CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM CỦA KHOẢN MỤC PHẢI THU KHÁCH HÀNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN KIỂM TOÁN BCTC TẠI CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ KIỂM TOÁN KẾ TOÁN VÀ TƯ VẤN THUẾ AAT 1. Đặc điểm của khoản mục PTKH có ảnh hưởng đến kiểm toán BCTC tại Công ty TNHH Dịch vụ Kiểm toán, Kế toán và Tư vấn thuế AAT 1. Bản chất và khái niệm khoản mục nợ PTKH. Trên BCĐKT của doanh nghiệp, khoản mục PTKH luôn là một khoản mục quan trọng.
Tài khoản này được dùng để phản ánh các khoản nợ phải thu và tình hình thanh toán các khoản nợ phải thu của doanh nghiệp với khách hàng về tiền bán sản phẩm, hàng hóa, BĐS đầu tư, TSCĐ, cung cấp dịch vụ…. Ngoài ra, tài khoản này được dùng để phản ánh các khoản phải thu của người nhận thầu XDCB với người giao thầu về khối lượng công tác XDCB đã hoàn thành. Nó thể hiện phần tài sản đang bị chiếm dụng của doanh nghiệp trong quá trình thanh toán, do đó, tác động của khoản mục phải thu là không nhỏ đến tình hình thanh toán, khả năng quay vòng vốn của doanh nghiệp. Với số hiệu tài khoản là 131 – tài khoản PTKH có số dư cả bên nợ và bên có.
Số dư bên nợ thể hiện số tiền còn phải thu của khách hàng. Số dư bên có thể hiện số tiền nhận trước hoặc số đã thu nhiều hơn số phải thu của khách hàng. Tài khoản 131 được theo dõi chi tiết theo từng đối tượng cụ thể. PTKH là một khoản mục rất quan trọng và có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều khoản mục trên BCĐKT cũng như báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Doanh nghiệp bán hàng hóa hay cung cấp dịch vụ của mình theo hình thức trả trước hay bán chịu thì sẽ xuất hiện nợ PTKH. Trong quá trình hoạt động sẽ phát sinh rất nhiều giao dịch liên quan đến quan hệ thanh toán và nợ PTKH chiếm một tỷ trọng khá lớn. Khi doanh nghiệp bán chịu thì số tiền của khoản nợ phải thu tăng lên, tiền mặt thu được từ bán hàng sẽ giảm xuống và ngược lại. Bên cạnh đó, nợ phải thu tăng lên cùng với sự gia tăng của hàng hóa, dịch vụ tiêu thụ là sự giảm xuống của hàng tốn kho.
nguyên vật liệu… Ngoài ra, các khoản nợ phải thu luôn đi cùng với các khoản dự phòng phải thu khó đòi, từ đó ảnh hưởng tới chỉ tiêu chi phí tài chính, thuế giá trị gia tăng đầu ra và gây ảnh hưởng gián tiếp đến tài khoản thuế thu nhập doanh nghiệp. SV: Lương Thùy Linh 2 Lớp: Kiểm toán 50A Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: TS. Đinh Thế Hùng Một số khoản mục trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh như DT, giá vốn hàng bán … cũng có mối liên hệ với khoản mục PTKH. Thông thường, khi DT hay giá vốn hàng bán tăng lên thì các khoản nợ phải thu cũng tăng lên nếu như chính sách bán chịu của doanh nghiệp không thay đổi.
Các đặc điểm của khoản mục nợ PTKH. Có thể khái quát một số đặc điểm chính của khoản mục PTKH như sau: - Khoản mục PTKH thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng Tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp - Khoản mục PTKH liên quan chặt chẽ với việc tiêu thụ sản phẩm, do đó nó ảnh hưởng đến DT bán hàng và cung cấp dịch vụ, lợi nhuận của doanh nghiệp. - Khoản mục PTKH ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí quản lý nợ, chi phí thu hồi nợ, chi phí trả tiền lãi vay để đáp ứng nhu cầu vốn lưu động do vốn đã bị doanh nghiệp khác chiếm dụng. - Tăng khoản phải thu làm tăng rủi ro dẫn đến tình trạng nợ quá hạn khó đòi hoặc không thu hồi được do khách hàng vỡ nợ, gây mất vốn của doanh nghiệp.
Khoản mục PTKH nằm trong chu trình bán hàng – thu tiền và có vai trò quan trọng. Bán hàng – thu tiền (tiêu thụ) là quá trình chuyển quyền sở hữu của hàng hóa qua quá trình trao đổi hàng – tiền. Với ý nghĩa như vậy, chu trình này thường bắt đầu từ yêu cầu mua của khách hàng (đơn đặt hàng, hợp đồng mua hàng…) và kết thúc bằng việc chuyển đổi hàng hóa thành tiền. Các khoản phải thu ở người mua phát sinh từ quá trình bán hàng nên có quan hệ chặt chẽ với quá trình này tạo nên một chu trình khép kín bán hàng – thu tiền, khoản mục này ghi nhận các khoản bán chịu cho khách hàng, thể hiện phần giá trị của doanh nghiệp bị bên khách hàng chiếm dụng.
Tuy nhiện do “độ trễ” của quá trình thu tiền so với quá trình bán hàng nên số tiền ghi trên khoản mục này của BCĐKT, cũng là số dư của các tài khoản PTKH là số lũy kế từ các quá trình kinh doanh trước đến cuối kỳ kinh doanh này. Cùng với thời điểm phát sinh và thời hạn thanh toán khác nhau, các khoản phải thu còn liên quan đến nhiều người mua có đặc điểm, điều kiện kinh doanh, quản lý và khả năng thanh toán khác nhau và có thể dẫn đến các khoản nợ quá hạn, nợ khó đòi hoặc không đòi được. Phân tích sự biến động của khoản mục phải thu sẽ cho thấy nỗ lực của doanh nghiệp trong việc thu hồi phần tài sản bị chiếm dụng và xem xét SV: Lương Thùy Linh 3 Lớp: Kiểm toán 50A Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: TS. Đinh Thế Hùng xu hướng của các khoản phải thu có tuân thủ theo xu hướng biến động của các khoản phải thu trong kỳ không.
Vì vậy có thể rút ra các vai trò chủ yếu của khoản mục PTKH là: - Ghi nhận DT bán hàng theo hình thức trả chậm: Đây là vai trò chủ yếu và quan trọng nhất của khoản mục PTKH nhằm ghi nhận chính xác và kịp thời các khoản bán hàng mua chịu. DT được ghi nhận ngay khi chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng. - Theo dõi quá trình thanh toán của khách hàng: thông qua việc ghi nhận vào bên có của tài khoản 131 đơn vị có thể kiểm soát được quá trình trả nợ của khách hàng, đó là cơ sở cho việc thu hồi nợ và xét duyệt bán chịu sau này. Công việc này giúp doanh nghiệp giảm thiểu được phần nào rủi ro khi chấp nhận bán chịu cho khách hàng.
- Đánh giá và xem xét khả năng thanh toán của khách hàng: từ việc ghi nhận và theo dõi quá trình thanh toán của khách hàng, doanh nghiệp phải thường xuyên cập nhật thông tin của khách hàng qua nhiều kênh khách nhau. Việc thường xuyên cập nhật tình hình biến động về mặt kinh doanh của khách hàng giúp doanh nghiệp đánh giá được khả năng trả nợ của khách hàng. - Khoản mục PTKH là cơ sở để hạch toán các khoản mục dự phòng nợ phải thu khó đòi: Việc theo dõi quá trình thanh toán và đánh giá xem xét khả năng thanh toán của từng khách hàng giúp kế toán có cơ sở để ghi nhận các khoản dự phòng phải thu khó đòi. Công việc này nhằm đảm bảo tính thận trọng trong quá trình ghi nhận các khoản phải thu và mức độ thu hồi các khoản phải thu này.
Giá trị thuần của khoản PTKH bằng giá trị còn lại của khoản phải thu trừ đi khoản dự phòng phải thu khó đòi. - Khoản mục PTKH là một công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp theo dõi được việc tuân thủ các chính sách bán chịu đã được đề ra: các chính sách cơ bản ở đây là thời gian thanh toán, lãi trả chậm… 1. Tổ chức kế toán khoản mục PTKH. Nguyên tắc kế toán trong hạch toán khoản mục PTKH Quan hệ thanh toán giữa doanh nghiệp với khách hàng phát sinh chủ yếu trong quá trình bán sản phẩm, vật tư, hàng hóa, cung cấp lao vụ, dịch vụ, bàn giao thanh toán khối lượng thi công mà khách hàng đã nhận của doanh nghiệp nhưng chưa thanh toán SV: Lương Thùy Linh 4 Lớp: Kiểm toán 50A Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: TS.
Đinh Thế Hùng tiền. Khi hạch toán các khoản phải thu của khách hàng cần tôn trọng các quy định sau đây: - Mở sổ chi tiết theo từng đối tượng phải thu và theo từng khoản nợ và từng lần thanh toán - Trường hợp bán hàng thu tiền ngay thì không phản ánh vào tài khoản này - Những khách hàng có quan hệ giao dịch thường xuyên hoặc có dư nợ lớn, định kỳ cần phải tiến hành kiểm tra đối chiếu từng khoản nợ đã phát sinh, đã thu hồi và số còn nợ, nếu cần có thể yêu cầu khách hàng xác nhận bằng văn bản - Phải tiến hành phân loại nợ: loại nợ có thể trả đúng hạn, quashanj, nợ khó đòi hoặc không có khả năng thu hồi để có căn cứ xác định số trích lập dự phòng hoặc có biện pháp xử lý đối với khoản nợ phải thu không đòi được. - Trong quan hệ bán sản phẩm xây lắp, thành phẩm, hàng hóa, dịch vụ, lao vụ sản phẩm theo sự thỏa thuận giữa doanh nghiệp xây lắp và khách hàng nếu không đúng theo thỏa thuận trong hợp đồng kinh tế thì người mua có thể yêu cầu các doanh nghiệp xây lắp giảm giá hoặc trả lại số hàng đã giao. - Khoản phải thu về phí chờ quyết toán của từng công trình phải được theo dõi chi tiết theo từng công trình xây dựng, khoản phí này là căn cứ để số trích trước về chi phí bảo hành công trình xây dựng vào chi phí bán hàng.
Chứng từ sổ sách và tài khoản sử dụng đối với khoản mục PTKH Chứng từ sử dụng: Bao gồm các chứng từ phát sinh trong toàn bộ quá trình bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp như: đơn đặt hàng, lệnh duyệt bán chịu, Hợp đồng kinh tế, Phiếu xuất kho, Hóa đơn vận chuyển, Hóa đơn bán hàng, Phiếu giao nhận hàng, Biên bản thanh lý hợp đồng, Biên bản nghiệm thu (đối với các doanh nghiệp xây lắp), Phiếu nhập kho (đối với các hàng hóa bị trả lại), Phiếu thu tiền,…. Sổ kế toán sử dụng: Bao gồm sổ cái, sổ chi tiết các tài khoản 131, 139, 111, 112, nhật ký bán hàng, nhật ký thu tiền, sổ quỹ tiền mặt, bảng tổng hợp nhập – xuất – tồn chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa; Bảng phân tích tuổi nợ và lập dự phòng… Tài khoản sử dụng: Kế toán sử dụng hai tài khoản chủ yếu để theo dõi khoản mục PTKH là TK 131 – PTKH và TK 139 – Dự phòng nợ phải thu khó đòi. SV: Lương Thùy Linh 5 Lớp: Kiểm toán 50A Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: TS. Đinh Thế Hùng Sơ đồ 1.