Công tác kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội – Chi nhánh Huế - Phòng giao dịch Nam Trường Tiền

Khóa luận kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay cá nhân tại MB Bank PGD Nam Trường Tiền Huế

• Tác giả: Ngô Thị Anh Thư
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Hồng Quyên
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Công tác kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội – Chi nhánh Huế - Phòng giao dịch Nam Trường Tiền
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiểm soát nội bộ cho vay khách hàng cá nhân MB Bank

Kiểm soát nội bộ trong hoạt động cho vay khách hàng cá nhân giữ vai trò huyết mạch tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội. Hệ thống này bao gồm các quy định, chính sách và quy trình kiểm tra toàn diện. Mục tiêu cơ bản là bảo đảm tính tuân thủ pháp luật, phòng ngừa rủi ro tín dụng và bảo toàn vốn kinh doanh. Hoạt động tín dụng bán lẻ tại Phòng giao dịch Nam Trường Tiền có khối lượng giao dịch lớn. Đối tượng vay vốn rất đa dạng, bao gồm vay mua nhà, mua ô tô, tiêu dùng và kinh doanh hộ cá thể. Do đó, ngân hàng đòi hỏi một cơ chế kiểm soát chặt chẽ và nhất quán. Kiểm soát nội bộ giúp đơn vị phát hiện sớm các dấu hiệu gian lận hồ sơ. Hệ thống giám sát ngăn chặn kịp thời những hành vi cố ý làm trái quy trình. Ban lãnh đạo MB Bank luôn coi trọng việc xây dựng môi trường văn hóa tuân thủ nghiêm ngặt. Mỗi cán bộ tín dụng đều phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ được thụ lý. Cơ chế này bảo vệ sự phát triển an toàn, lành mạnh của chi nhánh trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

1.1. Khái niệm và mục tiêu kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng cá nhân

Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng cá nhân là tổng thể các chính sách do hội đồng quản trị và ban điều hành ban hành. Hệ thống này vận hành liên tục ở mọi cấp độ nhân sự trong ngân hàng. Mục tiêu thứ nhất là bảo đảm tính chuẩn xác và kịp thời của số liệu tài chính. Mục tiêu thứ hai là bảo vệ tài sản của ngân hàng trước nguy cơ thất thoát và nợ xấu. Mục tiêu thứ ba là duy trì sự tuân thủ tuyệt đối đối với các thông tư của Ngân hàng Nhà nước. Kiểm soát tốt giúp ngân hàng tối ưu hóa quy trình phê duyệt vốn. Điều này vừa nâng cao chất lượng danh mục cho vay, vừa duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng bền vững.

1.2. Đặc thù và vai trò cho vay khách hàng cá nhân tại Nam Trường Tiền

Phòng giao dịch Nam Trường Tiền là đơn vị trực thuộc MB Bank Chi nhánh Huế. Đơn vị tập trung mạnh vào phân khúc khách hàng bán lẻ tại địa phương. Các sản phẩm tín dụng nổi bật gồm cho vay mua ô tô, mua nhà ở, kinh doanh nhỏ và vay tiêu dùng tín chấp. Mỗi sản phẩm có kỳ hạn, phương thức giải ngân và mức độ rủi ro khác nhau. Đặc thù khoản vay cá nhân là số lượng hồ sơ lớn nhưng giá trị từng khoản vay tương đối nhỏ. Nguồn thu nhập trả nợ của khách hàng chịu ảnh hưởng nhiều từ biến động kinh tế địa phương. Vì vậy, công tác kiểm soát nội bộ là tấm lá chắn quan trọng. Hệ thống giúp phòng giao dịch kiểm soát nợ xấu và giữ vững tăng trưởng lợi nhuận qua từng năm.

II. Phân tích kiểm soát nội bộ cho vay khách hàng cá nhân tại MB Bank

Trong giai đoạn 2022-2024, MB Bank Nam Trường Tiền ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ về lợi nhuận và dư nợ. Lợi nhuận năm 2023 đạt hơn 9,9 tỷ đồng, tăng 30% so với năm 2022. Đến năm 2024, chỉ số này tiếp tục chạm mốc gần 12,2 tỷ đồng. Thành quả trên phản ánh nỗ lực mở rộng tín dụng bán lẻ đi đôi với kiểm soát chi phí. Các khâu nhận hồ sơ, thẩm định khách hàng và định giá tài sản được phân công rõ ràng. Dù vậy, thực tế triển khai vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn kỹ thuật. Áp lực tăng trưởng tín dụng đôi khi khiến quy trình kiểm tra thực địa bị rút ngắn. Việc xác minh nguồn thu nhập từ kinh doanh tự do của khách hàng cá nhân còn gặp trở ngại. Cán bộ thẩm định chủ yếu dựa vào chứng từ sao kê tài khoản ngân hàng. Các khoản thu nhập tiền mặt chưa có cơ chế đối soát độc lập và minh bạch. Công tác kiểm tra sau giải ngân đôi lúc chỉ mang tính hình thức trên văn bản. Những kẽ hở này tiềm ẩn nguy cơ nợ quá hạn khi thị trường bất động sản và tiêu dùng biến động.

2.1. Kết quả thực thi kiểm soát tín dụng tại PGD Nam Trường Tiền

Phòng giao dịch Nam Trường Tiền đã thiết lập quy trình kiểm soát đa tầng. Từng hồ sơ vay vốn đều qua khâu thẩm định của chuyên viên quan hệ khách hàng. Sau đó, bộ phận quản lý rủi ro tái thẩm định độc lập. Giám đốc phòng giao dịch thực hiện phê duyệt theo đúng thẩm quyền hạn mức. Nhờ phân cấp minh bạch, tỷ lệ giải ngân đúng tiến độ đạt mức cao. Doanh thu hoạt động tín dụng duy trì đà tăng trưởng ổn định qua các năm 2022, 2023 và 2024. Đơn vị đã ứng dụng công nghệ trong việc tra cứu lịch sử tín dụng CIC. Việc chuyển đổi số giúp giảm bớt sai sót cơ học và ngăn ngừa nợ xấu phát sinh.

2.2. Những tồn tại và kẽ hở trong giám sát khoản vay cá nhân

Hạn chế lớn nhất nằm ở khâu định giá tài sản bảo đảm là bất động sản. Thị trường nhà đất tại địa phương có nhiều biến động khó lường. Công tác thẩm định đôi khi chưa bám sát giá trị giao dịch thực tế. Ngoài ra, việc giám sát sau giải ngân gặp trở ngại lớn do thiếu nhân lực. Cán bộ tín dụng vừa tìm kiếm khách hàng mới, vừa phải quản lý các khoản vay cũ. Khối lượng công việc quá tải khiến việc kiểm tra mục đích sử dụng vốn bị buông lỏng. Nhiều khách hàng sử dụng tiền vay sai mục đích ban đầu mà ngân hàng không kịp phát hiện. Sự phối hợp giữa kiểm soát nội bộ và kinh doanh đôi khi còn thiếu nhịp nhàng.

III. Giải pháp kiểm soát nội bộ cho vay khách hàng cá nhân tại MB Bank

Nhằm nâng cao hiệu lực kiểm soát nội bộ, MB Bank Nam Trường Tiền cần triển khai các giải pháp toàn diện. Thứ nhất, ngân hàng phải chuẩn hóa lại bộ tiêu chuẩn xếp hạng tín dụng nội bộ dành cho cá nhân. Dữ liệu tài chính và phi tài chính cần được thu thập từ nhiều nguồn độc lập. Thứ hai, ban giám đốc cần áp dụng nguyên tắc phân quyền kép trong khâu phê duyệt khoản vay. Việc tách bạch quyền hạn giúp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lạm quyền hoặc thỏa thuận ngầm. Thứ ba, ngân hàng cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác giám sát dòng tiền. Hệ thống ngân hàng lõi phải tự động cảnh báo khi khách hàng có dấu hiệu chậm trả lãi. Thứ tư, chi nhánh cần thường xuyên đào tạo nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhân viên. Văn hóa trung thực là nền tảng cốt lõi của hoạt động ngân hàng. Cuối cùng, bộ phận kiểm soát độc lập phải tăng cường tần suất kiểm tra đột xuất hồ sơ tín dụng. Mọi sai phạm phát sinh đều phải được xử lý nghiêm minh theo đúng quy chế nội bộ.

3.1. Đổi mới quy trình thẩm định giá và quản lý tài sản bảo đảm

MB Bank Nam Trường Tiền cần siết chặt phương pháp định giá bất động sản thế chấp. Ngân hàng nên thuê các đơn vị thẩm định giá độc lập đối với các khoản vay giá trị lớn. Đối với các khoản vay nhỏ, cán bộ thẩm định phải khảo sát kỹ giá giao dịch thực tế tại khu vực lân cận. Hạn mức cho vay trên giá trị tài sản cần được duy trì ở mức an toàn, dưới ngưỡng 70%. Hồ sơ pháp lý của tài sản thế chấp phải được kiểm tra tính hợp pháp tuyệt đối tại cơ quan đăng ký đất đai. Việc lưu trữ và quản lý hồ sơ gốc phải tuân thủ nghiêm ngặt quy chế bảo mật.

3.2. Chuẩn hóa kiểm soát sau giải ngân và ứng dụng công nghệ số

Kiểm tra sau giải ngân là công đoạn then chốt để ngăn ngừa nợ xấu phát sinh. Ngân hàng cần ban hành lịch kiểm tra thực địa định kỳ ba mươi ngày sau khi khách hàng nhận tiền. Cán bộ tín dụng phải thu thập đầy đủ hóa đơn, chứng từ chứng minh mục đích sử dụng vốn hợp pháp. Đồng thời, MB Bank cần tích hợp công nghệ số vào hệ thống giám sát tín dụng bán lẻ. Phần mềm tự động theo dõi biến động số dư tài khoản của người vay. Khi phát hiện các giao dịch bất thường, hệ thống sẽ kích hoạt cảnh báo rủi ro ngay lập tức. Giải pháp công nghệ giúp tối ưu hóa nguồn lực kiểm soát tại phòng giao dịch.

IV. Kết luận về kiểm soát nội bộ cho vay khách hàng cá nhân MB Bank

Kiểm soát nội bộ là chìa khóa duy trì vị thế cạnh tranh của MB Bank Nam Trường Tiền. Hệ thống kiểm soát vững chắc giúp cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng quy mô và kiểm soát nợ xấu. Kết quả kinh doanh khả quan giai đoạn 2022-2024 minh chứng cho tính đúng đắn của chiến lược này. Khi rủi ro được nhận diện và kiểm soát sớm, chi phí trích lập dự phòng rủi ro tín dụng sẽ giảm mạnh. Điều này đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng lợi nhuận ròng của ngân hàng. Ngoài ra, việc thực thi kiểm soát minh bạch tạo dựng niềm tin vững chắc cho khách hàng và đối tác. Chi nhánh cần duy trì tính kỷ luật và sự độc lập của bộ phận kiểm soát trong mọi tình huống. Không thể đánh đổi sự an toàn của hệ thống tín dụng lấy chỉ tiêu doanh số ngắn hạn. Việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đòi hỏi sự cam kết kiên định từ ban giám đốc đến từng nhân viên. Đây là nền tảng cốt lõi giúp MB Bank phát triển bền vững tại thị trường miền Trung.

4.1. Khẳng định giá trị thực tiễn đối với PGD Nam Trường Tiền

Mô hình kiểm soát nội bộ chặt chẽ mang lại chuyển biến tích cực cho PGD Nam Trường Tiền. Quy trình thẩm định chuẩn mực giúp giảm thiểu sai sót tác nghiệp của giao dịch viên và cán bộ tín dụng. Nhờ kiểm soát tốt rủi ro, nợ xấu tại đơn vị luôn ở mức thấp hơn mức bình quân toàn chi nhánh. Hiệu quả kinh doanh tăng rõ rệt với mức lợi nhuận vượt mốc 12,1 tỷ đồng vào năm 2024. Sự an toàn về vốn củng cố vững chắc uy tín thương hiệu của MB Bank trên địa bàn thành phố Huế. Đơn vị thu hút thêm nhiều khách hàng cá nhân có tiềm lực tài chính lành mạnh và ổn định.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình kiểm soát cho toàn hệ thống

Thực tiễn từ MB Bank Nam Trường Tiền cung cấp nhiều bài học quý báu cho toàn hệ thống. Ngân hàng bán lẻ hiện đại không thể dựa vào phương pháp kiểm soát thủ công truyền thống. Việc số hóa toàn bộ hồ sơ và tự động hóa cảnh báo nợ xấu là xu hướng tất yếu. Các phòng giao dịch khác cần áp dụng nguyên tắc kiểm soát độc lập giữa kinh doanh và thẩm định rủi ro. Đồng thời, ban điều hành cần hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả công việc gắn liền với chất lượng tín dụng. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và đạo đức nghề nghiệp là chìa khóa bảo vệ an toàn hệ thống ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của nền kinh tế và xu thế hội nhập quốc tế đã thúc đẩy nhu cầu đời sống, tiêu dùng của người dân tại Việt Nam ngày càng đa dạng. Cùng với sự mở rộng về quy mô hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại, thị trường cho vay khách hàng cá nhân trở nên sôi nổi và năng động. Hoạt động cho vay giữ vai trò quan trọng, quyết định trực tiếp đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao nhất, chủ yếu phát sinh từ việc người vay không hoàn thành nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi theo hợp đồng tín dụng do các nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan. Tổn thất tín dụng không chỉ làm suy giảm lợi nhuận, thất thoát tài sản mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của ngân hàng. Do đó, thiết lập công tác kiểm soát nội bộ (KSNB) chặt chẽ nhằm phòng ngừa và ngăn chặn rủi ro là yêu cầu tất yếu trong quản trị ngân hàng.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội (MB Bank) sau hơn 16 năm phát triển đã mở rộng mạng lưới giao dịch trên toàn quốc. Trong đó, Chi nhánh Huế – Phòng Giao dịch (PGD) Nam Trường Tiền là đơn vị trực thuộc, thực hiện định hướng đẩy mạnh hoạt động cho vay và huy động vốn. Mặc dù phòng giao dịch đã duy trì được tỷ lệ nợ xấu và nợ quá hạn trong giới hạn cho phép, hoạt động kiểm soát nội bộ đối với mảng cho vay khách hàng cá nhân tại đây vẫn bộc lộ một số khó khăn và hạn chế trong khâu thẩm định, giám sát dòng vốn sau vay. Việc đánh giá thực trạng và tìm kiếm giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ tại đơn vị là lý do tác giả lựa chọn đề tài này.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Phân tích, nghiên cứu thực trạng công tác kiểm soát nội bộ trong hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Huế – Phòng Giao dịch Nam Trường Tiền; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát nội bộ tại đơn vị.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về ngân hàng thương mại và kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân.
   • Phản ánh, phân tích thực trạng công tác kiểm soát nội bộ quy trình cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Huế – PGD Nam Trường Tiền qua các giai đoạn trước, trong và sau khi cấp tín dụng.
   • Đánh giá những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân trong công tác kiểm soát nội bộ tại đơn vị; xây dựng hệ thống giải pháp và định hướng hoàn thiện trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác kiểm soát nội bộ trong hoạt động cho vay khách hàng cá nhân trên thực tế tại Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Huế – Phòng Giao dịch Nam Trường Tiền.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Huế – Phòng Giao dịch Nam Trường Tiền (số 11 Lý Thường Kiệt, phường Thuận Hóa, thành phố Huế).
• Phạm vi thời gian: Số liệu kế toán, tài chính và hồ sơ kiểm soát nghiệp vụ được thu thập và phân tích trong giai đoạn 3 năm, từ năm 2022 đến năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống nền tảng lý luận dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, quy định của ngành ngân hàng và các khuôn khổ quản trị chuẩn mực:

• Khái niệm ngân hàng thương mại và hoạt động cấp tín dụng được trích dẫn theo khoản 23 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 (Luật số 32/2024/QH15) và Thông tư số 09/2024/TT-NHNN. Các chức năng cơ bản của ngân hàng thương mại gồm: trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và tạo tiền.
• Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân và đặc điểm khoản vay (quy mô nhỏ lẻ, số lượng lớn, chi phí quản lý cao, rủi ro thông tin bất cân xứng) dựa trên quan điểm học thuật của Hồ Diệu (2003) và Nguyễn Đăng Dờn (2010). Phân loại hình thức cho vay theo thời hạn (ngắn hạn, trung dài hạn), theo mục đích (cư trú, phi cư trú), theo phương thức hoàn trả (trả góp, trả một lần, tuần hoàn), mức độ tín nhiệm (có bảo đảm, không bảo đảm) và phương thức giải ngân (từng lần, hạn mức, thấu chi theo Thông tư số 29/2016/TT-NHNN, luân chuyển, hợp vốn, dự án đầu tư).
• Khái niệm và nhiệm vụ của hệ thống kiểm soát nội bộ căn cứ theo Thông tư số 38/2025/TT-NHNN (Điều 11), Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 400 (VSA 400), quan điểm của Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC) và Văn bản hợp nhất số 20/VBHN-NHNN năm 2024.
• Khung kiểm soát nội bộ COSO (2013) với 5 bộ phận cấu thành và 17 nguyên tắc: Môi trường kiểm soát (5 nguyên tắc), Đánh giá rủi ro (4 nguyên tắc), Hoạt động kiểm soát (3 nguyên tắc), Thông tin và truyền thông (3 nguyên tắc), Hệ thống giám sát và thẩm định (2 nguyên tắc).
• Các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân được phân loại theo nghiên cứu của Nguyễn Minh Kiều (2005), gồm: môi trường vĩ mô (kinh tế, pháp lý, chính trị - xã hội, công nghệ, tự nhiên), môi trường vi mô (đối thủ cạnh tranh, nhà cung cấp vốn), yếu tố từ khách hàng (sự hợp tác, lịch sử quan hệ, năng lực quản lý vốn) và yếu tố nội bộ ngân hàng (văn hóa cho vay, trình độ cán bộ tín dụng, chính sách tín dụng, cơ cấu tổ chức).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Phương pháp quan sát: Lên kế hoạch quan sát thực tế môi trường làm việc, thao tác tác nghiệp của cán bộ tín dụng và kiểm soát viên; tìm hiểu quy trình xử lý hồ sơ cho vay khách hàng cá nhân tại đơn vị.
  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, tổng hợp báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, các quy chế nội bộ, chứng từ liên quan đến hoạt động cho vay tiêu dùng giai đoạn 2022–2024.
  • Phương pháp tổng hợp: Hệ thống hóa thông tin, phân loại các nhóm chỉ tiêu tài chính và văn bản pháp lý phục vụ phân tích.
• Phương pháp phân tích số liệu:
  • Phương pháp so sánh số tuyệt đối: Xác định mức độ tăng, giảm cụ thể về quy mô tài sản, nguồn vốn, doanh thu, chi phí, lợi nhuận giữa các năm 2023/2022 và 2024/2023.
  • Phương pháp so sánh số tương đối: Tính toán tốc độ tăng trưởng (%) và tỷ trọng cơ cấu của các chỉ tiêu tài chính.
  • Phương pháp phân tích, tổng hợp: Kết hợp kiến thức lý luận với số liệu thực tế để đánh giá toàn diện công tác kiểm soát nội bộ theo ba giai đoạn: kiểm soát trước cho vay, kiểm soát trong cho vay và kiểm soát sau cho vay.

Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp từ bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và báo cáo tín dụng nội bộ giai đoạn 2022–2024 được cung cấp bởi Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Huế – PGD Nam Trường Tiền.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và công tác KSNB đối với hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại

Nội dung chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận căn bản về ngân hàng thương mại và kiểm soát nội bộ. Tác giả làm rõ ba chức năng then chốt của NHTM gồm trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và tạo tiền; trong đó chức năng trung gian tín dụng đóng vai trò điều hòa vốn từ nơi tạm thời nhàn rỗi đến nơi có nhu cầu sản xuất, tiêu dùng. Đối với hoạt động cho vay khách hàng cá nhân, chương này chỉ ra các đặc trưng riêng biệt: khách hàng là cá nhân/hộ gia đình, mục đích vay đa dạng gắn liền với vòng đời và thu nhập, quy mô từng khoản vay nhỏ nhưng số lượng món vay lớn, mức độ rủi ro tín dụng cao do thông tin tài chính thường thiếu chuẩn hóa, dẫn đến chi phí quản lý và giám sát tương đối tốn kém.

Về kiểm soát nội bộ, chương luận giải sự cần thiết của KSNB theo khung COSO (2013) và Thông tư 38/2025/TT-NHNN, nhấn mạnh 3 nhóm mục tiêu: mục tiêu hoạt động, mục tiêu báo cáo và mục tiêu tuân thủ. Hệ thống KSNB được vận hành dựa trên 5 bộ phận cấu thành với 17 nguyên tắc chi phối. Quy trình kiểm soát nội bộ nghiệp vụ cho vay cá nhân được chuẩn hóa thành ba mắt xích:

1. Kiểm soát trước cho vay: Kiểm tra tính pháp lý, tính đầy đủ của hồ sơ; thẩm định khả năng tài chính, phương án sử dụng vốn và tài sản bảo đảm; phê duyệt theo thẩm quyền.
2. Kiểm soát trong cho vay: Kiểm tra việc hoàn thiện hợp đồng tín dụng, kiểm soát điều kiện giải ngân, đối chiếu chứng từ và ghi nhận chính xác trên hệ thống Core Banking.
3. Kiểm soát sau cho vay: Kiểm tra mục đích sử dụng vốn thực tế, theo dõi định kỳ tình hình tài chính của khách hàng, phân loại nợ và áp dụng biện pháp xử lý nợ quá hạn.

Chương 2: Thực trạng công tác kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội - Chi nhánh Huế - Phòng Giao dịch Nam Trường Tiền

Chương 2 trình bày tổng quan về MB Bank (thành lập ngày 04/11/1994 với vốn điều lệ 500 tỷ đồng và 25 nhân sự ban đầu; trụ sở chính tại số 18 Lê Văn Lương, Cầu Giấy, Hà Nội; mã chứng khoán MBB) và PGD Nam Trường Tiền (thành lập năm 2007, hiện đặt tại số 11 Lý Thường Kiệt, Huế, trực thuộc MB Chi nhánh Huế). Cơ cấu tổ chức của phòng giao dịch gồm: Giám đốc, Kiểm soát viên, Phòng Ngân quỹ, Bộ phận Cho vay, Giao dịch viên và Chuyên viên tư vấn.

Thực trạng tài chính và kinh doanh của PGD Nam Trường Tiền trong giai đoạn 2022–2024 được phản ánh qua các bảng tổng hợp sau:

Bảng 2.1: Tình hình tài sản và nguồn vốn của PGD Nam Trường Tiền giai đoạn 2022–2024
(Đơn vị tính: Triệu đồng)

Chỉ tiêu	Năm 2022	Năm 2023	Năm 2024	So sánh 2023/2022 (+/-)	So sánh 2023/2022 (%)	So sánh 2024/2023 (+/-)	So sánh 2024/2023 (%)
I. TÀI SẢN
Cho vay khách hàng	195.469,00	201.233,04	206.257,99	5.864,04	3,00	5.024,95	2,48
Tài sản cố định	219,85	220,39	222,63	0,54	0,25	2,24	1,02
Tài sản khác	492.361,81	521.793,11	561.178,53	29.431,30	5,98	39.385,42	7,55
Tổng tài sản	687.381,64	722.677,52	767.659,15	35.295,88	5,13	44.981,63	6,14
II. NGUỒN VỐN
Vốn huy động	671.025,96	706.029,41	747.955,37	35.003,45	5,21	41.925,96	5,94
Tài sản nợ khác	7.334,46	7.024,07	7.310,43	-310,39	-4,23	286,36	4,08
Vốn và các quỹ	9.326,30	9.929,12	12.098,44	602,82	6,46	2.169,32	21,85
Tổng nguồn vốn	687.381,64	722.677,52	767.659,15	35.295,88	5,13	44.981,63	6,14

Bảng 2.2: Kết quả hoạt động kinh doanh của PGD Nam Trường Tiền giai đoạn 2022–2024
(Đơn vị tính: Triệu đồng)

Chỉ tiêu	Năm 2022	Năm 2023	Năm 2024	So sánh 2023/2022 (+/-)	So sánh 2023/2022 (%)	So sánh 2024/2023 (+/-)	So sánh 2024/2023 (%)
I. Tổng doanh thu	16.547,60	18.706,49	21.150,32	2.158,89	13,0	2.443,83	13,1
- Thu lãi	13.153,53	15.333,80	15.548,65	2.180,27	16,6	214,85	1,4
- Thu ngoài lãi	3.394,07	3.372,69	5.601,67	-21,38	-0,6	2.228,98	66,1
II. Tổng chi phí	8.899,41	8.764,10	8.951,91	-135,31	-1,5	187,81	2,1
- Chi phí dự phòng	3.196,61	3.215,66	4.064,02	19,05	0,6	848,36	26,4
- Chi hoạt động	4.777,34	4.678,26	3.905,68	-99,08	-2,1	-772,58	-16,5
- Chi quản lý	925,46	870,18	982,21	-55,28	-6,0	112,03	12,9
III. Lợi nhuận trước thuế	7.648,19	9.942,39	12.198,41	2.294,20	30,0	2.256,02	22,7

Về thực trạng công tác kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại PGD Nam Trường Tiền:

• Môi trường kiểm soát và nhận diện rủi ro: Phòng giao dịch phân định rõ quyền hạn giữa các bộ phận kinh doanh và kiểm soát. Cán bộ tín dụng thực hiện tra cứu lịch sử quan hệ tín dụng qua hệ thống CIC, đối chiếu căn cước công dân (CCCD) và xác minh tính pháp lý của tài sản bảo đảm (giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà đất, phương tiện vận tải).
• Thực hiện kiểm soát nghiệp vụ:
  • Khâu trước cho vay: Kiểm tra hồ sơ pháp lý, đánh giá nguồn thu nhập thực tế của khách hàng, thẩm định giá trị tài sản bảo đảm và phân định cấp phê duyệt tín dụng theo định mức quy định.
  • Khâu trong cho vay: Cán bộ kiểm soát rà soát hợp đồng tín dụng, kiểm tra các điều kiện tiên quyết trước khi giải ngân, đối chiếu chứng từ thanh toán và thực hiện hạch toán trên hệ thống phần mềm ngân hàng lõi Core Banking T24 (phiên bản nâng cấp Core T24 R10).
  • Khâu sau cho vay: Kiểm tra mục đích sử dụng tiền vay định kỳ hoặc đột xuất, theo dõi lịch thanh toán nợ gốc và lãi, thực hiện nhắc nợ tự động và phân loại nhóm nợ để trích lập dự phòng.

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ đối với hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội - Chi nhánh Huế - Phòng Giao dịch Nam Trường Tiền

Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả chỉ ra các ưu điểm và tồn tại trong công tác KSNB của đơn vị:

• Kết quả đạt được: Quy trình cho vay khách hàng cá nhân được văn bản hóa rõ ràng; việc phân tách trách nhiệm giữa bộ phận lập hồ sơ và kiểm soát viên được duy trì; tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát an toàn; ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin trong đối soát giao dịch hàng ngày.
• Hạn chế và nguyên nhân: Công tác kiểm soát sau giải ngân còn chưa đồng đều do khối lượng hồ sơ cá nhân lớn, nhân sự mỏng; việc kiểm tra thực tế mục đích sử dụng vốn vay tiêu dùng nhỏ lẻ còn mang tính hình thức; thông tin tài chính của khách hàng cá nhân khó xác minh triệt để do thiếu dữ liệu liên thông ngoài ngành.

Chương 3 xây dựng các giải pháp hoàn thiện công tác KSNB tại PGD Nam Trường Tiền:

1. Hoàn thiện công tác kiểm soát trước cho vay: Nâng cao chất lượng thu thập và xác minh thông tin khách hàng, đa dạng hóa nguồn thẩm định thu nhập, siết chặt quy trình định giá tài sản bảo đảm độc lập.
2. Tăng cường kiểm soát trong quá trình giải ngân: Rà soát chặt chẽ điều kiện giải ngân đối với các khoản vay chuyển khoản thanh toán cho bên thứ ba, bảo đảm chứng từ giải ngân trùng khớp với mục đích đã cam kết trên hợp đồng tín dụng.
3. Chấn chỉnh công tác kiểm soát sau cho vay: Tăng cường tần suất kiểm tra thực địa việc sử dụng vốn sau 30 ngày kể từ thời điểm giải ngân; theo dõi sát sao các dấu hiệu cảnh báo sớm từ biến động số dư tài khoản thanh toán; chủ động phân loại nợ và đôn đốc thu hồi nợ đến hạn.
4. Nâng cao năng lực và chuẩn mực đạo đức của đội ngũ cán bộ: Đào tạo định kỳ về kỹ năng phát hiện gian lận chứng từ, cập nhật quy chế pháp luật mới và tăng cường tính độc lập của bộ phận kiểm soát nội bộ tại chi nhánh.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra các kết quả cụ thể về tình hình tài chính và thực trạng kiểm soát nội bộ tại đơn vị:

• Về quy mô tài sản và nguồn vốn: Tổng tài sản của PGD Nam Trường Tiền tăng trưởng đều đặn qua các năm, từ 687.381,64 triệu đồng (2022) lên 722.677,52 triệu đồng (2023, tăng 5,13%) và đạt 767.659,15 triệu đồng (2024, tăng 6,14%). Dư nợ cho vay khách hàng duy trì xu hướng tăng thận trọng từ 195.469,00 triệu đồng (2022) lên 201.233,04 triệu đồng (2023) và đạt 206.257,99 triệu đồng (2024). Vốn huy động chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng nguồn vốn, đạt 747.955,37 triệu đồng vào năm 2024 (tăng 5,94% so với năm 2023). Vốn và các quỹ tăng trưởng mạnh 21,85% trong năm 2024, đạt 12.098,44 triệu đồng, tạo bộ đệm vốn an toàn cho phòng giao dịch.
• Về kết quả kinh doanh: Tổng doanh thu tăng từ 16.547,60 triệu đồng (2022) lên 18.706,49 triệu đồng (2023) và đạt 21.150,32 triệu đồng (2024). Thu lãi luôn chiếm tỷ trọng chi phối (79,5% năm 2022 và 73,5% năm 2024), trong khi thu ngoài lãi tăng mạnh 66,1% trong năm 2024, đạt 5.601,67 triệu đồng. Lợi nhuận trước thuế tăng liên tục từ 7.648,19 triệu đồng (2022) lên 9.942,39 triệu đồng (2023, tăng 30,0%) và đạt 12.198,41 triệu đồng (2024, tăng 22,7%). Chi phí dự phòng rủi ro tăng từ 3.215,66 triệu đồng (2023) lên 4.064,02 triệu đồng (2024, tăng 26,4%), thể hiện quan điểm trích lập thận trọng trước rủi ro nợ xấu tiềm ẩn.
• Đóng góp của tác giả: Đề tài đã hệ thống hóa quy trình kiểm soát nội bộ nghiệp vụ cho vay khách hàng cá nhân tại một phòng giao dịch cụ thể; phản ánh bức tranh tài chính trung thực giai đoạn 2022–2024; phân tích cụ thể các rủi ro phát sinh trong từng giai đoạn thẩm định, giải ngân, quản lý nợ; đồng thời đề xuất nhóm giải pháp kỹ thuật và tổ chức nhân sự có tính ứng dụng trực tiếp cho PGD Nam Trường Tiền.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu thực tế:

• Hạn chế về phạm vi không gian và đối tượng: Đề tài chỉ tập trung khảo sát hoạt động kiểm soát nội bộ đối với mảng cho vay khách hàng cá nhân tại một đơn vị cơ sở là PGD Nam Trường Tiền (thuộc MB Chi nhánh Huế). Do đó, các kết luận chưa phản ánh toàn diện hoạt động KSNB đối với khách hàng doanh nghiệp hoặc toàn bộ hệ thống MB Bank.
• Hạn chế về nguồn dữ liệu: Số liệu khảo sát dừng lại ở giai đoạn 2022–2024; một số thông tin chi tiết về từng hợp đồng nợ xấu và quy trình kiểm tra chuyên sâu chưa được phân tích sâu do tính chất bảo mật thông tin nội bộ của ngân hàng thương mại.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát trên phạm vi toàn chi nhánh hoặc so sánh hiệu quả kiểm soát nội bộ cho vay cá nhân giữa MB Bank với các ngân hàng thương mại cổ phần khác trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế; đồng thời nghiên cứu sâu hơn về tác động của các công cụ thẩm định tự động và chấm điểm tín dụng số đối với hiệu quả KSNB.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn hữu ích:

• Đối với sinh viên và người nghiên cứu: Là tài liệu tham khảo thực tế cho sinh viên các ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính – Ngân hàng khi thực hiện khóa luận tốt nghiệp về đề tài kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro tín dụng tại các tổ chức tín dụng. Khóa luận cung cấp phương pháp tiếp cận kết hợp giữa khung lý thuyết chuẩn mực (COSO 2013, Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam 400) và quy định pháp luật thực tế của Ngân hàng Nhà nước.
• Đối với cán bộ ngân hàng: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về việc tổ chức phân công, kiểm soát chéo và các điểm nghẽn nghiệp vụ trong quy trình thẩm định, giải ngân, giám sát nợ khách hàng cá nhân; gợi mở giải pháp khắc phục tình trạng kiểm tra sau vay hình thức tại các phòng giao dịch ngân hàng bán lẻ.
• Phần đáng tham khảo nhất: Bảng phân tích chi tiết dữ liệu tài chính (Bảng 2.1 và Bảng 2.2), hệ thống quy chuẩn KSNB theo ba giai đoạn tác nghiệp và cấu trúc phân tích 5 thành phần kiểm soát nội bộ tại chi nhánh ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý tại PGD Nam Trường Tiền được thiết lập như thế nào?
Theo sơ đồ cơ cấu tổ chức, bộ máy tại PGD Nam Trường Tiền gồm có Giám đốc (phụ trách điều hành chung), Kiểm soát viên (chịu trách nhiệm giám sát, kiểm soát việc tuân thủ quy định), Phòng Ngân quỹ (quản lý tiền mặt, chứng từ thanh toán), Bộ phận Cho vay (tìm kiếm khách hàng, lập hồ sơ vay), Giao dịch viên (hạch toán kế toán nghiệp vụ) và Chuyên viên tư vấn (hỗ trợ sản phẩm dịch vụ).

2. Tổng tài sản và lợi nhuận trước thuế của PGD Nam Trường Tiền biến động ra sao trong giai đoạn 2022–2024?
Tổng tài sản tăng từ 687.381,64 triệu đồng (năm 2022) lên 722.677,52 triệu đồng (năm 2023, tăng 5,13%) và đạt 767.659,15 triệu đồng (năm 2024, tăng 6,14%). Lợi nhuận trước thuế tăng trưởng từ 7.648,19 triệu đồng (năm 2022) lên 9.942,39 triệu đồng (năm 2023, tăng 30,0%) và tiếp tục đạt 12.198,41 triệu đồng (năm 2024, tăng 22,7%).

3. Tác giả vận dụng các văn bản pháp luật và khung lý thuyết nào để phân tích hệ thống kiểm soát nội bộ?
Khóa luận sử dụng các căn cứ pháp lý và học thuật gồm: Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 (Luật số 32/2024/QH15), Thông tư số 09/2024/TT-NHNN, Thông tư số 38/2025/TT-NHNN, Văn bản hợp nhất số 20/VBHN-NHNN năm 2024, Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 400 (VSA 400), khuôn khổ kiểm soát nội bộ COSO (2013) với 5 bộ phận và 17 nguyên tắc, cùng các nghiên cứu của Hồ Diệu (2003), Nguyễn Đăng Dờn (2010) và Nguyễn Minh Kiều (2005).

4. Quy trình kiểm soát nội bộ cho vay khách hàng cá nhân tại đơn vị được chia thành những giai đoạn nào?
Quy trình được tổ chức thành ba giai đoạn xuyên suốt: kiểm soát trước cho vay (thẩm định pháp lý, kiểm tra CCCD, tra cứu CIC, thẩm định tài sản bảo đảm và phê duyệt tín dụng); kiểm soát trong cho vay (so soát điều kiện hợp đồng, kiểm tra chứng từ giải ngân, ghi nhận trên hệ thống Core Banking T24); và kiểm soát sau cho vay (kiểm tra mục đích sử dụng vốn, theo dõi thu hồi gốc lãi, xếp loại nợ và trích lập dự phòng).

5. Chi phí dự phòng rủi ro tại PGD Nam Trường Tiền thay đổi như thế nào trong năm 2024 và nguyên nhân do đâu?
Chi phí dự phòng năm 2024 đạt 4.064,02 triệu đồng, tăng 848,36 triệu đồng (tương đương tăng 26,4%) so với mức 3.215,66 triệu đồng của năm 2023. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ định hướng quản trị thận trọng của ngân hàng, chủ động tăng cường trích lập dự phòng để phòng ngừa rủi ro nợ xấu và bảo vệ nguồn vốn trong bối cảnh dư nợ cho vay tiếp tục mở rộng.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Ngô Thị Anh Thư đã phản ánh bức tranh toàn diện về công tác kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Huế – PGD Nam Trường Tiền giai đoạn 2022–2024. Đề tài kết hợp chặt chẽ giữa khung lý luận chuẩn mực của COSO 2013, các quy định pháp luật ngân hàng hiện hành và số liệu tài chính thực tế tại cơ sở. Nghiên cứu đã làm rõ thực trạng tác nghiệp qua ba chặng kiểm soát trước, trong và sau cho vay, chỉ ra các điểm nghẽn trong khâu giám sát vốn sau giải ngân và xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện có tính khả thi cho đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CÔNG TÁC KSNB ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan và ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại “"Ngân hàng thương mại" là loại hình ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật nhằm mục tiêu lợi nhuận.”( Theo khoản 23 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng 2024) “ Có thể hiểu ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng có thể thực hiện được đầy đủ các hoạt động của ngân hảng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2024 với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận”.2 Chức năng của ngân hàng thương mại 1.1 Chức năng trung gian tín dụng Thông qua việc huy động những nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của các nhà đầu tư trong nền kinh tế nhằm phân bổ vốn tới nền kinh tế, ngân hàng thương mại đã hình thành quỹ và cho vay, đây còn được hiểu là cầu nối giữa người thiếu vốn và người thừa vốn. Với vai trò tạo ra lợi ích cho các bên tham gia, ngân hàng thương mại có chức năng là trung gian tín dụng. Chức năng cơ bản và quan trọng nhất của ngân hàng thương mại là trung gian cho vay, có vai trò tạo ra lợi ích cho các bên tham gia và đóng góp một phần quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển nền kinh tế. Để thực hiện hóa chức năng này, NHTM không chỉ tập trung hình thành nguồn vốn cho vay bằng cách tích cực huy động vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế ví dụ như trong các cơ quan đoàn thể, các tổ chức kinh tế, tiền gửi tiết kiệm của người dân.

Bên cạnh đó, ngân hàng thực hiện cho vay dựa trên cơ sở nguồn vốn đã huy động được để đáp ứng nhu cầu vốn của các cá nhân, tổ chức trong nền kinh tế. NHTM gần như thực hiện được vai trò đem lại lợi ích cho những người thừa vốn và thiếu vốn đồng thời thu được lợi ích cho chính mình qua chức năng trung gian cho vay.2 Chức năng trung gian thanh toán 5 Chức năng trung gian thanh toán đã tạo điều kiện giúp NHTM thu hút nguồn vốn tiền gửi thông qua việc cung ứng dịch vụ thanh toán bằng cách chuyển khoản không dùng tiền mặt, đồng thời NHTM còn thay mặt khách hàng thực hiện các yêu cầu thanh toán như trích tiền từ tài khoản trả cho người thụ hưởng, qua đó giúp người dân thanh toán thuận tiện hơn, tiết kiệm được chi phí và thời gian, giảm bớt một khối lượng lớn tiền mặt trong lưu thông. Ngoài ra, chức năng này còn đóng vai trò thúc đẩy kinh doanh, trao đổi hàng hóa, rút ngắn thời gian luân chuyển vốn trong nền kinh tế.3 Chức năng tạo tiền Bên cạnh các chức năng trên, NHTM còn có chức năng tạo tiền. Ngân hàng thực hiện cho vay bằng nguồn vốn huy động được sau khi thông qua chức năng trung gian cho vay với mục đích tạo ra lợi nhuận, số tiền cho vay đó lại được khách hàng chuyển khoản thông qua việc mua bán hàng hóa.

Vậy số tiền gửi đã được tăng lên gấp nhiều lần sau khi NHTM thực hiện cho vay bằng cách chuyển khoản từ một khoản tiền gốc ban đầu. Đây cũng là chức năng phản ánh được rõ nhất bản chất của ngân hàng thương mại tỏng việc tìm kiếm tạo ra lợi nhuận, góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất kinh doanh, trao đổi mua bán trong nền kinh tế.2 Khái quát về hoạt động cho vay khách hàng cá nhân 1.1 Khái niệm hoạt động cho vay “ Việc khách hàng được phía tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho một số tiền trong một khoảng thời gian nhất định nhằm sử dụng vào mục đích xác định tuân thủ nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi như đã thỏa thuận được gọi là hoạt động cho vay. Hoạt động này sẽ bao gồm một số hình thức như cho vay, chiết khấu, bảo lãnh và cho thuê tài chính”. ( Theo Thông tư 09/2024/TT-NHNN) Theo Luật các tổ chức cho vay ( Luật số 32/2024/QH15) “Hoạt động cho vay là một trong những hoạt động ngân hàng mà tổ chức cho vay thực hiện, bao gồm việc cấp cho vay cho khách hàng dưới nhiều hình thức khác nhau như cho vay, chiết khấu, tái chiết khấu, bảo lãnh ngân hàng, phát hành thẻ cho vay, thư cho vay, v., dựa trên nguyên tắc có hoàn trả cả vốn gốc và lãi theo thỏa thuận”.2 Khái niệm hoạt động cho vay khách hàng cá nhân Theo Hồ Diệu (2003) cho rằng “ Cho vay bán lẻ được định nghĩa là cho vay đóng và mở dành cho các cá nhân với mục đích chi tiêu hộ gia đình, gia đình và các chỉ tiêu 6 cá nhân khác.

Thông qua các hình thức như thẻ cho vay, vay tiêu dùng, các khoản vay dành cho sinh viên, khoản vay cá nhân được bảo đảm bằng tài sản cá nhân của họ, bao gồm khoản vay thế chấp lần đầu, vốn chủ sở hữu nhà và các khoản vay sửa chữa nhà. Có thể nói cho vay KHCN là mối quan hệ giữa KHCN được phía ngân hàng chuyển giao vốn với một hạn mức nhất định và thời hạn nhất định. Với mục tiêu đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và hoạt động SXKD của các cá nhân và hộ gia đình ngân hàng đã cung cấp dịch vụ cho vay KHCN nhằm chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ ngân hàng sang cho những khách hàng là cá nhân/hộ gia đình với các điều kiện nhất định đã được hai bên thỏa thuận trong HĐTD”. Cho vay KHCN thể hiện mối quan hệ giữa ngân hàng và KHCN của ngân hàng dựa trên cơ sở là các hợp đồng cho vay.

Có thể hiểu là KHCN được phép sử dụng một khoản tiền nhất định trong một khoảng thời gian nhất định mà ngân hàng đã chuyển giao và cam kết sẽ hoàn trả theo đúng thỏa thuận trước đó. Và đối tượng KHCN ở đây có thể hiểu là tất cả những cá nhân trong xã hội có năng lực hành vi dân sự.3 Đặc điểm của hoạt động cho vay khách hàng cá nhân Ngân hàng được xem là trung gian tài chính trong nền kinh tế vì vậy ngân hàng không chỉ đóng vai trò là người đi vay mà còn là người cho vay trong mối quan hệ cho vay đối với khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp. Ngân hàng sẽ nhận tiền gửi của khách hàng để thực hiện mục đích huy động vốn với cương vị là người đi vay và khi mang vai trò là người cho vay, ngân hàng sẽ cấp cho vay cho người có nhu cầu vay vốn. Theo Nguyễn Đăng Dờn (2010): “ Cho vay KHCN có những đặc điểm riêng thể hiện sự khác biệt với các loại hình cho vay khác, cụ thể như sau: Khách hàng vay: khách hàng của các khoản cho vay KHCN là các cá nhân và hộ gia đình.

Theo thống kê, những người có thu nhập cao thường có xu hướng vay tiền nhiều hơn những người có thu nhập thấp để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của mình, đồng thời họ cũng có nhu cầu vay tiền nhiều hơn so với thu nhập hàng năm của mình. Cùng với đó những chủ gia đình hay người có thu nhập chính và trình độ học vấn cao trong gia đình họ thường những nhu cầu trong việc tiêu dùng hàng hóa cao và xa xỉ hơn vậy nên nhu cầu vay vốn cũng cao hơn. Mục đích vay: nhằm phục vụ cho các nhu cầu tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh của cá nhân và hộ gia đình. Nhu cầu vay vốn thường bị ảnh hưởng bởi tâm 7 lý của khách hàng cũng như tình hình kinh tế chung.

Trong giai đoạn nền kinh tế phát triển ổn định, người tiêu dùng sẽ có cái nhìn lạc quan hơn về tương lai, từ đó họ kỳ vọng vào những khoản thu nhập cao hơn trong thời gian tới. Điều này sẽ khuyến khích họ chi tiêu nhiều hơn cho các nhu cầu hiện tại hoặc đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Ngược lại, trong thời kỳ suy thoái kinh tế, người dân thường có xu hướng cắt giảm chi tiêu và hạn chế đầu tư vào sản xuất kinh doanh, thay vào đó là tăng cường tiết kiệm và hạn chế việc vay mượn từ các tổ chức tài chính. Mức thu nhập cùng với trình độ dân trí là hai yếu tố quan trọng tác động đến nhu cầu vay vốn của khách hàng.

Quy mô khoản vay: Phần lớn các khoản cho vay cá nhân (KHCN) có kích thước nhỏ, chủ yếu nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của từng cá nhân, ngoại trừ các khoản vay phục vụ mục đích mua bất động sản. Tuy nhiên, số lượng các khoản vay này lại rất đáng kể. Do bản chất phục vụ nhu cầu của cá nhân và hộ gia đình, quy mô cho vay KHCN thường không lớn. Mặc dù vậy, số lượng các khoản cho vay là khá nhiều bởi đối tượng phục vụ bao gồm đông đảo cá nhân và hộ gia đình với những nhu cầu tiêu dùng đa dạng.

Đặc biệt, tại các ngân hàng thương mại (NHTM) có định hướng phát triển theo mô hình ngân hàng bán lẻ, số lượng khoản vay KHCN lại càng gia tăng. Vì lý do đó, tổng quy mô cho vay KHCN tại các NHTM chiếm một tỷ trọng đáng kể trong tổng dư nợ của ngân hàng. Hơn nữa, hoạt động cấp cho vay cho KHCN thường xuyên diễn ra và khối lượng giao dịch ngày càng tăng lên. Với sự gia tăng về số lượng khoản cho vay như vậy, lợi nhuận thu được từ hoạt động cho vay KHCN sẽ không hề nhỏ nếu như các NHTM biết cách tập trung khai thác hiệu quả.

Rủi ro liên quan đến cho vay cá nhân: Được coi là một trong những loại tài sản dễ phát sinh rủi ro nhất trong danh mục của ngân hàng, cho vay đối với cá nhân thường tiềm ẩn mức độ rủi ro tương đối cao. Rủi ro có thể xuất phát từ chính khách hàng vay, chẳng hạn như biến động trong tình hình tài chính dẫn đến khả năng thanh toán bị suy giảm, hoặc trường hợp khách hàng cố tình từ chối nghĩa vụ trả nợ. Thêm vào đó, những thay đổi về sức khỏe hoặc công việc cũng có thể ảnh hưởng không nhỏ. Hơn nữa, việc đánh giá khả năng hoàn trả nợ của các cá nhân và hộ gia đình gặp nhiều thách thức.

Do nguồn thông tin thiếu sự đồng bộ, không đầy đủ và không minh bạch, các ngân hàng thương mại gặp khó khăn trong việc xác thực thông tin cũng như kiểm soát sau cho vay.