HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐỖ THỊ MAI KIỂM KÊ PHÁT THẢI CỦA MỘT SỐ CHẤT GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ TRONG QUÁ TRÌNH ĐỐT RƠM RẠ NGOÀI ĐỒNG RUỘNG TẠI XÃ ĐA TỐN, GIA LÂM, HÀ NỘI Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Phạm Châu Thùy NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đỗ Thị Mai i LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS. Phạm Châu Thùy (người hướng dẫn khoa học) và hội đồng tiểu ban 1 khoa Môi trường đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Luận văn này được hoàn thành nhờ sự đồng thuận cho phép tham gia trực tiếp một phần đề tài nghiên cứu cấp Học viện trọng điểm mã số T2016-04-05TĐ “Nghiên cứu xây dựng hệ số phát thải của các hydrocacbon thơm đa vòng ngưng tụ (polycyclic aromatic hydrocacbon, PAHs) và dẫn xuất của nó (NPAHs) từ khí thải đốt rơm rạ sau thu hoạch tại Việt Nam”. Chủ nhiệm đề tài là TS.
Phạm Châu Thùy. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Lãnh đạo phòng Kinh tế, phòng Tài nguyên và môi trường huyện Gia Lâm, Lãnh đạo UBND xã Đa Tốn đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đỗ Thị Mai ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.
ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC HÌNH .viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN. ix THESIS ABTRACT.
TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU.
NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC HOẶC THỰC TIẾN. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. THỰC TRẠNG PHẾ THẢI NÔNG NGHIỆP RƠM RẠ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM. Thực trạng phế thải nông nghiệp rơm rạ trên thế giới.
Thực trạng phế thải rơm rạ tại Việt Nam. THÀNH PHẦN VÀ ỨNG DỤNG CỦA RƠM RẠ. Thành phần của rơm rạ. Ứng dụng của rơm rạ.
CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ RƠM RẠ SAU THU HOẠCH HIỆN ĐANG ĐƯỢC ÁP DỤNG TẠI VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI. Các biện pháp xử lý rơm rạ trên thế giới. Các biện pháp xử lý rơm rạ tại Việt Nam. VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG DO ĐỐT RƠM RẠ NGOÀI ĐỒNG RUỘNG.
19 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ KIỂM KÊ PHÁT THẢI DO HOẠT ĐỘNG ĐỐT RƠM RẠ NGOÀI ĐỒNG RUỘNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam.
ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Tổng quan về khu vực nghiên cứu. Tình hình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng tại địa bàn nghiên cứu. Xác định hệ số phát thải, tải lượng phát thải của một số chát gây ô nhiễm môi trường không khí từ quá trình đốt rơm rạ tại đồng ruộng.
Kiểm kê lượng khí phát thải do đốt rơm rạ trên đồng ruộng và ảnh hưởng của khí thải tới chất lượng môi trường không khí và biến đổi khí hậu. Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu lượng khí thải phát sinh từ hoạt động đốt rơm trên đồng ruộng. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp thu thập, thống kê, tổng hợp số liệu, tài liệu.
Phương pháp khảo sát thực địa. Phương pháp điều tra phỏng vấn. Phương pháp lấy mẫu và phân tích mẫu. Xác định hệ số phát thải của các chất ô nhiễm trong khí thải rơm rạ.
Phương pháp kiểm kê phát thải. Phương pháp tính toán sự khuếch tán chất ô nhiễm trong môi trường không khí. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU.
Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Khái quát tình hình sản xuất lúa trên địa bàn xã Đa Tốn. 49 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
TÌNH HÌNH CÁC LOẠI HÌNH XỬ LÝ RƠM RẠ TẠI XÃ ĐA TỐN. Các hình thức sử dụng rơm rạ phổ biến hiện nay. Khuynh hướng sử dụng rơm rạ của người dân trên địa bàn xã Đa Tốn. Sản lượng rơm rạ đốt ngoài đồng ruộng của xã Đa Tốn năm 2016.
TÍNH TOÁN HỆ SỐ PHÁT THẢI, TẢI LƯỢNG PHÁT THẢI CỦA MỘT SỐ CHẤT KHÍ TỪ QUÁ TRÌNH ĐỐT RƠM RẠ TẠI ĐỒNG RUỘNG. Kết quả quan trắc một số chất gây ô nhiễm không khí trong quá trình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng. Xác định hệ số phát thải của một số chất khí từ quá trình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng. KIỂM KÊ LƯỢNG PHÁT THẢI DO ĐỐT RƠM RẠ TRÊN ĐỒNG RUỘNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA KHÍ THẢI THỚI CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU.
Tính toán, kiểm kê lượng khí phát thải từ việc đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng tại xã Đa Tốn năm 2016. Ứng dụng mô hình Gauss tính toán sự lan truyền của một số chất khí từ quá trình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng. Đánh giá ảnh hưởng của việc đốt rơm rạ ngoài đồng đến chất lượng môi trường không khí và biến đổi khí hậu. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU LƯỢNG KHÍ THẢI PHÁT SINH TỪ HOẠT ĐỘNG ĐỐT RƠM RẠ TRÊN ĐỒNG RUỘNG.
Tăng cường sử dụng rơm làm đế trồng nấm. Sử dụng rơm rạ để sản xuất phân hữu cơ vi sinh. Dùng rơm để sản xuất gỗ ép. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
76 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 81 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt QCVN Quy chuẩn Việt Nam BTNMT Bộ Tài nguyên và môi trường UBND Ủy ban nhân dân KH&CN Khoa học và công nghệ HTX Hợp tác xã TTCN Tiểu thủ công nghiệp vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Sản lượng các loại sản phẩm phụ nông nghiệp hàng năm (2007). Các hình thức sử dụng rơm rạ phổ biến tại đồng bằng sông Cửu Long.
Các thành phần chính của rơm rạ. Ứng dụng rơm rạ trong nông nghiệp. Ứng dụng rơm rạ trong lĩnh vực hóa chất. Lượng khí thải từ việc đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng trên địa bàn tỉnh Thái Bình năm 2012.
Lượng khí thải phát sinh từ việc đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình từ năm 2010 đến năm 2015 (tấn). Một số chỉ tiêu tổng hợp về kinh tế xã Đa Tốn (2012- 2016). Số cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp xã Đa Tốn năm 2016. Số hộ hoạt động dịch vụ, thương mại xã Đa Tốn năm 2016.
Dân số, hộ xã Đa Tốn có đến năm 2016. Chuyển đổi cơ cấu lao động xã giai đoạn 2012 - 2016. Tỷ lệ hộ dân sử dụng hình thức đốt rơm trên đồng ruộng sau thu hoạch. Ước tính sản lượng rơm rạ đốt ngoài đông ruộng trên địa bàn xã Đa Tốn năm 2016.
Kết quả phân tích một số chất khí từ quá trình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng. Tóm tắt các thông số để tính toán hệ số phát thải. Hệ số phát thải của bụi, khí trong quá trình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng. So sánh hệ số phát thải của nghiên cứu hiện tại với một số nghiên cứu khác.
Tải lượng phát thải của một số chất khí từ quá trình đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng trên địa bàn xã Đa Tốn. Lượng khí phát thải từ đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng trên địa bàn xã Đa Tốn năm 2016. Hệ số phạm vi khuếch tán rối ngang và rối đứng y ( x), z ( x) tại các vị trí đốt (m). Nồng độ các chất khí dọc theo hướng gió ở các khoảng cách 100m, 200m, 500m, 1000m, 1200m tại các vị trí đốt ở thôn Đào Xuyên và thôn Khoan Tế xã Đa Tốn.
67 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 2. Các hình thức sử dụng rơm rạ tại Nhật Bản. Các hình thức sử dụng rơm rạ tại Trung Quốc. Nông dân đốt rơm trong ruộng tại Delhi, Ấn Độ.
Biểu đồ tỉ lệ các khí do đốt phế phụ phẩm nông nghiệp (a) và đốt rơm rạ (b) ngoài trời Thái Lan năm 2007. Biểu đồ tỉ lệ các khí do đốt phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời ở Indonesia năm 2007. Biểu đồ tỉ lệ các khí do đốt phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời ở Trung Quốc năm 2006. Biểu đồ tỉ lệ các khí do đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng khu vực Đồng bằng sông Hồng năm 2012 (Nguyễn Mậu Dũng, 2012).
Diện tích, sản lượng lúa qua các năm của xã Đa Tốn. Mục đích sử dụng rơm rạ sau thu hoạch trên địa bàn xã Đa Tốn. Khuynh hướng sử dụng rơm rạ của người dân trong những năm tiếp theo. Mức phát thải chất khí gây ô nhiễm do đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng trên địa bàn xã Đa Tốn năm 2016.
Nồng độ các chất khí dọc theo hướng gió ở khoảng cách 100m, 200m, 500m, 1000m, 1200m tại các vị trí đốt mẫu BB1 thôn Đào Xuyên. Nồng độ các chất khí dọc theo hướng gió ở khoảng cách 100m, 200m, 500m, 1000m, 1200m tại các vị trí đốt mẫu BB2 thôn Khoan Tế. 69 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.