ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh COVID - 19 là bệnh truyền nhiễm cấp tính thuộc nhóm A do vi rút SARS - CoV-2 gây ra [3], [12]. Bệnh COVID - 19 lây truyền chủ yếu từ người sang người qua đường hô hấp [18]. Thời gian ủ bệnh trong khoảng 14 ngày. Người bệnh COVID - 19 có biểu hiện lâm sàng rất đa dạng có thể từ nhẹ đến nặng như: sốt, ho, đau họng, người mệt mỏi, đau người, giảm hoặc mất vị giác hoặc khứu giác, khó thở, có thể có viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp và tử vong, đặc biệt ở những người có bệnh lý nền, người có bệnh lý mạn tính, người cao tuổi [1], [17], [31].
Đến nay, bệnh đã có vắc xin phòng bệnh và đối với thuốc điều trị việc sử dụng phải tuân thủ các quy định của Bộ Y tế [18]. Đại dịch COVID - 19 đã đang ảnh hưởng toàn diện, nghiêm trọng, tác động tiêu cực về mọi mặt đến tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Hiện đã có 230 quốc gia và vùng lãnh thổ ghi nhận ca nhiễm COVID - 19; số người mắc COVID - 19 là hơn 321 triệu người, đã hồi phục hơn 263 triệu trường hợp và hơn 5,5 triệu người tử vong [13], [14]. Tại Việt Nam, tính đến thời điểm hiện tại Bộ Y tế đã công bố hơn 10 triệu người mắc COVID-19, trong đó có hơn 14 nghìn ca tử vong [13].
Tại Hà Nội, đã có hơn một triệu người mắc và hơn 1000 ca tử vong [13]. Với diễn biến dịch COVID - 19 phức tạp và việc tổ chức các biện pháp phòng chống dịch để giảm số mắc và số tử vong vẫn là một thách thức lớn đối với thành phố. Ban chỉ đạo phòng chống dịch COVID - 19 của thành phố Hà Nội đã phối hợp cùng Bộ Thông tin Truyền thông, Bộ Y tế tích cực khuyến cáo, tuyên truyền, hướng dẫn người dân các biện pháp phòng, chống dịch, xây dựng các giải pháp công nghệ thông tin, tiêm chủng vaccine nhằm chung tay đẩy lùi dịch bệnh. Thực hiện các biện pháp cách ly ca bệnh/trường hợp nghi ngờ/người tiếp xúc gần ca bệnh và hàng loạt các biện pháp giãn cách xã hội phù hợp với từng giai đoạn dịch bệnh.
Trong năm 2021, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã bắt đầu ra chỉ thị thực hiện một số đợt giãn cách xã hội toàn thành phố. Do đó, đã ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực đặc biệt là ngành Y tế. Trong bối cảnh giãn cách xã hội tại Hà Nội, kế hoạch học tập cũng như lịch thực hành lâm sàng của sinh viên Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long đều 1 Thư viện ĐH Thăng Long thay đổi. Sau khi bệnh viện tiếp nhận học viên, sinh viên và kết thúc giãn cách xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội thì sinh viên quay trở lại học tập tại bệnh viện.
Trong khi các ca dương tính ngoài cộng đồng vẫn xuất hiện nhiều thì bệnh viện vừa được coi là tuyến đầu nhưng vừa là nơi COVID-19 dễ tấn công nhất. Với tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, để bảo vệ bản thân cũng như mọi người xung quanh sinh viên cần trang bị kiến thức, thực hành về phòng ngừa dịch bệnh COVID - 19 tốt khi thực hành lâm sàng tại bệnh viện. Câu hỏi đặt ra là: Kiến thức, thực hành về phòng ngừa của sinh viên Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long khi thực hành lâm sàng tại bệnh viện trong làn sóng dịch COVID - 19 như thế nào? Các yếu tố nào liên quan đến tình trạng đó? Với những lý do trên chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu: “Kiến thức, thực hành về phòng ngừa bệnh COVID - 19 của sinh viên Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long khi thực hành lâm sàng tại bệnh viện năm 2022” với hai mục tiêu sau: 1. Đánh giá kiến thức, thực hành về phòng ngừa bệnh COVID - 19 của sinh viên Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long khi đi học lâm sàng tại bệnh viện, năm 2022.
Xác định một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành phòng ngừa bệnh COVID - 19 của sinh viên Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long khi đi học lâm sàng tại bệnh viện, năm 2022. Khái niệm bệnh COVID-19 COVID - 19 (viết tắt là nCoV) là bệnh truyền nhiễm cấp tính nhóm A, gây dịch và đại dịch. Bệnh có biểu hiện lâm sàng đa dạng, từ không có triệu chứng, triệu chứng tương tự như cảm lạnh thông thường đến một số trường hợp có bệnh lý viêm phổi nặng, dễ gây tử vong. Hiện nay đại dịch COVID - 19 đang là vấn đề y tế cấp bách trên toàn thế giới [3].
Đặc điểm dịch tễ học của đại dịch COVID -19 1. Bối cảnh xuất hiện đại dịch COVID - 19 trên thế giới Đại dịch COVID - 19 bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của vi rút Corona được phát hiện lần đầu tiên tại thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc vào tháng 12/2019 với ca bệnh nghi ngờ được báo cáo lần đầu tiên vào ngày 31/12/2019 [20]. Sau đó, dịch nhanh chóng lan ra ở một số nước khác trên thế giới như Việt Nam, Hàn Quốc, Thái Lan, Mỹ, Nhật…. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn là tâm dịch với hàng ngàn ca mới mỗi ngày.
Khoảng gần 2 tháng sau theo báo cáo hàng ngày của WHO, dịch COVID - 19 đã ghi nhận gần 80.000 trường hợp mắc bệnh và gần 3000 trường hợp tử vong ở Trung Quốc [3]. Đầu năm 2020, WHO đã cảnh báo dịch COVID - 19 ở tình trạng khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC) do tính chất dịch đã hội tủ đầy đủ các tiêu chí dịch ở giai đoạn 6. Sau một tháng, WHO đã nâng mức cảnh báo lây nhiễm toàn cầu đối với dịch COVID - 19 lên mức "rất cao" sau khi ghi nhận dịch bệnh tại gần 60 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới với gần 84. Đến ngày 11/03/2020, WHO chính thức tuyên bố dịch bệnh hô hấp cấp do virus Corona chủng mới gây ra (COVID - 19) là đại dịch toàn cầu [10], [15].
Bối cảnh xuất hiện đại dịch COVID - 19 tại Việt Nam Ngay khi trường hợp đầu tiên nhiễm COVID - 19 được phát hiện trong nước vào đầu tháng 03/2020, Việt Nam đã kiên trì thực hiện chiến lược ngăn chặn, phát hiện, truy vết, khoanh vùng, cách ly và dập dịch để có thể hạn chế thấp nhất nguy cơ đại dịch lây lan ra cộng đồng. Bộ Y tế tận dụng tối đa thời gian “vàng” khi thực hiện giãn cách xã hội để tăng tốc làm sạch các ổ dịch nhanh nhất có thể [25]. Những 3 Thư viện ĐH Thăng Long thành công của Việt Nam trong kiểm soát dịch bệnh đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đánh giá cao. Với tốc độ lây lan rất nhanh của biến chủng Delta, mỗi ngày cả nước có hơn chục nghìn ca mắc mới và hàng nghìn người phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch.
Hàng loạt khó khăn, thách thức đặt ra trong công tác chống dịch như việc tổ chức tiêm vắc-xin tại không ít địa phương còn chậm, người di cư trở về từ các vùng có dịch với số lượng lớn, tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch trong cộng đồng trong khi việc quản lý, kiểm soát dịch bệnh chưa thực hiện nghiêm [9]. Bối cảnh dịch COVID - 19 tại các bệnh viện Đại dịch COVID - 19 đã gây ảnh hưởng không nhỏ tới hệ thống y tế tại Việt Nam. Đặc biệt, Bệnh viện Bạch Mai đã trải qua 14 ngày cách ly toàn bộ bệnh viện do xuất hiện ca COVID - 19 phát hiện từ 02 điều dưỡng. Trong thời gian này bệnh viện tạm dừng tiếp đón bệnh nhân trừ các trường hợp bất khả kháng đề nghị phải liên hệ trước.
Bệnh viện hoạt động trong trạng thái cách ly, huy động các y bác sĩ vừa điều trị vừa chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân, không để người nhà vào buồng bệnh chăm sóc trực tiếp, tránh nguy cơ lây nhiễm chéo giữa bệnh nhân và người nhà [19]. Bên cạnh đó, tháng 09/2021 tại Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức xuất hiện ca COVID - 19 từ bệnh nhân nam điều trị tại Khoa Ung Bướu. Bệnh viện đã tạm thời phong tỏa nhà D lấy mẫu toàn bộ người nhà, người bệnh, nhân viên y tế trong tòa với số lượng khoảng 1400 người. Dỡ bỏ phong tỏa Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức sau 14 ngày phòng, chống dịch COVID – 19 [19].
Đặc điểm của bệnh COVID-19 1. Mầm bệnh Virus Corona 2019 là beta coronavirus cùng nhóm với SARS-CoV phân họ Coronavirinae trong họ Coronaviridae, của bộ Nidovirales. Coronavirus là virus có hệ gen ARN dương sợi đơn kèm nucleocapsid đối xứng xoắn ốc. Virus có hình cầu với đường kính khoảng 125nm.
Đặc điểm nổi bật nhất của coronavirus các protein bề mặt lồi ra thành các gai. Cấu trúc: Các hạt Coronavirus chứa bốn protein cấu trúc chính: protein spike (S), màng (M), vỏ (E), nucleocapsid [3]. Virus có trong đường hô hấp khoảng 96h và cần 6 ngày để phân lập và nuôi cấy trong tế bào dòng Vero E6 và Huh-7 [3]. Nguồn bệnh Nguồn bệnh ban đầu của COVID - 19 vẫn chưa được biết.
Các ca bệnh đầu tiên đều có liên quan tới một chợ hải sản ở Vũ Hán, Trung Quốc - nơi buôn bán động vật sống. Điều này gợi ý ổ chứa từ động vật có thể lây truyền virus từ động vật sang người. Các xét nghiệm môi trường thu được từ chợ hải sản này đã được phát hiện dương tính với COVID - 19 nhưng chưa phát hiện được loài động vật là nguồn lây [3]. Một số tác giả cho rằng dơi là nguồn bệnh vì tương đồng của COVID - 19 với chủng coronavirus phân lập từ dơi là 96% [3], [28], [31].
Đường lây của virus SARS-CoV-2 SARS-CoV-2 có thể lây truyền qua các con đường như [3], [10]: − Từ người sang người: là đường lây chủ yếu + Giữa những người tiếp xúc gần gũi với nhau (trong khoảng 2m). + Thông qua các giọt hô hấp được tạo ra khi người bệnh ho hoặc hắt hơi. Những giọt này có thể rơi vào miệng hoặc mũi của người ở gần hoặc có thể trực tiếp hít vào phổi. + Virus rất dễ lây truyền ở người và gây ra các vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt là ở người cao tuổi và những người mắc các bệnh mãn tính tiềm ẩn [29].
− Tiếp xúc với các bề mặt hoặc đồ vật bị nhiễm mầm bệnh: Có thể nhiễm COVID - 19 bằng cách chạm vào bề mặt hoặc đồ vật có virus và sau đó chạm vào miệng, mũi hoặc mắt. Tuy nhiên đây không phải là đường lây chính của virus. − Ngoài ra một số tác giả đưa ra con đường lây truyền qua phân [29].