Tổng quan nghiên cứu

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 15 triệu trẻ sinh non trên toàn cầu, chiếm tỷ lệ từ 5% đến 18% tổng số trẻ sinh ra tại 184 quốc gia. Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ sinh non và nhẹ cân chiếm khoảng 19% trong mô hình bệnh tật của trẻ sơ sinh, với nguy cơ tử vong cao gấp 20 lần so với trẻ sinh đủ tháng. Hàng năm, có khoảng 18.000 trẻ sơ sinh tử vong, trong đó 35% do sinh non và các biến chứng liên quan. Trẻ sinh non không chỉ đối mặt với nguy cơ tử vong mà còn có thể gặp các khuyết tật thần kinh, bệnh lý tim mạch, chậm phát triển tâm thần vận động, gây gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Phương pháp chăm sóc Kangaroo (Kangaroo Mother Care - KMC) là một biện pháp can thiệp hiệu quả, chi phí thấp, đơn giản, giúp giảm đến 36% nguy cơ tử vong ở trẻ sinh non nhẹ cân so với chăm sóc truyền thống. Phương pháp này đã được áp dụng tại hơn 30 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tại Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội, KMC được triển khai thí điểm từ tháng 7 năm 2020, nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc trẻ sinh non.

Nghiên cứu nhằm mô tả thực trạng kiến thức, thái độ và thực hành của bà mẹ có trẻ sinh non về phương pháp Kangaroo tại khoa Sơ Sinh, Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội năm 2021, đồng thời xác định các yếu tố liên quan ảnh hưởng đến thực hành KMC. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học giúp bệnh viện nâng cao hiệu quả chăm sóc, tư vấn và hỗ trợ bà mẹ trong việc áp dụng phương pháp Kangaroo, góp phần giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng ở trẻ sinh non.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

  • Lý thuyết chăm sóc Kangaroo (KMC): Phương pháp chăm sóc da kề da giữa mẹ và trẻ sinh non nhằm duy trì thân nhiệt, ổn định nhịp thở, tăng cường nuôi con bằng sữa mẹ và phát triển tinh thần cho trẻ.
  • Mô hình kiến thức - thái độ - thực hành (KAP): Giúp đánh giá mức độ hiểu biết, thái độ và hành vi thực hiện chăm sóc Kangaroo của bà mẹ.
  • Khái niệm về chăm sóc trẻ sinh non: Bao gồm các biện pháp hỗ trợ sinh lý, dinh dưỡng, vệ sinh và theo dõi sức khỏe nhằm giảm thiểu các biến chứng và tăng cơ hội sống còn cho trẻ.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: chăm sóc Kangaroo, tiếp xúc da kề da, nuôi con bằng sữa mẹ, kiến thức về KMC, thái độ tích cực và thực hành đúng các bước chăm sóc.

Phương pháp nghiên cứu

  • Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang.
  • Đối tượng nghiên cứu: 108 bà mẹ có con sinh non tháng, thực hiện chăm sóc bằng phương pháp Kangaroo tại khoa Sơ Sinh, Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội trong giai đoạn từ 01/03/2021 đến 30/06/2021.
  • Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu thuận tiện, chọn tất cả bà mẹ đủ tiêu chuẩn trong thời gian thu thập số liệu.
  • Cỡ mẫu: Tối thiểu 96, thực tế thu thập 108 mẫu.
  • Công cụ thu thập dữ liệu: Bộ câu hỏi phỏng vấn đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành về KMC; bảng kiểm quan sát thực hành các bước chăm sóc Kangaroo.
  • Phương pháp thu thập: Phỏng vấn trực tiếp và quan sát thực hành KMC vào ngày thứ 3 sau khi bà mẹ được hướng dẫn.
  • Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 20.0, thống kê mô tả (trung bình, tỷ lệ phần trăm), kiểm định khi bình phương và phân tích hồi quy logistic đơn biến với mức ý nghĩa α=0,05.
  • Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2021; phân tích và báo cáo kết quả trong năm 2022.

Nghiên cứu tuân thủ các quy định đạo đức, đảm bảo quyền tự nguyện, bảo mật thông tin và an toàn cho người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Đặc điểm nhân khẩu học:

    • Tuổi trung bình bà mẹ là 29,5 ± 5,4 tuổi, trong đó 84,3% dưới 35 tuổi.
    • 60,2% bà mẹ cư trú tại Hà Nội, 39,8% ở các tỉnh khác.
    • 70,4% có trình độ học vấn trên trung học phổ thông.
    • 41,7% có nghề nghiệp công nhân, cán bộ hoặc viên chức.

  2. Kiến thức về phương pháp Kangaroo:

    • 100% bà mẹ đạt kiến thức về chăm sóc trẻ bằng phương pháp Kangaroo.
    • 100% hiểu đúng các kiến thức chung về ủ ấm da kề da, lợi ích đối với trẻ và mẹ.
    • Ví dụ, 100% biết rằng KMC giúp giữ ấm, giảm nguy cơ hạ thân nhiệt và ổn định nhịp thở cho trẻ.

  3. Thái độ về phương pháp Kangaroo:

    • 88,9% bà mẹ có thái độ tích cực về việc chăm sóc trẻ bằng KMC.
    • Phần lớn đồng ý rằng KMC là phương pháp đơn giản, hiệu quả và an toàn.
    • Điểm thái độ trung bình là 8,3 ± 1,9 trên thang 9 điểm.

  4. Thực hành chăm sóc Kangaroo:

    • 78,7% bà mẹ thực hành đúng ≥80% các bước chăm sóc theo quy trình.
    • Thời gian trung bình thực hiện KMC là 14,3 ± 2,8 giờ/ngày, với 77,8% thực hiện trên 12 giờ/ngày.
    • 97,2% có người hỗ trợ trong quá trình thực hiện, chủ yếu là bố trẻ (54,6%) và bà nội (26,8%).
    • Một số bước thực hành có tỷ lệ thực hiện thấp như đặt trẻ nằm sấp giữa hai bầu vú mẹ (40,7%) và cài nút áo ngoài để hở đầu trẻ (32,4%).

  5. Yếu tố liên quan đến thực hành KMC:

    • Có mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa số ngày thực hành KMC và thực hành đạt các bước (p=0,006).
    • Bà mẹ thực hiện KMC trên 7 ngày có tỷ lệ thực hành đạt 100%.
    • Thời gian tiếp xúc da kề da trên 12 giờ/ngày làm tăng khả năng thực hành đạt với OR=3 (p=0,028).
    • Không phát hiện mối liên quan có ý nghĩa giữa tuổi, địa chỉ, trình độ học vấn, nghề nghiệp bà mẹ hoặc đặc điểm trẻ (giới tính, tuổi thai, cân nặng) với thực hành KMC.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy bà mẹ có trẻ sinh non tại Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội có kiến thức và thái độ khá tốt về phương pháp Kangaroo, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước. Tỷ lệ bà mẹ đạt kiến thức 100% cao hơn nhiều so với một số nghiên cứu trước đây, phản ánh hiệu quả của công tác tư vấn, hướng dẫn tại bệnh viện.

Thái độ tích cực của bà mẹ góp phần quan trọng vào việc thực hiện KMC hiệu quả, đồng thời sự hỗ trợ từ gia đình, đặc biệt là người chồng và người thân, giúp giảm bớt gánh nặng và tăng thời gian thực hành KMC. Thời gian tiếp xúc da kề da trên 12 giờ/ngày được xác định là yếu tố quan trọng thúc đẩy thực hành đúng các bước chăm sóc.

Một số bước thực hành có tỷ lệ thực hiện thấp cho thấy cần tăng cường hướng dẫn chi tiết và giám sát kỹ thuật cho bà mẹ, nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả chăm sóc. Kết quả cũng phù hợp với các nghiên cứu cho thấy yếu tố thời gian và sự hỗ trợ xã hội là then chốt trong việc duy trì KMC.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ thực hiện đúng từng bước chăm sóc, biểu đồ tròn về nguồn hỗ trợ trong quá trình thực hiện, và bảng phân tích mối liên quan giữa các yếu tố với thực hành KMC.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật KMC cho bà mẹ:

    • Tổ chức các buổi tập huấn, tư vấn trực tiếp và phát tài liệu hướng dẫn chi tiết các bước chăm sóc Kangaroo.
    • Mục tiêu: nâng cao tỷ lệ thực hành đúng các bước chăm sóc lên trên 90% trong vòng 12 tháng.
    • Chủ thể thực hiện: nhân viên y tế khoa Sơ Sinh, cán bộ tư vấn.

  2. Khuyến khích gia đình tham gia hỗ trợ bà mẹ:

    • Tuyên truyền, vận động người thân, đặc biệt là bố trẻ, tham gia chăm sóc và hỗ trợ bà mẹ trong quá trình thực hiện KMC.
    • Mục tiêu: tăng tỷ lệ bà mẹ có người hỗ trợ lên 100% trong 6 tháng tới.
    • Chủ thể thực hiện: cán bộ xã hội bệnh viện, nhân viên y tế.

  3. Tăng thời gian tiếp xúc da kề da hàng ngày:

    • Khuyến khích bà mẹ thực hiện KMC liên tục trên 12 giờ/ngày, ưu tiên thực hiện 24/7 khi điều kiện cho phép.
    • Mục tiêu: 85% bà mẹ thực hiện KMC trên 12 giờ/ngày trong 1 năm.
    • Chủ thể thực hiện: nhân viên y tế, gia đình.

  4. Cải thiện cơ sở vật chất và môi trường hỗ trợ KMC:

    • Bố trí phòng ốc, trang thiết bị phù hợp, tạo không gian riêng tư, thoải mái cho bà mẹ và gia đình thực hiện KMC.
    • Mục tiêu: hoàn thiện cơ sở vật chất trong 18 tháng.
    • Chủ thể thực hiện: Ban giám đốc bệnh viện, phòng kế hoạch đầu tư.

  5. Theo dõi, đánh giá và giám sát thường xuyên:

    • Thiết lập hệ thống giám sát thực hành KMC, thu thập phản hồi và điều chỉnh kịp thời.
    • Mục tiêu: duy trì chất lượng chăm sóc và nâng cao hiệu quả KMC liên tục.
    • Chủ thể thực hiện: tổ chức khoa Sơ Sinh, bộ phận quản lý chất lượng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Nhân viên y tế và điều dưỡng khoa Sơ Sinh:

    • Nâng cao kiến thức, kỹ năng hướng dẫn và hỗ trợ bà mẹ thực hiện phương pháp Kangaroo.
    • Áp dụng kết quả nghiên cứu để cải tiến quy trình chăm sóc trẻ sinh non.

  2. Bệnh viện và cơ sở y tế chuyên khoa sản:

    • Xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo và phát triển dịch vụ chăm sóc Kangaroo.
    • Tối ưu hóa nguồn lực và cơ sở vật chất phục vụ chăm sóc trẻ sinh non.

  3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Điều dưỡng, Y học:

    • Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các đề tài liên quan.
    • Hiểu rõ hơn về thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành KMC.

  4. Chính sách y tế và quản lý chăm sóc sức khỏe bà mẹ - trẻ em:

    • Định hướng phát triển chương trình chăm sóc trẻ sinh non, nhân rộng mô hình KMC.
    • Đánh giá hiệu quả và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc.

Câu hỏi thường gặp

  1. Phương pháp Kangaroo là gì và có lợi ích gì cho trẻ sinh non?
    Phương pháp Kangaroo là chăm sóc da kề da giữa mẹ và trẻ sinh non, giúp giữ ấm, ổn định nhịp thở, tăng cường nuôi con bằng sữa mẹ và phát triển tinh thần cho trẻ. Nghiên cứu cho thấy KMC giảm 36-40% nguy cơ tử vong ở trẻ sinh non nhẹ cân.

  2. Bà mẹ cần thực hiện KMC bao nhiêu giờ mỗi ngày để đạt hiệu quả?
    Thời gian tiếp xúc da kề da trên 12 giờ/ngày được khuyến nghị để đạt hiệu quả tối ưu. Nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội cho thấy bà mẹ thực hiện trên 12 giờ/ngày có khả năng thực hành đúng các bước chăm sóc cao hơn gấp 3 lần.

  3. Ai có thể hỗ trợ bà mẹ trong quá trình thực hiện KMC?
    Người hỗ trợ thường là bố trẻ, bà nội hoặc người thân trong gia đình. Sự hỗ trợ này giúp bà mẹ giảm bớt mệt mỏi, tăng thời gian thực hiện KMC và nâng cao hiệu quả chăm sóc.

  4. Những khó khăn thường gặp khi thực hiện KMC là gì?
    Khó khăn bao gồm mệt mỏi sau sinh, thiếu không gian riêng tư, nhận thức chưa đầy đủ về lợi ích KMC, và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình hoặc nhân viên y tế. Việc đào tạo và tư vấn kịp thời giúp khắc phục các rào cản này.

  5. Làm thế nào để đánh giá bà mẹ thực hiện KMC đúng cách?
    Đánh giá dựa trên việc thực hiện đúng ≥80% các bước chăm sóc theo quy trình gồm 12 bước như đặt trẻ đúng tư thế, giữ ấm, nuôi con bằng sữa mẹ và theo dõi sức khỏe trẻ. Quan sát trực tiếp và phỏng vấn là phương pháp đánh giá hiệu quả.

Kết luận

  • 100% bà mẹ có trẻ sinh non tại Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội đạt kiến thức đầy đủ về phương pháp Kangaroo.
  • 88,9% bà mẹ có thái độ tích cực và 78,7% thực hành đúng các bước chăm sóc Kangaroo.
  • Thời gian thực hiện KMC trên 12 giờ/ngày và số ngày thực hành trên 7 ngày có liên quan tích cực đến thực hành đạt chuẩn.
  • Gia đình, đặc biệt là người chồng và người thân, đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ bà mẹ thực hiện KMC.
  • Cần tăng cường đào tạo, cải thiện cơ sở vật chất và giám sát thực hành để nâng cao hiệu quả chăm sóc trẻ sinh non bằng phương pháp Kangaroo.

Next steps: Triển khai các giải pháp đào tạo, hỗ trợ và giám sát trong vòng 12-18 tháng tới nhằm nâng cao tỷ lệ thực hành đúng và kéo dài thời gian KMC.

Các cơ sở y tế và nhân viên y tế cần tích cực áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện chất lượng chăm sóc trẻ sinh non, đồng thời vận động gia đình tham gia hỗ trợ bà mẹ trong quá trình thực hiện phương pháp Kangaroo.