nghệ này hạn chế tối đa nguy cơ phân hủy nhiệt đối với hoạt chất quý. Bao bì đóng gói kín khít giúp bảo quản thành phẩm ổn định trước tác động của môi trường.

IV. Kết luận kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền ứng dụng cao

Kỹ thuật chế biến và bào chế thuốc cổ truyền là cầu nối giữa y lý phương Đông và khoa học hiện đại. Giáo trình của Đại học Dược Hà Nội cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho công nghiệp dược phẩm. Việc áp dụng chuẩn hóa giúp nâng tầm chất lượng các bài thuốc gia truyền và đơn thuốc bệnh viện. Dược phẩm sản xuất theo quy trình kiểm soát đạt độ tinh sạch cao, loại bỏ tạp chất và vi nấm gây hại. Các chế phẩm hiện đại hóa như viên nang, viên nén thảo dược hay siro chiết xuất mang lại sự tiện lợi tối đa cho người bệnh. Người dùng không còn phải tốn thời gian đun sắc thủ công phức tạp như trước. Tính an toàn của sản phẩm được bảo đảm trọn vẹn thông qua kiểm nghiệm độc tính định lượng. Ngành dược Việt Nam đang đẩy mạnh ứng dụng dây chuyền công nghệ tự động hóa vào sản xuất thuốc cổ truyền. Xu hướng này mở ra cơ hội xuất khẩu sản phẩm dược liệu tự nhiên ra thị trường quốc tế. Nền tảng học thuật chuẩn mực tiếp tục khẳng định vị thế bền vững của dược học cổ truyền nước nhà.

4.1. Hiện đại hóa dạng bào chế và nâng cao trải nghiệm điều trị

Xu hướng hiện đại hóa thuốc y học cổ truyền tạo ra bước tiến lớn trong điều trị lâm sàng. Thuốc thang truyền thống cồng kềnh nay được chuyển dạng thành trà hòa tan, cao đặc hoặc viên nén bao phim. Người bệnh dễ dàng mang theo và sử dụng đúng liều lượng chỉ định mọi lúc mọi nơi. Dây chuyền chiết xuất liên tục giúp thu hồi tối đa hàm lượng hoạt chất tự nhiên từ thảo mộc. Hương vị khó chịu, vị đắng gắt hay mùi nồng của một số vị thuốc được che giấu khéo léo nhờ tá dược tạo ngọt an toàn. Sự cải tiến vượt bậc này gia tăng mức độ tuân thủ phác đồ điều trị của bệnh nhân.

4.2. Định hướng kiểm soát chất lượng chuẩn GMP cho dược cổ truyền

Tiêu chuẩn Thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP-WHO) là đích đến tất yếu của các cơ sở bào chế đông dược. Quy trình kiểm tra chất lượng được triển khai đồng bộ từ nguồn dược liệu đầu vào đến thành phẩm lưu hành. Mỗi vị thuốc sau chế biến đều phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí về độ ẩm, độ tro, vi sinh và hàm lượng kim loại nặng. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao hỗ trợ định lượng chính xác các chất chỉ điểm sinh học. Việc chuẩn hóa giúp kiểm soát chặt chẽ tính đồng nhất giữa các lô sản xuất quy mô công nghiệp. Đây là nền tảng cốt lõi đưa thương hiệu dược liệu Việt vươn tầm quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG DAI HOC Dl/OC HA NOI ■ ■ J ■ BO MON Dl/OC HOC CO TRUYEN KY THUAT CHE BIEN VA BAD CHE ( TRl/CJNG DAI ■ HOC ■ DLfOC ■ HA NOI ■ BO MON DLfOC HOC CO TRUYEN KY THUAT CHE BIEN VA BAO CHE THUOC CO TRUYEN NHA XUAT BAN Y HOC HA NOI - 2004 CHU BIEN: PGS. PHAM XUAN SINH TAC GIA: TS. PHUNG HOA BINH - TS. VU VAN 0IEN PGS.

VO XUAN MINH - PGS. PHAM XUAN SINH LOI NOI OAU Che bien, bao che thuoc co truyen co lich sii lau dai va phong phu. No la mot trong nhQng yeu to' gop phan quan trong den hieu qua tri benh cua Y hoc co truyen. Cho den hien nay, co the noi r&ng hau het cac vi thuoc co truyen, nhat la thuoc dung trong deu phai qua khau che bien, bao che.

Rieng ve m at che bien, ngoai y nghia loai trif anh hUdng cua cac chat co the gay ra nhufng tac dung khong mong muon nhu ngvfa hong, buon non (ban ha, kim anh, ty ba diep.), mui kho chiu (dai hoang, thao quyet m inh.), gay doc (phu tu, ma tien.), che bien con nang cao hieu qua trong dieu tri nhu bach truat, hoang ky, cam thao trich mat ong. lam tang tac dung kien ty; trac bach diep, ngai diep sao chay tang tac dung chi huye't; mach mon, dan sam tam than sa lam tang tac dung an th&n. Ngoai nhu!ng y nghia tren, che bien con gop phan nang cao tlnh "thuoc sach" trong sU dung. Vi thong qua che bien, do anh hUOng cua nU6c sach (ngam , n ia), cua nhiet do (phdi, say, sao, trich) se loai di nhQng thanh phan hoa hoc (doi khi la nhufng thanh phan co doc tfnh) dUOc dUa vao khi trong trot, bao quan thuoc men.

Sau che bien, viec bao che thuoc co truyen cung la mot khau het sCfc quan trong. Neu che bien tot, bao che lai khong to't cung anh hUOng rat 16n den hieu qua cua dieu tri. Vi du nhufng vi thuoc, phUdng thuoc lay khi la chu yeu, trong thanh phan co cac hdp chat bay hdi nhu tinh dau, coumarin. dudi tac dung cua nhiet do khi sac, nau thuoc, se lam giam di rat nhieu ve ham ludng hoat chat.

Do vay, khi tien hanh bao che can dUa vao thanh ph^n cu the cua vi thuoc, phUdng thuoc ma dUa ra phUdng phap bao che thich hdp. Giao trinh ky thuat che bien va bao che thuoc co truyen vdi thdi liidng i ddn vi hoc trinh nham hoan thien nhutng kien thiic ve dude hoc co truyen cho sinh vien Dai hoc Dude trong nhiing nam hoc cuo'i. Sau khi hoc tap tai lieu nay, sinh vien dUdc trang bi nhufng kien thtic cd ban ve cac phUdng phap che bien va bao che thuoc co truyen dong thdi vdi mot so' dang bao che thuoc co truyen thudng gap. Giao trinh bao gom 3 chUdng: ChUdng 1.

PhUdng phap che bien thuoc co truyen Chifdng 2. Cac dang thuoc co the chat ran Thuoc thang Che thuoc (thuoc ham) Thuoc tan (thuoc bot) Thuoc hoan (thuoc vien tron) 3 Corn thuoc D d n - Dinh ChUdng 3. Cac dang thuoc co the chat long va mem Rudu thuoc Cao thuoc Thuoc dau Thuoc cao dan Giao trinh dUdc bien soan vdi nhieu tU lieu quy, thong qua viec nghien ciiu, giang day cua cac can bo hai bo mon DUdc hoc co truyen va Bao che. Dong thdi tong ket cac kinh nghiem quy bau cua cac tac gia trong va ngoai nU6c ve m at che bien va bao che thuoc co truyen.

Chung toi hy vong giao trinh nay se dap ling dUdc yeu cau hoc tap, dac biet la viec tU hoc cua sinh vien cung nhu cac doc gia quan tam den linh vUc DUdc hoc co truyen. Trong qua trinh bien soan khong the tranh khoi nhijtng sai sot ve mat noi dung va trinh bay, mong dUdc sU dong gop chan thanh cua cac doc gia de giao trinh ngay cang dUdc hoan thien tot hdn. Pham Xuan Sinh 4 MUC LUC ■ ■ Trang L d l NOI DAU 3 MUC LUC 5 CHUONG 1. PHUCfNG PHAP CHE BIEN THUOC CO TRUYEN 7 Muc dfch cua che bien TS.

Phiing Hod Binh 7 PhUdng phap che bien thuoc co truyen TS. Phiing Hod Binh 11 PGS. Pham Xuan Sinh Tieu chuan thuoc chin TS. Phiing Hod Binh 19 Y nghia cua phu lieu dung trong che bien PGS.

Pham Xuan Sinh 20 thuoc co truyen Thao tac chung cua qua trinh trich tay phu PGS. Pham Xuan Sinh 21 lieu vdi dUdc lieu che NhQng phu lieu thudng dung de trich t&m PGS. Pham Xuan Sinh 21 cac dUdc lieu trong che bien Tieu chuan cam quan mot so vi thuoc chin PGS. Pham Xuan Sinh 23 CHUONG 2.

CAC DANG THUOC CO THE CHAT RAN 32 Thuoc thang PGS. Pham Xuan Sinh 32 Che thuoc (thuoc ham) PGS.TS Vo Xuan Minh 43 Thuoc tan (thuoc bot) PGS. Vo Xuan Minh 47 PGS. Pham Xuan Sinh Thuoc hoan (thuoc vien tron) PGS.

Vo Xuan Minh 53 Com thuoc PGS. Vo Xuan Minh 69 Ddn - Dinh PGS. Vo Xuan Minh 71 CHUONG 3. CAC DANG THUOC CO THE CHAT LONG VA MEM 72 RUdu thuoc PGS.

Vo Xuan Minh 72 PGS. Pham Xuan Sinh Cao thuoc TS. Vu Van Dien 83 Thuoc dau PGS. Vo Xuan Minh 104 Thuoc cao dan PGS.

Vo Xuan Minh 108 t Ai l ie u t h a m k h a o 115 5 Com thuoc D d n - Dinh ChUdng 3. Cac dang thuoc co the chat long va mem Rudu thuoc Cao thuoc Thuoc dau Thuoc cao dan Giao trinh dUdc bien soan vdi nhieu tU lieu quy, thong qua viec nghien ciiu, giang day cua cac can bo hai bo mon DUdc hoc co truyen va Bao che. Dong thdi tong ket cac kinh nghiem quy bau cua cac tac gia trong va ngoai nU6c ve m at che bien va bao che thuoc co truyen. Chung toi hy vong giao trinh nay se dap ting dUdc yeu cau hoc tap, dac biet la viec tU hoc cua sinh vien cung nhu cac doc gia quan tam den linh vUc DUdc hoc co truyen.

Trong qua trinh bien soan khong the tranh khoi nhQng sai sot ve m at noi dung va trinh bay, mong dUdc sU dong gop chan thanh cua cac doc gia de giao trinh ngay cang dUdc hoan thien tot hdn. Pham Xuan Sinh 4 MUC LUC ■ ■ Trang LCfl NOI DAU 3 MUC LUC 5 CHUONG 1. PHUONG PHAP CHE BIEN THUOC CO TRUYEN 7 Muc dfch cua che bien TS. Phiing Hod Binh 7 Phtfdng phap che bien thuoc co truyen TS.

Phiing Hod Binh 11 PGS. Pham Xuan Sinh Tieu chuan thuoc chin TS. Phiing Hod Binh 19 Y nghia cua phu lieu dung trong che bien PGS. Pham Xuan Sinh 20 thuoc co truyen Thao tac chung cua qua trinh trich tay phu PGS.

Pham Xuan Sinh 21 lieu vdi dtfdc lieu che Nhting phu lieu thifdng dung de trich tam PGS. Pham Xuan Sinh 21 cac dtfdc lieu trong che bien Tieu chuan cam quan mot so" vi thuoc chin PGS. Pham Xuan Sinh 23 CHUONG 2. CAC DANG THUOC CO THE CHAT RAN 32 Thuoc thang PGS.

Pham Xuan Sinh 32 Che thuoc (thuoc ham) PGS.TS Vo Xuan Minh 43 Thuoc tan (thuoc bot) PGS. Vo Xuan Minh 47 PGS. Pham Xuan Sinh Thuoc hoan (thuoc vien tron) PGS. Vo Xuan Minh 53 Com thuoc PGS.

Vo Xuan Minh 69 Ddn - Dinh PGS. Vo Xuan Minh 71 CHUONG 3. CAC DANG THUOC CO THE CHAT LONG VA MEM 72 Rifdu thuoc PGS. Vo Xuan Minh 72 PGS.

Pham Xuan Sinh Cao thuoc TS. Vu Van Dien 83 Thuoc dau PGS. Vo Xuan Minh 104 Thuoc cao dan PGS. Vo Xuan Minh 108 t Ai l ie u t h a m k h a o 115 5 Chtfcfng 1 PHl/ONG PHAP CHE BIEN THUOC CO TRUYEN I.

MUC OICH CUA CHE BIEN Trijdc khi sti dung cac vi thuoc de tri benh, ngtfdi thay thuoc can phai che bien thanh dang thuoc phien (thuoc chin). Cd sd de thilc hien viec che bien theo phifdng phap co truyen la: ly luan cac hoc thuyet (hoc thuyet am - dtfdng, hoc thuyet ngu hanh, hoc thuyet kinh lac, hoc thuyet tang tiidng) va nhting kinh nghiem rieng cua moi thay thuoc. Cong viec che bien la mot giai doan quan trong nham tang tac dung dieu tri; giam tac dung khong mong muon cua thuoc (do doc, tinh kich ting, cac tac dung khac gay bat ldi cho ngiidi benh: tieu chay, tao bon, chay mau.); tang thdi gian bao quan; thuan ldi cho viec sti dung va tao hinh dang dep. Tting biidc, ban chat cua cong viec che bien da dufdc cac nha khoa hoc lam sang to bang cac cong trinh nghien ctiu cua minh.

Moi vi thuoc co nhieu thanh phan hoa hoc khac nhau, thuoc cac nhom chat khac nhau. Co nhting chat la hoat chat - co tac dung tri benh. Nhieu trtfdng hdp, tac dung tri benh la do hiep dong tac dung cua nhieu chat, nhieu thanh ph&n khac nhau. Cac chat trong vi thuoc co ham ltfdng khac nhau.

Mot so' rat it co ham lifdng phan chuc (khoang 10% boketosid trong qua bo ket, khoang 30% rutin trong hoe hoa. Mot so’ it co ham lifdng phan tram (berberin trong hoang lien, hoang ba khoang 1-3%). H&u het, cac chat trong vi thuoc co ty le thap (phan nghin). Hieu lvfc tac dung cua thuoc la tac dung hiep dong cua nhieu chat, nhieu nhom chat trong mot hoac nhieu vi thuoc khac nhau theo nhieu cd che khac nhau.

Viec che bien khong hdp ly hoac sai se lam giam thanh phan hoat chat, co the tao chat mdi gay tac dung khong mong muon. Co nhiing chat la thanh phan gay tac dung bat ldi cho ngifdi benh (antranoid, saponin triterpenic, chat nhay. gay tang tieu chay d ngtfdi benh dang roi loan tieu hoa, mot so tinh dau gay kich ting da day. Co the, mot so chat gay tac dung ngUdc lai vdi tac dung cua hoat chat.

Vi vav viec che bien hdp ly la can thiet de tang hieu life tri benh, tang do an toan cho ngiidi benh. Tuy thuoc vao muc dich sti dung khac nhau, co the tac dong cac yeu to" khac nhau (nhiet do, nifdc, dich phu lieu.) d nhting mtic do khac nhau, theo nhting phifdng phap khac nhau. Cac phtidng phap che bien co truyen nh&m dat cac muc dich sau day: 1. Tao ra tac dung tri benh mdi Hau het cac vi thuoc deu co tac dung rieng.

Mot so" it, khi con difdi dang nguyen lieu thi khong co tac dung tri benh, chi co tac dung tri benh va dUdc dung lam thuoc sau khi da che bien theo phUdng phap rieng. 7 Vi du: - Huyet du1, loan phat (toe) chi dung lam thuoc cam mau sau khi dot (ton tinh). - M&u le, cifu khong, tran chau mau nung hoac toi trong dam, co tac dung co' tinh, sap nieu. - Xuyen sdn giap sao cach cat hoac nifdc den khi chin phong deu difdc dung de hoat huyet, giai doc, tieu mu.