Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi chương trình mục tiêu quốc gia qua Kho bạc Nhà nước 1. Khái quát về chương trình mục tiêu quốc gia 1. Khái niệm chương trình mục tiêu quốc gia + Khái niệm chương trình MTQG: Theo Quyết định số 135/QĐ-TTg ngày 4/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ: “Chương trình mục tiêu quốc gia” (CTMTQG) là một tập hợp các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đồng bộ về kinh tế, xã hội, khoa học, công nghệ, môi trường, cơ chế, chính sách, pháp luật, tổ chức để thực hiện một hoặc một số mục tiêu ưu tiên đã được xác định trong chiến lược 10 năm và kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong một thời gian nhất định.
+ Khái niệm dự án thuộc chương trình MTQG: - Dự án thuộc CTMTQG theo quyết định số 135/QĐ-TTg ngày 4/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ: “ Dự án thuộc CTMTQG là một tập hợp các hoạt động để tiến hành một công việc nhất đinh nhằm đạt được một hay nhiều mục tiêu cụ thể đã xác định rõ trong chương trình với nguồn lực và thời hạn thực hiện được xác định ”. - Dự án thuộc CTMTQG là một tập hợp các hoạt động có liên quan với nhau, nhằm thực hiện một hoặc một số mục tiêu cụ thể của Chương trình, được thực hiện trên địa bàn cụ thể trong khoảng thời gian nhất định và dựa trên những nguồn lực đã xác định. - Danh mục CTMTQG là danh sách các CTMTQG do các Bộ, cơ quan ngang Bộ đề xuất, được Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính thống nhất tổng hợp thành Danh mục các CTMTQG trình Thủ tướng Chính phủ để trình Quốc hội thông qua. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Cơ quan quản lý CTMTQG là các Bộ, cơ quan ngang Bộ được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ quản lý thực hiện CTMTQG trong từng giai đoạn.
- Cơ quan quản lý dự án của CTMTQG (gọi tắt là cơ quan quản lý DA) là cơ quan được giao nhiệm vụ quản lý, thực hiện một hoặc một số DA thành phần của CTMTQG. - Cơ quan thực hiện CTMTQG là các Bộ, cơ quan ngang Bộ, các cơ quan trung ương, các tổ chức chính trị - xã hội và Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được giao vốn, kinh phí để thực hiện CTMTQG. Căn cứ vào quyết định của Chính phủ, mỗi giai đoạn lại có danh mục các CTMTQG khác nhau. Ngày 18 tháng 12 năm 2011, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2406 ban hành Danh mục các CTMTQG đoạn 2012 - 2016 và phân công cơ quan quản lý, triển khai thực hiện Chương trình.
Theo đó, 16 CTMTQG giai đoạn 2012 - 2016 gồm: + Việc làm và dạy nghề; + Giảm nghèo bền vững; + Nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; + Y tế; + Dân số và Kế hoạch hóa gia đình; + Vệ sinh an toàn thực phẩm; + Văn hóa; + Giáo dục và đào tạo; + Phòng, chống ma túy; + Phòng, chống tội phạm; + Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; + Ứng phó với biến đổi khí hậu; + Xây dựng nông thôn mới; + Phòng, chống HIV/AIDS; + Đưa thông tin về cơ sở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo; + Khắc phục và cải thiện ô nhiễm môi trường. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Trong quyết định cũng nêu rõ: Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo và tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện các CTMTQG trên địa bàn theo quy định; kiện toàn Ban Chỉ đạo CTMTQG giai đoạn 2012 - 2015 tại địa phương. + Khái niệm dự án đầu tư: Nếu xét về mặt hình thức: Dự án đầu tư là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động, chi phí theo một kế hoạch để đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai. Xét về mặt nội dung, dự án đầu tư là một tập hợp các hoạt động có liên quan với nhau được kế hoạch hoá nhằm đạt được các mục tiêu đã định bằng việc tạo ra các kết quả cụ thể trong một thời gian nhất định, thông qua việc sử dụng các nguồn lực xác định.
Xét trên góc độ quản lý, dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính, kinh tế, xã hội trong một thời gian dài. Dự án là một chuỗi các hoạt động liên kết được tạo ra nhằm đạt kết quả nhất định trong phạm vi ngân sách và thời gian xác định. + Khái niệm dự án sự nghiệp công cộng: Là những dự án nhằm phục vụ cho nhu cầu dân sinh như: nhà công cộng (công sở, bệnh viện, trường học, văn hóa (bảo tàng, nhà hát), nhà thi đấu thể thao, dịch vụ tài chính (ngân hàng), thương mại (siêu thị), bảo hiểm, dịch vụ lưu trú ngắn (khách sạn, ký túc xá), công trình hạ tầng giao thông (đường bộ, đường sắt, cầu, cống, kênh, cảng, nhà ga, sân bay), không gian công cộng (quảng trường, công viên, bãi biển), công trình dịch vụ công ích (mạng cấp điện, cấp thoát nước, mạng viễn thông, thủy điện, thủy lợi (đê, đập)., của toàn bộ cộng đồng dân cư. + Khái niệm dự án hỗn hợp: Là dự án sử có sử dụng từ hai nguồn vốn trở lên trong đó có sự tham gia của vốn Ngân sách Nhà nước hoặc vốn Nhà nước ngoài ngân sách hoặc đồng thời cả hai loại vốn.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tiêu chuẩn lựa chọn chương trình mục tiêu quốc gia Chương trình MTQG được xác định, lựa chọn dựa trên các tiêu chuẩn sau: - Phải là những vấn đề cấp bách, liên ngành, liên vùng và có tầm quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước mà Chính phủ phải tập trung nguồn lực và sự chỉ đạo để giải quyết. - Phải gắn với các vấn đề mà Chính phủ Việt Nam đã cam kết với quốc tế phải thực hiện theo chương trình chung của thế giới hoặc khu vực. - Mục tiêu, chỉ tiêu được lựa chọn phải cụ thể, rõ ràng, đo lường được; phù hợp với các mục tiêu của chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội chung của quốc gia trong khoảng thời gian xác định; đồng thời không trùng lắp với mục tiêu, đối tượng của các chương trình khác đang được thực hiện.
- Tiến độ triển khai thực hiện Chương trình MTQG phải phù hợp với kế hoạch hàng năm, điều kiện thực tế và khả năng huy động nguồn lực. Các mục tiêu cụ thể phải xác định theo thứ tự ưu tiên hợp lý, đảm bảo đầu tư tập trung, có hiệu quả. Thời gian thực hiện mỗi chương trình thường là 5 năm hoặc phân kỳ thực hiện cho từng giai đoạn 5 năm. Đặc điểm của Chương trình MTQG - Chương trình MTQG rất đa đạng, trải rộng ra nhiều ngành, nhiều lĩnh vực như: y tế, văn hóa, giáo dục và đào tạo, giải quyết việc làm, bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh trật tự xã hội, phát triển nông nghiệp và nông thôn… Mục tiêu, nhiệm vụ, cách thức tổ chức thực hiện, cơ chế quản lý…của các Chương trình MTQG là khác nhau.
- Mỗi Chương trình MTQG bao gồm một hệ thống giải pháp mang tính đồng bộ, toàn diện nhằm thực hiện các mục tiêu đã được xác định và thường có qui mô lớn, phạm vi tổ chức thực hiện trên địa bàn rộng; trong một chương trình gồm nhiều dự án hoặc tiểu dự án thành phần; đồng thời có nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều cơ quan, đơn vị cùng tham gia vào quá trình quản lý, tổ chức thực hiện. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Mỗi Chương trình MTQG đều có mục tiêu, thời hạn và nguồn kinh phí đảm bảo thực hiện cụ thể. Mục tiêu đó phải nằm trong chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; các mục tiêu đề ra phải cụ thể, rõ ràng, đo lường được giúp cho việc đánh giá tình hình và kết quả thực hiện có cơ sở. Thời hạn thực hiện Chương trình MTQG thường là 5 năm (hoặc 10 năm) nhằm phù hợp với những thay đổi về điều kiện kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn.
Kế hoạch huy động và sử dụng nguồn kinh phí của từng dự án và tổng mức kinh phí của Chương trình MTQG được xác định rõ ràng, có phân chia theo từng năm phù hợp với mục tiêu, nhiệm vụ của chương trình và khả năng đáp ứng nguồn vốn. - Việc tổ chức thực hiện Chương trình MTQG ở địa phương thường được lồng ghép với các chương trình mục tiêu khác hoặc lồng ghép với các nguồn vốn và hoạt động khác để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội chung của địa phương. Kiểm soát chi chương trình mục tiêu quốc gia của KBNN 1. Khái niệm kiểm soát chi chương trình MTQG + Khái niệm NSNN: Theo Luật Ngân sách Nhà nước (Luật số 01/2002/QH11) có định nghĩa “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có tham quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
+ Khái niệm chi NSNN: Theo quy định tại Khoản 2 Điều 2 của Luật NSNN của Quốc hội nước Cộng hoà XHCN Việt Nam khoá XI, kì họp thứ 2 thông qua ngày 16/12/2002: Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Có nhiều cách để phân loại nội dung chi NSNN, nhưng xét theo yếu tố các khoản chi: chi NSNN được chia thành chi đầu tư phát triển; chi thường xuyên và chi khác, cụ thể: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 - Chi đầu tư phát triển, bao gồm: Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn; chi đầu tư phát triển thuộc các CTMTQG, DA nhà nước; các khoản chi đầu tư phát triển theo quy định của pháp luật. - Chi thường xuyên NSNN bao gồm: chi các hoạt động sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hoá - thể thao - du lịch, khoa học và công nghệ, môi trường, các hoạt động sự nghiệp kinh tế, giao thông,. và các hoạt động sự nghiệp khác.