Khóa luận: Vai trò của báo chí với vận động chính sách công ở Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam hiện nay, phân tích thực trạng cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp

Tóm tắt

I. Tổng quan vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam

Vận động chính sách là quá trình tác động có chủ đích nhằm thúc đẩy việc ban hành, sửa đổi hoặc bãi bỏ các quy định pháp luật. Hoạt động này hướng tới mục tiêu phục vụ lợi ích cộng đồng. Trong quản trị công hiện đại, báo chí giữ vị trí then chốt xuyên suốt tiến trình xây dựng thể chế. Báo chí tại Việt Nam đóng vai trò là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước và là diễn đàn của nhân dân. Môi trường truyền thông tạo không gian trao đổi thông tin đa chiều về các vấn đề dân sinh. Khi một chính sách mới hình thành, các cơ quan báo chí nhanh chóng phổ biến dự thảo đến các tầng lớp xã hội. Bên cạnh đó, các tổ chức xã hội và chuyên gia sử dụng báo chí như một kênh vận động tin cậy. Dữ liệu từ thực tiễn đời sống được báo chí phản ánh trung thực và khách quan. Nhờ đó, quy trình vận động chính sách diễn ra minh bạch, khoa học và đạt được sự đồng thuận cao. Việc nghiên cứu vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam hiện nay mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

1.1. Khái niệm vận động chính sách và các giai đoạn cơ bản

Vận động chính sách là chuỗi hành động có tổ chức nhằm tác động lên các quyết định quản lý nhà nước. Quy trình này bao gồm bốn giai đoạn cơ bản. Thứ nhất, giai đoạn phân tích và nhận diện vấn đề chính sách cần giải quyết. Thứ hai, giai đoạn xây dựng chiến lược, tìm kiếm liên minh và thiết lập thông điệp vận động. Thứ ba, giai đoạn triển khai phối hợp hành động giữa các bên liên quan. Thứ tư, giai đoạn đánh giá, giám sát và phản hồi kết quả thực thi. Mỗi giai đoạn đều đòi hỏi các công cụ truyền thông chuyên biệt để đạt hiệu quả cao nhất. Việc nắm vững quy trình giúp các tổ chức vận động xác lập kế hoạch tác động phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

1.2. Mối quan hệ giữa báo chí và tiến trình vận động chính sách

Báo chí và vận động chính sách có mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ trong nền quản trị hiện đại. Báo chí là công cụ truyền thông chủ lực giúp các nhà vận động phổ biến thông điệp đến công chúng và giới chức. Ngược lại, hoạt động vận động chính sách cung cấp nguồn đề tài thời sự phong phú cho báo chí khai thác. Thông qua các bài viết điều tra và phóng sự xã hội, báo chí tạo ra diễn đàn đối thoại cởi mở giữa cơ quan soạn thảo và đối tượng thụ hưởng. Mối liên kết này giúp nâng cao tính khả thi của các văn bản pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân trong xã hội.

II. Phân tích vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam

Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy báo chí đã phát huy sức mạnh đáng kể trong các chiến dịch vận động chính sách. Nhiều tuyến bài phóng sự điều tra kịp thời chỉ ra lỗ hổng trong các quy định pháp luật hiện hành. Tiêu biểu là các bài phản ánh về bất cập trong quy chế cộng điểm ưu tiên thi đại học hoặc thủ tục hành chính đất đai. Báo chí đóng vai trò như chiếc cầu nối phản biện xã hội, truyền tải tiếng nói của tầng lớp nhân dân tới Quốc hội và Chính phủ. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế cần khắc phục. Một số cơ quan báo chí chỉ dừng lại ở việc phản ánh hiện tượng đơn lẻ mà thiếu phân tích chuyên sâu về mặt chính sách. Trình độ am hiểu pháp luật và kỹ năng phân tích chính sách của một bộ phận phóng viên chưa đồng đều. Tình trạng chạy theo xu hướng giật gân, thiếu dữ liệu khoa học kiểm chứng vẫn còn xuất hiện. Ngoài ra, việc theo dõi và đánh giá tác động sau khi chính sách được ban hành chưa được báo chí thực hiện thường xuyên.

2.1. Đóng góp nổi bật của báo chí trong việc thiết lập chương trình nghị sự

Báo chí tạo lập diễn đàn công luận mạnh mẽ để đưa các vấn đề dân sinh vào chương trình nghị sự của Nhà nước. Khi phát hiện các rào cản chính sách, báo chí liên tục đăng tải ý kiến chuyên gia và người dân bị ảnh hưởng. Điều này tạo áp lực tích cực buộc các cơ quan quản lý phải rà soát văn bản. Điển hình như các chiến dịch truyền thông về an toàn thực phẩm hay bảo vệ môi trường đã thúc đẩy sửa đổi nhiều đạo luật. Sự tham gia tích cực của báo điện tử và mạng xã hội giúp thông điệp vận động lan tỏa nhanh chóng, tạo sự đồng thuận xã hội sâu rộng.

2.2. Những tồn tại và rào cản hạn chế hiệu quả truyền thông chính sách

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động truyền thông chính sách của báo chí còn gặp nhiều rào cản. Cơ chế cung cấp thông tin từ một số cơ quan nhà nước cho báo chí còn chậm trễ và thiếu minh bạch. Năng lực phản biện chính sách của đội ngũ phóng viên còn nhiều khoảng trống, thiếu góc nhìn kinh tế lượng và luật học. Nhiều bài viết nặng tính phản ánh cảm tính, thiếu số liệu định lượng thuyết phục. Mối liên kết giữa cơ quan báo chí và các tổ chức nghiên cứu chính sách độc lập chưa thực sự chặt chẽ, làm giảm sức nặng của các khuyến nghị chính sách.

III. Giải pháp phát huy vai trò của báo chí trong vận động chính sách

Để tối ưu hóa vai trò của báo chí trong vận động chính sách ở Việt Nam hiện nay, hệ thống giải pháp cần được triển khai đồng bộ từ nhiều cấp độ. Trước hết, nhận thức của toàn xã hội về vận động chính sách công cần được nâng cao rõ rệt. Các cơ quan quản lý nhà nước cần chủ động thiết lập kênh đối thoại minh bạch với báo chí. Việc cung cấp thông tin dự thảo chính sách phải diễn ra kịp thời và đầy đủ. Song song với đó, cơ quan báo chí cần đổi mới phương thức tác nghiệp. Nhà báo phải được trang bị kiến thức chuyên sâu về kinh tế học, luật pháp và phương pháp phân tích chính sách công. Báo chí dữ liệu và báo chí giải pháp nên được áp dụng rộng rãi thay vì lối đưa tin phản ánh thụ động. Ngoài ra, việc hoàn thiện hành lang pháp lý là điều kiện tiên quyết. Các quy định về quyền tiếp cận thông tin cần được thực thi nghiêm túc nhằm bảo vệ phóng viên trong hoạt động điều tra chính sách. Đồng thời, cơ chế phối hợp giữa báo chí, viện nghiên cứu và các tổ chức xã hội cần được thể chế hóa.

3.1. Đổi mới kỹ năng tác nghiệp báo chí chính sách chuyên sâu

Đào tạo kỹ năng phân tích chính sách cho phóng viên là giải pháp đột phá hàng đầu. Nhà báo cần thành thạo kỹ năng xử lý dữ liệu lớn để tìm ra các xu hướng biến động xã hội. Thay vì chỉ ghi nhận ý kiến dư luận, bài viết cần có các mô hình đánh giá tác động kinh tế và xã hội cụ thể. Tòa soạn cần áp dụng quy trình kiểm chứng nguồn tin đa chiều trước khi xuất bản. Việc tổ chức các tuyến bài phân tích chuyên sâu sẽ nâng cao độ tin cậy của thông điệp vận động, giúp các nhà làm chính sách có cơ sở khoa học vững chắc để đưa ra quyết định sửa đổi.

3.2. Hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế phản biện xã hội

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về tiếp cận thông tin và giám sát xã hội. Quy định bắt buộc các cơ quan soạn thảo phải công khai dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trên các phương tiện truyền thông đại chúng cần được thực hiện nghiêm túc. Cần thiết lập quy trình phản hồi bắt buộc đối với các phản ánh chính sách do báo chí nêu ra. Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế bảo vệ nhà báo điều tra và minh bạch hóa các nguồn tài trợ vận động sẽ ngăn chặn thông tin sai lệch, đảm bảo môi trường phản biện lành mạnh và đúng định hướng.

IV. Kết luận về vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam

Vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam hiện nay là nhân tố không thể thiếu trong tiến trình hoàn thiện thể chế dân chủ và nhà nước pháp quyền. Báo chí không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ truyền đạt chủ trương đường lối mà đã thực sự trở thành diễn đàn phản biện xã hội sắc bén. Sức mạnh truyền thông giúp kết nối thực tiễn cuộc sống với các bàn nghị sự chính sách cấp cao. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc vận dụng linh hoạt các nền tảng truyền thông đa phương tiện mở ra cơ hội to lớn cho các chiến dịch vận động chính sách. Các cơ quan báo chí và nhà vận động cần nắm bắt xu hướng công nghệ để tối ưu hóa hiệu quả tiếp cận công chúng. Khi thông tin được truyền tải chính xác và kịp thời, các chính sách ban hành sẽ bám sát thực tiễn đời sống. Tổng kết lại, việc nghiên cứu chuyên đề khóa luận tốt nghiệp này cung cấp hệ thống luận cứ vững chắc. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trực tiếp vào công tác giảng dạy báo chí và hoạt động truyền thông chính sách thực tế tại các cơ quan quản lý.

4.1. Giá trị ứng dụng vào thực tiễn nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp

Đề tài khóa luận tốt nghiệp về vai trò của báo chí trong vận động chính sách mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú. Nghiên cứu hệ thống hóa các khung lý thuyết truyền thông chính sách hiện đại áp dụng vào bối cảnh Việt Nam. Sinh viên và học viên cao học có thể sử dụng khung phân tích này để khảo sát các vụ việc thực tế như chính sách giáo dục, y tế hay môi trường. Các số liệu và mô hình phân tích trong đề tài là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu tiếp theo về truyền thông công và quản trị nhà nước.

4.2. Định hướng phát triển truyền thông chính sách trong kỷ nguyên số

Kỷ nguyên số đòi hỏi hoạt động vận động chính sách qua báo chí phải không ngừng đổi mới hình thức thể hiện. Báo chí đa nền tảng, podcast, infographic và video tương tác đang trở thành công cụ đắc lực để truyền tải thông điệp chính sách phức tạp đến giới trẻ. Sự kết hợp giữa báo chí chính thống và mạng xã hội tạo ra làn sóng đồng thuận rộng lớn. Để duy trì uy tín, báo chí phải kiên định với các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, kiểm chứng dữ liệu nghiêm ngặt và không ngừng nâng cao chất lượng phản biện xã hội.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chính sách công giữ vai trò là công cụ quản lý và điều tiết các lĩnh vực đời sống xã hội nhằm hiện thực hóa các mục tiêu định hướng của Nhà nước. Trong quy trình hình thành và hoàn thiện chính sách, vận động chính sách (Advocacy) là hoạt động của cá nhân hoặc tổ chức nhằm tạo sự tác động đến các quyết định trong hệ thống chính trị, kinh tế và xã hội. Tại Việt Nam, vận động chính sách là một lĩnh vực mới, chưa được chuẩn hóa toàn diện trong văn bản pháp luật, trong khi đó ở nhiều quốc gia phát triển, hoạt động này đã trở thành một nghề nghiệp chuyên nghiệp.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ của công nghệ thông tin, báo chí và các phương tiện truyền thông đại chúng trở thành công cụ tương tác hai chiều quan trọng: vừa truyền tải chủ trương, chính sách từ cơ quan quyền lực nhà nước đến nhân dân, vừa phản ánh ý chí, nguyện vọng của công chúng ngược trở lại các cơ quan hoạch định. Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận lựa chọn nghiên cứu đề tài "Vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam hiện nay" dưới góc độ chuyên ngành Chính trị học và Chính sách công.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Phân tích và đánh giá thực trạng vận động chính sách ở Việt Nam hiện nay, làm rõ vai trò của báo chí trong quá trình vận động chính sách, từ đó đánh giá và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của báo chí đối với hoạt động này.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về vận động chính sách và vai trò của báo chí trong việc truyền thông, tuyên truyền chính sách.
2. Phân tích thực trạng (những ưu điểm đạt được và các mặt hạn chế) của hoạt động truyền thông báo chí trong vận động chính sách tại Việt Nam.
3. Đề xuất một số giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy và nâng cao vai trò của báo chí đối với việc vận động chính sách ở Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nội dung về vai trò của báo chí đối với hoạt động vận động chính sách tại Việt Nam.
• Khách thể nghiên cứu: Các cơ quan báo chí tại Việt Nam (như Báo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Báo Kinh tế nông thôn, Báo Nhân Dân, VnExpress, Dân trí...).
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam về báo chí và quản trị công. Công trình kế thừa các khung lý thuyết chuyên ngành về truyền thông đại chúng và vận động chính sách từ các tác giả trong nước và quốc tế, tiêu biểu như:

• Lý thuyết truyền thông đại chúng của PGS.TS Tạ Ngọc Tấn (2001) và Michael Schudson (2003).
• Các nghiên cứu về truyền thông vận động chính sách của Lawrence Wallack và cộng sự (1993), Karin Gwinn Wilkins (2014), Patrick C. Endong (2017).
• Khung lý thuyết về vận động xã hội của Jane Dalrymple và Jane Boylan (2013) phân chia theo các cấp độ: vận động trường hợp (case advocacy) và vận động hệ thống (systematic advocacy); vận động thụ động (passive advocacy) và vận động chủ động (active advocacy).
• Quy trình vận động chính sách 7 bước theo tiếp cận của John Hopkins.
• Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động truyền thông theo Luật Báo chí năm 2016.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp luận: Vận dụng phép biện chứng duy vật và chủ nghĩa duy vật lịch sử để phân tích báo chí như một tiểu hệ thống trong tổng thể xã hội.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Phương pháp hệ thống, phương pháp thống kê xã hội học, phương pháp phân tích logic, phương pháp mô hình hóa và phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp kết hợp phân tích tình huống thực tiễn (case studies).

Nguồn dữ liệu nghiên cứu:

• Báo cáo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông (tính đến tháng 7/2018).
• Dữ liệu khảo sát xã hội học về hành vi tiếp nhận và tương tác báo chí của các nhóm công chúng theo độ tuổi, trình độ học vấn, điều kiện kinh tế.
• Các văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị, nghị quyết (Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XII, Thông tư 24/2013/TT-BGDĐT, Thông tư 28/2013/TT-BGDĐT...).
• Các bài viết, tư liệu truyền thông thực tế trên các báo in, báo mạng điện tử và kênh truyền hình quốc gia (Báo Nhân Dân, VnExpress, Báo Dân trí, Báo Tiền phong, Báo Đại đoàn kết, Đài Tiếng nói Việt Nam - VOV, Đài Truyền hình Việt Nam - VTV).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về báo chí và quy trình vận động chính sách công

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm, chức năng và vai trò cốt lõi của hai thành tố: báo chí và vận động chính sách công. Về báo chí, tác giả tiếp cận từ nguồn gốc thuật ngữ (từ chữ information trong tiếng Hy Lạp và journalism trong tiếng Anh), phân loại 4 loại hình cơ bản (báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử) và phân tích 5 chức năng cơ bản: thông tin; tư tưởng; khai sáng - giải trí; quản lý, giám sát và phản biện xã hội; kinh tế - dịch vụ. Đồng thời, chương này xác định nhiệm vụ của báo chí theo Luật Báo chí 2016.

Về vận động chính sách, khóa luận xác lập định nghĩa: Vận động chính sách công là những nỗ lực mang tính hệ thống và có chủ đích của các chủ thể trong đời sống chính trị nhằm gây ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến các quyết định của cơ quan có thẩm quyền để thay đổi chính sách theo hướng có lợi hơn cho mình trong những điều kiện cụ thể. Hoạt động này hướng tới ba mục tiêu: tạo ra thay đổi, tăng tiếng nói và tăng quyền cho các nhóm xã hội. Vai trò của vận động chính sách được lý giải dựa trên ba nhu cầu khách quan: (1) nhu cầu thông tin từ phía nhà hoạch định; (2) nhu cầu tham gia của công dân để thực thi quyền lực dân chủ; (3) phương tiện củng cố quyền lực và tạo dựng sự ủng hộ cho các chủ thể cầm quyền. Chủ thể của hoạt động này bao gồm các đảng chính trị và các nhóm lợi ích/nhóm áp lực.

Giai đoạn trong quy trình VĐCS	Vai trò trọng tâm của báo chí
1. Phân tích vấn đề chính sách	Cung cấp thông tin hai chiều về thực trạng và bối cảnh pháp lý; tạo dựng sự đồng thuận xã hội; thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội.
2. Xây dựng chiến lược, liên minh, thông điệp	Truyền tải thông điệp vận động theo tiêu chí SMART; kết nối các chủ thể có cùng mục tiêu; phản ánh tâm tư nguyện vọng của nhân dân lên cơ quan thẩm quyền.
3. Phối hợp hành động vận động	Duy trì luồng thông tin liên tục và tích cực; tổ chức diễn đàn, tọa đàm; tạo áp lực truyền thông lên các cơ quan ra quyết định.
4. Đánh giá và theo dõi kết quả	Thu thập ý kiến phản hồi đa chiều từ người dân; đo lường mức độ tác động của chính sách; duy trì tính liên tục cho các điều chỉnh chính sách tiếp theo.

Chương 2: Thực trạng vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam

Chương 2 tập trung phân tích các nhân tố tác động và đánh giá thực tiễn sự tham gia của báo chí vào các khâu của quy trình vận động chính sách tại Việt Nam qua các trường hợp điển hình.

Về nhân tố ảnh hưởng, nghiên cứu chỉ ra tác động của yếu tố nhân khẩu - xã hội và điều kiện kinh tế:

• Độ tuổi: Nhóm 14–24 tuổi chủ yếu tiếp cận báo mạng điện tử (gần 80%); nhóm 40–60 tuổi theo dõi truyền hình đạt 90,3%; nhóm 25–39 tuổi có nhu cầu thông tin đa dạng nhất, tập trung vào chính trị trong nước và kinh tế - tài chính.
• Nghề nghiệp: Cán bộ công nhân viên chức (43%) và học sinh - sinh viên (25%) theo dõi truyền hình hàng ngày ở mức cao; trong khi nhóm lao động nông nghiệp theo dõi truyền hình và phát thanh dưới 10%.
• Học vấn và thu nhập: Tương tác phản hồi báo chí chủ yếu xuất hiện ở nhóm có trình độ từ trung học phổ thông trở lên (45,1%). Nhóm có chi phí tiền điện từ 500.000 đến 1.000.000 đồng/tháng có tỷ lệ xem truyền hình đạt 91,2%, báo mạng 86,6% và báo in 77,6%. Người có ô tô nghe đài phát thanh hàng ngày đạt 32% (so với mức thấp ở người không có ô tô).

Về thực trạng tham gia của báo chí trong từng giai đoạn:

1. Phân tích vấn đề chính sách: Báo chí thông tin các chỉ thị, nghị quyết (Báo Nhân Dân đăng tải Nghị quyết Đại hội XII); tạo sự đồng thuận về các dự thảo luật (Báo Dân trí phản ánh đề xuất bổ sung 1 ngày nghỉ lễ 27/7 trong Dự thảo Luật Lao động sửa đổi). Đồng thời, báo chí phát huy quyền phản biện xã hội: theo báo cáo tháng 7/2018 của Bộ Thông tin và Truyền thông, cả nước có 857 cơ quan báo, tạp chí in và 159 đơn vị báo/tạp chí điện tử. Báo chí đã tạo áp lực bãi bỏ các quy định không khả thi của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (như quy định cấm cho lợn ăn bèo, quy định bán thịt lợn trong 9 giờ); hay vụ việc Thông tư 24/2013/TT-BGDĐT về cộng điểm thi đại học cho Bà mẹ Việt Nam anh hùng, sau khi báo chí (điển hình là VnExpress) và dư luận phản ứng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 28 bãi bỏ chỉ sau 12 ngày.
2. Xây dựng chiến lược, liên minh và thông điệp: Điển hình là chiến dịch vận động quyền của người LGBT do Viện iSEE và Trung tâm ICS thực hiện, áp dụng chiến lược "Những bước nhảy lớn" (Large Leaps) và "Bản dạng nhóm" (Group Formation). Báo chí thay đổi cách tiếp cận từ định kiến sang bình đẳng, thúc đẩy Quốc hội bỏ điều cấm kết hôn cùng giới trong Luật Hôn nhân và gia đình, thừa nhận quyền chuyển đổi giới tính trong Bộ luật Dân sự và bảo vệ người chuyển giới trong Bộ luật Hình sự.
3. Phối hợp hành động vận động: Chiến dịch vận động ngừng sử dụng Amiang trắng của mạng lưới VN-BAN cùng các nhà khoa học, đối thoại với Hiệp hội Tấm lợp Việt Nam. Các cơ quan báo chí như Báo Tiền phong, Báo Đại đoàn kết, VOV, Vietnamnet và VTV tổ chức hàng loạt tọa đàm, phóng sự chuyên sâu cung cấp bằng chứng dịch tễ học và y tế, góp phần làm thay đổi nhận thức cộng đồng và giảm sản lượng tiêu thụ vật liệu độc hại.
4. Đánh giá và theo dõi kết quả: Khảo sát sự tương tác qua báo điện tử thời kỳ 4.0; phản ánh sự bất cập trong chính sách cộng điểm ưu tiên tuyển sinh năm 2017 (thống kê kỳ thi THPT quốc gia năm 2017 có 860.000 thí sinh, 13 thí sinh đạt điểm tuyệt đối 30/30 nhưng vẫn trượt đại học do điểm chuẩn ngành Ngôn ngữ Anh của Học viện An ninh nhân dân lên tới 30,5 điểm).

Chương 3: Nâng cao vai trò báo chí trong việc vận động chính sách công ở Việt Nam

Dựa trên mục lục công trình, chương 3 đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm phát huy tối đa vai trò của báo chí:

• Nâng cao nhận thức về bản chất và sự cần thiết của vận động chính sách trong toàn bộ hệ thống chính trị và cộng đồng xã hội, xóa bỏ tâm lý e ngại đối với thuật ngữ vận động chính sách.
• Hoàn thiện các giải pháp nâng cao tính chuyên nghiệp, trách nhiệm xã hội và năng lực phân tích, phản biện chính sách của đội ngũ nhà báo.
• Xây dựng, hoàn thiện cơ chế pháp lý về báo chí nhằm quản lý luồng thông tin minh bạch, định hướng dư luận lành mạnh và ngăn chặn các nguy cơ lợi dụng truyền thông từ các thế lực thù địch.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính của nghiên cứu:

• Cung cấp bức tranh toàn cảnh về quy mô hệ sinh thái báo chí Việt Nam (tính đến tháng 7/2018 có 857 cơ quan báo, tạp chí in; 159 cơ quan báo, tạp chí điện tử) và làm rõ mối tương quan giữa đặc tính nhân khẩu học (tuổi tác, học vấn, thu nhập) với mức độ tiếp cận thông tin chính sách.
• Chứng minh bằng các trường hợp thực tiễn rằng báo chí là kênh phản biện xã hội hữu hiệu, có khả năng tạo áp lực trực tiếp buộc các cơ quan quản lý điều chỉnh các văn bản bất cập (như việc thu hồi quy định cộng điểm thi đại học sau 12 ngày tại Thông tư 24/2013/TT-BGDĐT; điều chỉnh quy định về quản lý nông nghiệp của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn).
• Hệ thống hóa các bài học kinh nghiệm về liên minh vận động chính sách (chiến dịch của Viện iSEE, Trung tâm ICS về quyền LGBT; mạng lưới VN-BAN về cấm Amiang trắng).

Giải pháp và kiến nghị đề xuất:

• Hoàn thiện hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động vận động chính sách công tại Việt Nam nhằm tạo môi trường minh bạch cho các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và hiệp hội tham gia đóng góp ý kiến.
• Đổi mới phương thức truyền thông chính sách theo hướng tương tác hai chiều trên nền tảng số và mạng xã hội.
• Nâng cao năng lực giám sát, bảo đảm tính xác thực của thông tin báo chí và bảo vệ quyền tác nghiệp của nhà báo khi tham gia đấu tranh chống tiêu cực, phản biện chính sách.

Đóng góp của khóa luận:

• Góp phần lấp khoảng trống nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa báo chí và vận động chính sách công tại Việt Nam dưới góc độ khoa học chính sách và chính trị học.
• Đưa ra khung phân tích 4 giai đoạn cụ thể để đánh giá vai trò của báo chí trong tiến trình chính sách tại Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của công trình:

• Dữ liệu nghiên cứu và các mốc thời gian phân tích tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2000–2019, chưa bao quát được những chuyển đổi số mạnh mẽ của hệ thống báo chí và truyền thông đa phương tiện trong giai đoạn sau năm 2019.
• Khung khổ pháp lý về vận động chính sách ở Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu chưa được luật hóa đầy đủ, dẫn đến việc phân tích chủ yếu dựa trên các quy định gián tiếp (tham vấn, lấy ý kiến, phản biện xã hội) và một số tình huống điển hình của các tổ chức phi chính phủ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng khảo sát định lượng diện rộng về mức độ hài lòng và tác động thực tế của báo chí đối với các đại biểu Quốc hội và cơ quan lập pháp trong quá trình thông qua các dự án luật cụ thể.
• Nghiên cứu cơ chế vận động chính sách trên không gian mạng xã hội và truyền thông số trong bối cảnh phát triển của trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn.

---

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu thuộc các ngành Chính trị học, Chính sách công, Báo chí học, Quản lý nhà nước và Xã hội học khi nghiên cứu về truyền thông chính trị và quy trình chính sách.
• Các tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ (NGO), hiệp hội doanh nghiệp quan tâm đến kỹ năng xây dựng chiến lược truyền thông, thiết lập liên minh và chuyển tải thông điệp vận động chính sách đến cơ quan công quyền.
• Cán bộ quản lý báo chí và cơ quan hoạch định chính sách tham khảo để xây dựng cơ chế thu nhận ý kiến phản hồi, đánh giá tác động chính sách từ dư luận xã hội.

Các nội dung có giá trị tham khảo nổi bật bao gồm hệ thống lý luận về 4 giai đoạn báo chí tham gia quy trình vận động và các bài học tình huống thực chứng tại Chương 2.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận định nghĩa khái niệm "Vận động chính sách công" như thế nào?

Theo khóa luận, vận động chính sách công là những nỗ lực mang tính hệ thống và có chủ đích của các chủ thể trong đời sống chính trị nhằm gây ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến các quyết định của cơ quan có thẩm quyền để thay đổi chính sách theo hướng có lợi hơn cho mình trong những điều kiện cụ thể.

2. Yếu tố nhân khẩu học tác động như thế nào đến thói quen sử dụng báo chí theo số liệu của khóa luận?

Nghiên cứu chỉ ra rằng:

• Độ tuổi 14–24 tiếp cận báo mạng hàng ngày chiếm gần 80%; độ tuổi 40–60 xem truyền hình đạt 90,3%.
• Nhóm học vấn từ trung học phổ thông trở lên có tỷ lệ tham gia tương tác, bình luận, viết phản hồi báo chí đạt 45,1%.
• Mức chi tiêu sinh hoạt (tiền điện từ 500.000 đến 1.000.000 đồng/tháng) ghi nhận 91,2% người xem truyền hình, 86,6% đọc báo mạng và 77,6% đọc báo in hàng ngày.

3. Báo chí đã thể hiện vai trò phản biện xã hội như thế nào trong vụ việc Thông tư 24/2013/TT-BGDĐT?

Khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 24/2013/TT-BGDĐT bổ sung quy định cộng điểm ưu tiên đại học cho Bà mẹ Việt Nam anh hùng, báo chí (tiêu biểu như VnExpress) đã đăng tải nhiều ý kiến phản hồi từ công chúng chỉ ra tính phi thực tế của quy định. Dưới sức ép dư luận do báo chí phản ánh, chỉ 12 ngày sau khi ban hành, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký Thông tư 28 bãi bỏ quy định này.

4. Viện iSEE và Trung tâm ICS đã sử dụng những chiến lược vận động nào để thúc đẩy quyền của người LGBT?

Hai tổ chức này đã áp dụng hai chiến lược chính: (1) Chiến lược "Những bước nhảy lớn" (Large Leaps Theory of Change), định nghĩa lại vấn đề đồng tính theo ngôn ngữ quyền bình đẳng, tình yêu và lòng khoan dung để huy động báo chí và các nhà lập pháp lan tỏa thông điệp; (2) Chiến lược "Bản dạng nhóm" (Group Formation Theory of Change), kết nối cộng đồng LGBT thành khối nòng cốt thống nhất nhằm xây dựng đồng minh và vận động thay đổi luật pháp.

5. Vai trò của báo chí trong chiến dịch vận động cấm Amiang trắng tại Việt Nam được thể hiện ra sao?

Báo chí đóng vai trò cầu nối truyền thông, phá vỡ tình trạng thông tin một chiều bằng cách tổ chức các buổi tọa đàm, phóng sự (trên Báo Tiền phong, Báo Đại đoàn kết, VOV, Vietnamnet, VTV). Truyền thông đã đưa ra các chứng cứ khoa học của WHO, ILO và mạng lưới VN-BAN về nguy cơ gây ung thư của Amiang, tạo sức ép dư luận đối trọng với quan điểm của Hiệp hội Tấm lợp Việt Nam và góp phần làm giảm sản lượng tiêu thụ tấm lợp Amiang trên thị trường.

---

Kết luận

Khóa luận "Vai trò của báo chí với vận động chính sách ở Việt Nam hiện nay" đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quy trình vận động chính sách công và xác lập vai trò của báo chí qua từng khâu: phân tích vấn đề, xây dựng liên minh, phối hợp hành động và đánh giá kết quả. Dựa trên việc phân tích các nhân tố nhân khẩu học cùng các tình huống thực tiễn sinh động (như chính sách tuyển sinh, quyền LGBT, vận động cấm Amiang trắng), tác giả đã làm rõ thực trạng tác động đa chiều của báo chí tới các quyết định quản trị quốc gia. Đây là công trình chuyên khảo có giá trị học thuật và thực tiễn, cung cấp các luận cứ khoa học nhằm hoàn thiện cơ chế phản biện xã hội và thúc đẩy sự tham gia của báo chí vào tiến trình xây dựng chính sách công tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung đề tài gồm 3 chương, 11 tiết. 5 Chương1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BÁO CHÍ VÀ QUY TRÌNH VẬN ĐỘNG CHÍNH SÁCH CÔNG 1.1 Khái quát về báo chí 1.1 Quan niệm về báo chí Trong vài thập niên gần đây, báo chí ngày càng phát triển. Việc cung cấp thông tin là vô cùng cần thiết, con người luôn muốn trao đổi thông tin cho nhau, điều đó chứng tỏ vai trò của báo chí trong đời sống xã hội là rất lớn. Báo chí đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống công chúng, báo chí có vai trò như một trường đại học đại chúng trong việc giáo huấn và truyền thụ những tri thức, những giá trị lịch sử văn hóa, có ý nghĩa về mặt chính trị, xã hội.

Đồng thời báo chí còn là tấm gương hiện thực khách quan, tham gia vào việc hình thành dư luận đúng đắn, xây dựng thế giới quan khoa học và thái độ sống tích cực, có trách nhiệm của con người. Theo triết học cổ Hy Lạp, chữ báo chí xuất phát từ chữ information có nghĩa là thông tin, thông báo, báo tin và được hiểu như việc tạo ra hình thái giúp cho sự hiểu biết của con người về thế giới xung quanh đang tồn tại băng việc lấy hiện thực khách quan để phản ánh một cách liên tục, xuyên suốt trong quan hệ chặt chẽ giữa nhà báo - tác phẩm - công chúng. Thuật ngữ báo chí trong tiếng Anh còn được gọi là “journalism” bắt nguồn từ “Journal” (nhật ký). Điều này nói lên rằng, nhà báo – ký giả, chính là những người ghi lại lịch sử trong cuộc sống hàng ngày.

Nói một cách khác, các ký giả chính là những người ghi lại lịch sử trong trong cuộc sống hàng ngày. Nói một cách khác, các ký giả, chính là những sử gia ( như trong những câu chuyện lịch sử vẫn có những sử gia ghi chép lại chuyện cung đình) của cuộc sống thường nhật. Có rất nhiều chuyện diễn ra mỗi ngày và báo chí có nhiệm vụ ghi lại những sự kiện đó, chứng kiến, thêm lời bình. 6 Báo chí giống như chiếc gương của xã hội.

Báo chí mang trách nhiệm phản ánh xã hội trong sự tồn tại phức tạp với nhiều góc cạnh, quan điểm khác nhau tới mọi tầng lớp, lứa tuổi và giới tính. Vì vậy mà công chúng có quyền được biết sự thật. Báo chí là phương tiện thông báo, thông tin thời sự - về những sự việc mới điễn ra hàng ngày cho nhiều người biết; là phương tiện giao tiếp. Theo ngôn ngữ Tiếng Việt, thuật ngữ báo chí được sử dụng cho loại hình báo chí ra đời đầu tiên, đó là báo in.

Cụm từ “báo chí” bao gồm hai từ, gồm từ “báo” (có nghĩa là thông tin) và từ “chí” (có nghĩa là giấy). Sau này, thuật ngữ báo chí còn được dùng làm tên gọi chung của các loại hình báo chí như: báo in, báo ảnh, báo phát thanh, báo truyền hình và báo mạng miệng điện tử. Ở góc tiếp cận lý thuyết, báo chí được coi là “những tư liệu sinh hoạt tinh thần nhằm thông tin và nói rõ về những sự kiện thời sự đã và đang diễn ra cho một nhóm đối tượng nhất định, nhằm mục đích nhất định, xuất bản định kỳ, đều đặn”. Tuy nhiên quan niệm này chỉ mới nhìn bề ngoài – sản phẩm báo chí, có thể nhìn thấy mà chưa phản ánh được những thuộc tính, những mối quan hệ phức tạp bên trong của hiện tượng xã hội này.

Theo nghĩa hẹp, báo chí được hiểu: - Báo chí là môt bộ phận của truyền thông đại chúng, nhưng là bộ phận chiếm vị trí trung tâm, vai trò nền tảng và có khả năng quyết định tính chất, khuynh ướng, chi phối năng lực và hiệu quả tác động của TTĐC. Do đó, trong nhiều trường hợp, có thể dùng báo chí để chỉ truyền thông đại chúng; và ngược lại, nói đến TTĐC - trước hết phải nói đến báo chí. Báo chí trong trường hợp này đươc dùng, đươc hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm báo in, báo chí phát thanh, báo chí truyền hình, báo mạng điện tử (“phát hành” trên mạng internet) và hãng thông tấn. Báo chí theo nghĩa hẹp, là bao gồm báo, tạp chí và bản tin thời sự.

Báo chí là hiện tượng xã hội đa nghĩa, phức tạp và có nhiều cách tiếp cận không giống nhau trong các xã hôi có thể chế chính trị khác nhau. 7 - Khái niệm báo chí tiếp cận từ quan điểm hệ thống. Khi nhìn nhận xã hội như một hệ thống trong tổng thể đang vận hành, báo chí cũng cần được tiếp cận từ quan điểm hệ thống; nhìn nhận báo chí như một tiểu hệ thống cấu thành hệ thống xã hội nói chung; trong đó, báo chí là một bộ phận cấu thành và chịu sự chi phối của hệ thống lớn cũng như sự tác động của các tiểu hệ thống (hoặc hệ thống con ). Có thể tóm tắt lại: Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh và được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.

Chức năng, nhiệm vụ của báo chí Trong xã hội hiện nay, báo chí có những chức năng sau: - Chức năng thông tin. Đây là chức năng cơ bản, khởi nguồn của báo chí Báo chí ra đời trước hết phục vụ nhu cầu thông tin giao tiếp của Con người và xã hội. Thông tin được giải thích, phân tích và bình luận một cách khách quan và cập nhật cho công chúng. Xã hội càng phát triển, nhu cầu tiếp thu thông tin trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội càng cao.

Đây chính là nguyên nhân thúc đẩy báo chí phát triển ngày càng mạnh mẽ. - Chức năng tư tưởng. Đây là chức năng xuyên suốt, thể hiện tính mục đích của báo chí. Báo chí là phương tiện quan trọng dùng để tuyên truyền an điểm, đường lối, chính sách của các đảng nhất là cầm quyền đến các tầng lớp xã hội.

Ở Việt Nam, báo chí cách mạng có chức năng tuyên truyền, phổ biến chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng đến đông đảo quần chúng nhân dân -Chức năng khai sáng - giải trí. Báo chí là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm phong phú nhằm nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững. Báo chí là kênh quan trọng cung cấp thông tin, kiến thức khoa học, giáo dục, văn hóa, đồng thời phục vụ nhu cầu giải trí đối với đông đảo công chúng, nhất là truyền hình, phát thanh, báo mạng điện tử. 8 - Chức năng quản lý, giám sát và phản biện xã hội.

Báo chí luôn được các học giả ví là công cụ “gác công” và giám sát xã hội”. Báo chí duy trì và phát triển mối liên hệ chặt chẽ giữa chủ thể và khách thể quản thông qua việc duy trì và phát triển dòng thông tin hai chiều, bảo đảm cho các quyết định quản lý được thông suốt và thực thi,. Giám sát xã hội của báo chí là quá trình báo chí theo dõi, kiểm tra quá trình thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, bảo đảm đạt được mục đích cao nhất trong điều kiện có thể bao gồm các bình diện khác nhau, như theo dõi, kiểm tra phát hiện những nơi làm đúng, làm tốt để biểu dương và nhân rộng, phát hiện phê phán những cá nhân, tập thể vi phạm, làm sai. - Chức năng kinh tế - dịch vụ.

Chức năng này xuất phát từ đòi hỏi khách quan của hoạt động báo chí trong nền kinh tế thị trường. Sản phẩm | báo chí là một loại hàng hóa đặc biệt, được kinh doanh trong cơ chế thị trường. Đồng thời báo chí thực hiện chức năng dịch vụ: quảng cáo, giới thiệu sản phẩm. Theo Luật Báo chí 2016, báo chí có nhiệm vụ, quyền hạn: thông tin trung thực về tình hình đất nước và thế giới phù hợp với lợi ích của đất nước, của nhân dân; tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội; làm diễn đàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân; phát hiện, nêu gương người tốt, việc tốt, nhân tố mới, điển hình tiên tiến, đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực trong xã hội.

Khái quát về vận động chính sách công 1. Khái niệm về vận động chính sách Có rất nhiều khái niệm về vận động. Theo Jane Dalrymple và Jane Boylan1 tổng hợp thì vận động có những định nghĩa đơn giản như “vận động là một ý tưởng để huy động người dân hành động tạo ra thay đổi” (Newman và Yeates,2008:2). Hay còn có thể hiểu là “quá trình thúc đẩy cho bình đẳng, công 1 Jane Dalrymple & Jane Boylan, Effective Advocacy in Social Work,2013 9 lý và sự tham gia.

Nó có thể trao quyền, nâng cao năng lực để người dân lên tiếng. Vận động cũng có thể giúp người dân hiểu hơn về quyền của mình, thực hành quyền và tham gia, gây ảnh hưởng lên quá trình ra quyết định ảnh hưởng đến tương lai của họ” (Lee, 2007:7). Trong hầu hết các định nghĩa, mục đích cốt lõi của vận động là bình đẳng và công lý. “Nó là một cách để đảm bảo từng người dân đều được coi trọng và từng người dân đều phải được lắng nghe – bao gồm cả những người có rủi ro bị gạt ra ngoài lề và những người gặp khó khăn trong việc lên tiếng để quan điểm của họ được biết đến” (SIAA, 2010:4).

Thật vậy, trong chế độ dân chủ và pháp quyền, quyền lực Nhà nước là quyền lực của người dân ủy quyền và giao quyền. Có thể hiểu rằng, chính người dân ủy quyền cho nhà nước và mong muốn nhà nước thay mặt mình thực thi quyền lực công một cách hiệu quả vì những mục đích nhất định. Để cho ra một chính sách tốt, phù hợp với điều kiện xã hội thì chính sách đó phải đáp ứng được nhu cầu của chủ thể hoạch định cũng như nhu cầu của xã hội đề ra nhưng phần lớn chính sách đưa ra đều phải sửa đổi rất nhiều mới có thể đáp ứng được nhu cầu đó. Chính vì vậy, trong điều kiện nhất định, người dân và các chủ thể trong xã hội có nhu cầu tác động đến nhằm làm cho các chính sách có lợi hoặc ít nhất cũng không làm thiệt hại đến lợi ích của mình.