MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu: Kiểm toán Nhà nước (KTNN) với tư cách là cơ quan kiểm tra tài chình cóng cao nhất của Nhà nước đã ra đời, tồn tại và phát triển hàng trăm năm. Trên thế giới, Tổ chức quốc tế các cơ quan Kiểm toán tối cao (International Organization of Supreme Audit Institutions - INTOSAI) được thành lập từ năm 1953 đến nay bao gồm 183 nước thành viên, Tổ chức các cơ quan kiểm toán tối cao Châu Á (Asian Organization of Supreme Audit Institutions - ASOSAI) cũng được thành lập vào năm 1978 với 42 nước thành viên. Kiểm toán Nhà nước Việt Nam được thành lập theo Nghị định số 70/CP ngày 11/7/1994 của Chình phủ.
Tháng 4/1996 Kiểm toán Nhà nước Việt Nam đã trở thành thành viên chình thức của INTOSAI và là thành viên của ASOSAI tháng 1/1997. Tại kỳ họp thứ 7 Quốc hội khña XI đã thóng qua Luật KTNN ngày 14/6/2005, Chủ tịch nước đã ký lệnh cóng bố ngày 24/6/2005 và cñ hiệu lực từ ngày 1/1/2006 quy định về địa vị pháp lý, chức năng nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động của KTNN. Đây là văn bản pháp lý cao nhất quy định về KTNN, đánh dấu bước phát triển mới về chất của hệ thống các cóng cụ kiểm tra, kiểm soát ở Việt Nam trong thời kỳ mới. Đến nay, qua hơn 15 năm hoạt động KTNN đã khẳng định được vai trò và vị trì như là một cóng cụ khóng thể thiếu được trong hệ thống kiểm tra, kiểm soát của nhà nước.
Là cơ quan mới thành lập, chưa cñ tiền thân ở Việt Nam cả về mặt tổ chức và cơ chế hoạt động. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được trong tổ chức và hoạt động của KTNN vẫn còn khóng ìt hạn chế, bất cập làm ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán. Nguyên nhân chủ yếu là do hệ thống pháp luật về KTNN ở Việt Nam còn thiếu đồng bộ, các quy định về KTNN chưa tương thìch với các luật liên quan như: Hiến pháp; Luật 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổ chức Quốc hội, Luật tổ chức Chình phủ, Luật ngân sách nhà nước. Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, để xây dựng KTNN thực sự trở thành một cóng cụ mạnh của nhà nước đòi hỏi phải cñ sự nghiên cứu học tập kinh nghiệm từ những quy định của pháp luật về KTNN của các cơ quan KTNN trên thế giới vào điều kiện cụ thể của Việt Nam giöp cho hệ thống pháp luật về KTNN của Việt Nam ngày càng hoàn thiện.
Do ®ã, t«i ®· chän ®Õ tµi: “Quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài về Kiểm toán Nhà nước” nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài: Là một ngành luật mới ở Việt Nam nên vấn đề nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn ở các nước để vận dụng những kinh nghiệm quý báu vào Việt Nam là một vấn đề hết sức quan trọng đối với sự phát triển của KTNN Việt Nam. Hoạt động nghiên cứu khoa học của KTNN Việt Nam được triển khai từ năm 1995 và đã cñ rất nhiều cóng trính nghiên cứu khoa học về KTNN. Được sự giöp đỡ của KTNN Liên bang Đức với dự án GTZ/KTNN đã cho ra đời nhiều tài liệu quan trọng như: “Cơ sở pháp lý của Kiểm toán Nhà nước Liên bang Đức” năm 2001; “So sánh quốc tế địa vị pháp lý và các chức năng của cơ quan kiểm toán tối cao” - Hà Nội, năm 2003; Hội thảo quốc tế của dự án GTZ/KTNN Việt Nam “So sánh địa vị pháp lý, nhiệm vụ và chức năng của cơ quan kiểm toán tối cao trên thế giới” – Hà Nội, năm 2004.
Ngoài ra, còn một số đề tài nghiên cứu khoa học ìt nhiều đề cập tới pháp luật về KTNN như: - C¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn x©y dùng chiÕn lîc ph¸t triÓn KiÓm to¸n Nhµ níc giai ®o¹n 2001- 2010 (®Õ tµi khoa häc cÊp Bé cða KiÓm to¸n Nhµ nìc, Hµ Néi - n¨m 2003). 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §Õ tµi ®· lµm râ c¬ së lý luËn vÕ c¨n cø, vÕ s÷ cÇn thiÕt vµ c¸c quan ®iÓm chØ ®¹o, móc tiªu cða chiÕn l-îc ph¸t triÓn KiÓm to¸n Nhµ n-ìc giai ®o¹n 2001 – 2010. §¸nh gi¸ trªn quan ®iÓm lÞch sô vÕ th÷c tr¹ng, ®Þa vÞ ph¸p lý, chøc n¨ng, nhiÖm vó, quyÕn h¹n, m« h×nh tæ chøc vµ ho¹t ®éng cða KiÓm to¸n Nhµ n-ìc; ph©n tÝch nh÷ng -u ®iÓm, nh÷ng tån t¹i, bÊt cËp vµ rñt ra bµi häc kinh nghiÖm cho s÷ ph¸t triÓn. X©y d÷ng c¸c néi dung c¬ b¶n, c¸c gi¶i ph¸p vµ lé tr×nh th÷c hiÖn chiÕn l-îc KiÓm to¸n Nhµ n-ìc giai ®o¹n 2001 – 2010 cã c¬ së khoa häc, phï hîp vìi th÷c tiÔn ho¹t ®éng cða KiÓm to¸n Nhµ n-ìc trong ®iÕu kiÖn ViÖt Nam vµ phï hîp vìi th«ng lÖ quèc tÕ.
- Định hướng chiến lược và những giải pháp xây dựng, phát triển hệ thống kiểm toán ở Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, (Đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước, Kiểm toán Nhà nước, Hà Nội-năm 2006). Đây là một đề tài lớn nghiên cứu về hệ thống các cơ quan kiểm toán ở nước ta gồm KTNN, Kiểm toán độc lập, Kiểm toán nội bộ. Đề tài đề cập đến sự cần thiết khách quan về sự ra đời, thực trạng phát triển của hệ thống kiểm toán trong thời kỳ cóng nghiệp hña hiện đại hña đất nước. Nh×n chung, hiÖn nay cha cã nhiÕu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÕ pháp luật về KiÓm to¸n Nhµ nìc.
PhÇn lìn c¸c c«ng tr×nh ®· nghiªn cøu chỉ tËp trung bµn tìi chuyên món của hoạt động kiểm toán. HiÕm cã c«ng tr×nh th÷c s÷ ®i s©u nghiªn cøu mét c¸ch hÖ thèng, bµi b¶n vÊn ®Õ pháp luật Việt Nam và pháp luật thế giới về KTNN. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiªn cøu cña ®Ò tµi: * Mục tiêu: §Õ tµi: “Quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài về Kiểm toán Nhà nước” vìi móc tiªu chð yÕu lµ: 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên cơ sở tím hiểu những quy định của pháp luật nước ngoài về Kiểm toán Nhà nước, luận văn đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về Kiểm toán Nhà nước của Việt Nam. * Nhiệm vụ: - Hệ thống hña những vấn đề lý luận cơ bản về Kiểm toán Nhà nước; - Phân tìch, đánh giá những quy định về Kiểm toán nhà nước ở một số nước trên thế giới và ở Việt Nam; - Đề xuất một số định hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về Kiểm toán Nhà nước ở Việt Nam.
§èi tîng, ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi §èi tîng nghiªn cøu: §Ó gi¶i quyÕt néi dung cða ®Õ tµi, luËn v¨n ®i s©u nghiªn cøu Hiến pháp và Luật Kiểm toán Nhà nước của Việt Nam và một số nước trên thế giới quy định về Kiểm toán Nhà nước. Ph¹m vi nghiªn cøu: §Õ tµi nghiªn cøu vÕ c¸c quy ®Þnh cða ph¸p luËt ViÖt Nam vµ c¸c nìc trªn thÕ giìi vÕ KiÓm to¸n Nhµ nìc (bao gồm hiến pháp và luật). Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu LuËn v¨n sô dóng ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sô, nh÷ng nguyªn lý c¬ b¶n cða chð nghÜa M¸c - Lª Nin vÕ nhµ nìc vµ ph¸p luËt. LuËn v¨n cũng sô dóng ph¬ng ph¸p luËn c¬ b¶n, nh: Sô dóng ph¬ng ph¸p nghiªn cøu tµi liÖu, tæng hîp, ph©n tÝch, thèng kª, hÖ thèng ho¸.
Nh÷ng ®ãng gãp cña ®Ò tµi 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trªn c¬ së nghiªn cøu vµ hÖ thèng hãa nh÷ng vÊn ®Õ lý luËn vµ th÷c tiÔn, LuËn v¨n cã nh÷ng ®ãng gãp sau: - Hệ thống hña những vấn đề lý luận cơ bản về Kiểm toán Nhà nước; - Röt ra bài học kinh nghiệm cñ thể vận dụng để hoàn thiện pháp luật về Kiểm toán Nhà nước ở Việt Nam; - Đề xuất một số phương hướng, giải pháp chủ yếu để hoàn thiện pháp luật về Kiểm toán Nhà nước ở Việt Nam. Kết cấu của luận văn: Ngoµi phÇn Lời mở ®Çu vµ KÕt luËn, LuËn v¨n ®îc tr×nh bµy lµm 3 ch¬ng: - Ch¬ng I: Một số vấn đề lý luận chung về pháp luật Kiểm toán Nhà nước - Ch¬ng II: Thực trạng quy định của pháp luật về Kiểm toán Nhà nước ở Việt Nam - Chương III: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật Kiểm toán Nhà nước việt Nam. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT KIỂM TOÁN NHÀ NƢỚC 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về Kiểm toán Nhà nƣớc 1.
Sự hình thành và phát triển của Kiểm toán Nhà nƣớc Kiểm toán cñ nguồn gốc từ tiếng Latinh theo nghĩa của từ "Audit", kiểm toán ra đời từ thời La Mã, thế kỷ thứ III trước Cóng nguyên. Tuy nhiên, hoạt động kiểm toán chỉ phát triển mạnh mẽ và mang tình phổ biến trong khoảng vài trăm năm trở lại đây. Ở Đức, từ năm 1714, Vua Phổ là Friedrich Wilhelm I đã ra Sắc lệnh thành lập Phòng Thẩm kế tối cao (hay Thẩm kế viện dưới thời Đế chế Đức); ở Pháp, từ năm 1807, dưới thời Hoàng đế Napoleon I, Toà Thẩm kế đã được thành lập [14]. Hoạt động kiểm toán xuất phát từ yêu cầu phải sử dụng hợp lệ và hợp pháp các nguồn tài chình của Nhà nước, do vậy, mục tiêu cụ thể của cóng tác kiểm toán này là xác nhận và đánh giá việc sử dụng xác thực và cñ hiệu quả các nguồn tài chình nhà nước; mặt khác nñ thể hiện quyền lực của Nhà nước trong việc tăng cường sự quản lý của Nhà nước về tài chình thóng qua việc cóng bố các báo cáo khách quan về sự ổn định và phát triển của nền tài chình quốc gia.
Tuy nhiên, hoạt động kiểm toán 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chỉ thực sự cñ ý nghĩa quan trọng đối với quá trính lành mạnh hoá nền tài chình quốc gia kể từ sau các cuộc cách mạng về kinh tế và hiện đại hoá vào những năm đầu của thế kỷ XX. Cơ quan KTNN ở mỗi quốc gia cñ những tên gọi khác nhau, vì dụ: Toà Thẩm kế Cộng hoà Pháp, Uỷ ban Kiểm toán và Thanh tra Hàn Quốc, uỷ ban Kiểm toán và Kiểm soát ấn Độ, Cơ quan Tổng Kế toán Hoa Kỳ, Cục Kiểm toán Liên Bang Nga, Uỷ ban Kiểm toán Nhật Bản vv. tại các khu vực trên thế giới đều thành lập Tổ chức các cơ quan KTNN của khu vực; đồng thời các quốc gia cũng gia nhập Tổ chức Quốc tế các cơ quan KTNN, cơ quan này gồm cñ 178 thành viên.