CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH MTQG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI KBNN 4 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi đầu tư XDCB thực hiện chương trình MTQG xây dựng NTM tại KBNN 1.1 Khái quát về CTMTQG xây dựng NTM Theo Quyết định số 1600/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 16/8/2016 về phê duyệt CTMTQG xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020: Chương trình MTQG xây dựng NTM với mục tiêu tổng quát “Xây dựng NTM để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng KT-XH phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng và an ninh, trật tự được giữ vững”.1: Cơ cấu nguồn vốn chương trình MTQG xây dựng NTM được phê duyệt (Nguồn: Chính Phủ, 2016) Với quy định này, quy mô dự kiến mức vốn NSNN và cơ cấu nguồn lực thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020 phê duyệt: Vốn thực hiện từ NSNN tối thiểu là 193.155,6 tỷ đồng (Trong đó, ngân sách Trung ương: 63.155,6 tỷ đồng, ngân sách địa phương: 130. - Với 19 tiêu chí về xã NTM giai đoạn 2016-2020: + Quy hoạch: Có quy hoạch chung xây dựng xã + Giao thông: Giao thông được thực hiện từ nông thôn xã đến huyện, 5 được bê tông hóa hoặc nhựa hóa, các liên đường thực hiện cứng hóa, đảm bảo sạch sẽ, người dân hưởng lợi trong quá trình sinh hoạt và vận chuyển hàng. + Thủy lợi: Đảm bảo tối thiểu 80% tỷ lệ diện tích sản xuất nông nghiệp được sử dụng thủy lợi, đảm bảo yêu cầu dân sinh và chống thiên tai.
+ Điện: Đảm bảo tỷ lệ các hộ dân được dùng điện thắp sáng, an toàn và đạt tiêu chuẩn. + Trường học: Đảm bảo hệ thống các trường từ mầm non đến trung học phổ thông có cơ sở vật chất đạt chuẩn quốc gia. + Cơ sở vật chất văn hóa: Đảm bảo có nhà văn hóa, nhà đa năng và sân chơi thể thao cho địa bàn. + Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn: Đảm bảo có chợ nông thôn hoặc có địa điểm trao đổi hàng hóa.
+ Thông tin và truyền thông: Đảm bảo có điểm truy cập internet, truyền thanh, bưu chính đến tại xã, có loa phát thanh các thôn, bản, ứng dụng CNTT trong quản lý và điều hành hệ thống điểm xã. + Nhà ở và dân cư: Đảm bảo người dân có nhà ở đạt tiêu chuẩn, không có nhà tạm, dột nát. +Thu nhập: Đảm bảo thu nhập bình quân đầu người đạt >45 triệu đồng/người/năm đến năm 2020. + Hộ nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo < 6%.
+ Lao động có việc làm: Việc làm cho lao động trong độ tuổi đạt trên >90%. + Tổ chức sản xuất: Thực hiện mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản chủ lực đảm bảo bền vững. + Giáo dục và đào tạo: Tỷ lệ lao động có việc làm qua đào tạo >40%. + Y tế: Tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi <21%.
+ Văn hóa: Các thôn, bản, ấp đạt tỷ lệ tiêu chuẩn văn hóa >70%. + Môi trường và an toàn thực phẩm: Vệ sinh nước, xây dựng cảnh quan 6 môi trường xanh - sạch - đẹp, nhà tiêu nhà tắm, bể chứa nước hợp vệ sinh,. + Hệ thông chính trị và tiếp cận pháp luật: Cán bộ xã đạt chuẩn, chính quyền xã đạt tiêu chuẩn “trong sạch - vững mạnh” + Quốc phòng và an ninh: Xây dựng lực lượng dân quân “vững manh - rộng khắp”, đảm bảo an toàn an ninh, trật tự xã hội. Khái niệm, đặc điểm chi đầu tư xây dựng cơ bản a.
Khái niệm chi đầu tư xây dựng cơ bản Theo tác giả Lê Chi Mai: “Chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM là khoản chi ngân sách về xây dựng cơ bản, là khoản chi tài chính nhà nước được đầu tư cho các công trình thuộc kết cấu hạ tầng (cầu cống, bến cảng, sân bay, hệ thống thuỷ lợi, năng lượng, viễn thông…) các công trình kinh tế, các công trình và dự án phát triển văn hóa xã hội trọng điểm, phúc lợi công cộng” (Lê Chi Mai, 2014). Đặc điểm chi đầu tư xây dựng cơ bản Các khoản chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM gắn với hoạt động chi NSNN nói chung và hoạt động chi đầu tư xây dựng cơ bản nói riêng, các khoản chi này thường gắn với công tác quản lý và sử dụng vốn phân cấp về chi đầu tư xây dựng cơ bản cho ĐTPT, đa số nguồn chi này được sử dụng để đầu tư cho các công trình, dự án phục vụ xây dựng NTM không có khả năng thu hồi vốn theo quy định của Luật NSNN và các luật khác. Nội dung chi đầu tư XDCB Các nội dung chi về đầu tư XDCB khá đa dạng, phản ánh cả chi cho cơ sở vật chất kinh tế và xã hội cho mỗi địa phương. Hàng năm các địa phương cần chủ động trong việc bố trí các nguồn vốn cho hạng mục chi.
Quy mô vốn, định mức, hạng mục được địa phương triển khai và cùng các chủ đầu tư công trình dự án về XDCB cho mục tiêu xây dựng phát triển NTM.2: Các nội dung chi đầu tư xây dựng cơ bản (Nguồn: Lê Chi Mai, 2014). Cơ sở pháp lý kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện chương trình MTQG xây dựng NTM tại KBNN 1. Khái niệm về kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM * Khái niệm chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM Đầu tư là hoạt động bỏ vốn vào các hoạt động SXKD hoặc phát triển các dự án KT-XH để nhận lại những ích lợi về KT-XH lớn hơn trong tương lai. Chi đầu tư XDCB là quá trình sử dụng và phân phối một phần vốn của nền kinh tế nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng KT-XH, phát triển sản xuất và hàng hóa tăng dự trữ nhằm thực hiện bình ổn kinh tế vĩ mô, thúc đẩy KT-XH chung phát triển ở trên phạm vi lãnh thổ.
Theo hình thức đầu tư, chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM sẽ bao gồm: (i) chi đầu tư xây dựng mới và (ii) chi đầu tư xây dựng mang tính chất củng cố, nâng cấp bao gồm chi xây dựng, chi thiết bị và 8 chi khác. Như vậy: “Chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM là khoản chi ngân sách về xây dựng cơ bản, là khoản chi tài chính nhà nước được đầu tư cho các công trình thuộc kết cấu hạ tầng (cầu cống, bến cảng, sân bay, hệ thống thuỷ lợi, năng lượng, viễn thông…) các công trình kinh tế, các công trình và dự án phát triển văn hóa xã hội trọng điểm, phúc lợi công cộng” (Lê Chi Mai, 2014). * Khái niệm kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản: Tác giả Đặng Văn Du:“Kiểm soát chi đầu tư XDCB thực hiện CTMTQG xây dựng NTM là việc thẩm định, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM theo các chính sách, chế độ, định mức quy định” (Đặng Văn Du, 2016). Theo Bùi Thanh Thuỷ (2005): “Kiểm soát chi không phải là công cụ quản lý riêng của nhà nước mà bất kỳ thành phần kinh tế nào, cá nhân nào khi thực hiện bất kỳ hoạt động kinh tế nào khi thanh toán tiền ra cũng đều phải kiểm soát để đảm bảo đồng tiền bỏ ra hợp lý nhất, tiết kiệm nhất với mục đích cuối cùng là sử dụng tối ưu hiệu quả sử dụng nguồn vốn của nhà nước.
Để đảm bảo các nguồn đầu tư mang lại hiệu quả thiết thực cần thực hiện kiểm soát thường xuyên, liên tục trong toàn bộ quá trình thực hiện đầu tư xây dựng dự án, kiểm soát theo chu trình của dự án từ khi chuẩn bị đầu tư, thực hiện và kết thúc đầu tư. Từ các nội dung trên, tác giả rút ra khái niệm kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản: “Là toàn bộ các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo tính tuân thủ các cơ chế chính sách, quy định của nhà nước của các đối tượng, chủ thể khi tham gia chu trình chi đầu tư xây dựng cơ bản. Thông qua hoạt động kiểm soát chi, nhà nước thực hiện điều chỉnh, uốn nắn, hoạt động của các đơn vị, nhằm đảm bảo quá trình chi đầu tư xây dựng cơ bản luôn đảm bảo đúng mục đích, đúng yêu cầu và đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội đã đề ra ban 9 đầu.” * Khái niệm kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM: Kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM nằm trong hoạt động công tác kiểm soát chi đầu tư XDCB. Đó là qusa trình thực hiện quản lý vốn giữa các chủ đầu tư với cơ quan quản lý nhà nước, bên cạnh đó thực hiện hoạt động thanh quyết toán cho các nhà thầu tư vấn, xây lắp, cung cấp thiết bị và hoạt động chi tiêu của chủ đầu tư cho CTMTQG về xây dựng NTM.
Hoạt động cấp vốn của nhà nước là nhằm mục đích mua sắm trang thiết bị, nguyên liệu và các sản phẩm phục vụ XDCB của nhà thầu sao cho đúng số lượng, chủng loại, giá trị hàng hóa. Cơ chế cấp phát trong chi đầu tư xây dựng NTM là yếu tố góp phần quan trọng trong quá trình phân bổ vốn, giảm tiêu cực mất mát giúp nâng cao chất lượng dự án xây dựng trong CTMTQG xây dựng NTM. Như vậy, có thể rút ra khái niệm: “Kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM là việc kiểm tra, xem xét các căn cứ, điều kiện cần và đủ theo quy định của nhà nước để xuất quỹ NSNN chi trả theo yêu cầu của chủ đầu tư các khoản kinh phí thực hiện dự án CTMTQG xây dựng NTM theo các chế độ, chính sách, định mức chi tiêu do nhà nước quy định dựa trên cơ sở những nguyên tắc, hình thức, phương pháp quản lý tài chính trong từng thời kỳ. Mục tiêu và nguyên tắc của kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện CTMTQG xây dựng NTM a.