Chương 1: Những vấn đề lý luận về kiểm soát chi ngân sách nhà nước nhà nước cho đầu tư xây dựng và pháp luật về kiểm soát chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng. - Chương 2: Thực trạng pháp luật về kiểm soát chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng và thực tiễn thực hiện tại huyện Lập Thạch tỉnh Vĩnh Phúc. - Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luận về kiểm soát chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng ở Việt Nam. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG 1.
Những vấn đề lý luận về kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng 1. Khái quát về chi ngân sách cho đầu tư xây dựng Khái niệm chi ngân sách cho đầu tư xây dựng Chi ngân sách cho đầu tư xây dựng là một nội dung trong nhóm chi đầu tư phát triển. Chi ngân sách cho đầu tư xây dựng là khoản chi tài chính nhà nước được đầu tư cho các công trình thuộc kết cấu hạ tầng (cầu cống, bến cảng, sân bay, hệ thống thủy lợi, năng lượng, viễn thông…) các công trình kinh tế có tính chất chiến lược, các công trình và dự án phát triển văn hóa xã hội trọng điểm, phúc lợi công cộng nhằm hình thành thế cân đối cho nền kinh tế, tạo tiền đề kích thích quá trình vận động vốn của doanh nghiệp và tư nhân nhằm mục đích tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân. Bản chất của chi ngân sách cho đầu tư xây dựng là việc Nhà nước bỏ ra một khoản vốn nhằm mục đích thu được lợi ích, tạo ra tài sản cố định cho xã hội Đặc điểm chi ngân sách cho đầu tư xây dựng bao gồm: Chi ngân sách cho đầu tư xây dựng thường hướng đến hiệu quả xã hội của các công trình dự án hơn là hiệu quả kinh tế của nó.
Nói cách khác, mục đích của các dự án có nguồn chi từ NSNN hướng đến là phúc lợi xã hội, tạo ra cơ sở hạ tầng nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân hơn là chú ý đến mục tiêu, lợi ích kinh tế [16, tr. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chi ngân sách cho đầu tư xây dựng là sự can thiệp của Nhà nước vào thị trường nhằm khắc phục yếu kém, khuyết tật và sự thất bại của thị trường, nhằm bảo đảm an sinh và công bằng xã hội. Nền kinh tế thị trường có nhiều ưu điểm, nhưng ngược lại cũng có không ít những khuyết tật. Một trong những khuyết tật đó chính là khoảng cách giàu nghèo.
Chi ngân sách cho đầu tư xây dựng chính là việc Nhà nước xây dựng cơ sở, vật chất, tạo ra các tài sản xã hội mang tính lợi ích chung mà các khu vực vốn khác không được phép đầu tư (VD: an ninh quốc phòng; các lĩnh vực mang tính chất độc quyền của Nhà nước: điện, dầu mỏ…), không muốn đầu tư (VD: đầu tư xây dựng hệ thống cơ sở vật chất tại vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo…); Chi ngân sách cho đầu tư xây dựng là khoản chi lớn của Nhà nước nhưng không mang tính chất ổn định. Chi ngân sách cho đầu tư xây dựng phụ thuộc vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội từng giai đoạn, từng thời kỳ của Nhà nước cũng như địa phương và nguồn ngân sách hàng năm. Đây là những yếu tố không cố định, dễ thay đổi [23, tr. Chi ngân sách cho đầu tư xây dựng thường ít có tính cạnh tranh hơn đầu tư xây dựng từ các nguồn vốn khác.
Nhà nước là chủ thể duy nhất, không có “đối thủ” nên việc quyết định chủ trương đầu tư thường theo ý kiến, đề xuất, tham mưu của cơ quan kế hoạch, tài chính… hoặc xuất phát từ ý muốn chủ quan của Nhà nước mà không xuất phát từ yêu cầu của thị trường. Do vậy, trong nhiều trường hợp chi ngân sách cho đầu tư xây dựng mang nhiều rủi ro về mục đích, cách thức sử dụng nguồn vốn, thẩm quyền sử dụng nguồn vốn… 1. Khái niệm, đặc điểm của kiểm soát chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng Danh từ kiểm soát được dùng với ý nghĩa chỉ việc làm của một chủ thể có quyền lực tiến hành kiểm tra, xem xét, đánh giá và áp dụng các biện pháp xử lý (nếu cần) đối với hành vi của một hay nhiều chủ thể khác [28, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Còn trong ngôn ngữ thông thường, danh từ kiểm soát thường được sử dụng để ám chỉ sự chi phối quyền lực của một chủ thể kinh tế này đối với một chủ thể kinh tế khác, hoặc đối với thị trường.
Ngoài ra, danh từ này còn được dùng để chỉ sự chi phối, điều chỉnh của Nhà nước đối với các chủ thể pháp luật nhằm định hướng cho hành vi của các chủ thể này được thực hiện phù hợp với lợi ích của Nhà nước. Theo cách tiếp cận này, khái niệm kiểm soát chi ngân sách có thể hiểu là việc các cơ quan có thẩm quyền thực hiện thẩm định, kiểm tra, soát xét và đánh giá tính hợp pháp, hợp lý của các khoản chi ngân sách nhà nước cho các chủ thể thực hiện, dựa trên sự đối chiếu với các chính sách, chế độ, định mức chi tiêu do Nhà nước quy định và trên cơ sở những nguyên tắc, hình thức, phương pháp quản lý tài chính trong từng giai đoạn. Hiểu một cách đơn giản thì kiểm soát chi ngân sách là quá trình thẩm định, kiểm tra các khoản chi ngân sách theo đúng chế độ chi ngân sách và theo dự toán chi tiêu đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thông qua. Từ những phân tích trên, ta có thể hiểu, kiểm soát chi ngân sách cho đầu tư xây dựng là một nội dung của kiểm soát chi ngân sách nhà nước, được hiểu là hệ thống các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh hoạt động thẩm định, kiểm tra các khoản chi ngân sách cho đầu tư xây dựng theo đúng chế độ chi, theo dự toán ngân sách và kế hoạch phân bổ vốn đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
Kiểm soát chi không phải là công cụ quản lý riêng của Nhà nước mà của tất cả các chủ thể kinh tế, các tổ chức xã hội. Trong bất kỳ hoạt động kinh tế xã hội nào có sử dụng các nguồn tài chính, chủ thể tiến hành hoạt động đó cũng đều phải kiểm soát việc sử dụng nguồn tài chính nhằm bảo đảm chi đúng nguyên tắc, đúng chế độ, tiết kiệm chi phí với mục đích cuối cùng là sử dụng tối ưu và hiệu quả nguồn vốn. Tuy nhiên, hoạt động kiểm soát chi ngân 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sách nhà nước nói chung và chi ngân sách cho đầu tư xây dựng nói riêng suy cho cùng vẫn có nhiều điểm khác biệt, thậm chí đó là những khác biệt mang tính bản chất so với hoạt động kiểm soát chi của các chủ thể khác trong xã hội. Cụ thể là: Thứ nhất, hoạt động kiểm soát chi ngân sách cho đầu tư xây dựng bao giờ cũng được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền dựa trên cơ sở quyền lực chính trị của Nhà nước.
Thứ hai, kiểm soát chi ngân sách cho đầu tư xây dựng vừa mang tính chất là một hoạt động quản lý nhà nước về tài chính, vừa mang tính chất như một hành vi quản trị tài chính. Tính chất quản lý hành chính nhà nước của hoạt động đặc biệt này được thể hiện ở chỗ: nắm trong tay quyền lực công, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm soát chi ngân sách có thể đưa ra các quyết định hành chính hoặc thực hiện các hành vi hành chính đối với chủ thể sử dụng ngân sách nhà nước, đối tượng bị kiểm soát hành chính. Mặt khác, tính chất quản trị công vụ đặc biệt này thể hiện ở chỗ chi ngân sách nói chung và chi ngân sách cho đầu tư xây dựng nói riêng là hoạt động tài chính của Nhà nước nên Nhà nước tiến hành kiểm soát chi ngân sách chẳng khác nào một doanh nghiệp hay một tổ chức tự quản trị tài sản của mình. Thứ ba, kiểm soát chi ngân sách nhà nước là một hoạt động mang tính công vụ và do đó công vụ này luôn được thể chế hóa bằng pháp luật và được giám sát bởi các cơ quan quyền lực nhà nước.
Thứ tư, đối tượng của hoạt động kiểm soát chi ngân sách chính là hoạt động chi ngân sách do các cơ quan chức năng của nhà nước cũng như các chủ thể sử dụng vốn ngân sách thực hiện. Yêu cầu của kiểm soát chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng Hoạt động kiểm soát chi ngân sách nhà nước nói chung và hoạt động kiểm soát chi ngân sách cho đầu tư xây dựng ở mọi quốc gia trên thế giới đều 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được xem là hoạt động đặc biệt quan trọng của chính quyền trong quá trình quản lý chi ngân sách cho đầu tư xây dựng, giữ vững kỷ luật tài chính của Nhà nước, ngăn ngừa và hạn chế tình trạng tham nhũng, lãng phí tiền bạc của nhân dân. Vì lẽ đó, việc đặt ra các yêu cầu có tính nguyên tắc đối với hoạt động kiểm soát chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng là điều cần thiết với mọi quốc gia trên thế giới. Đối với Việt Nam, hoạt động kiểm soát chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng phải bảo đảm các yêu cầu sau đây: Một là, hoạt động kiểm soát chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng phải bao quát hết được các khoản chi phí trong quá trình chuẩn bị và thực hiện dự án đầu tư xây dựng, bảo đảm tất cả các chi phí xây dựng đều phải nằm trong dự toán được duyệt theo đúng mục đích và định mức.
Hai là, chính sách và cơ chế kiểm soát chi ngân sách phải làm cho hoạt động đầu tư xây dựng của nhà nước đạt hiệu quả cao có tác động tích cực đến sự phát triển của nền kinh tế, xã hội. Cơ chế kiểm soát chi phải quy định rõ điều kiện, trình tự, thủ tục kiểm soát bảo đảm tăng cường kỷ cương, kỷ luật tài chính nhưng không khắt khe, máy móc, không gây ách tắc, phiền hà cho các đơn vị sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước cấp.