Nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động của Kiểm toán Nhà nước Việt Nam

Chuyên khảo toán học phân tích Mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động của kiểm toán nhà nước việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Trường học: Kiểm toán Nhà nước Việt Nam
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động của Kiểm toán Nhà nước Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CƠ QUAN KTNN
• 1.1. Những vấn đề chung về Nhà nước và KTNN
• 1.2. Mô hình tổ chức cơ quan KTNN
• 1.3. Cơ chế hoạt động của KTNN
• 1.4. Nghiên cứu mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động của một số nước trên thế giới – Bài học kinh nghiệm
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 2.1. Quá trình hình thành và phát triển của KTNN Việt Nam
• 2.2. Mô hình tổ chức KTNN Việt Nam
• 2.3. Cơ chế hoạt động của KTNN Việt Nam
• 2.4. Đánh giá thực trạng mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động của KTNN
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA KTNN VIỆT NAM
• 3.1. Phương hướng và mục tiêu hoàn thiện mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động KTNN Việt Nam
• 3.2. Giải pháp có thể hoàn thiện mô hình tổ chức KTNN
• 3.3. Giải pháp có thể hoàn thiện cơ chế hoạt động KTNN
• 3.4. Các giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình tổ chức Kiểm toán Nhà nước Việt Nam

Mô hình tổ chức của Kiểm toán Nhà nước (KTNN) Việt Nam được hình thành từ những năm đầu sau khi đất nước thống nhất. KTNN là cơ quan chuyên môn thuộc Chính phủ, có chức năng kiểm tra, xác nhận tính hợp pháp và hiệu quả của các tài liệu, số liệu của các cơ quan nhà nước. Mô hình này không chỉ đảm bảo tính độc lập trong hoạt động mà còn phải phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành. Việc nghiên cứu mô hình tổ chức này giúp hiểu rõ hơn về vai trò và chức năng của KTNN trong hệ thống quản lý tài chính công.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của KTNN

KTNN Việt Nam được thành lập theo Nghị định 70/CP ngày 11/7/1994. Qua thời gian, KTNN đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ việc xây dựng cơ cấu tổ chức đến việc hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong yêu cầu quản lý tài chính công và sự hội nhập quốc tế.

1.2. Cấu trúc tổ chức của KTNN

Cấu trúc tổ chức của KTNN bao gồm các đơn vị chuyên môn và các phòng ban chức năng. Mỗi đơn vị có nhiệm vụ cụ thể, từ kiểm toán tài chính đến kiểm toán hoạt động. Điều này giúp KTNN hoạt động hiệu quả hơn trong việc thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát.

II. Vấn đề và thách thức trong hoạt động của Kiểm toán Nhà nước

Hoạt động của Kiểm toán Nhà nước hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước chưa chặt chẽ, và sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh tế là những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của KTNN. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất cần thiết để nâng cao chất lượng kiểm toán.

2.1. Thiếu nguồn lực và nhân lực

KTNN đang gặp khó khăn trong việc thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện các cuộc kiểm toán và đánh giá hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước.

2.2. Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước

Sự phối hợp giữa KTNN và các cơ quan nhà nước khác còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc thông tin không được chia sẻ đầy đủ, ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của các cuộc kiểm toán.

III. Phương pháp và giải pháp cải thiện mô hình tổ chức của KTNN

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của Kiểm toán Nhà nước, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cải thiện mô hình tổ chức. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong kiểm toán, cải cách quy trình làm việc và tăng cường đào tạo nhân lực là những giải pháp quan trọng.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm toán

Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp KTNN nâng cao hiệu quả trong việc thu thập và phân tích dữ liệu. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao độ chính xác trong các cuộc kiểm toán.

3.2. Cải cách quy trình làm việc

Cải cách quy trình làm việc giúp KTNN hoạt động linh hoạt hơn. Việc đơn giản hóa các thủ tục và quy trình sẽ giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho các cuộc kiểm toán.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về KTNN

Nghiên cứu về Kiểm toán Nhà nước đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công. Các kết quả nghiên cứu cho thấy KTNN đã góp phần quan trọng trong việc phát hiện và ngăn chặn tham nhũng, lãng phí trong quản lý ngân sách nhà nước.

4.1. Kết quả kiểm toán và tác động đến chính sách

Kết quả từ các cuộc kiểm toán đã giúp Chính phủ điều chỉnh các chính sách tài chính, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Những khuyến nghị từ KTNN đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực.

4.2. Vai trò của KTNN trong phòng chống tham nhũng

KTNN đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và xử lý các hành vi tham nhũng. Qua các cuộc kiểm toán, nhiều sai phạm đã được phát hiện và xử lý kịp thời, góp phần nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính.

V. Kết luận và tương lai của Kiểm toán Nhà nước Việt Nam

Tương lai của Kiểm toán Nhà nước Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi trong môi trường kinh tế và chính trị. Việc cải thiện mô hình tổ chức và nâng cao năng lực kiểm toán sẽ giúp KTNN thực hiện tốt hơn vai trò của mình trong hệ thống quản lý tài chính công.

5.1. Định hướng phát triển KTNN trong tương lai

KTNN cần xác định rõ định hướng phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong kiểm toán sẽ giúp nâng cao chất lượng và uy tín của KTNN.

5.2. Giải pháp nâng cao năng lực kiểm toán

Để nâng cao năng lực kiểm toán, KTNN cần tập trung vào đào tạo nhân lực và cải cách quy trình làm việc. Việc này sẽ giúp KTNN hoạt động hiệu quả hơn trong việc thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc đổi mới kinh tế và cải cách hành chính công tại Việt Nam đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thiết lập một thiết chế kiểm soát tài chính công độc lập, khách quan và hiệu lực. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế / Quản lý kinh tế của tác giả Ngô Văn Nhuận tập trung giải quyết bài toán nền tảng: Xác lập cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm hoàn thiện mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động của Kiểm toán Nhà nước (KTNN) Việt Nam trong bối cảnh chuyển dịch thể chế và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm được xác định từ sự bất cập mang tính cấu trúc: KTNN Việt Nam thành lập theo Nghị định 70/CP ngày 11/7/1994 trực thuộc Chính phủ mang bản chất của một cơ quan nội kiểm hành chính, dẫn đến xung đột lợi ích nội tại khi cơ quan hành pháp vừa quản lý ngân sách vừa kiểm soát việc chi tiêu ngân sách. Dù các công trình trước đó của Vương Hữu Nhơn (1996) hay Đinh Trọng Hanh (2002) đã tiếp cận từng khía cạnh tổ chức hoặc phân cấp quản lý, nhưng chưa có công trình nào giải quyết toàn diện mô hình lý luận chuyển đổi địa vị pháp lý sang thiết chế kiểm toán tối cao (Supreme Audit Institution - SAI) độc lập theo chuẩn mực quốc tế khi Luật KTNN năm 2005 được ban hành.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được định vị chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những yếu tố lý luận và chuẩn mực quốc tế nào chi phối tính độc lập của một cơ quan kiểm toán tối cao trong bộ máy quyền lực nhà nước?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Mô hình tổ chức trực thuộc Chính phủ giai đoạn 1994–2005 bộc lộ những điểm nghẽn thể chế nào cản trở hiệu lực kiểm toán công tại Việt Nam?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần tái cấu trúc bộ máy và đổi mới cơ chế hoạt động của KTNN Việt Nam như thế nào để hiện thực hóa các quy định của Luật KTNN năm 2005?
• Giả thuyết 1 (H1): Tính độc lập toàn diện (tổ chức, nhân sự, tài chính, nghiệp vụ) là điều kiện tiên quyết quyết định chất lượng và độ tin cậy của các kết luận kiểm toán.
• Giả thuyết 2 (H2): Chuyển dịch địa vị pháp lý từ cơ quan thuộc Chính phủ sang cơ quan do Quốc hội thành lập sẽ xóa bỏ rào cản chồng chéo thẩm quyền giữa KTNN với Thanh tra Nhà nước và Thanh tra Tài chính.
• Giả thuyết 3 (H3): Mô hình quản lý tập trung thống nhất kết hợp phân cấp kiểm toán 3 cấp sẽ tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực kiểm toán trên phạm vi toàn quốc.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Thuyết Đại diện (Agency Theory), Lý thuyết Phân chia quyền lực (Separation of Powers) và Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory). Nghiên cứu khẳng định tác động thực tiễn thông qua việc đánh giá chặng đường hơn 10 năm hoạt động (1994–2005) của KTNN với quy mô bộ máy gồm 7 đơn vị kiểm toán chuyên ngành và 5 đơn vị kiểm toán khu vực, tiến hành hàng nghìn cuộc kiểm toán và kiến nghị xử lý tài chính tăng thu, tiết kiệm chi hơn 20.000 tỷ đồng cho Ngân sách Nhà nước (NSNN).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án tổng hợp các dòng nghiên cứu chủ đạo trong và ngoài nước về kiểm toán tài chính công:

1. Dòng nghiên cứu về địa vị pháp lý và mô hình thể chế: Vương Hữu Nhơn (1996) đặt nền móng ban đầu khi tiếp thu kinh nghiệm của Cơ quan Kiểm toán Quốc gia Trung Quốc (CNAO). Tuy nhiên, mô hình này nặng tính trực thuộc hành pháp. Đỗ Bình Dương, Vương Đình Huệ và Nguyễn Đình Hựu (2004) trong đề tài chiến lược phát triển KTNN giai đoạn 2001–2010 đã đề xuất tái định vị KTNN trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước.
2. Dòng nghiên cứu về phân định ranh giới chức năng: Nguyễn Đình Hựu (2001) làm rõ sự khác biệt bản chất giữa kiểm toán nhà nước (chức năng xác nhận độc lập, tư vấn vĩ mô) với Thanh tra Nhà nước và Thanh tra Tài chính (chức năng giám sát chấp hành mang tính quyền lực phục tùng), nhằm triệt tiêu sự trùng lặp gây phiền hà cho doanh nghiệp nhà nước (DNNN).
3. Dòng nghiên cứu về cơ chế vận hành và phương thức kiểm toán: Đinh Trọng Hanh (2002) giải quyết quan hệ phân công, phân cấp quản lý kiểm toán hành chính và kiểm toán nghiệp vụ; Vương Đình Huệ (2004) khai phá loại hình kiểm toán trách nhiệm kinh tế đối với cán bộ lãnh đạo quản lý; Vương Đình Huệ (2006) định hình chiến lược hệ thống kiểm toán đa phân hệ (kiểm toán nhà nước, kiểm toán độc lập, kiểm toán nội bộ).

Cuộc tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai trường phái đối lập:

• Trường phái Quản trị Hành pháp (Executive Alignment Model): Lập luận rằng KTNN đặt trong nhánh hành pháp sẽ hỗ trợ người đứng đầu Chính phủ chỉ đạo xử lý sai phạm tức thì, tiếp cận dữ liệu hành chính nhanh chóng và duy trì trật tự kỷ cương ngân sách nội bộ.
• Trường phái Độc lập Lập pháp / Thiết chế Độc lập (Legislative / Independent Model): Khẳng định việc phụ thuộc hành pháp biến KTNN thành công cụ nội kiểm ("vừa đá bóng, vừa thổi còi"), làm suy giảm tính khách quan trước công chúng và vô hiệu hóa chức năng giám sát tối cao của Quốc hội đối với báo cáo quyết toán NSNN.

Vị thế nghiên cứu của luận án được xác lập rõ ràng: Đây là công trình đầu tiên phân tích có hệ thống sự chuyển dịch mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động của KTNN Việt Nam ngay tại thời điểm bản lề khi Luật KTNN năm 2005 được ban hành (có hiệu lực từ 01/01/2006). Luận án đặt KTNN Việt Nam lên hệ quy chiếu so sánh với 3 mô hình quốc tế điển hình:

• Mô hình cơ quan kiểm toán trực thuộc nhánh lập pháp như Cơ quan Kiểm toán Tối cao Hoa Kỳ (GAO - Government Accountability Office), Anh, Nga, Ba Lan, Úc.
• Mô hình trực thuộc cơ quan hành pháp như CNAO (Trung Quốc), Thái Lan, Thụy Điển.
• Mô hình độc lập với cả lập pháp và hành pháp như Tòa Thẩm kế Pháp (Cour des Comptes - mang thẩm quyền tư pháp tài phán) và KTNN Liên bang Đức (Bundesrechnungshof).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm các lý thuyết quản trị công và giám sát tài chính:

• Lý thuyết Đại diện (Principal-Agent Theory - Jensen & Meckling, 1976): Mở rộng quan hệ đại diện sang khu vực công. Người dân (Principal cấp cao nhất) ủy thác quyền lực cho Quốc hội; Quốc hội phân bổ ngân sách cho Chính phủ (Agent). KTNN đóng vai trò là cơ chế giám sát độc lập bậc ba, giảm thiểu bất đối xứng thông tin (information asymmetry) giữa Quốc hội và cơ quan quản lý điều hành NSNN.
• Lý thuyết Lựa chọn Công cộng (Public Choice Theory - Buchanan & Tullock, 1962): Luận giải nguy cơ các cơ quan hành chính tối đa hóa ngân sách và che giấu sai phạm nếu thiếu một cơ chế ngoại kiểm độc lập.
• Tuyên ngôn Lima năm 1977 của INTOSAI (Lima Declaration of Guidelines on Auditing Precepts): Cụ thể hóa luận điểm "tính độc lập là “vị thuốc trường sinh” của cơ quan kiểm tra tài chính". Độc lập không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà cấu thành từ 4 trụ cột cụ thể: Độc lập về tổ chức (quy định tại Hiến pháp/Luật); Độc lập về nhân sự lãnh đạo (thủ tục bổ nhiệm, bãi nhiệm đặc thù); Độc lập về tài chính (ngân sách hoạt động riêng do Quốc hội phê duyệt); Độc lập về hoạt động chuyên môn nghiệp vụ.

Hệ thống mệnh đề lý thuyết được xác lập:

• Mệnh đề 1 (P1): Mức độ độc lập của cơ quan kiểm toán tối cao tỷ lệ thuận với tính khách quan và giá trị pháp lý của kết luận kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách.
• Mệnh đề 2 (P2): Chức năng của cơ quan kiểm toán nhà nước hiện đại phải phát triển từ chức năng kiểm tra - xác nhận đơn thuần sang chức năng tư vấn chính sách vĩ mô và công khai minh bạch tài chính công.
• Mệnh đề 3 (P3): Hiệu lực kiểm toán phụ thuộc vào mức độ ràng buộc pháp lý đối với việc bắt buộc thực thi các kiến nghị kiểm toán của các đơn vị quản lý, sử dụng công quỹ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 cấu phần tương hỗ:

1. Thiết chế Pháp lý vĩ mô: Tương quan vị trí pháp lý của KTNN trong tam giác quyền lực Lập pháp - Hành pháp - Tư pháp và mối quan hệ ràng buộc với các cơ quan quản trị nhà nước.
2. Cấu trúc Tổ chức vi mô: Mô hình phân bổ bộ máy theo 2 tiêu chí kết hợp: Chuyên ngành kinh tế - kỹ thuật (7 đơn vị kiểm toán chuyên ngành) và Địa bàn lãnh thổ hành chính (các KTNN khu vực), vận hành dưới cơ chế thủ trưởng kết hợp trí tuệ tập thể.
3. Cơ chế Hoạt động kép: Phân định rõ ràng giữa Hoạt động quản lý kiểm toán (quản trị hành chính, lập kế hoạch kiểm toán, kiểm soát chất lượng) và Hoạt động thực hiện kiểm toán (triển khai quy trình nghiệp vụ kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân thủ, kiểm toán hoạt động).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: Khung lý thuyết này áp dụng phù hợp cho nền kinh tế chuyển đổi định hướng xã hội chủ nghĩa có tổ chức nhà nước đơn nhất, nơi quyền lực nhà nước là tập trung thống nhất có sự phân công, phối hợp giữa các nhánh quyền lực.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án quán triệt lập trường bản thể luận và nhận thức luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mác – Lênin, kết hợp quan điểm hiện thực phê phán (critical realism) trong khoa học tổ chức hành chính.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng bậc (multi-level design):

• Tầng vĩ mô: Phân tích thể chế so sánh (Comparative Institutional Analysis) giữa các mô hình SAI trên thế giới (mô hình Nghị viện, mô hình Tòa án thẩm kế, mô hình Trực thuộc Hành pháp, mô hình Cơ quan Độc lập) dựa trên các tiêu chí của INTOSAI và ASOSAI.
• Tầng trung mô: Phân tích cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ chế phân công phân cấp giữa KTNN Trung ương với các đơn vị KTNN khu vực và chuyên ngành tại Việt Nam.
• Tầng vi mô: Phân tích quy trình tổ chức Đoàn kiểm toán, Tổ kiểm toán và trách nhiệm pháp lý của Kiểm toán viên nhà nước (KTV).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý minh chứng tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Toàn bộ hệ thống văn bản pháp quy từ Hiến pháp 1992, Nghị định 70/CP, Nghị định 93/2003/NĐ-CP, Luật KTNN năm 2005; các tài liệu hợp tác quốc tế của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Cơ quan Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ) như "Cơ sở pháp lý của Kiểm toán Nhà nước Liên bang Đức" (2001), "Những cơ sở của công tác kiểm tra tài chính Nhà nước" (1996), "Chức năng, nhiệm vụ và địa vị của cơ quan kiểm toán trong cơ cấu Nhà nước" (2003).
• Tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp phân tích đối chiếu luật học so sánh, tổng hợp lịch sử - logic và thống kê mô tả dữ liệu kết quả kiểm toán 10 năm đầu tiên của KTNN Việt Nam.
• Tính giá trị và độ tin cậy: Tính giá trị nội dung (content validity) và tính giá trị cấu trúc (construct validity) được đảm bảo thông qua việc đối chiếu thực tiễn quản lý kiểm toán với các nguyên tắc cơ bản trong Tuyên ngôn Lima 1977 và hệ thống Chuẩn mực kiểm toán quốc tế của INTOSAI.

Data và phân tích

Luận án tiến hành tổng hợp dữ liệu thực nghiệm trên diện rộng:

• Khảo sát cơ cấu tổ chức gồm 7 đơn vị KTNN chuyên ngành (phụ trách kiểm toán ngân sách bộ ngành, an ninh quốc phòng, doanh nghiệp, dự án đầu tư xây dựng cơ bản...) và 5 KTNN khu vực.
• Phân tích khối lượng công việc kiểm toán: Hàng nghìn cuộc kiểm toán được triển khai từ 1994 đến 2005; tổng giá trị kiến nghị xử lý tài chính đạt trên 20.000 tỷ đồng (gồm các khoản tăng thu ngân sách, giảm chi sai chế độ, xuất toán và đưa vào quản lý qua NSNN).
• Ma trận so sánh quốc tế: Tổng hợp dữ liệu từ 178 quốc gia thành viên INTOSAI và gần 35 thành viên ASOSAI, làm rõ sự tương đồng và khác biệt về cơ chế bổ nhiệm Tổng Kiểm toán Nhà nước (nhiệm kỳ 6 năm ở Ba Lan, 12 năm ở Đức, 15 năm ở Mỹ (GAO)) nhằm bảo đảm tính độc lập tuyệt đối với nhiệm kỳ chính trị của cơ quan hành pháp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự giải phóng vị thế pháp lý của KTNN: Luận án chứng minh mô hình KTNN trực thuộc Chính phủ theo Nghị định 70/CP đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử ban đầu nhưng trở thành rào cản thể chế khi quy mô NSNN tăng trưởng. Việc định chế hóa KTNN thành cơ quan do Quốc hội thành lập theo Luật KTNN năm 2005 là bước đột phá về chất, khẳng định định nghĩa pháp lý: "Kiểm toán Nhà nước là cơ quan chuyên môn về lĩnh vực tài chính nhà nước do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật".
2. Khái quát hóa 3 trụ cột chức năng hiện đại: Luận án chỉ ra rằng chức năng KTNN không chỉ giới hạn ở Kiểm tra và xác nhận tính đúng đắn của Báo cáo tài chính, mà bắt buộc phải mở rộng sang chức năng Tư vấn chính sách hoàn thiện khung khổ pháp luật và chức năng Công khai số liệu tài chính công trước Quốc hội và nhân dân.
3. Phát hiện nghịch lý trong cơ chế tiền kiểm và hậu kiểm: Nghiên cứu chỉ rõ việc quá chú trọng hậu kiểm (kiểm tra sau) dẫn đến việc xử lý sai phạm mang tính bị động khi thất thoát đã xảy ra. Tiền kiểm (kiểm tra trước đối với dự toán ngân sách) dù ngăn ngừa rủi ro sớm nhưng tiềm ẩn nguy cơ làm KTNN can thiệp sâu vào thẩm quyền điều hành của nhánh hành pháp, đòi hỏi phải xác lập ranh giới can thiệp rõ ràng.
4. Sự phân định ranh giới giữa KTNN và cơ quan Thanh tra: Bằng chứng thực tiễn chứng minh sự chồng chéo giữa KTNN với Thanh tra Nhà nước và Thanh tra Tài chính gây quá tải cho các DNNN và đơn vị sử dụng ngân sách. KTNN phải định vị là thiết chế ngoại kiểm tối cao phục vụ Quốc hội, phân biệt rạch ròi với hoạt động thanh tra hành chính nội bộ của nhánh hành pháp.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung luận cứ khoa học về cơ chế kiểm soát quyền lực tài chính công trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; thiết lập mô hình lý thuyết về tính độc lập 4 phương diện của SAI tại các quốc gia đang phát triển.
• Đóng góp phương pháp luận: Xây dựng khung đánh giá toàn diện mô hình kiểm toán công thông qua ma trận kết hợp giữa thẩm quyền hiến định và quy trình quản trị 2 cấp / 3 cấp trong hoạt động kiểm toán.
• Hàm ý thực tiễn quản lý:
  • Thiết kế lại cơ cấu tổ chức bộ máy KTNN theo hướng tập trung thống nhất, hoàn thiện mô hình các KTNN chuyên ngành phụ trách từng lĩnh vực chuyên sâu (tài chính ngân hàng, an ninh quốc phòng, đầu tư công) và mở rộng hợp lý các KTNN khu vực.
  • Xây dựng hệ thống quy chuẩn, phương pháp chọn mẫu kiểm toán khoa học và hồ sơ mẫu biểu chuẩn hóa để bảo đảm tính nhất quán của các kết luận kiểm toán.
• Khuyến nghị chính sách và lộ trình thực thi:
  • Thể chế hóa sâu sắc hơn nữa tính độc lập của KTNN bằng việc quy định vị thế hiến định của KTNN trong Hiến pháp (như mô hình Cộng hòa Liên bang Đức).
  • Quy định rõ nghĩa vụ pháp lý bắt buộc giải trình và thực thi kết luận kiểm toán đối với các đơn vị được kiểm toán; thiết lập cơ chế giám sát của Quốc hội đối với việc thực hiện kiến nghị kiểm toán hàng năm.
  • Ban hành chiến lược chuyển dịch từng bước trọng tâm từ kiểm toán tài chính và kiểm toán tuân thủ truyền thống sang kiểm toán hoạt động (Performance Auditing - Value for Money) nhằm đo lường tính kinh tế, tính hiệu quả và tính hiệu lực trong sử dụng công quỹ quốc gia.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn về phạm vi đối tượng: Nghiên cứu tập trung giải quyết các vấn đề vĩ mô về mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động tổng thể; chưa đi sâu vào từng kỹ thuật nghiệp vụ chuyên ngành cụ thể (như quy trình chi tiết về kiểm toán công nghệ thông tin hoặc kiểm toán tài chính phái sinh phức tạp).
• Giới hạn về bối cảnh thời gian dữ liệu: Dữ liệu thực nghiệm tập trung vào giai đoạn 10 năm đầu thành lập (1994–2005). Các tác động thực tế của Luật KTNN năm 2005 sau khi chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2006 cần có chuỗi dữ liệu dài hạn hơn để đo lường định lượng.
• Giới hạn về loại hình kiểm toán: Chưa có điều kiện khảo sát sâu rộng loại hình kiểm toán hoạt động do loại hình này tại thời điểm nghiên cứu mới ở giai đoạn sơ khai tại Việt Nam.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda):

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và quy trình kiểm toán trách nhiệm kinh tế đối với cán bộ lãnh đạo quản lý các cấp trong bộ máy nhà nước và tập đoàn kinh tế nhà nước.
2. Thiết lập hệ thống chỉ số định lượng đánh giá hiệu quả hoạt động (Performance Indicators) chuyên biệt cho kiểm toán các dự án đầu tư xây dựng cơ bản quy mô lớn.
3. Nghiên cứu cơ chế kiểm toán môi trường và kiểm toán các chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó biến đổi khí hậu theo chuẩn mực ASOSAI/INTOSAI.
4. Đánh giá tác động của việc hiến định hóa vị trí KTNN trong sửa đổi Hiến pháp đối với tính độc lập tư pháp và sự phối hợp giữa cơ quan kiểm toán với cơ quan phòng chống tham nhũng.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Đặt nền móng tài liệu khoa học chuẩn mực cho hệ thống nghiên cứu sau đại học về kiểm toán công tại Việt Nam; cung cấp nguồn tham khảo nền tảng cho việc biên soạn giáo trình kiểm toán nhà nước tại các viện nghiên cứu và trường đại học khối kinh tế.
• Chuyển đổi khu vực công: Thúc đẩy tư duy minh bạch hóa quản trị tài chính công, chuyển đổi phương thức quản lý NSNN từ kiểm soát thủ tục hành chính sang quản trị hiệu quả đầu ra.
• Tác động lập pháp và chính sách: Luận cứ của luận án cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ việc xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật KTNN năm 2005, hoàn thiện Nghị định của Chính phủ và các Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chế độ, vị trí việc làm và thẩm quyền của KTV nhà nước.
• Hội nhập quốc tế: Nâng cao vị thế của KTNN Việt Nam trong cộng đồng kiểm toán khu vực và thế giới, hiện thực hóa các cam kết thành viên chính thức của INTOSAI (từ 1996) và ASOSAI (từ 1997), tạo điều kiện hài hòa hóa hệ thống chuẩn mực kiểm toán công theo thông lệ quốc tế khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích thể chế toàn diện về mô hình SAI, nhận diện các khoảng trống lý luận về kiểm toán trách nhiệm kinh tế và kiểm toán hoạt động.
• Lãnh đạo và Kiểm toán viên KTNN: Nắm vững luận cứ khoa học để vận hành bộ máy tổ chức, nâng cao chất lượng lập kế hoạch kiểm toán, tổ chức các cuộc kiểm toán chuyên ngành và khu vực đạt độ chuẩn hóa cao.
• Đại biểu Quốc hội và Cơ quan Lập pháp: Sở hữu cơ sở lý luận và số liệu thực chứng để thẩm tra báo cáo quyết toán NSNN, ban hành các quyết sách phân bổ ngân sách và thực thi quyền giám sát tối cao.
• Các đơn vị quản lý, sử dụng ngân sách và DNNN: Hiểu rõ bản chất, thẩm quyền và yêu cầu tuân thủ của KTNN, từ đó nâng cao tính minh bạch, hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro tài chính.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thể chế và Lý thuyết Đại diện vào cấu trúc quyền lực nhà nước tại một quốc gia đang chuyển đổi, chứng minh rằng tính độc lập của kiểm toán công không đối lập với nguyên tắc tập trung dân chủ mà chính là công cụ hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện như thế nào? So với nghiên cứu của Vương Hữu Nhơn (1996) chỉ khảo sát mô hình hành pháp Trung Quốc hoặc nghiên cứu của Đinh Trọng Hanh (2002) chỉ khu biệt trong phân cấp hành chính, luận án này sử dụng phương pháp đối chiếu thể chế đa diện giữa 3 trường phái SAI trên thế giới (Lập pháp - Hành pháp - Độc lập), kết hợp phân tích thực chứng trên toàn bộ hệ thống 7 KTNN chuyên ngành và 5 KTNN khu vực giai đoạn 1994–2005 để đưa ra mô hình tổ chức phù hợp với Luật KTNN năm 2005.

3. Phát hiện thực nghiệm gây bất ngờ nhất là gì? Dù mô hình trực thuộc Chính phủ trước năm 2005 bị coi là hạn chế về tính độc lập, nhưng nhờ cơ chế quản lý trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ, tỷ lệ triển khai nhanh chóng các biện pháp xử lý hành chính đối với sai phạm tài chính lại diễn ra rất quyết liệt. Tuy nhiên, cái giá phải trả là tính minh bạch trước công chúng bị suy giảm nghiêm trọng, khẳng định chân lý Tuyên ngôn Lima: kiểm toán tự nó không thể phát huy tối đa giá trị nếu thiếu tính độc lập ngoại kiểm.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (replication protocol) không? Có. Luận án cung cấp bộ khung phân tích chuẩn gồm các tiêu chí đo lường tính độc lập (về tổ chức, nhân sự, ngân sách, nghiệp vụ) và sơ đồ hóa quy trình quản lý kiểm toán 2 cấp, 3 cấp có thể áp dụng trực tiếp để tái cơ cấu các thiết chế thanh tra, kiểm soát nội bộ trong các tập đoàn kinh tế nhà nước lớn.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo ra sao? Luận án định hình lộ trình phát triển: Giai đoạn 1 (kiện toàn tổ chức theo Luật KTNN 2005, hoàn thiện bộ máy kiểm toán khu vực và chuyên ngành); Giai đoạn 2 (chuyển đổi trọng tâm từ kiểm toán tuân thủ sang kiểm toán hoạt động); Giai đoạn 3 (chuẩn bị luận cứ hiến định hóa vị trí KTNN trong Hiến pháp và áp dụng kiểm toán trách nhiệm kinh tế toàn diện).

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận nền tảng về bản chất, chức năng, nhiệm vụ và vị thế pháp lý của cơ quan Kiểm toán Nhà nước trong quản trị quốc gia hiện đại.
2. Phân tích, so sánh toàn diện 3 mô hình tổ chức kiểm toán tối cao điển hình trên thế giới (trực thuộc lập pháp, trực thuộc hành pháp, độc lập với cả lập pháp và hành pháp), rút ra bài học kinh nghiệm mang tính quy luật cho Việt Nam.
3. Đánh giá khách quan, khoa học thực trạng tổ chức và hoạt động của KTNN Việt Nam trong giai đoạn 10 năm đầu thành lập (1994–2005), chỉ rõ những thành tựu bảo vệ công quỹ cũng như các nút thắt thể chế cần giải tỏa.
4. Xác lập luận cứ khoa học vững chắc cho việc chuyển đổi vị trí pháp lý của KTNN thành cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật theo tinh thần Luật KTNN năm 2005.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy tập trung thống nhất (kết hợp các đơn vị kiểm toán chuyên ngành và kiểm toán khu vực) cùng cơ chế phân cấp quản lý kiểm toán 3 cấp linh hoạt, hiệu quả.
6. Mở ra các định hướng nghiên cứu đột phá về kiểm toán hoạt động, kiểm toán trách nhiệm kinh tế và nâng tầm vị thế kiểm toán công Việt Nam tiệm cận đầy đủ các chuẩn mực quốc tế của INTOSAI và ASOSAI trong kỷ nguyên hội nhập kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

2 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng T«i. C¸c sè liÖu vµ tµi liÖu sö dông trong luËn ¸n lµ trung thùc vµ cã nguån dÉn cô thÓ, c¸c kÕt luËn khoa häc trong luËn ¸n lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh nghiªn cøu khoa häc mét c¸ch nghiªm tóc cña T«i. T¸c gi¶ luËn ¸n Ng« V¨n NhuËn 3 Môc lôc Phô b×a Lêi cam ®oan .2 Danh môc c¸c tõ viÕt t¾t .6 ®Çu Ch−¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vµ kinh nghiÖm quèc tÕ vÒ m« KTNN. 15 h×nh tæ chøc vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan KTNN 1.

Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ Nhµ n−íc vµ KTNN .2 M« h×nh tæ chøc c¬ quan KTNN .3 C¬ chÕ ho¹t ®éng cña KTNN. Nghiªn cøu m« h×nh tæ chøc vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña mét sè n−íc trªn thÕ giíi – Bµi häc kinh nghiÖm. 65 KÕt luËn ch−¬ng 1. 1 75 Ch−¬ng 2: §¸nh gi¸ thùc tr¹ng m« h×nh tæ chøc vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña KiÓm to¸n Nhµ n−íc ViÖt Nam.

Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña KTNN ViÖt Nam.2 M« h×nh tæ chøc KTNN ViÖt nam .3 C¬ chÕ ho¹t ®éng cña KTNN ViÖt Nam. §¸nh gi¸ thùc tr¹ng m« h×nh tæ chøc vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña KTNN. 117 KÕt luËn ch−¬ng 2. 2 133 Ch−¬ng 3: Ph−¬ng h−íng vµ gi¶i ph¸p hoµn thiÖn m« h×nh tæ chøc vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña KTNN ViÖt Nam .1 Ph−¬ng h−íng vµ môc tiªu hoµn thiÖn m« h×nh tæ chøc vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng KTNN ViÖt Nam .2 Gi¶i ph¸p cô thÓ hoµn thiÖn m« h×nh tæ chøc KTNN .3 Gi¶i ph¸p cô thÓ hoµn thiÖn c¬ chÕ ho¹t ®éng KTNN.4 C¸c gi¶i ph¸p kh¸c.

188 Mét sè c«ng tr×nh khoa häc cña t¸c gi¶ cã liªn quan ®Õn luËn ¸n. 190 Tµi liÖu tham kh¶o. 191 4 Danh môc c¸c tõ viÕt t¾t ASOSAI Tæ chøc c¸c c¬ quan kiÓm to¸n tèi cao Ch©u ¸ BAI C¬ quan kiÓm to¸n tèi cao Hµn Quèc BCKT B¸o c¸o kiÓm to¸n BCTC B¸o c¸o tµi chÝnh CNXH Chñ nghÜa X· héi CNTT C«ng nghÖ th«ng tin DNNN Doanh nghiÖp Nhµ n−íc §T-DA §Çu t− – Dù ¸n GAO C¬ quan KTTC cña Hîp chñng quèc Hoa Kú KSNB KiÓm so¸t néi bé KTH§ KiÓm to¸n ho¹t ®éng KTNN KiÓm to¸n Nhµ n−íc KTTC KiÓm to¸n tèi cao KTNNLB KTNN Liªn bang §øc KTT KiÓm to¸n tr−ëng KTV KiÓm to¸n viªn INTOSAI Tæ chøc quèc tÕ c¸c c¬ quan kiÓm to¸n tèi cao NSNN Ng©n s¸ch Nhµ n−íc XDCB X©y dùng c¬ b¶n 5 danh môc s¬ ®å S¬ ®å 1.1: C¸c chøc n¨ng qu¶n lý x· héi cña Nhµ n−íc theo giai ®o¹n t¸c ®éng qu¶n lý .2: VÞ trÝ cña kiÓm to¸n Nhµ n−íc .3: C¸c c«ng cô sö dông trong gi¸m s¸t .4: C¸c nh©n tè t¸c ®éng ®Õn KTNN .5: M« t¶ vÞ trÝ cña KTNN thuéc c¬ quan lËp ph¸p .6: M« t¶ vÞ trÝ cña KTNN thuéc c¬ quan hµnh ph¸p.7: M« t¶ vÞ trÝ cña KTNN ®éc lËp víi c¬ quan hµnh ph¸p vµ lËp ph¸p .1: m« t¶ vÞ trÝ ph¸p lý cña KTNN theo nghÞ ®Þnh 93/2003/N§-CP ngµy 13/8/2003 cña ChÝnh phñ .2: M« h×nh tæ chøc néi bé KTNN.3 : Tæ chøc bé m¸y KTNN sau khi cã LuËt KTNN.4 : M« h×nh 2 cÊp trong tæ chøc qu¶n lý ho¹t ®éng kiÓm to¸n…….1: M« h×nh tæ chøc chung cña KTNN .2: M« h×nh tæ chøc c¸c kiÓm to¸n chuyªn ngµnh.3: M« h×nh tæ chøc KTNN khu vùc.4: M« h×nh 3 cÊp trong tæ chøc qu¶n lý ho¹t ®éng kiÓm to¸n. 182 6 Më ®Çu TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi luËn ¸n KiÓm to¸n Nhµ n−íc ViÖt Nam ®−îc thµnh lËp theo NghÞ ®Þnh 70/CP ngµy 11/7/1994 cña ChÝnh phñ, lµ c¬ quan chuyªn m«n gióp Thñ t−íng ChÝnh phñ thùc hiÖn chøc n¨ng kiÓm tra, x¸c nhËn tÝnh ®óng ®¾n, hîp ph¸p cña c¸c tµi liÖu vµ sè liÖu cña c¸c c¬ quan nhµ n−íc, c¸c ®¬n vÞ sù nghiÖp, ®¬n vÞ kinh tÕ nhµ n−íc vµ c¸c ®oµn thÓ quÇn chóng, c¸c tæ chøc x? héi sö dông kinh phÝ do NSNN cÊp.

§©y lµ c¬ quan míi thµnh lËp, ch−a cã tiÒn lÖ ë ViÖt Nam c¶ vÒ mÆt tæ chøc còng nh− c¬ chÕ ho¹t ®éng. §Õn nay qua h¬n 10 n¨m ho¹t ®éng KiÓm to¸n Nhµ n−íc ®? kh¼ng ®Þnh ®−îc vai trß vµ vÞ trÝ nh− lµ mét c«ng cô kh«ng thÓ thiÕu ®−îc trong hÖ thèng kiÓm tra kiÓm so¸t cña nhµ n−íc. VÒ mÆt tæ chøc, ®? x©y dùng vµ ®−a vµo vËn hµnh mét hÖ thèng bé m¸y tËp trung thèng nhÊt bao gåm c¸c bé phËn tham m−u gióp viÖc vµ 7 KTNN chuyªn ngµnh ë Trung −¬ng vµ 5 KTNN khu vùc. Thùc hiÖn ph−¬ng ch©m võa x©y dùng tæ chøc võa triÓn khai ho¹t ®éng, tõ khi ®i vµo ho¹t ®éng ®Õn nay KTNN ®? tiÕn hµnh hµng ngh×n cuéc kiÓm to¸n, kÕt qu¶ KTNN ®? kiÕn nghÞ t¨ng thu, tiÕt kiÖm chi vµ ®−a vµo qu¶n lý qua NSNN h¬n 20.

§iÒu cã ý nghÜa quan träng h¬n lµ qua kiÓm to¸n ®? gióp cho c¸c ®¬n vÞ ®−îc kiÓm to¸n thÊy ®−îc nh÷ng s¬ hë, yÕu kÐm trong c«ng t¸c qu¶n lý tµi chÝnh, trong viÖc thùc hiÖn chÕ ®é kÕ to¸n cña nhµ n−íc, qua ®ã ®Ó cã biÖn ph¸p kh¾c phôc nh÷ng yÕu kÐm, s¬ hë trong c«ng t¸c qu¶n lý, ng¨n ngõa gian lËn, tham «, tham nhòng, l?ng phÝ c¸c nguån lùc tµi chÝnh quèc gia; ®ång thêi KTNN b−íc ®Çu còng ®? cung cÊp cho ChÝnh phñ, Quèc héi nh÷ng th«ng tin, d÷ liÖu tin cËy lµm c¬ së cho viÖc ph©n bæ NSNN, quyÕt to¸n NSNN, ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch vµ ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p nh»m t¨ng c−êng qu¶n lý vÜ m« nÒn kinh tÕ. Tõ khi thµnh lËp ®Õn nay vÞ trÝ cña KTNN ®? tõng b−íc ®−îc n©ng cao; chøc n¨ng cña KTNN tõng b−íc ®−îc më réng; tr¸ch nhiÖm cña KTNN tr−íc §¶ng, Nhµ n−íc vµ Nh©n d©n ngµy cµng lín h¬n; nh÷ng quy ®Þnh vÒ vÞ trÝ, chøc 7 n¨ng cña KTNN trong nh÷ng n¨m võa qua lµ phï hîp víi tiÕn tr×nh ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña KTNN vµ ngµy cµng phï hîp h¬n víi th«ng lÖ quèc tÕ vÒ c¬ quan KTNN cña mçi quèc gia. Trªn thÕ giíi, tæ chøc quèc tÕ c¸c c¬ quan KTTC (INTOSAI) ®−îc thµnh lËp tõ n¨m 1953 ®Õn nay bao gåm 178 n−íc thµnh viªn; ë Ch©u ¸, tæ chøc c¸c c¬ quan kiÓm to¸n Ch©u ¸ (ASOSAI) còng ®? ®−îc thµnh lËp vµo n¨m 1978 cho ®Õn nay ®? cã gÇn 35 n−íc thµnh viªn, KTNN ViÖt Nam lµ thµnh viªn chÝnh thøc cña INTOSAI tõ th¸ng 4/1996 vµ lµ thµnh viªn cña ASOSAI tõ th¸ng 1/1997. ë mçi n−íc m« h×nh tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan KTNN cã nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau tuú thuéc vµo ®Æc ®iÓm cña mçi n−íc; tuy nhiªn trªn thÕ giíi lµ vÞ trÝ ph¸p lý c¬ quan KTNN th−êng ®éc lËp víi c¬ quan hµnh ph¸p – c¬ quan qu¶n lý vµ sö dông c¸c nguån lùc kinh tÕ Nhµ n−íc, ®©y lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn quan träng nhÊt gióp cho c¸c c¬ quan KTNN ho¹t ®éng hiÖu qu¶, phï hîp víi tuyªn bè Lima cña tæ chøc INTOSAI vÒ c¸c chØ dÉn kiÓm to¸n.

Bªn c¹nh mét sè thµnh tùu ®? ®¹t ®−îc trong tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña KTNN vÉn cßn kh«ng Ýt nh÷ng h¹n chÕ, bÊt cËp lµm ¶nh h−ëng ®Õn chÊt l−îng, hiÖu qu¶ vµ hiÖu lùc ho¹t ®éng kiÓm to¸n; nh÷ng bÊt cËp vÒ ph©n c«ng, ph©n cÊp trong qu¶n lý vµ tæ chøc ho¹t ®éng kiÓm to¸n, trong tæ chøc ®oµn kiÓm to¸n, trong viÖc x©y dùng vµ thùc hiÖn kÕ ho¹ch hµng n¨m, … ch−a ph¸t huy ®−îc vai trß quan träng cña KTNN trong hÖ thèng kiÓm tra, kiÓm so¸t cña Nhµ n−íc. Sù chång chÐo vÒ chøc n¨ng, nhiÖm vô gi÷a c¸c bé phËn vµ nh÷ng bÊt cËp kh¸c ®? lµm cho kÕt qu¶ ho¹t ®éng ®¹t ®−îc ch−a cao so víi yªu cÇu ®Æt ra. T¹i kú häp thø 7 Quèc héi kho¸ XI ®? th«ng qua LuËt KTNN ngµy 14/6/2005, Chñ tÞch n−íc ký lÖnh c«ng bè ngµy 24/6/2005 vµ cã hiÖu lùc thi hµnh tõ ngµy 1/1/2006 quy ®Þnh vÒ vÞ trÝ ph¸p lý, chøc n¨ng, nhiÖm vô, quyÒn h¹n, c¬ cÊu tæ chøc vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña KTNN. §©y lµ v¨n b¶n ph¸p lý cao nhÊt quy ®Þnh vÒ KTNN, ®¸nh dÊu b−íc ph¸t triÓn míi vÒ chÊt cña hÖ thèng c¸c c«ng cô kiÓm tra, kiÓm so¸t ë ViÖt Nam trong thêi kú míi.

§Ó x©y dùng KTNN thùc sù trë thµnh mét c«ng cô m¹nh cña nhµ n−íc trong giai ®o¹n míi, ®ßi hái ph¶i cã sù nghiªn cøu vµ vËn 8 dông lý luËn vÒ m« h×nh tæ chøc vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan KTNN, kinh nghiÖm thùc tiÔn cña c¸c c¬ quan KTNN trªn thÕ giíi vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ phï hîp víi ph¸p luËt vÒ KTNN ë ViÖt Nam. Tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu Lµ mét m« h×nh tæ chøc vµ ho¹t ®éng míi ë ViÖt nam nªn vÊn ®Ò nghiªn cøu c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn ë c¸c n−íc ®Ó vËn dông nh÷ng kinh nhiÖm quý b¸u vµo ViÖt Nam lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn cña KTNN viÖt Nam. Ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc cña KTNN ViÖt Nam chÝnh thøc ®−îc triÓn khai tõ n¨m 1995 vµ ®−îc c«ng nhËn lµ mét ®Çu mèi kÕ ho¹ch khoa häc c«ng nghÖ tõ n¨m 1996 theo quyÕt ®Þnh cña Bé tr−ëng Bé khoa häc c«ng nghÖ vµ m«i tr−êng. KÓ tõ ®ã ®Õn nay ®? cã rÊt nhiÒu ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc tõ cÊp nhµ n−íc, cÊp Bé, cÊp c¬ së ®Ó triÓn khai nghiªn cøu vÒ b¶n chÊt, chøc n¨ng, nhiÖm vô vµ ®Þa vÞ ph¸p lý cña KTNN; nghiªn cøu vÒ c¸c chuÈn mùc, quy tr×nh kiÓm to¸n, c¸c ph−¬ng ph¸p kiÓm to¸n, mÉu biÓu hå s¬.

®¸p øng kÞp thêi ho¹t ®éng cña KTNN trong tõng thêi kú. §−îc sù trî gióp tõ Ng©n hµng ph¸t triÓn Ch©u ¸ (ADB) gióp ®ì KTNN triÓn khai nghiªn cøu vÒ viÖc x©y dùng luËt ph¸p vµ trî gióp trong viÖc t¨ng c−êng n¨ng lùc, ®µo t¹o c¸n bé víi hai giai ®o¹n ®? gãp phÇn to lín cho viÖc triÓn khai nghiªn cøu khoa häc trªn nhiÒu lÜnh vùc. TiÕp ®ã lµ sù trî gióp rÊt lín cña KiÓm to¸n nhµ n−íc Liªn Bang §øc víi dù ¸n GTZ tõ nhiÒu n¨m nay ®? cho ra ®êi nhiÒu tµi liÖu quan träng nh− "C¬ së ph¸p lý cña KiÓm to¸n Nhµ n−íc Liªn Bang §øc" n¨m 2001; “Nh÷ng c¬ së cña c«ng t¸c kiÓm tra tµi chÝnh Nhµ n−íc” - Hµ Néi , n¨m1996; “ Chøc n¨ng, nhiÖm vô vµ ®Þa vÞ cña c¬ quan kiÓm to¸n trong c¬ cÊu Nhµ n−íc”- Hµ Néi , th¸ng 03.