Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI QUA KBNN CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn Chương trình MTQG xây dựng NTM qua KBNN cấp huyện 1. Khái quát về chương trình mục tiêu quốc gia 1. Khái niệm chương trình mục tiêu quốc gia Căn cứ pháp lý của Điều 4 Luật Đầu tư công 2014: “Chương trình mục tiêu quốc gia là chương trình đầu tư công nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của từng giai đoạn cụ thể trong phạm vi cả nước.” Trong giai đoạn 2011-2015 có 16 Chương trình mục tiêu Quốc gia (CTMTQG) được triển khai thực hiện, đã đạt được những kết quả nhất định.
Tuy nhiên, do mục tiêu của các chương trình quá rộng, bố trí nguồn lực chưa bảo đảm, tổ chức thực hiện có những hạn chế dẫn đến hiệu quả thực hiện nhiều chương trình chưa cao. Giai đoạn 2016-2020, để tập trung được nguồn lực, khắc phục được sự dàn trải và tạo điều kiện để tổ chức có hiệu quả các CTMTQG, Quốc hội đã cắt giảm từ 16 Chương trình xuống còn 2 Chương trình, đó là xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Khái quát về chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới lấy ý tưởng từ Phong trào Nông thôn Mới của tổng thống Hàn Quốc Park Chung-hee. Theo Quyết định số 1600/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 16/8/2016, mục tiêu của CTMTQG xây dựng nông thôn mới là xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông nghiệp với Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh, trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao.
Cụ thể: - Đến năm 2020 số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới khoảng 50% (trong đó, mục tiêu phấn đấu của từng vùng, miền là: Miền núi phía Bắc: 28,0%; Đồng bằng sông Hồng: 80%; Bắc Trung Bộ: 59%; Duyên hải Nam Trung Bộ: 60%; Tây Nguyên 43%; Đông Nam Bộ: 80%; Đồng bằng sông Cửu Long: 51%); Khuyến khích mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phấn đấu có ít nhất 01 huyện đạt chuẩn nông thôn mới; - Bình quân cả nước đạt 15 tiêu chí/xã (trong đó, mục tiêu phấn đấu của từng vùng, miền là: Miền núi phía Bắc: 13,8; Đồng bằng sông Hồng: 18,0; Bắc Trung Bộ: 16,5; Duyên hải Nam Trung Bộ: 16,5; Tây Nguyên: 15,2; Đông Nam Bộ: 17,5; Đồng bằng sông Cửu Long: 16,6); cả nước không còn xã dưới 5 tiêu chí; - Cơ bản hoàn thành các công trình thiết yếu đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và đời sống của cư dân nông thôn: giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế xã; - Nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn; tạo nhiều mô hình sản xuất gắn với việc làm ổn định cho nhân dân, thu nhập tăng ít nhất 1,8 lần so với năm 2015. Trong giai đoạn 2106-2020, Quốc hội sẽ dành khoản ngân sách nhà nước tối thiểu là 193.155,6 tỷ đồng để đầu tư Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới. Quốc hội cũng đề ra nguyên tắc phân bổ vốn ngân sách trung ương hỗ trợ thực hiện chương trình, cụ thể: - Ưu tiên nguồn lực cho các xã đặc biệt khó khăn, xã biên giới, xã an toàn khu; các xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang ven biển và hải đảo; xã Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 nghèo thuộc các huyện nghèo; xã nghèo thuộc huyện có tỷ lệ hộ nghèo cao được áp dụng cơ chế, chính sách đầu tư cơ sở hạ tầng như các huyện nghèo. - Tập trung đầu tư cho các xã mới đạt dưới 5 tiêu chí và các xã đã đạt trên 15 tiêu chí để phấn đấu hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới; chú trọng đầu tư cho các xã chưa hoàn thành các công trình hạ tầng cơ bản (giao thông, điện, trường học, trạm y tế, nước sạch, thủy lợi); hỗ trợ phát triển sản xuất, bảo vệ môi trường.
Khái quát về đầu tư xây dựng cơ bản 1. Đầu tư Hiểu cách chung nhất theo nghĩa rộng: “Đầu tư là sự bỏ ra, sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại (tiền, của cải, công nghệ, đội ngũ lao động, trí tuệ, bí quyết công nghệ, …) nhằm thu được những kết quả lớn hơn trong tương lai”. Sự biểu hiện bằng tiền tất cả các nguồn lực đã bỏ ra trên đây gọi là vốn đầu tư. Trên góc độ kinh tế, đầu tư kinh tế là sự hy sinh giá trị hiện tại gắn với việc tạo ra các tài sản mới cho nền kinh tế quốc dân của một nước, hoặc một địa phương.
(Bùi Tiến Hanh, 2017, tr.22) Theo Điều 3, Luật Đầu tư, khái niệm đầu tư được hiểu: “Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản rồi tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan”. Xây dựng cơ bản Theo tác giả Bùi Tiến Hanh (2017, tr.23): “Xây dựng cơ bản là hoạt động cụ thể tạo ra các tài sản cố định (khảo sát, thiết kế, xây dựng, lắp đặt máy móc thiết bị) kết quả của các hoạt động”. Cụ thể, xây dựng cơ bản là việc xây dựng các công trình hạ tầng ở rất nhiều các lĩnh vực khác nhau như: - Các công trình về thủy điện, thủy lợi Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 - Các công trình giao thông, cầu cảng - Xây dựng nhà cửa - Xây dựng các khu trung cơ, công sở - Xây dựng các nhà máy sản xuất - Xây dựng các công trình phúc lợi xã hội như các công viên, các công trình phục vụ cho lợi ích của cộng đồng Các công trình này nhằm phục vụ con người và phát triển nền kinh tế. Đầu tư xây dựng cơ bản Theo tác giả Bùi Tiến Hanh (2017, tr.23): “Xây dựng cơ bản và đầu tư xây dựng cơ bản là những hoạt động với chức năng tạo ra tài sản cố định cho nền kinh tế thông qua các hình thức xây dựng mới, mở rộng, hiện đại hoá hoặc khôi phục các tài sản cố định.” Đầu tư xây dựng cơ bản trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu tư phát triển.
Đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng cơ bản nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các tài sản cố định trong nền kinh tế. Do vậy đầu tư Xây dựng cơ bản là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng. Đầu tư Xây dựng cơ bản là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, nhằm thu được lợi ích với nhiều hình thức khác nhau. Đầu tư Xây dựng cơ bản trong nền kinh tế quốc dân được thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, hiện đại hoá hay khôi phục tài sản cố định cho nền kinh tế.
Xây dựng cơ bản là việc xây dựng có ở tất cả các nước, tuy nhiên đây là hình thức xây dựng có đặc thù riêng của nó là những công trình mang đến lợi ích cộng đồng chung, phục vụ cho mọi người, mọi ngành trong xã hội và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 có nguồn vốn đầu tư lớn nhất là từ ngân sách Nhà nước để giúp ổn định và an sinh xã hội, tạo nền tảng để phát triển kinh tế của đất nước. Ngoài ra cũng có các nguồn đầu tư khác của tư nhân, doanh nghiệp hỗ trợ cho việc xây dựng các công trình công cộng, phúc lợi phục vụ lợi ích chung của cộng đồng. Như vậy, xây dựng cơ bản được đầu tư chính bởi ngân sách của Nhà nước để xây dựng các công trình chung và mang lại lợi ích chung cho cộng đồng chứ không phải mang lại lợi ích chung của cá nhân ai hay một doanh nghiệp nào đó. Xây dựng trung tâm thương mại không được coi là xây dựng cơ bản bởi vì xây dựng để phục vụ lợi ích của cá nhân hoặc một nhóm đối tượng cụ thể xã hội.
Kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn Chương trình MTQG xây dựng NTM qua KBNN cấp huyện 1. Một số khái niệm + Khái niệm chi NSNN: “Chi ngân sách Nhà nước là việc phân phối và sử dụng quĩ ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nước theo những nguyên tắc nhất định”. (Quốc hội, 2015) + Khái niệm chi đầu tư XDCB chương trình MTQG: “Là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.” (Điều 4, Luật Ngân sách Nhà nước, 2014) + Khái niệm kiểm soát chi nguồn vốn đầu tư XDCB chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới: “Kiểm soát chi về hồ sơ, thủ tục của các lần thanh toán: Kiểm tra tính đầy đủ về cơ sở pháp lý, về tính logic về mặt thời gian, thẩm quyền ký của các văn bản, hồ sơ gửi đến cơ quan kiểm soát chi.” Ví dụ, quyết định đầu tư phải do Bộ trưởng hoặc Thứ trưởng ký đối Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 với những dự án nhóm B; thời điểm ký hợp đồng phải sau ngày có quyết định kết quả lựa chọn nhà thầu; kiểm tra đối chiếu thông tin trong quyết định kết quả lựa chọn nhà thầu với hợp đồng có đúng không như: Tên đơn vị trúng thầu, giá trị hợp đồng, hình thức hợp đồng, thời gian thực hiện hợp đồng….