Thực trạng kiến thức chăm sóc bàn chân người bệnh đái tháo đường tại BV ĐHYHN

Thực trạng kiến thức chăm sóc bàn chân người bệnh đái tháo đường qua khảo sát 2023. Tải luận văn để xem số liệu chi tiết và các khuyến nghị y khoa.

• Tác giả: Đỗ Thị Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Cử nhân Điều dưỡng
• Đề tài: Thực trạng kiến thức chăm sóc bàn chân của người bệnh đái tháo đường tại Khoa Nội Tổng hợp Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp cử nhân
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đái Tháo Đường và Biến Chứng Bàn Chân

Đái tháo đường là một bệnh mãn tính phổ biến ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Bệnh xảy ra khi tuyến tụy không thể sản xuất đủ insulin hoặc cơ thể không sử dụng insulin hiệu quả. Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của đái tháo đường là các vấn đề về bàn chân. Theo nghiên cứu từ Bệnh Viện Đại Học Y Hà Nội năm 2023, khoảng 15-25% người bệnh đái tháo đường gặp phải các vấn đề về bàn chân. Những biến chứng này có thể dẫn đến loét, nhiễm trùng, và trong các trường hợp nghiêm trọng, có thể cần phải cắt cụt chi. Do đó, việc hiểu rõ về chăm sóc bàn chân là vô cùng quan trọng để phòng ngừa các biến chứng này.

1.1. Cơ chế sinh bệnh học của Bàn Chân Đái Tháo Đường

Bàn chân đái tháo đường thường gặp hai vấn đề chính: neuropathy tiểu đường (tổn thương thần kinh) và bệnh mạch máu ngoại biên. Khi lượng đường máu cao kéo dài, nó gây tổn thương các sợi thần kinh, làm giảm cảm giác đau, nhiệt độ và áp lực ở chân. Đồng thời, bệnh mạch máu làm giảm lưu lượng máu đến bàn chân, ảnh hưởng đến khả năng lành vết thương. Sự kết hợp của hai yếu tố này tạo ra môi trường thuận lợi cho loét và nhiễm trùng.

1.2. Các Loại Biến Chứng Bàn Chân Thường Gặp

Các biến chứng bàn chân đái tháo đường bao gồm: loét bàn chân, nứt da, nhiễm trùng, viêm xương, hoại tử mô và trong trường hợp nặng nhất là cắt cụt chi. Loét bàn chân là biến chứng phổ biến nhất, chiếm 60-85% các trường hợp nhập viện. Những vết loét này thường khó lành và có nguy cơ cao bị nhiễm trùng nếu không được chăm sóc đúng cách.

II. Kiến Thức Chăm Sóc Bàn Chân Hàng Ngày cho Người Bệnh

Chăm sóc bàn chân hàng ngày là yếu tố then chốt để phòng ngừa các biến chứng. Người bệnh đái tháo đường cần thực hiện các biện pháp chăm sóc cơ bản mỗi ngày. Theo nghiên cứu của Đỗ Thị Ngọc Anh tại Bệnh Viện Đại Học Y Hà Nội 2023, hầu hết người bệnh thiếu hiểu biết về phương pháp chăm sóc đúng đắn. Kiến thức này bao gồm vệ sinh chân, kiểm tra hàng ngày, chọn giày dép thích hợp, và cắt móng chân an toàn. Việc tuân thủ đầy đủ những hướng dẫn này có thể giảm 50-80% nguy cơ loét bàn chân. Người bệnh cần được trang bị kiến thức toàn diện về chăm sóc bàn chân để có thể tự quản lý sức khỏe của mình hiệu quả.

2.1. Vệ Sinh và Kiểm Tra Bàn Chân Đúng Cách

Mỗi ngày, người bệnh nên rửa chân bằng nước ấm (không quá nóng) với xà phòng nhẹ, sau đó lau khô hoàn toàn, đặc biệt là giữa các ngón chân. Kiểm tra bàn chân mỗi ngày để phát hiện sớm các vết loét, nứt da, hoặc những dấu hiệu bất thường. Nếu thị lực không tốt, nên nhờ người khác giúp kiểm tra. Thoa kem dưỡng da nhưng tránh giữa các ngón chân để tránh tình trạng ẩm ướt.

2.2. Lựa Chọn Giày Dép và Chống Loét

Lựa chọn giày dép phù hợp là rất quan trọng. Giày nên thoáng khí, có đệm để giảm áp lực, và vừa vặn. Tránh giày quá chật hoặc quá rộng, giày cao gót hoặc giày kiểu dép. Kiểm tra bên trong giày trước khi mang để đảm bảo không có dị vật. Nên thay giày định kỳ mỗi 2-3 tiếng nếu phải đứng lâu. Các vật liệu miếng lót giày chuyên dụng có thể giảm đáng kể áp lực trên các vùng dễ loét.

III. Các Yếu Tố Liên Quan Đến Kiến Thức Chăm Sóc Bàn Chân

Theo nghiên cứu khoa học, nhiều yếu tố ảnh hưởng đến mức độ kiến thức chăm sóc bàn chân của người bệnh đái tháo đường. Bao gồm: tuổi tác, trình độ học vấn, thời gian mắc bệnh, và khả năng tiếp cận thông tin y tế. Người bệnh có trình độ học vấn cao hơn thường có kiến thức tốt hơn về chăm sóc. Thời gian mắc bệnh cũng là một yếu tố quan trọng - những người bệnh lâu năm có cơ hội học tập nhiều hơn. Giáo dục sức khỏe định kỳ từ các cán bộ y tế cũng làm tăng kiến thức và nhận thức của bệnh nhân. Ngoài ra, hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng cũng đóng vai trò không nhỏ trong việc khuyến khích người bệnh duy trì thói quen chăm sóc bàn chân.

3.1. Vai Trò của Giáo Dục Sức Khỏe

Giáo dục sức khỏe là công cụ mạnh mẽ để nâng cao kiến thức về chăm sóc bàn chân. Các chương trình giáo dục nên được thực hiện định kỳ, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Sử dụng các tài liệu trực quan, video hướng dẫn, và các buổi tư vấn cá nhân giúp cải thiện hiệu quả. Những người bệnh tham gia chương trình giáo dục sức khỏe thường có mức độ kiến thức cao hơn 40-60% so với những người không tham gia.

3.2. Ảnh Hưởng của Đặc Điểm Nhân Khẩu Học

Tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp, và tình trạng kinh tế đều ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận kiến thức chăm sóc bàn chân. Phụ nữ thường có kiến thức tốt hơn nam giới. Những người có công việc ít hoạt động động thể có ý thức tốt hơn về chăm sóc. Người có điều kiện kinh tế tốt hơn có khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng cao hơn, từ đó có kiến thức toàn diện hơn.

IV. Phương Pháp Phòng Ngừa và Quản Lý Các Biến Chứng Bàn Chân

Phòng ngừa là tốt hơn chữa trị - đây là nguyên tắc cơ bản trong quản lý biến chứng bàn chân đái tháo đường. Để phòng ngừa hiệu quả, người bệnh cần duy trì kiểm soát đường máu tốt, tuân thủ các biện pháp chăm sóc hàng ngày, và thăm khám định kỳ. Kiểm tra chân tổng quát ít nhất một lần một năm bởi các chuyên gia y tế là rất cần thiết. Ngoài ra, việc xây dựng lối sống lành mạnh bao gồm hoạt động thể chất nhẹ nhàng, chế độ ăn cân bằng, và quản lý stress cũng giúp cải thiện tuần hoàn máu. Các vị trí chịu áp lực cao như gót chân, mặt bàn chân cần được quan tâm đặc biệt. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường, người bệnh cần ngay lập tức liên hệ với cơ sở y tế.

4.1. Kiểm Soát Đường Máu và Lối Sống

Kiểm soát đường máu hiệu quả là nền tảng của phòng ngừa biến chứng. Duy trì HbA1c dưới 7% giúp giảm đáng kể nguy cơ tổn thương thần kinh. Hoạt động thể chất đều đặn 150 phút mỗi tuần, chế độ ăn giàu chất xơ và giảm đường đơn giản, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia đều là những yếu tố quan trọng. Kiểm tra huyết áp và cholesterol thường xuyên cũng cần thiết để phát hiện và kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác.

4.2. Xử Trị Sớm các Dấu Hiệu Bất Thường

Phát hiện sớm là chìa khóa để ngăn chặn các biến chứng nặng. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm: chân sưng, mẩn đỏ, nóng rát, mùi hôi, mủ, hoặc vết loét. Khi phát hiện những dấu hiệu này, cần liên hệ ngay với bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời. Vết loét nên được xử lý bởi các chuyên gia, không nên tự xử lý tại nhà. Những ca được phát hiện và điều trị sớm có tỷ lệ hồi phục lành mạnh cao hơn rất nhiều.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TÒNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về đái tháo đường 1. Ị)ịII It nghỉu Bệnh đái thảo đường là bệnh rối loạn chuyền hóa không đồng nhất, có đặc diem táng glucose huyết do khiếm khuyết về tiết insulin, về tác dộng cua insulin, hoặc ca hai. Tàng glucose mạn tính trong thin gian dài gây nên nhùng rối loạn chuyến hỏa carbohydrate, protide.

lipide, gãy tôn thương ớ nhiều cơ quan khác nhau, dộc biệt ơ tim và mạch máu. Dịch tề học bệnh dái tháu dườngơ a) Trên thế giói Đái tháo dường là bệnh mọn tinh không lây nhiêm phố biến nhất hiện nay. Nó đang dần có xu hướng tăng nhanh, trê hoá vã trơ thành gánh nặng sức khoe toàn cầu. Trong số các khu vực IDF.

Tây Thái Bình Dương có số người mắc ĐTĐ cao nhất (163 triệu), ticp theo lã klìU Vực Đông Nam Á (88 triệu). Bệnh DTĐ, cùng với các biển chứng cúa nó. là nguyên nhân hãng dầu gãy tư vong. Khu vực Đỏng Nam Á cỏ số ca tư vong do bệnh ĐTĐ ờ người lớn cao thứ hai trong sổ các khu Vực IDF.2 triệu ca tư vong vào nám 2019 ’.

Theo một nghiên cửu dịch tẻ học tại Án Độ ước tính vào năm 2019 chơ thấy 77 triệu người mắc bệnh ĐTĐ. con số này dự kiến sè tăng lên hơn 134 triệu người vào nãm 2045. Khoáng 57% những người nãy vẫn chưa dược chằn đoản10. b) Tại Việt Nam Theo kết qua diều tra STEPwise về các yếu tố nguy cơ cua bệnh không lày nhiem do Bộ Y tế thực hiện năm 2015, ơ nhóm tuồi từ 18-69, cho thấy tý 1W ut> w H7C Y M >>y 4 lệ ĐTĐ toàn quốc lã 4,1%.

trong dó lý lộ ĐTĐ được chắn doãn lã 31. ty lệ ĐTĐ chưa dược chân doán lã 69,9%. Trong sổ nhùng người dược chắn đoán, tỳ lệ ĐTĐ dược quan lý tại co sư y tế: 28. ty lệ ĐTĐ chưa dược quan lý: 71.

giã hỏa dãn số. lãng huyết áp và công việc ít vận động có liên quan den ty lệ mắc bệnh tiều dường ngày càng tàng 12. Những sỗ liệu từ các nghiên cứu trẽn con số dang the hiện rõ xu hướng lãng nhanh, tre hoá cua bệnh lý ĐTĐ. Chính vi vậy việc xây dụng các chiến lược chăm sóc và giáo dục sức khỏe là vô cùng cấp thiết.

Cúc hiển chừng DTD 1. Hiển chứng cẩp tinh: Là những biển chúng xay ra dột ngột, diễn biển nhanh, triệu chứng lãm sàng da dạng và phong phú. Nhùng biến chứng này đc doạ đến mạng sổng cua người bệnỉi. nếu không dược cấp cứu kịp thời15.

mền chừng mạn tính Thường được chia ra bệnh mạch máu lớn và mạch máu nho hoặc theo cư quan bị lốn thương’5. Biền chúng mạch niảu lớn: Xư vữa mạch vãnh tim gãy nhồi máu cư tim. hội chúng mạch vành cấp. xơ vừa mạch não gảy dột quy.

xư vữa dộng mạch ngoại vi gày tắc mạch. Bien chứng mạch máu nhữ: Biển chúng mấf. Là nguyên nhản thường gặp nhắt cua các trường họp mù lòa mới ư người trưởng thành tir 20-74 tuổi ờ các nước phát trie’ll. Bệnh lâng nhàn áp.

dục thủy tinh thè vã các rối loạn về mất khác xay ra sớm hơn vã ihưởng xuyên lum ơ nhửng người mac bệnh tiêu dường l4. Biến chừng thận; Khoang 20-40% người bệnh ĐTĐ phât triến albumin niệu vi lượng trong võng 10-15 năm sau khi chân doán bệnh dãi thào dường và khoảng 80-90% những người có albumin niệu vi lượng tiến tricn đen các giai đoạn nặng hơn 1W ut> w H7C Y M H)r 5 Biền chừng thần kình; Theo thời gian. ít nhất 50% người mắc bệnh tiểu đường phát triển bệnh thần kinh do tiếu đường. Kiềm soát glucose cỏ hiệu qua ngân chặn sự tiền triền cùa bệnh thằn kinh ờ người bệnh ĐTĐ type I.

nhưng tác dụng khiêm tốn hơn ờ những người bệnh ĐTĐ type 2 16. Biến chừng hàn chân do DTD; Bệnh lý bàn chân lã một biến chứng mạn tinh thưởng gập ớ người bệnh ĐTĐ. Bệnh lý bàn chân là hậu quã cua sự kết hợp giữa bệnh lý thần kinh, bệnh mạch mâu và nhiễm trùng. Bệnh lý bân chân ĐTĐ là một trong nhùng biến chúng nặng mã hậu qua lá loét hoại tứ bàn chân, có thè phái đoạn chi nếu người bệnh không dược diều trị kịp thin.

Biến chứng bàn chân ĐTĐ và các vấn đề chảm sóc bàn chân ĐTĐ. Tinh hình hiến chứng hàn chôn Ỉ)TỈ). Trên khắp thế giới, dử liệu cho thấy rang 10-60% tất cá các trưởng họp cắt cụt chi dưới không đo chắn thương có liên quan đến bệnh ĐTĐ. Khoáng 25% nhùng người mắc bệnh sẽ bị loét bàn chân trong suốt cuộc dời cùa hụ '•'.

Những người mắc bệnh ĐTĐ bị cắt cụt chi dưới có 50% nguy cơ phát triển tôn thương nghiêm trọng ớ chi thứ hai trong vòng hai năm và có tỳ lộ tư vong 70% trong nâm năm sau lằn cắt cụt dầu tiên 1S. Một nghiên cứu trên 1.666 NB ĐTĐ đà báo cáo tý lộ mac bệnh nlùễm trùng bàn chân là 9% trong thôi gian theo dõi hai năm l9. Tỳ lộ loét bân chân do bệnh DTD dao dộng trong khoảng tử 1. Tại các nước có nen kinh tế đang phát triển như Việt Nam.

loét bàn chân vã cắt cụt chi do ĐTĐ là nguyên nhân rất thưởng gộp. Thống kê năm 2007, 1/3 chi phi điều trị bệnh ĐTĐ được dành cho các chi phi châm sóc liên quan tói biền chứng bàn chân. Hầu hết cãc trường họp phai cẳt cụt chi do tòn thương loét bân chân do ĐTĐ dẻn kham muộn, khi dà cỏ hoại từ bàn chân hoặc dà bị tòn thương xương bàn chân. Chinh vi vậy.

dè giam bớt số lượng 1W ut> w H7C Y M >>y 6 người bệnh phai cẳt cụt chi. việc phòng chổng loét vã phát hiộn Sinn cãc tốn thương loét bàn chân ỡ người bệnh DTD là hết sức quan trọng'. Các tốn th trưng bàn chân DTỈ) ’-' ĐTD có thê dần đến nhiều loại khác nhau cũa cãc biến chứng bân chân, bao gồm nhiần trùng nấm. vối chai, sưng lây vã dị tật bán chán khác, hoặc loét có thê từ một vết thương bị nhiêm sâu vào be mật da.

ỉ Bién (ỉôi ngoài (la: Bệnh DTĐ có thê gây nhùng biến dối ngoái da ớ chân như làm da khó. bong da hoặc nút né. nguyên nhãn lã do dây thần kinh chi huy các hoạt động làm âm da dã bị tôn thương. Chai chân: Chai chăn hình thành nhiều do lãng áp lực ơgan bàn chân ơ các ngươi bệnh ĐTD.

Các chai chân này cùng có thê gập nhiều ớ người binh thường nên các người bệnh DTD thường chu quan vá không quan tâm. chinh vi vậy các chai chân này có diều kiện phát niên nhiều hơn. dẻ bị nứt. loét rồi trơ thành ỗ nhiễm trũng.3 Biển (tạng bàn chân Do biển chúng thần kinh nèn bân chân bị mất cam giác, khi dó mỏi khi đứng thi người bệnh sè không the diều chinh tư the bàn chân, các vị tri chịu ãp lục nhiều sẽ có nhùng biến dối cúa cơ và da kẽo theo nhùng thay đôi cua cãc khớp.

Hậu quả là bân chán bị biến dạng, dien hình dược gọi là bàn chân Charcot vã rất de bị loét tại các chồ phai chịu ãp lực cao.4 Loét chân: Hay Xay ra ớ mu bàn chân và ngón cái. và thường do di giày dép chật. Các vet loét thường bắt đầu chi là nhùng vết xước hoặc phổng da rất nhô nhưng do không dược diều trị hoặc điều trị không đúng cách nén dà bị nhiễm trũng, tiếp sau dó nhiễm trimg ngày càng lan rộng ra toán bộ Bàn chân và mọi biện pháp diều trị nội khoa bàng thuốc hoặc cẩt lọc đều thường không cỏ ket quã. wrt>Wh)cvw.5 Cắt cụt chân: Khác với người binh thường, vết loét chân ớ người bệnh ĐTĐ rất khó lien vi ít khi được cung cầp đù máu, do đó vùng tôn thương vừa không được cung cắp du chất dinh dường và oxy.

vừa không có đu các tề bào máu như bạch cầu dền đẽ tần còng vi khuân. Mặt khác, đường máu cao sè ức chế các hoạt dộng cua bạch cầu. lâm giám hiệu qua cua các phân ứng viêm chổng nhiêm khuân. Vet thương rắt dề bị nhiễm trùng lan rộng vã khó lien, khi dó bắt buộc phai cat cụfJ.

Theo H afner, phân độ tốn thương ỡchãn cỏ câc mức ứộ ?4. - Độ 0: Không loét ơ bàn chân có nguy cơ. - ĐỘI: Loét nòng: tốn thương lớp da nhưng không sâu đến lớp mỡ dưới da. - Độ 2: Loét sâu lan tử mỏ mờ ớ nông bên trên den gân xương nhưng không nhiễm trùng.

- Độ 3: Loét sâu kèm viêm xương hoặc abscess. - Độ 4: Hoại thư khư trú - Độ 5: Hoại thư lan rộng toàn bộ bân chán. TMT utk bjr K)C V M hặr s /. Cư chế sinh bệnh học cùa hàn chân DTD.l: Cư chề sình bệnh học cua hàn chân ỉ)Tf>' 1W ut> w H7C Y M >>y 9 L2.

Chàm sóc bàn chán cho người bệnh DTD 4 Giáo dục người bệnh ĐTĐ có kién thức trong việc châm sóc bàn chân là một vấn đề quan trọng. Hầu hết các tôn thương loét bàn chân ĐTĐ đều cỏ thê phòng ngừa được thòng qua giáo dục sửc khoe. phát hiện và điều trị sớm tích cực. ❖ Kiêm n a ban chân hàng ngây + Buôi tồi trước khi di ngu.

người bệnh ĐTĐ nên kiêm tra bán dàn. + Chọn một nơi có đu điều kiện ánh sáng dé quan sát bàn chân và cãc kè chân xem cỏ vet xước, vết phỗng rộp. vết thâm, cục chai chăn liay chỗ não dau không? + Neu người bệnh không tự cũi xuống kiếm tra được thi có the đùng gương dê quan sãt hoặc nhờ người thân kiêm tra giúp. ❖ Rứa chân hàng ngày + Rưa kỳ bàn chân vã kẽ ngón chân (Dùng bợt biến hoặc khăn mèm rùa thật nhẹ nhàng).

Rứa bằng nước ẩm và xà bỏng trung tinh. + Sau khi rứa lau thật khô da và các kè ngón chân. Nell da chân bị khô sứ dụng kem làm âm da (lưu ý người bệnh không được bói kem vào kẽ ngón chân). ❖ Phòng tránh các vết bòng + Kiêm tra nhiệt độ nước trước khi tắm rữa bang cách dùng nhiệt ke hoặc mu bàn tay.

Nhiệt độ nước không nông quá cùng không lạnh quá. Khoang 37°c là tốt nhất. + Không sươi ấm chân bang các phương pháp như sưới bằng lò than, sươi bâng viên gạch nung nóng; không dũng nước nóng dê xông hơi bàn chàn hoặc ngâm chân; không đốt lâ ngai hơ chân; tẩt chăn diộn.vi dề gãy bong. + Thoa kem chống năng lên chỗ da đê trần khi di ra nắng.

❖ Khi chân có vết chai: không được tự ý cầt vét chai mà phai đen gặp bác sỳ. W«t>(lỊnflCVHIír 10 ❖ ('hàm Site mòng chân: + Không dê mỏng chân mọc quà dài.