Quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán FAC thực hiện

Khóa luận kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong BCTC tại Công ty Kiểm toán FAC

• Tác giả: Hoàng Thị Diệu Thanh
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Thị Trà My
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán FAC thực hiện
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng tại FAC

Khoản mục nợ phải thu khách hàng chiếm tỷ trọng trọng yếu trên bảng cân đối kế toán. Đây là tài sản ngắn hạn chịu rủi ro thất thoát cao. Doanh nghiệp dễ phát sinh sai sót ghi nhận doanh thu và nợ khống. Vì vậy, kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC giữ vai trò trọng tâm trong mỗi cuộc kiểm toán độc lập. Công ty TNHH Kiểm toán FAC luôn tuân thủ hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam. Doanh nghiệp áp dụng quy trình kiểm toán mẫu do Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam ban hành. Kiểm toán viên tập trung xác định tính hiện hữu của các số dư cuối kỳ. Đồng thời, kiểm toán viên đánh giá quyền sở hữu đối với các khoản nợ phải thu. Việc kiểm tra tính đầy đủ ngăn chặn tình trạng che giấu nợ xấu. Hồ sơ kiểm toán được tổ chức khoa học. FAC phân chia hồ sơ thành hai nhóm gồm hồ sơ kiểm toán thường trực và hồ sơ hiện hành. Hồ sơ thường trực lưu trữ thông tin pháp lý lâu dài. Hồ sơ hiện hành phản ánh kết quả các thủ tục kiểm tra thực tế theo từng niên độ kế toán.

1.1. Mục tiêu kiểm toán nợ phải thu khách hàng

Mục tiêu hàng đầu của kiểm toán viên là xác minh cơ sở dẫn liệu. Kiểm toán viên thu thập bằng chứng về sự hiện hữu của khách nợ. Các nghiệp vụ bán chịu phải phát sinh từ giao dịch kinh tế có thật. Tính toán chính xác giá trị các hóa đơn bán hàng là yêu cầu bắt buộc. Bên cạnh đó, kiểm toán viên đánh giá khả năng thu hồi thực tế của công nợ. Doanh nghiệp cần trích lập dự phòng phải thu khó đòi theo đúng quy định. Việc phân loại nợ ngắn hạn và dài hạn phải bảo đảm tính chuẩn xác. Báo cáo tài chính cần trình bày thông tin minh bạch, không gây hiểu lầm cho nhà đầu tư.

1.2. Cơ sở pháp lý và mẫu biểu VACPA áp dụng

Công ty TNHH Kiểm toán FAC áp dụng hệ thống hồ sơ kiểm toán mẫu do VACPA ban hành theo Quyết định 366/QĐ-VACPA. Mẫu biểu này bảo đảm tính chuẩn hóa và nhất quán giữa các nhóm kiểm toán. Kiểm toán viên sử dụng đồng thời file mềm Excel và văn bản giấy ký duyệt. Mỗi khoản mục nợ phải thu được phân bổ mã chỉ mục chi tiết. Giấy làm việc ghi nhận rõ ràng nguồn gốc dữ liệu và thủ tục thực hiện. Trưởng nhóm kiểm toán trực tiếp soát xét tiến độ làm việc của trợ lý. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách chịu trách nhiệm ký duyệt tổng thể trước khi phát hành ý kiến kiểm toán chính thức.

II. Phân tích kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng tại FAC

Quá trình kiểm toán nợ phải thu khách hàng đối mặt với nhiều rủi ro cố hữu và rủi ro kiểm soát. Khách hàng doanh nghiệp thường có mạng lưới phân phối rộng. Điều này làm tăng độ trễ trong quá trình đối chiếu chứng từ bán hàng. Tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC, kiểm toán viên nhận thấy một số đơn vị được kiểm toán chưa thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ đồng bộ. Chức năng phê duyệt tín dụng đôi khi chưa tách biệt hoàn toàn với bộ phận bán hàng. Tình trạng trên tạo kẽ hở cho các sai sót và hành vi gian lận công nợ. Việc theo dõi tuổi nợ tại đơn vị khách hàng diễn ra thiếu liên tục. Hồ sơ bán chịu không lưu giữ đầy đủ đơn đặt hàng hoặc lệnh giao nhận hợp lệ. Khi gửi thư xác nhận số dư, tỷ lệ phản hồi từ đối tác thường đạt mức thấp. Kiểm toán viên phải mất nhiều thời gian thực hiện các thủ tục thay thế. Áp lực thời gian hoàn thành hợp đồng kiểm toán cũng gây ảnh hưởng đến phạm vi kiểm tra chi tiết các số dư nhỏ lẻ.

2.1. Rủi ro kiểm soát trong quy trình bán hàng thu tiền

Rủi ro kiểm soát phát sinh khi doanh nghiệp thiếu sự phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các bộ phận chức năng. Bộ phận bán hàng tự ý xét duyệt hạn mức nợ mà không có sự đồng ý của cấp quản lý tài chính. Thủ kho xuất hàng khi chưa nhận đủ lệnh giao hàng và phiếu xuất kho chuẩn mực. Việc lập hóa đơn chậm trễ dẫn đến sai lệch thời điểm ghi nhận doanh thu và nợ phải thu. Kiểm toán viên cần đánh giá môi trường kiểm soát để xác định độ tin cậy của sổ sách kế toán. Nếu rủi ro kiểm soát ở mức cao, phạm vi khảo sát thử nghiệm cơ bản bắt buộc phải mở rộng.

2.2. Khó khăn trong việc gửi và nhận thư xác nhận công nợ

Thủ tục gửi thư xác nhận là bằng chứng độc lập có độ tin cậy cao nhất. Tuy nhiên, kiểm toán viên FAC thường gặp khó khăn do tỷ lệ khách nợ phản hồi không đầy đủ. Một số đối tác chuyển địa chỉ kinh doanh mà không cập nhật thông tin kịp thời. Nhiều đơn vị phản hồi chậm hoặc xác nhận số dư sai lệch do chưa đối chiếu hóa đơn cuối kỳ. Chênh lệch về các khoản tiền gửi qua ngân hàng đang đi đường cũng gây cản trở phân tích. Khi thư xác nhận không mang lại kết quả, kiểm toán viên buộc phải thu thập chứng từ thanh toán sau ngày kết thúc niên độ kế toán.

III. Giải pháp kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng tại FAC

Để hoàn thiện quy trình kiểm toán nợ phải thu khách hàng, Công ty TNHH Kiểm toán FAC áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến. Kiểm toán viên tăng cường ứng dụng phần mềm phân tích dữ liệu tự động. Công nghệ hỗ trợ phân loại tuổi nợ chính xác và phát hiện các biến động số dư bất thường. Đơn vị chú trọng xây dựng quy trình gửi thư xác nhận trực tuyến qua email bảo mật có chữ ký số. Phương pháp này rút ngắn thời gian phản hồi và gia tăng tỷ lệ hợp tác từ đối tác. Song song với đó, FAC đổi mới công tác lập kế hoạch kiểm toán chi tiết. Kiểm toán viên đánh giá sâu hơn rủi ro kiểm soát nội bộ ngay từ giai đoạn tiền kiểm toán. Nhóm kiểm toán cần đối chiếu kỹ lưỡng giữa đơn đặt hàng, phiếu xuất kho, chứng từ vận chuyển và hóa đơn thương mại. Việc mở rộng cỡ mẫu kiểm tra đối với các khách hàng có số dư công nợ lớn là bắt buộc. Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo nghiệp vụ nội bộ được tổ chức thường xuyên nhằm nâng cao kỹ năng xử lý các tình huống phức tạp cho đội ngũ kiểm toán viên.

3.1. Hoàn thiện thủ tục kiểm tra chi tiết số dư nợ

Kiểm toán viên cần đối chiếu chi tiết sổ phụ công nợ với sổ cái tổng hợp. Mọi chênh lệch số dư phải được giải trình bằng các chứng từ gốc hợp lệ. Đối với các khoản nợ tồn đọng lâu năm, kiểm toán viên tiến hành rà soát hợp đồng kinh tế và biên bản cam kết trả nợ. Thủ tục kiểm tra việc thu tiền sau ngày khóa sổ kế toán cần được ưu tiên thực hiện. Bằng chứng thanh toán thực tế từ ngân hàng là căn cứ vững chắc chứng minh tính hiện hữu của khoản nợ. Nếu khách nợ không phản hồi thư xác nhận, thủ tục này đóng vai trò thay thế quyết định.

3.2. Đánh giá tính hợp lý của khoản dự phòng nợ khó đòi

Đánh giá dự phòng nợ phải thu khó đòi đòi hỏi xét đoán chuyên môn sâu sắc. Kiểm toán viên kiểm tra bảng phân tích tuổi nợ do doanh nghiệp lập vào cuối niên độ. Tỷ lệ trích lập dự phòng phải tuân thủ chặt chẽ Thông tư 48/2019/TT-BTC của Bộ Tài chính. Kiểm toán viên cần thu thập thông tin về tình hình tài chính thực tế của các khách nợ lớn. Những doanh nghiệp đang trong quá trình giải thể, phá sản hoặc có nợ quá hạn lâu năm cần được khoanh vùng rủi ro. Việc ước tính đúng giá trị dự phòng giúp phản ánh trung thực giá trị thuần có thể thu hồi.

IV. Kết luận về kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng ở FAC

Quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC đóng vai trò quyết định đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính. Việc tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực kế toán và kiểm toán tạo dựng niềm tin vững chắc cho nhà đầu tư, cổ đông và các bên liên quan. Hồ sơ kiểm toán chuẩn hóa theo VACPA giúp kiểm soát rủi ro kiểm toán ở mức chấp nhận được. Thực tiễn kiểm toán nợ phải thu mang lại nhiều bài học giá trị cho các doanh nghiệp khách hàng. Doanh nghiệp cần hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong khâu bán hàng và theo dõi công nợ. Việc phân định quyền hạn phê duyệt tín dụng ngăn chặn phát sinh nợ khó đòi. Doanh nghiệp cũng nên thường xuyên đối chiếu và xác nhận công nợ định kỳ thay vì chỉ dồn vào cuối năm tài chính. Khi các bên phối hợp chặt chẽ, thời gian kiểm toán được tối ưu hóa. Báo cáo tài chính kiểm toán sẽ phản ánh chân thực sức khỏe tài chính và năng lực hoạt động của đơn vị.

4.1. Ý nghĩa đối với tính minh bạch của báo cáo tài chính

Kiểm toán nợ phải thu bảo đảm tính trung thực cho các chỉ tiêu tài chính then chốt. Số liệu công nợ chính xác giúp phản ánh khả năng thanh khoản thực tế của doanh nghiệp. Ngân hàng và các tổ chức tín dụng dựa vào kết quả này để xem xét hạn mức vay vốn. Cổ đông có căn cứ tin cậy để đo lường hiệu quả quản trị vốn lưu động. Việc loại bỏ các số liệu doanh thu ảo ngăn ngừa rủi ro thổi phồng lợi nhuận. Báo cáo tài chính minh bạch tạo dựng uy tín doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán và thu hút nguồn vốn đầu tư bền vững.

4.2. Khuyến nghị quản trị cho các doanh nghiệp khách hàng

Doanh nghiệp cần thiết lập chính sách bán chịu chặt chẽ theo từng nhóm đối tượng khách hàng. Hạn mức tín dụng cần được phê duyệt độc lập bởi bộ phận tài chính kế toán. Quy trình bàn giao hàng hóa phải có đầy đủ chữ ký xác nhận của đại diện bên mua. Đơn vị cần thực hiện đối chiếu công nợ thường xuyên vào cuối mỗi tháng hoặc mỗi quý. Ứng dụng phần mềm kế toán hiện đại giúp theo dõi sát sao tuổi nợ và gửi thông báo nhắc nợ kịp thời. Khi phát hiện các dấu hiệu mất khả năng thanh toán, doanh nghiệp cần chủ động trích lập dự phòng theo đúng khung pháp lý hiện hành.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Diệu Thanh (ngành Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế, thực hiện năm 2024 dưới sự hướng dẫn của Th.S Trần Thị Trà My) tập trung vào công tác kiểm toán tài chính trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại ngày càng mở rộng. Xu thế này tạo điều kiện thuận lợi lẫn thách thức cho các doanh nghiệp, thúc đẩy sự hình thành nhiều phương thức và mô hình kinh doanh mới. Trong môi trường đó, kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) giữ vai trò then chốt trong việc cung cấp thông tin trung thực, khách quan và minh bạch, hỗ trợ nhà đầu tư, nhà quản lý đưa ra các quyết định kinh tế phù hợp, củng cố năng lực quản trị và tăng cường thu hút vốn đầu tư.

Khoản mục nợ phải thu khách hàng là một bộ phận trọng yếu trên BCTC của doanh nghiệp, phản ánh các khoản tiền phải thu phát sinh từ hoạt động bán sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu tư, tài sản cố định hoặc cung ứng dịch vụ. Về mặt bản chất kinh tế, khoản mục này đại diện cho phần tài sản của doanh nghiệp đang bị đối tác chiếm dụng trong quá trình thanh toán, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh toán, vòng quay vốn và tình hình lưu chuyển tiền tệ. Từ bối cảnh thực tiễn đó, kết hợp với quá trình thực tập tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn (TNHH) Kiểm toán FAC, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu về quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa thành 2 câu hỏi nghiên cứu:

1. Quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC được áp dụng tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC diễn ra như thế nào?
2. Có thể đề xuất các giải pháp gì nhằm góp phần hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng, giúp công ty phát huy điểm mạnh và hạn chế các sai sót xảy ra?

Mục tiêu nghiên cứu được tác giả xác định gồm 3 nội dung:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC.
2. Tìm hiểu và trình bày thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC do Công ty TNHH Kiểm toán FAC thực hiện (thông qua trường hợp cụ thể tại Công ty Cổ phần ABC cho năm tài chính 2022).
3. Đối chiếu thực trạng nghiên cứu với cơ sở lý luận nhằm đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng tại đơn vị thực tập.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng do Công ty TNHH Kiểm toán FAC thực hiện.
• Phạm vi không gian: Công ty TNHH Kiểm toán FAC (trụ sở chính và Văn phòng đại diện tại Huế).
• Phạm vi thời gian: Số liệu nghiên cứu được thu thập từ hồ sơ kiểm toán năm 2023 của Công ty TNHH Kiểm toán FAC (thực hiện kiểm toán BCTC năm 2022 của khách hàng).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng đối với một khách hàng cũ của công ty kiểm toán. Nhằm bảo đảm tính bảo mật thông tin, khách hàng được mã hóa tên là Công ty Cổ phần (CP) ABC; đề tài không đi sâu vào toàn bộ quy trình kiểm toán tổng thể mọi phần hành trên BCTC.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên khung pháp lý và hệ thống chuẩn mực nghề nghiệp hiện hành tại Việt Nam:

• Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 ngày 29/03/2011 (quy định khái niệm, mục đích kiểm toán BCTC).
• Hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA): VSA 200 (Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán), VSA 400 (Rủi ro kiểm toán), VSA 530 (Lấy mẫu kiểm toán), VSA 700 (Hình thành ý kiến kiểm toán và báo cáo kiểm toán về BCTC).
• Chế độ kế toán và quy định tài chính: Thông tư 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (Điều 17, 18 quy định về Tài khoản 131 – Phải thu của khách hàng; Điều 45 quy định về Tài khoản 2293 – Dự phòng phải thu khó đòi); Thông tư 48/2019/TT-BTC ngày 08/08/2019 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc trích lập và xử lý các khoản dự phòng tổn thất tài sản (Điều 2, Điều 6 quy định điều kiện và tỷ lệ trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi).
• Chương trình kiểm toán mẫu do Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) ban hành: Quyết định 1089/QĐ-VACPA ngày 01/10/2010, Quyết định 368/QĐ-VACPA ngày 23/12/2013 và hệ thống giấy làm việc theo Quyết định 366/QĐ-VACPA ngày 28/12/2016.
• Khuôn khổ kiểm soát nội bộ theo Báo cáo COSO (2013) và Giáo trình Kiểm toán (Tập 1, Tập 2) của Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.

Mô hình rủi ro kiểm toán được tác giả áp dụng theo công thức: $AR = IR \times CR \times DR$ Trong đó: AR là Rủi ro kiểm toán (Audit Risk), IR là Rủi ro tiềm tàng (Inherent Risk), CR là Rủi ro kiểm soát (Control Risk), DR là Rủi ro phát hiện (Detection Risk).

Về nguyên tắc trích lập dự phòng nợ phải thu quá hạn, văn bản trích dẫn khung tỷ lệ của Thông tư 48/2019/TT-BTC:

Thời gian quá hạn thanh toán	Tỷ lệ trích lập dự phòng
Từ 6 tháng đến dưới 1 năm	30% giá trị khoản phải thu
Từ 1 năm đến dưới 2 năm	50% giá trị khoản phải thu
Từ 2 năm đến dưới 3 năm	70% giá trị khoản phải thu
Từ 3 năm trở lên	100% giá trị khoản phải thu

Về xác lập mức trọng yếu, tác giả trình bày tiêu chí xác định mức trọng yếu tổng thể:

Chỉ tiêu trên BCTC	Tỷ lệ áp dụng (%)
Tổng tài sản	1 – 2
Tổng doanh thu	0.5 – 3
Vốn chủ sở hữu	1 – 5
Lợi nhuận trước thuế	5 – 10

Mức trọng yếu thực hiện thường được tính từ 50% đến 75% mức trọng yếu tổng thể; ngưỡng sai sót không đáng kể thường xác định ở mức 10% mức trọng yếu thực hiện.

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu: Nghiên cứu tài liệu thứ cấp (giáo trình, văn bản luật, chuẩn mực, thông tư) và thu thập tài liệu sơ cấp (BCTC, sổ cái, sổ chi tiết, hóa đơn, chứng từ, giấy làm việc trong hồ sơ kiểm toán lưu trữ tại FAC).
• Phương pháp mô tả và phân tích: Tái phân tích các số liệu tài chính theo phân tích ngang, phân tích dọc, tỷ số vòng quay nợ phải thu, tỷ suất lãi gộp; mô tả chi tiết các bước công việc kiểm toán viên (KTV) đã thực hiện, đối chiếu với chuẩn mực nghề nghiệp để đưa ra nhận xét.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC

Chương này tập trung hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về kế toán và kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng. Tác giả làm rõ bản chất khoản nợ phải thu thương mại theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, kết cấu Tài khoản 131, nguyên tắc chi tiết theo đối tượng, kỳ hạn, và việc đánh giá lại số dư ngoại tệ theo tỷ giá giao dịch thực tế. Đối với dự phòng phải thu khó đòi (Tài khoản 2293), chương 1 phân tích căn cứ xác định nợ khó đòi, điều kiện cần có chứng từ gốc (hợp đồng, đối chiếu nợ, văn bản đôn đốc thanh toán) và tỷ lệ trích lập theo Thông tư 48/2019/TT-BTC, nguyên tắc hoàn nhập hoặc trích lập bổ sung vào chi phí quản lý doanh nghiệp.

Về kiểm soát nội bộ (KSNB), tác giả phân tích chu trình bán hàng – thu tiền theo chuẩn mực COSO 2013 với 8 thủ tục kiểm soát chủ yếu: xử lý yêu cầu mua hàng, xét duyệt bán chịu, xuất kho, chuyển hàng, lập và kiểm tra hóa đơn, theo dõi thanh toán, xét duyệt chiết khấu/hàng bán trả lại/giảm giá, trích lập dự phòng và xóa sổ nợ khó đòi. Khóa luận tổng hợp 6 mục tiêu kiểm toán đặc thù cho khoản mục nợ phải thu khách hàng: hiện hữu, quyền, đầy đủ, đánh giá và phân bổ, ghi chép chính xác, trình bày và thuyết minh; đồng thời liệt kê các sai phạm thường gặp như bán chịu sai chính sách, ghi nhận nhầm niên độ, bỏ sót nghiệp vụ hoặc trích lập sai dự phòng.

Quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng được chuẩn hóa theo 3 giai đoạn:

1. Giai đoạn chuẩn bị kiểm toán: Thực hiện tiền kế hoạch, tìm hiểu khách hàng và môi trường kinh doanh, tìm hiểu KSNB (kỹ thuật walk-through), phân tích sơ bộ BCTC, đánh giá rủi ro kiểm toán (AR = IR x CR x DR), xác lập mức trọng yếu và lập chương trình kiểm toán.
2. Giai đoạn thực hiện kiểm toán: Tiến hành thử nghiệm kiểm soát (kiểm tra mẫu hóa đơn, đơn đặt hàng, chứng từ vận chuyển, xét duyệt bán chịu, hàng trả lại) và thử nghiệm cơ bản. Thử nghiệm cơ bản gồm thủ tục phân tích (tỷ lệ lãi gộp, vòng quay nợ phải thu, so sánh biến động tuổi nợ, tỷ số chi phí dự phòng) và kiểm tra chi tiết (đối chiếu sổ cái - sổ chi tiết, gửi thư xác nhận dạng khẳng định hoặc phủ định theo VSA 530, kiểm tra khóa sổ bán hàng, kiểm tra tính hợp lý của dự phòng và rà soát nợ bị cầm cố, thế chấp).
3. Giai đoạn hoàn thành kiểm toán: Xem xét nợ tiềm tàng, sự kiện phát sinh sau ngày khóa sổ, giả định hoạt động liên tục, đánh giá tổng hợp sai sót, phát hành thư quản lý và hình thành ý kiến kiểm toán theo VSA 700 (chấp nhận toàn phần, ngoại trừ, trái ngược, hoặc từ chối đưa ra ý kiến).

Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC

Chương 2 mô tả tổ chức bộ máy và hoạt động thực tế của Công ty TNHH Kiểm toán FAC. Doanh nghiệp tiền thân là Công ty Hợp danh Kiểm toán và Tư vấn Đệ Nhất (thành lập ngày 07/04/2006), chuyển đổi thành công ty TNHH năm 2008, sau đó nhận sáp nhập Công ty TNHH Tư vấn Tài chính và Kiểm toán Đông Phương và đổi tên thành Công ty TNHH Kiểm toán FAC vào ngày 23/09/2010. Doanh nghiệp có vốn điều lệ 6.000.000.000 đồng (sáu tỷ đồng), đại diện pháp luật là ông Nguyễn Trọng Huy. Mạng lưới hoạt động gồm trụ sở chính tại TP. Hồ Chí Minh, 4 chi nhánh (Vũng Tàu, Nha Trang, Miền Trung, Hà Nội) và 9 văn phòng đại diện. Văn phòng đại diện tại Thừa Thiên Huế (địa chỉ: 06 Nguyễn Lương Bằng, TP. Huế; Trưởng đại diện là ông Hoàng Lê Minh) có tổng nhân sự là 10 người, phụ trách các mảng kiểm toán BCTC, kiểm toán quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB), tư vấn thuế và dịch vụ kế toán.

Quy trình kiểm toán BCTC tổng quát tại FAC được xây dựng dựa trên bộ chương trình kiểm toán mẫu của VACPA (ban hành theo Quyết định 1089/QĐ-VACPA ngày 01/10/2010 và Quyết định 368/QĐ-VACPA ngày 23/12/2013). Hệ thống hồ sơ kiểm toán và giấy làm việc (GLV) tuân thủ danh mục chuẩn của VACPA theo Quyết định 366/QĐ-VACPA ngày 28/12/2016, phân định thành hồ sơ thường trực và hồ sơ hiện hành, được lưu trữ đồng thời dưới dạng bản cứng và file điện tử (Excel, Word).

Khóa luận đi sâu vào ca kiểm toán thực tế tại khách hàng Công ty CP ABC cho BCTC năm 2022:

• Giai đoạn lập kế hoạch: Nhóm kiểm toán được thành lập và phân công nhân sự cụ thể; KTV thực hiện phân tích sơ bộ Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và hệ số vòng quay các khoản phải thu của Công ty CP ABC năm 2022. KTV thiết lập mức trọng yếu dựa trên các tiêu chí tài chính phù hợp với đặc điểm khách hàng.
• Giai đoạn thực hiện: KTV lập Bảng tổng hợp số liệu nợ phải thu khách hàng và khoản dự phòng nợ phải thu, thực hiện thủ tục phân tích đối với các biến động công nợ. Do khách hàng hoạt động trong lĩnh vực cung cấp nước sạch, KTV kiểm tra chi tiết bảng phân tích tuổi nợ và mức trích lập dự phòng phải thu khó đòi đối với nhóm đối tượng "khách hàng sử dụng nước". Đồng thời, KTV tiến hành kiểm tra số dư chi tiết, đối chiếu sổ sách và triển khai thủ tục gửi thư xác nhận nợ.
• Giai đoạn hoàn thành: Tổng hợp các phát hiện kiểm toán tại Công ty CP ABC, rà soát các sự kiện phát sinh sau ngày khóa sổ kế toán và lập báo cáo kết quả kiểm toán làm cơ sở đưa ra ý kiến kiểm toán phù hợp.

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC

Trên cơ sở đối chiếu giữa lý luận kiểm toán và thực tế áp dụng tại FAC, tác giả đánh giá những mặt làm được (tuân thủ mẫu VACPA, tổ chức quản lý hồ sơ và phân công công việc chặt chẽ) cùng các tồn tại trong quy trình kiểm toán nợ phải thu. Từ đó, tác giả đưa ra 4 giải pháp cụ thể:

1. Tăng cường thực hiện các thủ tục kiểm soát: Nâng cao chất lượng tìm hiểu môi trường kiểm soát và các quy chế bán hàng, thu tiền của đơn vị được kiểm toán để nhận diện rủi ro từ sớm.
2. Thực hiện thử nghiệm kiểm soát: Đẩy mạnh việc thiết kế và thực thi đầy đủ các thử nghiệm kiểm soát đối với chu trình bán hàng – nợ phải thu – thu tiền, thay vì quá phụ thuộc vào việc thực hiện trực tiếp các thử nghiệm cơ bản.
3. Rà soát, nhắc nhớ các thủ tục thay thế đối với việc gửi thư xác nhận: Thiết lập quy trình giám sát chặt chẽ tỷ lệ gửi và nhận thư xác nhận nợ; khi thư xác nhận không nhận được phản hồi hoặc phát sinh chênh lệch, KTV cần chủ động thực hiện các thủ tục thay thế như kiểm tra chứng từ thu tiền sau niên độ, hóa đơn bán hàng và phiếu xuất kho liên quan.
4. Kiểm tra các nghiệp vụ người mua ứng tiền trước: Tăng cường rà soát số dư Có trên Tài khoản 131 để tránh rủi ro khách hàng ghi nhận doanh thu không đúng kỳ hoặc che giấu các khoản nợ phải trả.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu của khóa luận thể hiện qua việc trích xuất và hệ thống hóa các dữ liệu, quy định cụ thể:

• Về mặt pháp lý và chuẩn mực: Hệ thống hóa đầy đủ khung tỷ lệ trích lập dự phòng quá hạn 30% - 50% - 70% - 100% theo Thông tư 48/2019/TT-BTC; khung xác định mức trọng yếu tổng thể dựa trên 4 chỉ tiêu tài chính (tổng tài sản 1-2%, doanh thu 0.5-3%, vốn chủ sở hữu 1-5%, lợi nhuận trước thuế 5-10%); và quy tắc phân loại 4 loại ý kiến kiểm toán theo VSA 700.
• Về hồ sơ đơn vị kiểm toán: Phản ánh chi tiết lịch sử hình thành từ năm 2006, quy mô vốn điều lệ 6 tỷ đồng của FAC, mạng lưới 4 chi nhánh, 9 văn phòng đại diện và cơ cấu nhân sự gồm 10 người tại Văn phòng đại diện Thừa Thiên Huế.
• Về dữ liệu kiểm toán thực tế: Minh họa quy trình kiểm toán nợ phải thu tại một doanh nghiệp cung cấp nước (Công ty CP ABC) năm 2022 qua các bảng phân tích vòng quay nợ phải thu, bảng tổng hợp nợ phải thu và trích lập dự phòng nhóm khách hàng sử dụng nước.

Đóng góp của tác giả:

• Khóa luận làm rõ tính tương thích giữa quy trình kiểm toán mẫu do VACPA ban hành (theo Quyết định 1089/QĐ-VACPA, 368/QĐ-VACPA và 366/QĐ-VACPA) với thực tế áp dụng tại một công ty kiểm toán độc lập quy mô vừa và nhỏ.
• Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng nghiệp vụ cho FAC, nhấn mạnh vào việc khắc phục hạn chế trong thử nghiệm kiểm soát, quy trình gửi thư xác nhận công nợ và kiểm soát số dư người mua trả tiền trước.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu:

• Đề tài chỉ tập trung chuyên sâu vào một phần hành duy nhất là khoản mục nợ phải thu khách hàng, chưa bao quát mối quan hệ tương hỗ với các chu trình khác như chu trình mua hàng – thanh toán hay chu trình hàng tồn kho trong kiểm toán BCTC tổng thể.
• Nghiên cứu thực nghiệm dựa trên hồ sơ kiểm toán của một khách hàng duy nhất (Công ty CP ABC) trong một niên độ tài chính (năm 2022), đặc thù thuộc ngành cấp nước, nên các phát hiện chưa phản ánh hết tính đa dạng của các loại hình doanh nghiệp khác như thương mại, xây lắp, sản xuất phức tạp hay xuất nhập khẩu.
• Do yêu cầu bảo mật thông tin khách hàng kiểm toán, tên đơn vị và một số chi tiết số liệu nội bộ phải mã hóa, làm giảm tính trực quan của một số bằng chứng kiểm toán.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi sang kiểm toán toàn bộ chu trình bán hàng – thu tiền gắn liền với kiểm toán doanh thu thuần và thuế giá trị gia tăng đầu ra.
• Thực hiện khảo sát, so sánh quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu trên nhiều nhóm khách hàng thuộc các ngành kinh tế khác nhau để hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá rủi ro kiểm toán cho công ty kiểm toán.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kiểm toán, Kế toán tại các trường đại học: Nguồn tài liệu tham khảo chi tiết về kết cấu khóa luận tốt nghiệp thực tập tại doanh nghiệp kiểm toán; cung cấp hệ thống bảng biểu đối chiếu mục tiêu kiểm toán với thủ tục kiểm toán cụ thể, cũng như phương pháp tính toán mức trọng yếu theo chuẩn mực nghề nghiệp.
• Trợ lý kiểm toán và kiểm toán viên mới vào nghề: Tài liệu tham khảo hữu ích về trình tự xử lý giấy làm việc (GLV) theo mẫu chuẩn VACPA, kỹ thuật phân tích biến động công nợ, phương pháp chọn mẫu gửi thư xác nhận nợ theo VSA 530 và cách xử lý dự phòng nợ phải thu khó đòi theo Thông tư 48/2019/TT-BTC.
• Các phần nội dung đáng tham khảo nhất: Bảng tổng hợp thủ tục KSNB chu trình bán hàng (Chương 1); hệ thống tiêu chí định lượng mức trọng yếu và ma trận rủi ro phát hiện (Chương 1); quy trình tổ chức hồ sơ kiểm toán thường trực và hiện hành tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC (Chương 2).

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng căn cứ pháp lý nào để xác định điều kiện và tỷ lệ trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi? Tác giả căn cứ vào Điều 2 và Điều 6 của Thông tư số 48/2019/TT-BTC ngày 08/08/2019 của Bộ Tài chính. Các khoản nợ quá hạn được trích lập theo 4 mức: 30% (từ 6 tháng đến dưới 1 năm), 50% (từ 1 năm đến dưới 2 năm), 70% (từ 2 năm đến dưới 3 năm) và 100% (từ 3 năm trở lên), kèm theo yêu cầu đầy đủ về chứng từ gốc chứng minh công nợ.

2. Công ty TNHH Kiểm toán FAC áp dụng bộ chương trình kiểm toán nào cho các cuộc kiểm toán BCTC? Công ty FAC áp dụng chương trình kiểm toán theo bộ giấy làm việc do Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) ban hành tại Quyết định 1089/QĐ-VACPA ngày 01/10/2010, Quyết định 368/QĐ-VACPA ngày 23/12/2013 và hệ thống chỉ mục hồ sơ kiểm toán theo Quyết định 366/QĐ-VACPA ngày 28/12/2016.

3. Khóa luận đưa ra các tiêu chí và tỷ lệ phần trăm nào để xác định mức trọng yếu tổng thể BCTC? Mức trọng yếu tổng thể được xác định dựa trên xét đoán chuyên môn của KTV qua 4 tiêu chí: Tổng tài sản (tỷ lệ 1 – 2%), Tổng doanh thu (0.5 – 3%), Vốn chủ sở hữu (1 – 5%) và Lợi nhuận trước thuế (5 – 10%).

4. Khách hàng thực tế được khảo sát trong khóa luận có đặc điểm gì và thuộc niên độ tài chính nào? Khách hàng được khảo sát là Công ty Cổ phần ABC (tên mã hóa nhằm bảo mật thông tin), là khách hàng cũ của FAC hoạt động trong lĩnh vực cung ứng nước sạch ("khách hàng sử dụng nước"). Cuộc kiểm toán được thực hiện đối với BCTC năm 2022 và số liệu hồ sơ kiểm toán được tác giả thu thập vào năm 2023.

5. Tác giả đề xuất những giải pháp trọng tâm nào để hoàn thiện quy trình kiểm toán nợ phải thu tại FAC? Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp: (1) Tăng cường thực hiện các thủ tục kiểm soát; (2) Tăng cường thực hiện thử nghiệm kiểm soát chu trình bán hàng; (3) Rà soát và áp dụng chặt chẽ các thủ tục kiểm toán thay thế khi gửi thư xác nhận không nhận được phản hồi; (4) Kiểm tra kỹ lưỡng các nghiệp vụ người mua ứng tiền trước ghi nhận bên Có Tài khoản 131.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hoàng Thị Diệu Thanh đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kế toán nợ phải thu, dự phòng nợ khó đòi và quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và hướng dẫn của Bộ Tài chính. Công trình đã phản ánh chi tiết thực trạng áp dụng bộ chương trình kiểm toán mẫu VACPA tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC thông qua trường hợp thực tế của Công ty CP ABC niên độ 2022. Từ những phân tích khách quan về ưu điểm và tồn tại trong thực tế tác nghiệp, đề tài đã đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể giúp nâng cao chất lượng bằng chứng kiểm toán và hoàn thiện quy trình kiểm toán phần hành này tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC. Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC tại Công ty TN HH Kiểm toán FAC. Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục N ợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC tại công ty TN HH Kiểm toán FAC. Phần III: Kết luận và kiến nghị 3 PHẦ II: ỘI DU G VÀ KẾT QUẢ GHIÊ CỨU CHƯƠ G 1: CƠ SỞ LÝ LUẬ VỀ KIỂM TOÁ KHOẢ MỤC Ợ PHẢI THU KHÁCH HÀ G TRO G KIỂM TOÁ BCTC 1.

Tổng quan về kiểm toán BCTC Theo chuNn mực kiểm toán Việt N am số 200 (VSA 200): “BCTC là hệ thống báo cáo được lập theo các chuNn mực và chế độ kế toán hiện hành phản ánh các thông tin kinh tế, tài chính chủ yếu của đơn vị”. Theo thông lệ kế toán quốc tế và theo quy định của Bộ tài chính Việt N am thì BCTC bao gồm: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh BCTC. Khái niệm về kiểm toán BCTC Theo Giáo trình Kiểm toán (Tập 1) của Khoa Kế toán – Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh: “Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về những thông tin được kiểm tra nhằm xác định và báo cáo về mức độ phù hợp giữa những thông tin đó với các chuNn mực đã được thiết lập.

Quá trình kiểm toán phải được thực hiện bởi các kiểm toán viên có đủ năng lực và độc lập”. Theo Điều 5, Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 ngày 29/3/2011: “Kiểm toán BCTC là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán, chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt N am kiểm tra, đưa ra ý kiến về tính trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu của BCTC của đơn vị được kiểm toán theo quy định của chuNn mực kiểm toán.” Đối tượng trực tiếp của kiểm toán BCTC là các Bảng khai tài chính, mà quan trọng nhất là các BCTC. Định nghĩa BCTC: “Là sự trình bày một cách hệ thống về các thông tin tài chính quá khứ, bao gồm các thuyết minh có liên quan, với mục đích công bố thông tin về tình hình tài chính và các nghĩa vụ của đơn vị tại một thời điểm hoặc những thay đổi trong một thời kỳ, phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày BCTC. Các thuyết minh liên quan thông thường là phần tóm tắt các chính sách kế toán quan trọng và các thông tin diễn giải khác.

Thuật ngữ “BCTC” thường có nghĩa là một bộ BCTC (đầy đủ) theo khuôn khổ về lập và trình bày BCTC được áp dụng. N goài ra, Bảng khai tài chính còn bao gồm những bảng kê khai có tính pháp lý khác như Bảng kê khai tài sản cá nhân, Bảng kê khai tài sản đặc biệt. 4 Có thể nói rằng kiểm toán BCTC là việc KTV kiểm tra tính trung thực và hợp lý của các thông tin được trình bày trên BCTC có phù hợp với các nguyên tắc, chuNn mực kiểm toán hiện hành hay không. Bên cạnh đó, năng lực và phNm chất của KTV là rất quan trọng, KTV trong quá trình kiểm toán phải có đủ năng lực và độc lập.

Mục tiêu của kiểm toán BCTC Mục tiêu tổng quát của kiểm toán BCTC là thu thập bằng chứng kiểm toán để đưa ra kết luận trình bày trên một báo cáo kiểm toán thích hợp, làm tăng độ tin cậy của người sử dụng đối với BCTC. ChuNn mực Kiểm toán Việt N am số 200, khoản 11 chỉ ra rằng “Mục tiêu của kiểm toán BCTC là giúp cho KTV và công ty Kiểm toán đưa ra ý kiến nhận xét rằng BCTC có được lập trên cơ sở chuNn mực và chế độ kế toán hiện hành (hoặc được chấp nhận), có tuân thủ pháp luật liên quan và có phản ánh trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu hay không?”. Bên cạnh đó: “Mục tiêu kiểm toán tài chính còn giúp cho đơn vị được kiểm toán thấy rõ những tồn tại, sai sót để khắc phục nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính của đơn vị”. Ở đây, các khái niệm trung thực, hợp lý và hợp pháp được hiểu như sau: - Trung thực: là thông tin tài chính và tài liệu kế toán phải phản ánh đúng sự thật nội dung, bản chất và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh.

- Hợp lý: là thông tin tài chính và tài liệu kế toán phản ánh trung thực, cần thiết và phù hợp về không gian, thời gian và sự kiện được nhiều người thừa nhận. - Hợp pháp: là thông tin tài chính và tài liệu kế toán phản ánh đúng pháp luật, đúng chuNn mực và chế độ kế toán hiện hành (hoặc được chấp nhận). Tổng quan về khoản mục nợ phải thu khách hàng Theo Điều 18 của Thông tư 200/2014/TT-BTC: “N ợ phải thu khách hàng là các khoản nợ phải thu của DN với khách hàng về tiền bán sản phNm, hàng hóa, bất động sản đầu tư, TSCĐ, các khoản đầu tư tài chính, cung cấp dịch vụ.” Theo Điều 17, Chương 2, Thông tư 200/2014/TT-BTC: “Phải thu của khách hàng gồm các khoản phải thu mang tính chất thương mại phát sinh từ giao dịch có tính chất mua – bán, như: Phải thu về bán hàng, cung cấp dịch vụ, thanh lý, nhượng bán tài sản (TSCĐ, bất động sản đầu tư, các khoản đầu tư tài chính) giữa DN và người mua (là đơn vị độc lập với người bán, gồm cả các khoản phải thu giữa công ty mẹ và công 5 ty con, liên doanh, liên kết). Khoản phải thu này gồm cả các khoản phải thu về tiền bán hàng xuất khNu của bên giao ủy thác thông qua bên nhận ủy thác.” Khoản mục phải thu khách hàng là một trong những khoản mục quan trọng trong BCĐKT của DN.

Tài khoản này dùng để phản ánh các khoản nợ phải thu và tình hình thanh toán các khoản nợ phải thu của DN với khách hàng về tiền bán sản phNm, hàng hóa, bất động sản đầu tư, TSCĐ, cung cấp dịch vụ. Tài khoản này cũng được dùng để phản ánh các khoản phải thu của người nhận thầu XDCB với người giao thầu về khối lượng công tác XDCB đã hoàn thành…N ó thể hiện phần tài sản của DN đang bị chiếm dụng trong quá trình thanh toán. Chính vì vậy, khoản mục phải thu khách hàng có ảnh hưởng không nhỏ tới tình hình tài chính thanh toán cũng như khả năng quay vòng vốn của DN. Trong BCĐKT, khoản mục N ợ phải thu khách hàng được trình bày như sau: - Phần tài sản: được trình bày ở mục “Phải thu khách hàng” trong chỉ tiêu “Các khoản phải thu ngắn hạn” phản ánh số tiền còn phải thu của khách hàng.

- Phần nguồn vốn: được trình bày ở mục “N gười mua trả tiền trước” trong chỉ tiêu “N ợ ngắn hạn” phản ánh số tiền nhận trước hoặc phải thu lớn hơn số phải thu khách hàng. - Trên Thuyết minh BCTC: khoản mục N ợ phải thu khách hàng sẽ trình bày chi tiết những đối tượng khách hàng còn phải thu hoặc những đối tượng khách hàng trả tiền trước hoặc do tiền trả lớn hơn số phải thu. Kế toán nợ phải thu khách hàng 1. guyên tắc ghi nhận nợ phải thu khách hàng Căn cứ vào Khoản 1, Điều 18 Thông tư 200/2014/TT-BTC khi hạch toán Tài khoản 131 (Phải thu của khách hàng) cần tuân thủ những nguyên tắc sau: – Tài khoản này dùng để phản ánh các khoản nợ phải thu và tình hình thanh toán các khoản nợ phải thu của DN với khách hàng về: + Tiền bán sản phNm, hàng hóa, bất động sản đầu tư, TSCĐ.

+ Các khoản đầu tư tài chính, cung cấp dịch vụ. + Phản ánh các khoản phải thu của người nhận thầu xây dựng cơ bản với người giao thầu về khối lượng công tác thi công cơ bản đã hoàn thành. + Không phản ánh vào tài khoản này các nghiệp vụ thu tiền ngay. – Khoản phải thu của khách hàng cần được hạch toán chi tiết cho từng đối tượng, từng nội dung phải thu, theo dõi chi tiết kỳ hạn thu hồi (trên 12 tháng hay không quá 6 12 tháng kể từ thời điểm báo cáo) và ghi chép theo từng lần thanh toán.

Đối tượng phải thu là các khách hàng có quan hệ kinh tế với DN về mua sản phNm, hàng hoá, nhận cung cấp dịch vụ, kể cả TSCĐ, bất động sản đầu tư, các khoản đầu tư tài chính. – Bên giao ủy thác xuất khNu ghi nhận trong tài khoản 131 đối với các khoản phải thu từ bên nhận ủy thác xuất khNu về tiền bán hàng xuất khNu như các giao dịch bán hàng, cung cấp dịch vụ thông thường. – Trong hạch toán chi tiết tài khoản này, kế toán phải tiến hành phân loại các khoản nợ, loại nợ có thể trả đúng hạn, khoản nợ khó đòi hoặc có khả năng không thu hồi được, để có căn cứ xác định số trích lập dự phòng phải thu khó đòi hoặc có biện pháp xử lý đối với khoản nợ phải thu không đòi được. – Trong quan hệ bán sản phNm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo thoả thuận giữa DN với khách hàng, nếu sản phNm, hàng hóa, bất động sản đầu tư đã giao, dịch vụ đã cung cấp không đúng theo thỏa thuận trong hợp đồng kinh tế thì người mua có thể yêu cầu DN giảm giá hàng bán hoặc trả lại số hàng đã giao.

– DN phải theo dõi chi tiết các khoản nợ phải thu của khách hàng theo từng loại nguyên tệ. Đối với các khoản phải thu bằng ngoại tệ thì thực hiện theo nguyên tắc: + Khi phát sinh các khoản nợ phải thu của khách hàng (bên N ợ tài khoản 131), kế toán phải quy đổi ra Đồng Việt N am theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh (là tỷ giá mua của ngân hàng thương mại nơi chỉ định khách hàng thanh toán). Riêng trường hợp nhận trước của người mua, khi đủ điều kiện ghi nhận doanh thu thì bên N ợ tài khoản 131 áp dụng tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh đối với số tiền đã nhận trước; + Khi thu hồi nợ phải thu của khách hàng (bên Có tài khoản 131) kế toán phải quy đổi ra Đồng Việt N am theo tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh cho từng đối tượng khách nợ (Trường hợp khách nợ có nhiều giao dịch thì tỷ giá thực tế đích danh được xác định là tỷ giá bình quân gia quyền di động các giao dịch của khách nợ đó).