Nghiên cứu hiệu quả kinh tế trang trại tại Bình Dương và giải pháp phát triển bền vững

Khám phá luận văn thạc sĩ kinh tế trang trại tỉnh Bình Dương, phân tích hiệu quả kinh tế và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Kinh Tế Trang Trại Bình Dương: Hiệu Quả Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Các lý thuyết liên quan trong quá trình phân tích của đề tài
• 1.1.1. Lý thuyết lợi thế theo qui mô
• 1.1.2. Lý thuyết mô hình kinh tế hai khu vực
• 1.1.3. Lý thuyết tăng trưởng nông nghiệp theo các giai đoạn TODARO – SS
• 1.1.4. Mô hình Hàm sản xuất tăng trưởng nông nghiệp theo các giai đoạn phát triển

Tóm tắt

I. Tổng quan về Kinh tế trang trại Bình Dương Hiệu quả và Thách thức

Kinh tế trang trại tại Bình Dương đã trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Với sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình trang trại, từ trồng cây lâu năm đến chăn nuôi, kinh tế trang trại không chỉ đóng góp vào thu nhập của nông dân mà còn thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế của các trang trại vẫn chưa đạt được như kỳ vọng do nhiều thách thức tồn tại.

1.1. Đặc điểm của Kinh tế trang trại tại Bình Dương

Kinh tế trang trại ở Bình Dương chủ yếu bao gồm các trang trại trồng cây lâu năm như cao su, điều và cây ăn trái. Các trang trại này thường có quy mô nhỏ lẻ, manh mún, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao. Việc áp dụng công nghệ và khoa học kỹ thuật trong sản xuất còn hạn chế, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.2. Vai trò của Kinh tế trang trại trong phát triển nông nghiệp

Kinh tế trang trại đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao thu nhập cho nông dân và tạo ra việc làm tại địa phương. Nó cũng góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững thông qua việc áp dụng các phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường.

II. Vấn đề và Thách thức trong Kinh tế trang trại Bình Dương

Mặc dù có nhiều tiềm năng, kinh tế trang trại tại Bình Dương vẫn gặp phải nhiều vấn đề và thách thức. Các trang trại thường phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, dẫn đến hiệu quả kinh tế không ổn định. Ngoài ra, việc tiếp cận vốn và thông tin thị trường cũng là một rào cản lớn.

2.1. Khó khăn trong tổ chức sản xuất và quản lý

Nhiều trang trại gặp khó khăn trong việc tổ chức sản xuất và quản lý. Việc thiếu kiến thức về khoa học kỹ thuật và quản lý kinh doanh khiến cho nhiều trang trại không thể phát huy hết tiềm năng của mình.

2.2. Vấn đề về thị trường và tiêu thụ sản phẩm

Sự kết nối giữa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm còn yếu, dẫn đến tình trạng sản phẩm không tiêu thụ được hoặc bị ép giá. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân và sự phát triển bền vững của kinh tế trang trại.

III. Giải pháp phát triển Kinh tế trang trại hiệu quả tại Bình Dương

Để nâng cao hiệu quả kinh tế trang trại, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Việc đầu tư vào công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và cải thiện cơ sở hạ tầng là rất cần thiết.

3.1. Đầu tư vào công nghệ và khoa học kỹ thuật

Việc áp dụng công nghệ mới và khoa học kỹ thuật vào sản xuất sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các trang trại cần được hỗ trợ trong việc tiếp cận công nghệ hiện đại và đào tạo kỹ năng cho nông dân.

3.2. Tăng cường kết nối giữa sản xuất và thị trường

Cần xây dựng các kênh phân phối hiệu quả và tạo ra sự kết nối chặt chẽ giữa nông dân và các doanh nghiệp chế biến. Điều này sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và Kết quả nghiên cứu về Kinh tế trang trại

Nghiên cứu về kinh tế trang trại tại Bình Dương đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các mô hình kinh tế hiệu quả có thể nâng cao thu nhập cho nông dân và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Các mô hình này cần được nhân rộng và cải tiến để phù hợp với điều kiện thực tế.

4.1. Mô hình trang trại tổng hợp thành công

Một số trang trại tổng hợp đã thành công trong việc kết hợp trồng trọt và chăn nuôi, tạo ra giá trị gia tăng cao. Những mô hình này cần được nghiên cứu và nhân rộng để nâng cao hiệu quả kinh tế cho các trang trại khác.

4.2. Kết quả từ các chính sách hỗ trợ nông nghiệp

Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ đã góp phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế trang trại. Việc cải thiện chính sách hỗ trợ sẽ giúp nông dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn và công nghệ, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

V. Kết luận và Tương lai của Kinh tế trang trại Bình Dương

Kinh tế trang trại tại Bình Dương có nhiều tiềm năng phát triển, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Để phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ và sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền.

5.1. Tầm nhìn phát triển Kinh tế trang trại trong tương lai

Tương lai của kinh tế trang trại tại Bình Dương phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thị trường và áp dụng công nghệ mới. Việc phát triển bền vững sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho nông dân và bảo vệ môi trường.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển Kinh tế trang trại

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho kinh tế trang trại, bao gồm hỗ trợ tài chính, đào tạo và phát triển thị trường. Điều này sẽ giúp nông dân nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp nền tảng cho công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, tăng trưởng chủ yếu dựa trên mở rộng diện tích và khai thác tài nguyên thiên nhiên, chưa chú trọng đầu tư chiều sâu. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, chất lượng nông sản chưa đáp ứng yêu cầu thị trường, đặc biệt là an toàn vệ sinh thực phẩm và sức cạnh tranh còn thấp. Tỉnh Bình Dương, với diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 76% tổng diện tích, có điều kiện tự nhiên thuận lợi nhưng đất đai phần lớn nghèo dinh dưỡng và manh mún. Kinh tế trang trại tại đây đang phát triển nhưng chưa tương xứng với tiềm năng, với nhiều trang trại còn gặp khó khăn trong tổ chức sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và tiếp cận thị trường.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích hiệu quả kinh tế của kinh tế trang trại so với kinh tế nông hộ tại tỉnh Bình Dương, làm rõ vai trò của kinh tế trang trại trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Nghiên cứu sử dụng số liệu điều tra thực tế từ 200 mẫu trang trại và nông hộ trồng cây lâu năm tại ba huyện Bến Cát, Dầu Tiếng và Phú Giáo trong giai đoạn 2007, kết hợp với số liệu thống kê chính thức của tỉnh và cả nước. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất chính sách phát triển kinh tế trang trại, nâng cao năng suất, thu nhập và khả năng cạnh tranh của nông sản địa phương trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế phát triển nông nghiệp và mô hình kinh tế lượng:

• Lý thuyết lợi thế theo quy mô: Hiệu suất sản xuất tăng khi quy mô sản xuất mở rộng, cho phép áp dụng cơ giới hóa và chuyên môn hóa lao động, giảm chi phí sản xuất trên đơn vị sản phẩm.
• Mô hình kinh tế hai khu vực (Lewis, Oshima): Tăng trưởng kinh tế dựa trên chuyển dịch lao động từ khu vực nông nghiệp dư thừa sang khu vực công nghiệp, đồng thời nâng cao năng suất lao động nông nghiệp thông qua đầu tư chiều sâu và cơ giới hóa.
• Mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo giai đoạn (Todaro, Park): Nông nghiệp phát triển qua ba giai đoạn từ tự cấp tự túc, chuyển dịch cơ cấu đa dạng hóa đến nông nghiệp hiện đại với sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao.
• Mô hình bất bình đẳng thu nhập (Kuznets, Lewis, World Bank): Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập tăng trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế nhưng giảm dần khi nền kinh tế trưởng thành, nhấn mạnh vai trò chính sách phân phối hợp lý để thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Các lý thuyết này giúp giải thích sự cần thiết và vai trò của kinh tế trang trại trong phát triển nông nghiệp hiện đại, đồng thời làm cơ sở phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế trang trại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

• Thu thập dữ liệu: Điều tra trực tiếp 200 mẫu gồm 100 trang trại và 83 hộ nông hộ trồng cây lâu năm tại ba huyện Bến Cát, Dầu Tiếng, Phú Giáo tỉnh Bình Dương trong giai đoạn 01/09/2007 - 15/10/2007. Số liệu thống kê của tỉnh và cả nước được sử dụng để so sánh, đối chiếu.
• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm SPSS để xử lý dữ liệu, làm sạch, kiểm định và phân tích thống kê mô tả, phân tích phương sai (ANOVA).
• Mô hình kinh tế lượng: Áp dụng hàm Cobb-Douglas để lượng hóa mối quan hệ giữa lợi nhuận/thu nhập lao động gia đình với các biến độc lập như hình thức tổ chức sản xuất, quy mô đất, vốn đầu tư, vay vốn, đầu tư máy móc thiết bị và kiến thức chủ trang trại.
• Thước đo hiệu quả: Doanh thu, chi phí, lợi nhuận và thu nhập lao động gia đình được sử dụng làm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế của trang trại so với nông hộ.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, khoa học và phù hợp với mục tiêu phân tích hiệu quả kinh tế trang trại trong bối cảnh thực tiễn tỉnh Bình Dương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và nguồn lực sản xuất: Diện tích đất nông nghiệp bình quân của trang trại là 10,48 ha, gấp 3,47 lần so với nông hộ (3 ha). Vốn đầu tư bình quân một trang trại đạt 945 triệu đồng, cao gấp 3,67 lần mức bình quân cả nước và gấp nhiều lần vốn đầu tư của nông hộ. Lao động thuê mướn thường xuyên của trang trại bình quân 2,86 người, gấp 20 lần nông hộ (0,14 người).

2. Hiệu quả kinh tế: Thu nhập bình quân lao động trong trang trại đạt 17,5 triệu đồng/năm, cao gấp hơn 2 lần so với lao động trong nông hộ. Tổng thu sản xuất kinh doanh của các trang trại năm 2006 đạt 19.826 tỷ đồng, gấp 3,6 lần năm 2001. Thu nhập trước thuế bình quân một trang trại đạt 61,4 triệu đồng, gấp 1,9 lần năm 2001.

3. Mối quan hệ giữa các nhân tố và hiệu quả: Phân tích mô hình kinh tế lượng cho thấy các biến quy mô đất, vốn đầu tư, vay vốn, đầu tư máy móc thiết bị và kiến thức chủ trang trại đều có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận và thu nhập lao động gia đình. Hình thức tổ chức sản xuất kinh tế trang trại có hiệu quả hơn kinh tế nông hộ.

4. Tình hình vay vốn và khó khăn: Khoảng 45% trang trại có vay vốn từ thị trường tín dụng, nhưng phần lớn vay với số tiền thấp hơn nhu cầu thực tế, thủ tục vay vốn còn phức tạp và thời hạn vay ngắn. Điều này hạn chế khả năng đầu tư mở rộng và ứng dụng công nghệ mới.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của kinh tế trang trại trong phát triển nông nghiệp tỉnh Bình Dương. Quy mô sản xuất lớn hơn giúp trang trại tận dụng lợi thế quy mô, áp dụng cơ giới hóa và khoa học kỹ thuật, từ đó nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Thu nhập và hiệu quả kinh tế của trang trại vượt trội so với nông hộ, góp phần cải thiện đời sống nông dân và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.

Mối quan hệ tích cực giữa vốn đầu tư, quy mô đất và hiệu quả kinh tế phù hợp với lý thuyết lợi thế theo quy mô và mô hình tăng trưởng nông nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, khó khăn trong tiếp cận vốn vay và hạn chế về trình độ quản lý, kỹ thuật vẫn là rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững của kinh tế trang trại.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng phát triển trang trại gia đình tại các nước đang phát triển, nơi mô hình này đóng vai trò trung tâm trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp. Việc đầu tư nâng cao trình độ kỹ thuật và mở rộng quy mô sản xuất là yếu tố then chốt để tăng sức cạnh tranh của nông sản trong bối cảnh hội nhập WTO.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ mối quan hệ giữa diện tích đất, vốn đầu tư với lợi nhuận, cũng như bảng so sánh thu nhập và lao động giữa trang trại và nông hộ để minh họa rõ nét hiệu quả vượt trội của kinh tế trang trại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ vốn vay dài hạn cho trang trại: Cần thiết lập các chính sách tín dụng ưu đãi với thủ tục đơn giản, thời hạn vay phù hợp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp, nhằm giúp trang trại đầu tư mở rộng quy mô và ứng dụng công nghệ mới. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng; Thời gian: 1-3 năm.

2. Đào tạo nâng cao trình độ kỹ thuật và quản lý cho chủ trang trại: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về kỹ thuật canh tác, quản lý sản xuất, tiếp cận thị trường và ứng dụng công nghệ sinh học. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các trung tâm khuyến nông; Thời gian: liên tục hàng năm.

3. Khuyến khích tích tụ, tập trung đất đai hợp lý: Xây dựng cơ chế hỗ trợ chuyển nhượng, hợp tác liên kết giữa các hộ để hình thành vùng sản xuất chuyên canh quy mô lớn, thuận lợi cho cơ giới hóa và chế biến sâu. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các cơ quan quản lý đất đai; Thời gian: 3-5 năm.

4. Phát triển hệ thống chế biến và tiêu thụ sản phẩm: Đẩy mạnh liên kết giữa trang trại với doanh nghiệp chế biến, xây dựng thương hiệu sản phẩm, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, các doanh nghiệp; Thời gian: 2-4 năm.

5. Xây dựng chính sách hỗ trợ kỹ thuật và bảo vệ môi trường: Hỗ trợ trang trại áp dụng công nghệ sạch, bảo vệ đất đai và môi trường sinh thái, đảm bảo phát triển bền vững. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp; Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển kinh tế trang trại, hỗ trợ vốn và kỹ thuật, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp.

2. Chủ trang trại và nông hộ quy mô lớn: Áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất, quản lý và tiếp cận thị trường, từ đó tăng thu nhập và mở rộng quy mô sản xuất.

3. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng: Hiểu rõ đặc điểm, nhu cầu vốn và khả năng trả nợ của trang trại để thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp, giảm rủi ro và tăng hiệu quả cho vay.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và kết quả thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về kinh tế trang trại và phát triển nông nghiệp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế trang trại khác gì so với kinh tế nông hộ?
   Kinh tế trang trại có quy mô lớn hơn, tập trung hơn về đất đai, vốn và lao động, sản xuất hàng hóa rõ rệt, áp dụng khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa nhiều hơn, từ đó hiệu quả kinh tế và thu nhập cao hơn so với kinh tế nông hộ.

2. Tại sao kinh tế trang trại lại quan trọng trong phát triển nông nghiệp hiện đại?
   Trang trại tận dụng lợi thế quy mô để áp dụng công nghệ mới, tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo việc làm và thu nhập ổn định cho nông dân, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại.

3. Những khó khăn chính của kinh tế trang trại hiện nay là gì?
   Khó khăn gồm hạn chế tiếp cận vốn vay dài hạn, trình độ quản lý và kỹ thuật của chủ trang trại còn thấp, quy mô đất đai manh mún, thiếu liên kết với chế biến và thị trường, cũng như các rào cản pháp lý về đất đai.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả kinh tế của trang trại?
   Cần tăng cường đầu tư vốn, áp dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa, đào tạo nâng cao trình độ quản lý, phát triển liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

5. Vai trò của chính sách nhà nước trong phát triển kinh tế trang trại?
   Chính sách hỗ trợ vốn, đào tạo, quy hoạch đất đai, phát triển hạ tầng và thị trường là yếu tố quyết định giúp trang trại phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nông nghiệp.

Kết luận

• Kinh tế trang trại tại tỉnh Bình Dương có quy mô lớn hơn, hiệu quả kinh tế và thu nhập lao động cao hơn nhiều so với kinh tế nông hộ.
• Các nhân tố như quy mô đất, vốn đầu tư, vay vốn, cơ giới hóa và kiến thức chủ trang trại ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả sản xuất kinh doanh.
• Trang trại đóng vai trò quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn.
• Cần có chính sách hỗ trợ vốn vay dài hạn, đào tạo kỹ thuật, phát triển liên kết chuỗi giá trị và quy hoạch đất đai hợp lý để phát triển bền vững kinh tế trang trại.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trang trại, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh nông sản trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh chính sách phù hợp, thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại bền vững tại Bình Dương và các vùng nông nghiệp khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN Nông nghiệp là một ngành kinh tế quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của một quốc gia, đặc biệt đối với nước ta với hơn 75% dân số ở khu vực nông thôn và chiếm 67,3% lực lượng lao động xã hội. Tỷ trọng sản lượng nông nghiệp vẫn chiếm tỷ lệ cao đóng góp khoảng 24,5% trong GDP. Khoảng cách thu nhập giữa khu vực thành thị và nông thôn là rất lớn (hơn 3,7 lần).

Công cuộc Đổi mới của nước ta đã tạo bước chuyển lớn trong nông nghiệp làm cho nông nghiệp phát triển nhanh, từ chổ thiếu lương thực thực phẩm vào những năm 80 thì đến nay Việt Nam đã trở thành quốc gia xuất khẩu lương thựcxếp thứ hạng cao trên thế giới. Tuy nhiên trong quá trình phát triển, nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chứa đựng nhiều yếu tố bất ổn, với những vấn đề nổi lên như sản lượng nông nghiệp nhìn chung có tăng nhưng lợi tức cho người làm nông nghiệp thì bấp bênh, cung - cầu mất cân đối với điệp khúc “được mùa rớt giá”, chất lượng sản phẩm kém, không đồng đều, tính cạnh tranh không cao, môi trường thiên nhiên bị khai thác quá mức,. Đề tài với cách tiếp cận từ những cơ sở lý thuyết, các mô hình nghiên cứu của các nhà kinh tế gắn với thực tiễn phát triển ở Việt Nam, đồng thời kết hợp với kết quả khảo sát, thu thập điều tra khu vực nghiên cứu để củng cố về mặt lý luận và đề xuất chính sách. Các lý thuyết liên quan trong quá trình phân tích của đề tài 1.

Lý thuyết lợi thế theo qui mô Theo lý thuyết hiệu suất theo quy mô, Robert S.Pindyck và Daniel L.Rubinfeld, việc đo lường sản lượng gia tăng tương ứng với sự gia tăng của tất cả các yếu tố đầu vào là vấn đề cốt lõi để tìm ra bản chất của quá trình sản xuất trong dài hạn. Hiệu suất tăng dần theo quy mô khi sản lượng tăng hơn hai lần trong khi các yếu tố đầu vào tăng gấp đôi. Điều này xảy ra khi quy mô sản xuất lớn hơn, cho phép công nhân và nhà quản lý chuyên môn hoá các nhiệm vụ của họ và khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực sử dụng trong quá trình sản xuất như đất đai, máy móc thiết bị, nhà xưởng, phương tiện vận chuyển,. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -6- Sự tồn tại của các xí nghiệp có hiệu suất tăng dần theo quy mô sẽ có lợi thế kinh tế hơn là để nhiều cơ sở sản xuất nhỏ tồn tại, bởi lẽ chi phí cho từng hộ cá thể cho việc tổ chức sản xuất cùng một loại nông sản sẽ cao hơn thay vì với quy mô lớn hơn, tạo điều kiện ứng dụng cơ giới hoá, tổ chức sản xuất đồng loạt, tiết kiệm chi phí hơn.

Điều này thể hiện rất rõ trong thực tế, với quy mô diện tích đất đai lớn hơn, hộ nông dân dễ dàng áp dụng cơ giới hoá, thủy lợi hoá cũng như việc tổ chức sản xuất hàng hoá có lợi thế hơn rất nhiều với các hộ nông dân có diện tích đất đai nhỏ lẻ, manh mún. Chẳng hạn, chỉ cần 1 ca máy thì có thể cày xong 10 hecta đất nhưng nếu hộ nông dân chỉ có 2 hecta thì vẫn phải thuê 1 ca máy để cày đất,. Tại những mức sản lượng tương đối thấp, hàm sản xuất thường thể hiện hiệu suất tăng dần theo quy mô. Khi phương án kết hợp đầu vào là 5 giờ lao động kèm với 1 giờ vận hành máy, sản lượng là 10 đơn vị; khi cả hai đầu vào tăng gấp đôi thì sản lượng tăng lên gấp ba lần;.

Tuy nhiên không phải ngành nghề nào hoặc hãng nào đều có hiệu suất tăng dần theo quy mô. Đối với các xí nghiệp có năng suất trung bình và năng suất biên của các yếu tố đầu vào không thay đổi theo quy mô sản xuất thì hiệu suất không đổi theo quy mô. Hoặc đối với các xí nghiệp có quy mô sản xuất lớn, với các yếu tố đầu vào tăng gấp đôi nhưng sản lượng có thể chưa tăng tới hai lần, khi đó hiệu suất giảm dần theo quy mô. Trường hợp này xảy ra khi có những khó khăn về quản lý xuất phát từ tính chất phức tạp của quá trình tổ chức và tiến hành sản xuất lớn.

Trong giai đoạn phát triển của nông nghiệp Việt Nam hiện nay, quá trình tích tụ tập trung đất đến một quy mô nhất định là cần thiết nhằm tận dụng lợi thế theo quy mô. Tuy nhiên với tốc độ tăng trưởng kinh tế như hiện nay cùng với quá trình công nghiệp hoá đô thị hoá diễn ra mạnh mẽ, với nguồn lực đất đai hữu hạn thì việc gia tăng các yếu tố đầu vào (đặc biệt là đất đai) được hiểu là nâng cao hiệu suất sử dụng các nguồn lực này. Lý thuyết mô hình kinh tế hai khu vực: Mô hình được giải thích bởi Lewis, các nhà kinh tế học thuộc trường phái Tân Cổ Điển và Oshima. Theo các nhà kinh tế này thì nguồn gốc của tăng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -7- trưởng kinh tế chính là khả năng thu hút lao động nông nghiệp của khu vực công nghiệp.

Mô hình Lewis (1955): Theo Lewis, do đất đai trong nông nghiệp ngày càng khan hiếm trong khi lao động ngày càng tăng. Hệ quả là có tình trạng dư thừa lao động trong khu vực nông nghiệp. Lao động có thể giảm đi nhưng không ảnh hưởng đến tổng sản phẩm nông nghiệp. Trong khi mức tiền lương của khu vực công nghiệp cao hơn mức tiền lương của khu vực nông nghiệp.

Vì tiền lương trong ngắn hạn không đổi, tổng sản phẩm tăng làm cho lợi nhuận nhà sản xuất công nghiệp tăng, từ đó giúp gia tăng tích lũy và thúc đẩy tái sản xuất mở rộng. Nhưng nếu khu vực công nghiệp tiếp tục thu hút lao động từ khu vực nông nghiệp đến một lúc nào đó thì tiền lương sẽ tăng. Lợi nhuận của khu vực công nghiệp sẽ giảm. Để mở rộng tổng sản phẩm nhà sản xuất công nghiệp sẽ lựa chọn yếu tố khác thay thế lao động (công nghiệp thâm dụng vốn),.

Mô hình Lewis cho thấy tăng trưởng của nền kinh tế được thực hiện trên cơ sở tăng trưởng của công nghiệp thông qua tích lũy vốn từ thu hút lao động dư thừa của khu vực nông nghiệp. Do đó, trong nông nghiệp cần phát triển theo hướng nâng cao năng suất lao động nông nghiệp, Kinh tế trang trại là hình thức đáp ứng được yêu cầu này. Mô hình Harry T. Oshima: Oshima cho rằng, khu vực nông nghiệp có dư thừa lao động nhưng chỉ lúc thời vụ không căng thẳng.

Và đầu tư chiều sâu cho cả nông nghiệp và công nghiệp là không khả thi, vì nguồn lực và trình độ lao động có hạn của các nước đang phát triển. Theo ông: Giai đoạn 1, đầu tư cho nông nghiệp phát triển theo chiều rộng nhằm đa dạng hoá sản xuất, thu hút lao động tại nông nghiệp. Hướng này phù hợp vì đòi hỏi vốn không lớn, trình độ kỹ thuật nông nghiệp không cao và không đòi hỏi đầu tư lớn như đầu tư cho công nghiệp. Đồng thời, nông nghiệp mở rộng sản lượng và xuất khẩu tạo ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, thiết bị cho các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động.

Kết thúc giai đoạn 1, nông TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -8- nghiệp có chủng loại nông sản đa dạng với quy mô lớn, đòi hỏi phát triển công nghiệp chế biến với quy mô lớn. Giai đoạn 2, đồng thời đầu tư phát triển theo chiều rộng các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ là tiếp tục đa dạng hoá sản xuất nông nghiệp, ứng dụng công nghiệp sinh học, sản xuất theo quy mô lớn nhằm mở rộng quy mô sản lượng. Phát triển công nghiệp chế biến, công nghiệp cung cấp đầu vào cho nông nghiệp và các ngành công nghiệp thâm dụng lao động. Như vậy phát triển nông nghiệp tạo điều kiện để mở rộng thị trường công nghiệp, tăng thêm quy mô sản xuất công nghiệp và nhu cầu về các hoạt động dịch vụ.

Kết thúc giai đoạn 2, tốc độ tăng trưởng việc làm lớn hơn tốc độ tăng trưởng lao động. Giai đoạn 3, phát triển các ngành kinh tế theo chiều sâu nhằm giảm nhu cầu lao động. Sự phát triển các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ của giai đoạn 2 làm cho hiện tượng thiếu lao động ngày càng phổ biến. Do đó, trong nông nghiệp cần đẩy mạnh cơ giới hoá và ứng dụng công nghệ sinh học để tăng nhanh năng suất lao động.

Từ đó, có thể giảm số lao động trong nông nghiệp chuyển sang khu vực công nghiệp mà không ảnh hưởng đến tổng sản phẩm nông nghiệp. Trong lĩnh vực công nghiệp thì tiếp tục phát triển theo hướng thay thế nhập khẩu và hướng về xuất khẩu, thu hẹp ngành công nghiệp thâm dụng lao động và mở rộng ngành công nghiệp thâm dụng vốn để nâng sức cạnh tranh và giảm nhu cầu về lao động. Mô hình cho thấy: phát triển sản xuất quy mô lớn, với hình thức kinh tế trang trại, hợp tác là cần thiết cho quá trình phát triển nông nghiệp. Lý thuyết tăng trưởng nông nghiệp theo các giai đoạn TODARO – SS.

Mô hình ba giai đoạn phát triển nông nghiệp (TODARO, 1990) Theo Todaro, phát triển nông nghiệp trải qua ba giai đoạn tuần tự từ thấp đến cao, đó là: nền nông nghiệp tự cấp tự túc → Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng đa dạng hoá → Nông nghiệp hiện đại. Ở giai đoạn tự cấp tự túc, phần lớn các sản phẩm sản xuất ra được tiêu dùng nội bộ trong khu vực nông nghiệp; sản phẩm chưa đa dạng, chủ yếu là các loại cây lương thực và một số con vật nuôi truyền thống; Công cụ sản TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -9- xuất thô sơ, phương pháp sản xuất truyền thống giản đơn, chủ yếu là độc canh; Đất, lao động là những yếu tố sản xuất chủ yếu, đầu tư vốn còn thấp do đó xu hướng lợi nhuận giảm dần được thể hiện rõ khi sản xuất mở rộng trên diện tích đất không màu mỡ; Sản lượng nông nghiệp vẫn gia tăng nhưng chủ yếu là do mở rộng diện tích và phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên. Giai đoạn chuyển dịch cơ cấu theo hướng đa dạng hoá, từ sản xuất tự cấp tự túc sang chuyên môn hoá.