Luận văn ftu kinh nghiệm của trung quốc về giải quyết tranh chấp thƣơng mại hàng hóa trong wto và bài học đối với việt nam

Trung Quốc đã gia nhập WTO vào năm 2001, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng… 127 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương Cơ Sở II Tại Tp. Hồ Chí Minh · 2012.

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Tiến Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương Cơ Sở II Tại Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Kinh Nghiệm Của Trung Quốc Về Giải Quyết Tranh Chấp Thương Mại Hàng Hóa Trong WTO Và Bài Học Đối Với Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƢƠNG MẠI HÀNG HÓA TRONG WTO
• 1.1. Khái quát về WTO và quá trình gia nhập WTO của Trung Quốc
• 1.2. Tổng quan về WTO
• 1.3. Quá trình gia nhập WTO của Trung Quốc
• 1.4. Tranh chấp và cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO
• 1.4.1. Khái quát chung về tranh chấp, tranh chấp thương mại quốc tế và tranh chấp trong khuôn khổ quy định của WTO
• 1.4.2. Khái quát chung về tranh chấp
• 1.5. Thƣơng mại hàng hóa
• 1.5.1. Khái quát chung về hàng hóa
• 1.5.2. Phân loại hàng hóa theo quy định của WTO
• 1.5.3. Cam kết của Trung Quốc và Việt Nam đối với WTO về thương mại hàng hóa
• 1.6. Ý nghĩa của việc nghiên cứu bài học kinh nghiệm của Trung Quốc về giải quyết tranh chấp thƣơng mại hàng hóa trong WTO đối với Việt Nam
• 1.6.1. Đối với Cơ quan quản lý Nhà nước
• 1.6.2. Đối với các hiệp hội ngành hàng
• 1.6.3. Đối với các doanh nghiệp
• 1.6.4. Đối với các nhà nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ THƢƠNG MẠI HÀNG HÓA CỦA TRUNG QUỐC TRONG WTO
• 2.1. Thực trạng giải quyết tranh chấp về thƣơng mại hàng hóa của Trung Quốc trong WTO
• 2.1.1. Về số lượng các vụ tranh chấp
• 2.1.2. Về đối tượng gây tranh chấp
• 2.1.3. Về tư cách trong các vụ tranh chấp
• 2.1.4. Về mức độ tuân thủ trong các vụ tranh chấp
• 2.2. Phân tích một số tranh chấp điển hình của Trung Quốc về thƣơng mại hàng hóa trong WTO
• 2.2.1. Hoa Kỳ kiện Trung Quốc về thuế giá trị gia tăng đối với mạch tích hợp - DS309
• 2.2.2. Trung Quốc kiện EC về biện pháp chống bán phá giá chính thức đối với chốt sắt thép nhập khẩu từ Trung Quốc - DS397
• 2.2.3. Mexico kiện Trung Quốc về các biện pháp liên quan tới hoạt động xuất khẩu các mặt hàng nguyên liệu thô - DS398
• 2.3. Bài học kinh nghiệm rút ra từ các vụ tranh chấp của Trung Quốc về thƣơng mại hàng hóa trong WTO
• 2.3.1. Sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp luật tương đồng với các quy định của WTO
• 2.3.2. Đầu tư đội ngũ chuyên gia Luật trong giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa
• 2.3.3. Hợp tác tốt với các nước Thành viên WTO
• 2.3.4. Tích cực tham gia vào các tranh chấp nếu có quyền lợi bị ảnh hưởng với tư cách bên thứ ba
• 2.3.5. Cân nhắc kĩ lưỡng trong mỗi giai đoạn tranh chấp
• 2.3.6. Cẩn trọng khi bảo hộ nền sản xuất trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VẬN DỤNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐC VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƢƠNG MẠI HÀNG HÓA TRONG WTO ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 3.1. Đánh giá các điều kiện đảm bảo vận dụng bài học kinh nghiệm của Trung Quốc tại Việt Nam hiện nay
• 3.1.1. Các điều kiện thuận lợi
• 3.1.2. Các điều kiện khó khăn
• 3.2. Giải pháp vận dụng bài học kinh nghiệm của Trung Quốc về giải quyết tranh chấp thƣơng mại hàng hóa trong WTO đối với Việt Nam
• 3.2.1. Giải pháp về phía Nhà Nước
• 3.2.2. Giải pháp về phía các hiệp hội ngành hàng
• 3.2.3. Giải pháp về phía doanh nghiệp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kinh nghiệm giải quyết tranh chấp thương mại của Trung Quốc trong WTO

Trung Quốc đã gia nhập WTO vào năm 2001, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử thương mại quốc tế. Kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa đã trở thành một bài học quý giá cho nhiều quốc gia, đặc biệt là Việt Nam. Việc hiểu rõ cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO và cách thức Trung Quốc áp dụng nó sẽ giúp Việt Nam có những bước đi đúng đắn trong tương lai.

1.1. Khái quát về WTO và vai trò của Trung Quốc

WTO là tổ chức thương mại lớn nhất thế giới, với mục tiêu thúc đẩy tự do hóa thương mại. Trung Quốc, với tư cách là thành viên thứ 143, đã có những đóng góp quan trọng trong việc định hình các quy định thương mại quốc tế.

1.2. Quá trình gia nhập WTO của Trung Quốc

Quá trình gia nhập WTO của Trung Quốc kéo dài 15 năm, thể hiện sự nỗ lực không ngừng của quốc gia này trong việc cải cách và mở cửa nền kinh tế. Sự chấp nhận của các thành viên WTO đã mở ra cơ hội lớn cho Trung Quốc trong việc tham gia vào nền kinh tế toàn cầu.

II. Thách thức trong giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa của Trung Quốc

Mặc dù đã đạt được nhiều thành công, Trung Quốc vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến Trung Quốc mà còn có thể là bài học cho Việt Nam trong tương lai.

2.1. Số lượng và loại hình tranh chấp

Trung Quốc đã tham gia vào nhiều vụ tranh chấp thương mại hàng hóa, với số lượng vụ kiện ngày càng tăng. Các tranh chấp này thường liên quan đến các biện pháp bảo hộ thương mại từ các quốc gia khác.

2.2. Đối tượng gây tranh chấp và mức độ tuân thủ

Các đối tượng gây tranh chấp chủ yếu là hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc. Mức độ tuân thủ các quy định của WTO cũng là một vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng.

III. Phương pháp giải quyết tranh chấp thương mại của Trung Quốc trong WTO

Trung Quốc đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để giải quyết tranh chấp thương mại trong khuôn khổ WTO. Những phương pháp này không chỉ giúp Trung Quốc bảo vệ quyền lợi của mình mà còn tạo ra những tiền lệ cho các quốc gia khác.

3.1. Hệ thống pháp luật và cải cách

Trung Quốc đã tiến hành cải cách hệ thống pháp luật để phù hợp với các quy định của WTO. Điều này giúp tăng cường khả năng giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả.

3.2. Đầu tư vào đội ngũ chuyên gia

Đầu tư vào đội ngũ chuyên gia luật là một trong những chiến lược quan trọng của Trung Quốc. Điều này giúp nâng cao khả năng tham gia vào các vụ tranh chấp và bảo vệ quyền lợi quốc gia.

IV. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam từ Trung Quốc

Việt Nam có thể học hỏi nhiều từ kinh nghiệm giải quyết tranh chấp thương mại của Trung Quốc. Những bài học này sẽ giúp Việt Nam nâng cao khả năng tham gia vào WTO và bảo vệ quyền lợi của mình trong thương mại quốc tế.

4.1. Cải cách hệ thống pháp luật

Việt Nam cần cải cách hệ thống pháp luật để phù hợp với các quy định của WTO, từ đó nâng cao khả năng giải quyết tranh chấp thương mại.

4.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác với các quốc gia thành viên WTO sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm và nâng cao khả năng tham gia vào các vụ tranh chấp thương mại.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho Việt Nam trong WTO

Việt Nam cần phải chuẩn bị tốt để đối mặt với các thách thức trong thương mại quốc tế. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của Trung Quốc sẽ giúp Việt Nam có những bước đi đúng đắn trong tương lai.

5.1. Tương lai của thương mại Việt Nam trong WTO

Thương mại Việt Nam trong WTO sẽ tiếp tục phát triển, nhưng cần có những chiến lược rõ ràng để bảo vệ quyền lợi quốc gia.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Việt Nam cần định hướng phát triển bền vững trong thương mại quốc tế, từ đó nâng cao vị thế trong khu vực và thế giới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Quản trị kinh doanh quốc tế với đề tài "Kinh nghiệm của Trung Quốc về giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa trong WTO và bài học đối với Việt Nam" được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Thị Huyền Anh dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Tiến Hoàng tại Trường Đại học Ngoại thương Cơ sở II tại TP. Hồ Chí Minh (tháng 04/2012).

Sau khi chính thức trở thành Thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 11/01/2007, Việt Nam bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Quá trình này mang lại nhiều cơ hội tăng trưởng nhưng đồng thời đặt ra rủi ro phát sinh các tranh chấp thương mại phức tạp. Thực tiễn hoạt động thương mại quốc tế cho thấy tranh chấp về thương mại hàng hóa chiếm tỷ trọng chi phối so với các lĩnh vực dịch vụ hay sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, hệ thống pháp lý trong nước của Việt Nam giai đoạn này còn trong quá trình hoàn thiện, đội ngũ chuyên gia pháp lý quốc tế còn thiếu kinh nghiệm, và Việt Nam vẫn chịu bất lợi do chưa được công nhận đầy đủ là nền kinh tế thị trường (thể hiện rõ qua các vụ kiện phòng vệ thương mại như vụ kiện chống bán phá giá đối với sản phẩm tôm xuất khẩu sang Hoa Kỳ).

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc – quốc gia có thể chế chính trị - xã hội tương đồng, quy mô xuất khẩu lớn và có 10 năm kinh nghiệm tham gia giải quyết tranh chấp trong WTO kể từ khi gia nhập năm 2001 – trở thành đối tượng nghiên cứu thực tiễn điển hình nhằm rút ra các bài học tham chiếu cho Việt Nam.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, các quy định và cam kết về thương mại hàng hóa của Trung Quốc và Việt Nam, từ đó làm rõ ý nghĩa của việc nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn từ Trung Quốc.
2. Thống kê, phân tích thực trạng giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa của Trung Quốc trong WTO giai đoạn 2001 – 2012, đi sâu mổ xẻ các vụ kiện điển hình và đúc kết bài học kinh nghiệm.
3. Đánh giá các điều kiện thực tiễn tại Việt Nam và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm vận dụng các bài học kinh nghiệm của Trung Quốc trong giai đoạn 2012 – 2020.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Kinh nghiệm thực tiễn của Trung Quốc trong việc xử lý các tranh chấp thương mại hàng hóa theo cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu dữ liệu từ thời điểm Trung Quốc gia nhập WTO (11/12/2001) đến tháng 04/2012; định hướng giải pháp ứng dụng cho Việt Nam giai đoạn 2012 – 2020.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu kinh nghiệm của Trung Quốc với tư cách là Thành viên chính thức của WTO (không bao gồm các vùng lãnh thổ độc lập về hải quan như Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý thuyết dựa trên các định chế và văn bản pháp lý quốc tế cốt lõi điều chỉnh hoạt động thương mại đa phương:

• Khung pháp lý WTO: Hiệp định thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (Marrakesh 1994), Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT 1994), Thỏa thuận về các Quy tắc và Thủ tục điều chỉnh việc Giải quyết Tranh chấp (DSU) gồm 27 điều và 4 phụ lục, cùng các hiệp định thương mại đa phương chuyên ngành như Hiệp định Chống bán phá giá (ADA), Hiệp định Trợ cấp và các Biện pháp đối kháng (SCM), Hiệp định về các Biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại (TRIMs), Hiệp định Nông nghiệp (AoA), Hiệp định về các Biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS).
• Cơ chế giải quyết tranh chấp: Quy định về chức năng, thẩm quyền của Cơ quan Giải quyết Tranh chấp (DSB), quy trình thành lập và làm việc của Ban hội thẩm (Panel), Cơ quan phúc thẩm (Appellate Body), nguyên tắc "đồng thuận nghịch" (reverse consensus), quyền tham gia của Bên thứ ba và các quy định đối xử đặc biệt và khác biệt (S&D) dành cho các nước đang phát triển.
• Tiêu chuẩn phân loại hàng hóa: Áp dụng Công ước về Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa (HS) với 5.228 thuộc tính phân bổ tại 96 chương để xác định đối tượng hàng hóa tranh chấp.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả kết hợp chặt chẽ bao gồm:

• Phương pháp thu thập và thống kê mô tả: Tổng hợp toàn bộ các vụ tranh chấp thương mại hàng hóa liên quan đến Trung Quốc từ cơ sở dữ liệu chính thức của WTO tính đến tháng 04/2012.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và đối chiếu: Phân tích các số liệu về tần suất tranh chấp, tư cách tố tụng, nhóm hiệp định bị viện dẫn, nhóm hàng hóa và tỷ lệ tuân thủ phán quyết.
• Phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (case study): Chọn lọc và phân tích chuyên sâu 3 vụ án cụ thể (DS309, DS397, DS398) đại diện cho các bối cảnh tố tụng, nhóm hàng hóa và kết quả giải quyết khác nhau để làm cơ sở thực tiễn đề xuất giải pháp.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu sử dụng chủ yếu là dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo chính thức của WTO (wto.org), các báo cáo chuyên ngành của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Bộ Công Thương, các văn bản quy phạm pháp luật, tạp chí nghiên cứu kinh tế - pháp lý quốc tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa trong WTO

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử hình thành WTO từ tiền thân GATT 1947, tiến trình 15 năm đàm phán gia nhập của Trung Quốc (1986 – 2001) để trở thành Thành viên thứ 143 vào ngày 11/12/2001. Tác giả phân tích bản chất pháp lý của tranh chấp thương mại quốc tế trong khuôn khổ WTO là tranh chấp giữa các chính phủ thành viên về việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ cam kết.

Khóa luận làm rõ những ưu điểm vượt trội của DSU so với cơ chế giải quyết tranh chấp cũ của GATT:

• Tính minh bạch, hệ thống và chặt chẽ về quy trình thủ tục cũng như thời hạn giải quyết từng giai đoạn (giai đoạn tham vấn bắt buộc 60 ngày).
• Cơ chế phán quyết hai cấp độc lập thông qua Ban hội thẩm độc lập (ưu tiên chuyên gia luật quốc tế thay vì quan chức chính phủ) và sự hiện diện thường trực của Cơ quan phúc thẩm.
• Quy tắc "đồng thuận nghịch" bảo đảm tính tự động trong việc thành lập Ban hội thẩm, thông qua báo cáo xét xử và kích hoạt biện pháp trả đũa nếu thành viên vi phạm không thực thi phán quyết.
• Quy định ưu đãi S&D dành cho các nước đang và kém phát triển (hỗ trợ tư vấn pháp lý từ Ban Thư ký WTO, kéo dài thời gian chuẩn bị thủ tục, bắt buộc có chuyên gia từ nước đang phát triển trong Ban hội thẩm khi có yêu cầu).

Nội dung chương cũng so sánh cam kết thương mại hàng hóa khi gia nhập của Trung Quốc và Việt Nam. Trung Quốc cam kết trần thuế nông nghiệp bình quân từ 22% xuống 17%, dỡ bỏ hạn ngạch dệt may từ 01/01/2005, giảm thuế phụ tùng ô tô từ 23,4% xuống 10%. Việt Nam cam kết ràng buộc 100% dòng thuế, hạ thuế bình quân nông sản từ 23,5% xuống 20,9% theo lộ trình 3 – 5 năm (2009 – 2012), áp dụng hạn ngạch thuế quan (TRQ) với 4 nhóm mặt hàng (đường ăn, trứng gia cầm, lá thuốc lá, muối). Cả hai nước đều chịu chung bất lợi khi bị các đối tác thương mại lớn xếp vào nhóm "nền kinh tế phi thị trường".

Cuối chương, tác giả luận giải ý nghĩa thực tiễn của việc học hỏi kinh nghiệm Trung Quốc đối với 4 nhóm chủ thể tại Việt Nam: Cơ quan quản lý Nhà nước (nâng cao tính chủ động và kỹ năng đàm phán ngoại giao), Hiệp hội ngành hàng (phát huy vai trò đại diện và liên kết doanh nghiệp), Doanh nghiệp (nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro pháp lý), và Nhà nghiên cứu (cung cấp luận cứ hoàn thiện thể chế).

Chương 2: Tình hình giải quyết tranh chấp về thương mại hàng hóa của Trung Quốc trong WTO

Chương 2 đi sâu phân tích toàn diện thực trạng tham gia tố tụng của Trung Quốc tại WTO từ 11/12/2001 đến tháng 04/2012. Trong tổng số 434 vụ việc được đưa ra WTO giải quyết tính đến thời điểm khảo sát, Trung Quốc trực tiếp tham gia 28 vụ việc về thương mại hàng hóa với tư cách nguyên đơn hoặc bị đơn, và tham gia 84 vụ việc (chiếm 3/4 tổng số vụ) với tư cách Bên thứ ba.

Chỉ tiêu phân loại	Chi tiết số liệu thống kê	Tên các vụ việc / Hiệp định liên quan
Tư cách tố tụng	• Bị đơn: 20 vụ • Nguyên đơn: 8 vụ	• Đối tác khởi kiện TQ: Hoa Kỳ (9), EU (5), Mexico (3), Canada (1), Nhật Bản (1), Guatemala (1) • TQ khởi kiện: Hoa Kỳ (6), EU (2)
Hiệp định bị viện dẫn	• GATT 1994: 28 vụ • Trợ cấp & Biện pháp đối kháng (SCM): 13 vụ • Chống bán phá giá (ADA): 9 vụ • Biện pháp đầu tư (TRIMs): 5 vụ • Nông nghiệp: 4 vụ • Xuất xứ: 1 vụ; Tự vệ: 1 vụ; SPS: 1 vụ	• SCM: DS339, DS340, DS342, DS358, DS359, DS368, DS379, DS387, DS388, DS390, DS414, DS419, DS427 • ADA: DS368, DS379, DS397, DS405, DS407, DS414, DS422, DS425, DS427 • TRIMs: DS339, DS340, DS342, DS358, DS359
Đối tượng hàng hóa	• Nguyên liệu thô: 6 vụ • Sắt thép: 4 vụ • Phụ tùng ô tô: 3 vụ • TRIMs: 3 vụ • Gia cầm: 2 vụ • Mạch tích hợp: 1 vụ • Sản phẩm khác (lốp xe, giày da, giấy, tôm...): 9 vụ	• Nguyên liệu thô: DS394, DS395, DS398, DS431, DS432, DS433 • Thép: DS252, DS397, DS407, DS414 • Phụ tùng ô tô: DS339, DS340, DS342 • Mạch tích hợp: DS309; Lốp xe: DS399; Giày da: DS405
Tình trạng giải quyết	• Đang tham vấn: 32% (9 vụ) • Thỏa thuận song phương: 11% (3 vụ) • Chờ phán quyết Ban hội thẩm: 18% • Chờ phán quyết Phúc thẩm: 11% • Đã kết thúc bởi DSB: 28%	• Thỏa thuận song phương: DS309, DS358, DS359 • Tranh chấp kéo dài trong tham vấn: DS387, DS388, DS390

Về mức độ tuân thủ và vận dụng thủ tục: Khóa luận ghi nhận 10 trong tổng số 12 Báo cáo của Ban hội thẩm bị các bên kháng cáo lên Cơ quan phúc thẩm. Trung Quốc đã chủ động khai thác triệt để quyền phúc thẩm để hạn chế áp lực chính trị và kiểm tra tính chính xác về mặt pháp lý của các phán quyết sơ thẩm. Mặt khác, khóa luận chỉ ra điểm hạn chế trong cơ chế DSU là việc cho phép "khoảng thời gian hợp lý" để thi hành phán quyết đã bị các nước lớn (như Hoa Kỳ trong vụ DS379) lợi dụng để trì hoãn việc bãi bỏ các biện pháp vi phạm.

Khóa luận phân tích chi tiết 3 vụ án điển hình:

1. Vụ DS309 (Hoa Kỳ kiện Trung Quốc về thuế GTGT đối với mạch tích hợp): Hoa Kỳ khiếu nại chính sách hoàn thuế GTGT phân biệt đối xử của Trung Quốc (đánh thuế 17% nhưng hoàn thuế cho sản phẩm thiết kế/sản xuất nội địa). Nhận thấy chứng cứ vi phạm rõ ràng theo Điều I, III GATT 1994 và Điều XVII GATS, Trung Quốc lựa chọn giải pháp ngoại giao mềm dẻo thông qua tham vấn song phương, đồng ý hủy bỏ chính sách hoàn thuế vào tháng 10/2004 và tháng 04/2005, chính thức khép lại vụ việc vào ngày 05/10/2005 sau hơn 1,5 năm mà không cần thành lập Ban hội thẩm.
2. Vụ DS397 (Trung Quốc kiện EC về biện pháp chống bán phá giá đối với chốt sắt thép): Trung Quốc khởi kiện quy định tại Điều 9(5) Quy chế chống bán phá giá của Hội đồng EC (Quy định 384/96) về việc áp thuế suất toàn quốc duy nhất đối với các nước có nền kinh tế phi thị trường trừ khi doanh nghiệp chứng minh được các tiêu chí độc lập khắt khe. Ngày 15/07/2011, Cơ quan phúc thẩm khẳng định Điều 9(5) của EC vi phạm Điều 6.10 và 9.4 Hiệp định Chống bán phá giá của WTO. Đây là thắng lợi pháp lý quan trọng của vụ kiện dạng "as such", buộc EU phải sửa đổi quy định lập pháp và chấp thuận thời gian thực thi trong 14 tháng 2 tuần (hạn chót 12/10/2012).
3. Vụ DS398 (Mexico kiện Trung Quốc về các biện pháp hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô): Tranh chấp phản ánh chuỗi khiếu kiện từ các nước phát triển và đang phát triển đối với chính sách hạn chế định lượng và thuế xuất khẩu của Trung Quốc.

Từ các phân tích trên, khóa luận đúc kết 6 bài học kinh nghiệm lớn từ Trung Quốc:

• Chủ động rà soát, sửa đổi hệ thống pháp luật nội địa cho tương thích với các hiệp định WTO.
• Đầu tư đào tạo bài bản và sử dụng hiệu quả đội ngũ chuyên gia pháp lý thương mại quốc tế.
• Xây dựng quan hệ hợp tác ngoại giao thương mại chặt chẽ với các thành viên WTO.
• Tích cực tham gia vào các vụ tranh chấp với tư cách Bên thứ ba nhằm bảo vệ quyền lợi gián tiếp và tích lũy kỹ năng tố tụng.
• Cân nhắc kỹ lưỡng chiến lược tố tụng trong từng giai đoạn (thương lượng mềm mỏng khi bất lợi, kiên quyết theo đuổi phúc thẩm khi có căn cứ pháp lý vững chắc).
• Cẩn trọng và chuẩn xác khi ban hành các chính sách bảo hộ sản xuất trong nước.

Chương 3: Giải pháp vận dụng bài học kinh nghiệm của Trung Quốc về giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa trong WTO đối với Việt Nam

Chương 3 đánh giá các điều kiện thực tiễn tại Việt Nam:

• Thuận lợi: Quyết tâm hội nhập và cải cách thể chế của Chính phủ; sự gia tăng kim ngạch xuất khẩu mở ra nhiều cơ hội; sự hỗ trợ từ các trung tâm tư vấn pháp lý quốc tế như Trung tâm Tư vấn Luật WTO (ACWL).
• Khó khăn: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật kinh tế còn chồng chéo; thiếu hụt trầm trọng đội ngũ luật sư giỏi cả chuyên môn luật quốc tế và ngoại ngữ; nguồn lực tài chính theo đuổi các vụ kiện kéo dài còn hạn hẹp; bất lợi từ việc tiếp tục bị coi là nền kinh tế phi thị trường trong các cuộc điều tra phòng vệ thương mại.

Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2012 – 2020 cho 3 nhóm chủ thể:

1. Nhóm giải pháp phía Nhà nước:
   • Rà soát, hoàn thiện khung pháp lý và chính sách xuất nhập khẩu đảm bảo tính minh bạch, phù hợp nguyên tắc tối huệ quốc (MFN) và đối xử quốc gia (NT).
   • Xây dựng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về luật thương mại quốc tế; thành lập các đơn vị tư vấn pháp lý chuyên trách tại Bộ Công Thương và các Bộ liên quan.
   • Hoàn thiện quy trình điều tra, áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại nội địa theo đúng chuẩn mực WTO để bảo vệ sản xuất trong nước hợp pháp.
   • Tăng cường hoạt động ngoại giao thương mại và chủ động đăng ký tham gia với tư cách Bên thứ ba trong các vụ tranh chấp liên quan đến các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.
2. Nhóm giải pháp phía Hiệp hội ngành hàng:
   • Nâng cao năng lực thu thập, cập nhật thông tin thị trường, cảnh báo sớm nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại cho các doanh nghiệp hội viên.
   • Đóng vai trò hạt nhân liên kết các doanh nghiệp cùng ngành, đứng ra làm đầu mối phối hợp với các cơ quan quản lý Nhà nước và thuê luật sư quốc tế khi phát sinh tranh chấp.
   • Thành lập quỹ hỗ trợ pháp lý ngành hàng để chia sẻ gánh nặng chi phí tố tụng.
3. Nhóm giải pháp phía Doanh nghiệp:
   • Chuẩn hóa hệ thống quản trị nội bộ, hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán, chứng từ theo chuẩn mực quốc tế nhằm đáp ứng yêu cầu cung cấp số liệu khi bị điều tra chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp.
   • Chủ động đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nguồn cung ứng nguyên liệu, tránh tập trung quá mức vào một thị trường để giảm thiểu rủi ro pháp lý.
   • Tích cực hợp tác với các hiệp hội ngành hàng và cơ quan chức năng trong quá trình tham vấn và xử lý tranh chấp.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã đạt được các kết quả cụ thể dựa trên số liệu và phân tích thực chứng:

• Thống kê chi tiết toàn bộ 28 vụ tranh chấp thương mại hàng hóa trực tiếp của Trung Quốc và 84 vụ việc tham gia với tư cách Bên thứ ba tại WTO tính đến tháng 04/2012.
• Nhận diện các lĩnh vực hàng hóa và hiệp định có tần suất tranh chấp cao nhất của Trung Quốc (nguyên liệu thô 6 vụ, thép 4 vụ; hiệp định GATT 1994 với 28 vụ, SCM với 13 vụ, ADA với 9 vụ).
• Đánh giá chính xác tỷ lệ kháng cáo tại WTO của Trung Quốc (10/12 vụ việc có báo cáo Ban hội thẩm), làm rõ ý nghĩa của các vụ kiện mang tính định chế như vụ DS397 đối với việc xóa bỏ sự phân biệt đối xử của EU nhắm vào các nền kinh tế phi thị trường.
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Khóa luận không chỉ dừng lại ở việc mô tả lý thuyết DSU mà đã đối chiếu trực tiếp các số liệu thực tiễn 10 năm của Trung Quốc với bối cảnh thực tế của Việt Nam sau 5 năm gia nhập WTO; cung cấp hệ thống giải pháp phân tầng cụ thể cho 3 nhóm đối tượng (Nhà nước, Hiệp hội, Doanh nghiệp) với định hướng lộ trình đến năm 2020.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế do điều kiện nghiên cứu tại thời điểm thực hiện:

• Dữ liệu thực tiễn chỉ giới hạn đến mốc thời gian tháng 04/2012, trong đó có nhiều vụ tranh chấp quan trọng của Trung Quốc (như DS387, DS388, DS390, DS431, DS432, DS433) vẫn đang dừng ở giai đoạn tham vấn hoặc chưa có phán quyết cuối cùng của DSB.
• Phạm vi nghiên cứu mới chỉ tập trung vào lĩnh vực thương mại hàng hóa, chưa bao quát các tranh chấp trong lĩnh vực thương mại dịch vụ (GATS) và các khía cạnh liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS).

Hướng nghiên cứu mở rộng được gợi mở bao gồm: Tiếp tục theo dõi diễn biến thi hành phán quyết của các vụ việc dở dang; mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các tranh chấp dịch vụ và sở hữu trí tuệ; đánh giá tác động dài hạn của các phán quyết WTO đối với sự thay đổi trong chính sách ngoại thương của Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế và Luật quốc tế tham khảo về phương pháp phân tích án lệ WTO và kỹ thuật tổng hợp dữ liệu tranh chấp thương mại.
• Cán bộ nghiên cứu, chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Công Thương, VCCI) trong việc xây dựng quy trình ứng phó tranh chấp quốc tế.
• Các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp xuất khẩu các mặt hàng công nghiệp, nông sản có nguy cơ đối mặt với các rào cản phòng vệ thương mại quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Trong giai đoạn 2001 – 2012, Trung Quốc tham gia bao nhiêu vụ tranh chấp thương mại hàng hóa tại WTO với tư cách Bên thứ ba?
Trung Quốc tham gia 84 vụ tranh chấp thương mại hàng hóa với tư cách Bên thứ ba, chiếm 3/4 tổng số các vụ tranh chấp thương mại hàng hóa có liên quan đến nước này tính đến tháng 04/2012.

2. Tranh chấp DS309 giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc có kết quả giải quyết như thế nào?
Tranh chấp DS309 về thuế GTGT đối với mạch tích hợp được giải quyết thành công ngay trong giai đoạn tham vấn song phương sau hơn 1,5 năm (từ 18/03/2004 đến 05/10/2005). Trung Quốc đã đồng ý bãi bỏ các biện pháp hoàn thuế phân biệt đối xử mà không cần thành lập Ban hội thẩm.

3. Phán quyết của Cơ quan phúc thẩm WTO trong vụ kiện DS397 (chốt sắt thép) có ý nghĩa pháp lý gì đối với các nước có nền kinh tế phi thị trường?
Cơ quan phúc thẩm kết luận Điều 9(5) trong Quy chế chống bán phá giá của EC vi phạm Điều 6.10 và 9.4 Hiệp định Chống bán phá giá của WTO. Phán quyết buộc EU phải sửa đổi quy định áp mức thuế suất duy nhất toàn quốc đối với các nhà xuất khẩu từ các nước có nền kinh tế phi thị trường, tạo tiền lệ bảo vệ quyền lợi bình đẳng cho các doanh nghiệp xuất khẩu từ Trung Quốc và Việt Nam.

4. Nhóm mặt hàng nào của Trung Quốc phát sinh nhiều vụ tranh chấp thương mại hàng hóa nhất tính đến tháng 04/2012?
Nhóm mặt hàng nguyên liệu thô dẫn đầu với 6 vụ tranh chấp (DS394, DS395, DS398, DS431, DS432, DS433), tiếp theo là mặt hàng sắt thép với 4 vụ tranh chấp (DS252, DS397, DS407, DS414).

5. Vì sao cơ chế DSU có tỷ lệ kháng cáo lên Cơ quan phúc thẩm rất cao trong các vụ việc của Trung Quốc?
Có 10/12 báo cáo Ban hội thẩm bị kháng cáo vì các bên muốn tận dụng cấp xét xử phúc thẩm độc lập để rà soát lại các khía cạnh giải thích pháp luật, giảm thiểu các sai sót pháp lý sơ thẩm và tránh các sức ép chính trị bất lợi.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Huyền Anh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở pháp lý và thực tiễn giải quyết tranh chấp thương mại hàng hóa của Trung Quốc tại WTO trong giai đoạn 2001 – 2012. Thông qua các dữ liệu thống kê chi tiết và phân tích sâu các án lệ điển hình, công trình đã làm rõ những bài học thực tiễn về hoàn thiện hệ thống lập pháp, nâng cao năng lực tố tụng và chiến lược tham vấn ngoại giao. Các giải pháp đề xuất cho giai đoạn 2012 – 2020 mang tính thực tiễn cao, hỗ trợ đắc lực cho các cơ quan quản lý Nhà nước, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình bảo vệ lợi ích kinh tế quốc gia trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương ITO thành Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT), chính thức có hiệu lực từ 01/01/1948. GATT trong suốt giai đoạn này trở thành cơ cấu đa phương duy nhất điều chỉnh thương mại quốc tế cho đến khi WTO ra đời. GATT chỉ điều chỉnh thương mại hàng hóa, với các nguyên tắc quan trọng nhất là đối xử công bằng với các đối tác thương mại khác nhau và đối xử công bằng giữa hàng hóa trong nước và nước ngoài sau khi hàng hóa nước ngoài đã đi qua biên giới (Peter Kleen, 2004, tr. Vẫn tiếp nối hai nguyên tắc này, vòng đàm phán Uruguay - vòng đàm phán cuối cùng của GATT (1986 - 1993) đã dẫn tới sự ra đời của WTO như một tổ chức chính thức để giám sát các hoạt động thương mại đa phương.

WTO chính thức thành lập ngày 01/01/1995 theo Hiệp định thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới ký tại Marrakesh (Maroc) ngày 15/04/1994, tuy nhiên, GATT vẫn tồn tại với tư cách một trong các văn bản pháp lý của WTO. WTO có năm chức năng chính: Hỗ trợ và giám sát việc thực hiện các Hiệp định WTO; Thúc đẩy tự do hóa thương mại và là diễn đàn cho các cuộc đàm phán thương mại; Giải quyết tranh chấp thương mại giữa các Thành viên; Rà soát chính LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 sách thương mại giữa các Thành viên; Hợp tác với IMF và Ngân hàng Thế giới với mục tiêu đạt được sự hài hòa trong chính sách kinh tế toàn cầu (WTO, 1995 C). Những chức năng và sứ mệnh của WTO đều nhằm mang lại lợi ích thương mại cho các quốc gia Thành viên, và sự phát triển thương mại toàn cầu. Tính tới tháng 03/2012, WTO hiện có tất cả 153 Thành viên.

Hiện tại còn nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ đang còn trong quá trình thúc đẩy đàm phán song và đa phương với các Thành viên WTO như Lào, Sudan, Yemen. Theo dự báo của các chuyên gia, số lượng Thành viên của Tổ chức này trong thời gian tới sẽ vượt 192 - số Thành viên chính thức của Liên hiệp quốc. Điều này phần nào minh chứng sự phát triển mạnh mẽ và bền vững của WTO - Tổ chức thương mại lớn nhất thế giới. Quá trình gia nhập WTO của Trung Quốc Quá trình gia nhập WTO của Trung Quốc kéo dài 15 năm được coi là một điển hình cho sự nỗ lực của toàn bộ quốc gia này trong việc theo đuổi mục tiêu lớn.

Trung Quốc luôn hy vọng gia nhập WTO sẽ là động lực tăng tốc quá trình cải cách mở cửa, hiện đại hóa đất nước. Ông Mike Moore, Tổng giám đốc WTO lúc bấy giờ có nhận xét: "Với sự tham gia của Trung Quốc, WTO sẽ có một bước tiến lớn hướng tới việc trở thành một Tổ chức mang tính quốc tế thực sự. Việc chấp nhận gần như hầu hết hệ thống luật lệ của nước này sẽ đóng một vai trò quan trọng trong nền tảng hợp tác kinh tế toàn cầu" (WTO, 2001). Sau khi nước CHND Trung Hoa ra đời, có một thời gian dài quốc gia này không còn ở trong GATT, và tới tháng 07/1986, Trung Quốc chính thức đề nghị được khôi phục tư cách nước ký kết Hiệp định chung thuế quan.

Từ đó bắt đầu một chặng đường dài 15 năm "trở lại GATT" và sau đó là gia nhập WTO (VCCI, 2004). Thời điểm năm 1995 khi WTO chính thức thành lập, do một số nước e ngại chế độ chính trị của Trung Quốc, đã ra sức ngăn cản “sự trở lại” GATT của họ. Nhưng chính từ đó, Trung Quốc đã càng quyết tâm kiên trì các cuộc đàm phán song phương với các Thành viên của WTO, như New Zealand, Hàn Quốc, Hungary, Czech, .