Nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái tại Đông Nam Á

Nghiên cứu sự dịch chuyển cùng chiều giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái tại một số quốc gia Đông Nam Á, cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Diệp Tú
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Kiểm Định Mối Quan Hệ Giữa Giá Dầu Và Tỷ Giá Hối Đoái
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu đề tài nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Gía dầu và tỷ giá không có mối tương quan
• 2.2. Gía dầu và tỷ giá có mối tương quan âm
• 2.3. Chiều hướng tác động quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm
• 3.1.1. Phương pháp tiếp cận nhân quả Granger
• 3.1.2. Phương pháp tiếp cận hệ số tương quan DCCA
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu
• 3.4. Quy trình thực hiện nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.1.1. Diễn biến của tỷ giá và giá dầu
• 4.2. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.3. Kết quả mô hình GRANGER
• 4.4. Kết quả mô hình DCCA
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết luận về kết quả nghiên cứu
• 5.2. Khuyến nghị đề tài
• 5.3. Những điểm hạn chế của luận văn
• 5.4. Những gợi ý cho hướng nghiên cứu tiếp theo
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ giá dầu và tỷ giá hối đoái

Mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và nhà đầu tư. Sự biến động của giá dầu không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu mà còn tác động trực tiếp đến tỷ giá của các đồng tiền. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này, từ đó đưa ra những nhận định và dự báo cho tương lai.

1.1. Lý do nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá

Giá dầu là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến nền kinh tế. Sự thay đổi giá dầu có thể dẫn đến những biến động lớn trong tỷ giá hối đoái, đặc biệt là ở các quốc gia nhập khẩu dầu. Nghiên cứu này nhằm làm rõ những tác động này và cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách.

1.2. Các khái niệm cơ bản về giá dầu và tỷ giá hối đoái

Giá dầu thường được xác định bởi nhiều yếu tố như cung cầu, chính trị và kinh tế toàn cầu. Tỷ giá hối đoái là tỷ lệ giữa hai đồng tiền, phản ánh sức mạnh của một đồng tiền so với đồng tiền khác. Hiểu rõ các khái niệm này là cần thiết để phân tích mối quan hệ giữa chúng.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mối quan hệ giá dầu và tỷ giá

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Các phương pháp nghiên cứu truyền thống thường gặp khó khăn trong việc xác định mối quan hệ này do tính không ổn định của dữ liệu.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định mối quan hệ

Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá có thể thay đổi theo thời gian. Điều này gây khó khăn cho việc áp dụng các mô hình thống kê truyền thống, dẫn đến kết quả không chính xác.

2.2. Tác động của các yếu tố bên ngoài đến mối quan hệ

Các yếu tố như chính sách tiền tệ, tình hình chính trị và kinh tế toàn cầu có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá. Việc không xem xét các yếu tố này có thể dẫn đến những kết luận sai lệch.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái, phương pháp DCCA (Detrended Cross-Correlation Analysis) được áp dụng. Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ trong từng khoảng thời gian khác nhau, giúp khắc phục những nhược điểm của các phương pháp truyền thống.

3.1. Giới thiệu về phương pháp DCCA

DCCA là một phương pháp phân tích chuỗi thời gian cho phép xác định mối quan hệ giữa hai chuỗi dữ liệu không dừng. Phương pháp này giúp phát hiện các mối quan hệ tiềm ẩn mà các phương pháp khác có thể bỏ qua.

3.2. Quy trình thực hiện nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu, áp dụng phương pháp DCCA và phân tích kết quả. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy và được xử lý bằng phần mềm thống kê hiện đại.

IV. Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giá dầu và tỷ giá hối đoái

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tương quan giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái tại một số quốc gia Đông Nam Á. Sự tương quan này có thể thay đổi theo thời gian và phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.

4.1. Phân tích kết quả mô hình DCCA

Mô hình DCCA cho thấy sự tương quan âm giữa giá dầu và tỷ giá tại một số quốc gia, trong khi ở một số quốc gia khác, mối quan hệ này có thể là dương. Kết quả này cho thấy sự phức tạp trong mối quan hệ giữa hai biến số này.

4.2. So sánh với các nghiên cứu trước đây

Kết quả nghiên cứu này được so sánh với các nghiên cứu trước đây để xác định tính nhất quán và độ tin cậy. Nghiên cứu cho thấy rằng mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá có thể thay đổi theo thời gian và theo từng quốc gia.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mối quan hệ giá dầu và tỷ giá

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái là phức tạp và chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có sự tương quan giữa giá dầu và tỷ giá, nhưng mối quan hệ này không phải lúc nào cũng ổn định. Các nhà đầu tư cần lưu ý đến những biến động này khi đưa ra quyết định.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên xem xét thêm các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá, cũng như áp dụng các phương pháp phân tích mới để có cái nhìn sâu sắc hơn về vấn đề này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dầu mỏ giữ vị trí hàng đầu trong cơ cấu tiêu thụ năng lượng toàn cầu giai đoạn 1992–2017 theo báo cáo của Tập đoàn Năng lượng BP. Sự biến động dữ dội của giá dầu thô thế giới, đặc biệt là giai đoạn 2014–2018 khi giá dầu WTI sụt giảm từ đỉnh hơn 100 USD/thùng xuống đáy dưới 30 USD/thùng trước khi phục hồi, đã tạo ra những cú sốc kinh tế vĩ mô sâu sắc. Đối với các nền kinh tế đang phát triển tại khu vực Đông Nam Á, giá dầu tác động trực tiếp đến lạm phát, cán cân thanh toán và đặc biệt là tỷ giá hối đoái.

Vấn đề đặt ra là mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá biến động ra sao trong các khung thời gian quan sát khác nhau. Hầu hết các công trình nghiên cứu truyền thống chỉ đo lường mối quan hệ này ở hai thái cực ngắn hạn và dài hạn cố định, đồng thời thường gặp phải khuyết tật kiểm định nghiệm đơn vị (unit root) khi xử lý các chuỗi thời gian tài chính không dừng.

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Diệp Tú hướng đến mục tiêu kiểm định sự dịch chuyển cùng chiều và xác định mối quan hệ nhân quả giữa giá dầu thô WTI và tỷ giá hối đoái tại 6 quốc gia Đông Nam Á gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Singapore và Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu tần suất ngày gồm 2.413 quan sát từ tháng 01/2009 đến tháng 08/2018. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các nhà hoạch định chính sách tiền tệ kiểm soát tỷ giá hiệu quả và hỗ trợ các nhà đầu tư tối ưu hóa chiến lược phòng ngừa rủi ro tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết quan hệ cung cầu tiền tệ quốc tế và lý thuyết ngang giá sức mua (Purchasing Power Parity - PPP). Khi giá dầu biến động, cơ chế truyền dẫn tác động lên tỷ giá hối đoái thông qua hai kênh chính:

• Kênh phía cung: Dầu thô là nguyên liệu đầu vào cơ bản. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất của các ngành phi thương mại gia tăng, đẩy mặt bằng giá trong nước lên cao và làm thay đổi tỷ giá thực hiệu lực.
• Kênh phía cầu và cán cân thương mại: Biến động giá dầu làm thay đổi thu nhập thực tế và cán cân thương mại. Quốc gia nhập khẩu dầu phải chi trả nhiều ngoại tệ hơn, làm tăng cầu USD và gây áp lực mất giá đồng nội tệ. Ngược lại, giá trị đồng USD biến động cũng tác động ngược trở lại giá dầu thế giới do dầu được định giá bằng đồng bạc xanh.

Các khái niệm trọng tâm trong nghiên cứu bao gồm: Sự dịch chuyển cùng chiều (co-movement), phân tích biến động khử xu hướng (DFA), hệ số tương quan khử xu hướng DCCA ($\rho_{DCCA}$), và kiểm định nhân quả Granger. Hệ số $\rho_{DCCA}$ dao động trong khoảng từ -1 đến 1, phân định rõ mức độ tương quan: từ 0 đến $\pm 0,333$ là tương quan yếu; từ $\pm 0,333$ đến $\pm 0,666$ là tương quan trung bình; và từ $\pm 0,666$ đến $\pm 1,0$ là tương quan mạnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu chuỗi thời gian theo ngày trong giai đoạn từ tháng 01/2009 đến tháng 08/2018 (tổng cộng 2.413 quan sát cho mỗi quốc gia). Nguồn dữ liệu giá dầu thô WTI được lấy từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA) và Cục Năng lượng Quốc tế (IEA). Dữ liệu tỷ giá giao ngay danh nghĩa của 6 đồng tiền (IDR, MYR, PHP, THB, SGD, VND đổi 1 USD) được trích xuất từ Investing.com.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ chuỗi thời gian 9,5 năm sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 nhằm loại bỏ các nhiễu loạn đột biến và đảm bảo cỡ mẫu lớn cho phân tích kinh tế lượng. Quy trình phân tích gồm hai trụ cột:

1. Kiểm định nhân quả Granger: Thực hiện trên phần mềm EViews 8.0 với độ trễ 2 cho 5 quốc gia ASEAN và độ trễ 2 cùng 4 cho Việt Nam, nhằm xác định chiều hướng tác động tuyến tính.
2. Phương pháp tương quan khử xu hướng DCCA: Lập trình tính toán trên nền tảng ngôn ngữ R và Python với thang đo thời gian $s$ chạy liên tục từ 3 đến 200 ngày. Phương pháp DCCA được lựa chọn nhờ ưu điểm vượt trội trong việc xử lý triệt để dữ liệu không dừng mà không làm mất thông tin qua việc lấy sai phân, đồng thời đo lường được mức độ tương quan động tại từng thang đo thời gian cụ thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm từ 2.413 quan sát mang lại các phát hiện cốt lõi:

1. Về mối quan hệ nhân quả Granger:

   • Tại Indonesia, tồn tại mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa giá dầu và tỷ giá với mức ý nghĩa 1% (giá dầu tác động tỷ giá) và 5% (tỷ giá tác động giá dầu).
   • Tại Malaysia, Philippines và Singapore, tồn tại mối quan hệ nhân quả một chiều từ giá dầu đến tỷ giá ở mức ý nghĩa 1% ($p < 0,01$).
   • Tại Thái Lan và Việt Nam, kiểm định Granger ở cả độ trễ 2 và độ trễ 4 đều không tìm thấy mối quan hệ nhân quả tuyến tính ($p > 0,10$).

2. Về hệ số tương quan động DCCA:

   • Nhóm 5 nước ASEAN (Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Singapore) chủ yếu mang hệ số tương quan âm ($\rho_{DCCA} < 0$). Tại Indonesia, Malaysia và Singapore, tương quan chuyển từ âm yếu ở thang đo 3 ngày sang âm trung bình ở thang đo 200 ngày. Philippines và Thái Lan duy trì mức tương quan âm yếu trong suốt các khoảng thời gian.
   • Trường hợp đặc biệt tại Việt Nam: Tồn tại sự đảo chiều tương quan rõ rệt. Trong khoảng thời gian cực ngắn từ 3 đến 20 ngày, giá dầu và tỷ giá USD/VND tương quan âm yếu ($\rho_{DCCA} \approx -0,05$). Tuy nhiên, từ sau mốc 20 ngày đến 200 ngày, tương quan chuyển hẳn sang dương, đạt mức cực đại xấp xỉ +0,20 đến +0,25.

Thảo luận kết quả

Khi biểu diễn trực quan trên đồ thị phân tích đa thang đo từ 3 đến 200 ngày, đường tương quan DCCA của Việt Nam có dạng dốc lên cắt trục hoành tại ngưỡng 20 ngày, trái ngược hoàn toàn với đường đồ thị nằm hoàn toàn dưới trục hoành của các quốc gia láng giềng.

Sự khác biệt mang tính quy luật này tại Việt Nam được giải thích bởi hai yếu tố thực tiễn:

• Cơ chế điều hành tỷ giá: Việt Nam duy trì cơ chế tỷ giá neo có điều chỉnh (crawling peg). Trong ngắn hạn dưới 20 ngày, khi giá dầu tăng, nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu dầu thô gia tăng tức thì, làm giảm áp lực cầu USD của Ngân hàng Nhà nước, khiến tỷ giá USD/VND có xu hướng giảm nhẹ hoặc đi ngang.
• Cơ cấu xuất nhập khẩu năng lượng: Mặc dù xuất khẩu dầu thô, Việt Nam là quốc gia nhập siêu sản phẩm xăng dầu tinh chế. Theo số liệu ngành dầu khí năm 2014, năng lực lọc dầu nội địa chỉ đáp ứng khoảng 33% nhu cầu tiêu thụ trong nước. Do đó, sau độ trễ 20 ngày, chi phí nhập khẩu xăng dầu thành phẩm tăng mạnh đòi hỏi lượng ngoại tệ lớn, buộc cơ quan quản lý phải điều chỉnh tăng tỷ giá trung tâm để bảo toàn dự trữ ngoại hối và cân đối cung cầu USD.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cần tận dụng "vùng đệm an toàn" 20 ngày đầu khi xảy ra các cú sốc tăng giá dầu thế giới để giữ ổn định tỷ giá danh nghĩa, hạn chế can thiệp bán ngoại tệ sớm. Sau chu kỳ 20 ngày, Ngân hàng Nhà nước cần chủ động điều chỉnh biên độ tỷ giá trung tâm linh hoạt từ 1% đến 2%, kết hợp điều tiết thanh khoản VND nhằm giảm thiểu áp lực lạm phát nhập khẩu.
2. Bộ Công Thương và Bộ Tài chính: Cần điều hành Quỹ Bình ổn giá xăng dầu dựa trên chu kỳ trễ 15–30 ngày, tương thích với độ trễ truyền dẫn 20 ngày của tỷ giá hối đoái. Việc này giúp giảm sốc giá cho thị trường tiêu dùng nội địa và kiểm soát chỉ số CPI mục tiêu dưới 4% mỗi năm.
3. Doanh nghiệp nhập khẩu và sản xuất năng lượng: Các doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu cần thiết lập chiến lược mua ngoại tệ kỳ hạn (Forward) hoặc hợp đồng quyền chọn (Options) với kỳ hạn từ 30 đến 90 ngày ngay khi giá dầu WTI có tín hiệu tăng trên 10%, nhằm khóa tỷ giá trước khi bước sang giai đoạn biến động cùng chiều sau 20 ngày.
4. Các nhà đầu tư tài chính và tổ chức tín dụng: Đa dạng hóa danh mục tài sản liên thị trường bằng cách kết hợp dầu thô với các đồng tiền có tương quan âm như SGD hoặc MYR để phòng ngừa rủi ro biến động tỷ giá khi thị trường hàng hóa toàn cầu biến động trên 15% mỗi quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu là tài liệu chuyên sâu có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý vĩ mô (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính): Sử dụng khung phân tích DCCA để dự báo độ trễ chính sách và xây dựng kịch bản ứng phó với các cú sốc giá dầu thế giới.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và vận tải logistics: Vận dụng quy luật chu kỳ 20 ngày để lập kế hoạch ngân sách ngoại tệ, tối ưu hóa thời điểm thanh toán quốc tế và quản trị rủi ro hối đoái.
• Chuyên viên phân tích tài chính và quản lý quỹ: Khai thác các kết quả tương quan động để xây dựng mô hình định lượng danh mục đầu tư đa tài sản tại khu vực Đông Nam Á.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Tham khảo phương pháp tiếp cận DCCA tiên tiến trên ngôn ngữ R và Python để xử lý các chuỗi dữ liệu kinh tế lượng tài chính không dừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp DCCA có ưu điểm gì vượt trội so với mô hình VAR hay VECM truyền thống?
Phương pháp DCCA giải quyết triệt để vấn đề nghiệm đơn vị của chuỗi dữ liệu không dừng mà không cần lấy sai phân bậc một làm mất thông tin gốc. Ngoài ra, DCCA cho phép đo lường mức độ tương quan biến thiên liên tục theo từng thang đo thời gian từ 3 đến 200 ngày, điều mà mô hình VAR hay VECM không làm được.

2. Tại sao mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá tại Việt Nam lại chuyển từ âm sang dương sau 20 ngày?
Trong 20 ngày đầu, nguồn thu USD từ xuất khẩu dầu thô tăng giúp giảm áp lực tỷ giá. Tuy nhiên, sau 20 ngày, áp lực nhập khẩu xăng dầu thành phẩm (khi nguồn cung nội địa chỉ đáp ứng khoảng 33% nhu cầu) khiến nhu cầu USD tăng vọt, đẩy tỷ giá USD/VND tăng theo giá dầu.

3. Tại sao kiểm định Granger không tìm thấy mối quan hệ nhân quả giữa giá dầu và tỷ giá tại Việt Nam?
Kiểm định Granger xem xét mối quan hệ tuyến tính trung bình trên toàn bộ 2.413 quan sát. Do tương quan tại Việt Nam bị triệt tiêu giữa giai đoạn ngắn hạn (âm) và trung - dài hạn (dương), kiểm định tuyến tính tổng thể không phản ánh được mối quan hệ phi tuyến này.

4. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ những nguồn nào và độ tin cậy ra sao?
Dữ liệu giá dầu WTI được trích xuất từ Cục Năng lượng Quốc tế (IEA) và Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA). Dữ liệu tỷ giá của 6 quốc gia ASEAN được thu thập từ cổng tài chính thời gian thực Investing.com với 2.413 quan sát theo ngày, đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy thống kê cao.

5. Doanh nghiệp nhập khẩu nhiên liệu nên hành động thế nào khi giá dầu WTI đột ngột tăng mạnh?
Doanh nghiệp cần tận dụng khoảng thời gian đệm 20 ngày đầu để chủ động mua trước ngoại tệ hoặc ký hợp đồng phái sinh ngoại hối kỳ hạn 1–3 tháng, tránh rủi ro phải mua USD với tỷ giá cao hơn khi thị trường bước vào pha dịch chuyển cùng chiều sau ngày thứ 20.

Kết luận

• Luận văn đã kiểm định thành công mối quan hệ giữa giá dầu WTI và tỷ giá hối đoái tại 6 quốc gia Đông Nam Á giai đoạn 2009–2018 bằng bộ dữ liệu 2.413 quan sát theo ngày.
• Đóng góp học thuật quan trọng khi tiên phong áp dụng phương pháp tương quan khử xu hướng DCCA tại Việt Nam, khắc phục triệt để các hạn chế của mô hình chuỗi thời gian tuyến tính truyền thống.
• Phát hiện quy luật dịch chuyển cùng chiều đặc thù của tỷ giá USD/VND với bước ngoặt đổi chiều sau chu kỳ 20 ngày quan sát.
• Cung cấp cơ sở khoa học xác đáng cho việc điều hành tỷ giá trung tâm và hoạch định chiến lược phòng ngừa rủi ro ngoại hối cho doanh nghiệp.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng quy mô dữ liệu đến giai đoạn 2024–2028, đồng thời tích hợp các mô hình học máy phi tuyến và phân tích đa tiền tệ để nâng cao độ chuẩn xác trong dự báo kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu  Chương 2: Nền tảng nghiên cứu  Chương 3: Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu  Chương 4: Kết quả nghiên cứu  Chương 5: Kết luận và kiến nghị CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY Các nghiên cứu trước đây, khi thảo luận về lý thuyết các yếu tố tác động tới tỷ giá chỉ ra rằng lý thuyết mối quan hệ giữa cung và cầu giải thích được mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá. Khi giá dầu tăng, trước tiên nhu cầu về đô la sẽ tăng ở các nước nhập khẩu dầu dẫn đến đô la tăng giá, nhưng sau đó để mua đô la, nhu cầu nội tệ của các nước nhập khẩu dầu tăng dẫn đến đồng nội tệ tăng giá, đó là nguyên nhân làm tỷ giá giảm giá. Vì vậy, sau khi nhận thanh toán tiền mua dầu từ các nước nhập khẩu dầu, mức cung đô la tại các nước xuất khẩu dầu sẽ tăng, dẫn đến đô la giảm giá, là nguyên nhân gây giảm tỷ giá hối đoái. Nhưng có hai tình huống: nếu nước xuất khẩu dầu tăng nhập khẩu hàng hóa vì sự mất giá của đồng đô la, nhu cầu về đồng đô la sẽ tăng lên trong nước dẫn đến đồng đô la tăng giá, làm tỷ giá hối đoái tăng.

Tuy nhiên, nếu nước xuất khẩu dầu không thể hoặc không tăng nhập khẩu hàng hóa thì tỷ giá hối đoái sẽ trong xu hướng giảm do sự mất giá của đồng đô la. Theo Shahbaz và cộng sự (2015), giá dầu tác động đến tỷ giá thực hiệu lực đa phương thông qua tác động phí cung và phía cầu. Đối với tác động phía cung, dầu thô là nguổn năng lượng cho sản xuất. Khi dầu tăng giá, dẫn đến sự gia tăng chi phí của hàng hóa khu vực phi thương mại, khiến giá hàng hóa khu vực này tăng, làm tỷ giá thực hiệu lực đa phương tăng.

Đối với tác động phía cầu, tỷ giá thực hiệu lực đa phương sẽ bị tác động gián tiếp bởi mối quan hệ giữa thu nhập sau thuế và nó. Thu nhập sau thuế gia tăng dẫn đến nhu cầu hàng hóa ở khu vực hàng hóa phi thương mại gia tăng, dẫn đến giá của hàng hóa phi thương mại tăng, tỷ giá thực hiệu lực tăng. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Ngoài ra, mức chi tiêu của người tiêu dùng bị ảnh hưởng bởi sự tăng giá dầu. Dầu tăng giá, làm giảm nhu cầu về hàng hóa phi thương mại, giá hàng hóa khu vực này giảm, dẫn đến tỷ giá thực hiệu lực đa phương giảm.

Do đó, tùy theo tác động phía cung, cầu mà tỷ giá thực hiệu lực đa phương giảm hay tăng. Bên cạnh việc giá dầu tác động đến tỷ giá, thì tỷ giá các cũng được kỳ vọng tác động đến giá dầu thông qua sự biến động của đồng đô la Mỹ. Theo Coudert và cộng sự (2007), tỷ giá đồng đô la Mỹ tác động đến giá dầu thông qua tác động cung và cầu dầu. Tác động về phía cầu dầu, đồng đô la Mỹ được sử dụng để thanh toán các giao dịch mua bán dầu.

Nhưng nhu cầu về dầu phụ thuộc vào giá cả trong nước tại quốc gia tiêu thụ, mức giá trong nước thì thường xuyên thay đổ theo sự biến động của đô la Mỹ. Vì vậy, việc giảm giá đồng đô la Mỹ (tức là một đồng đô la Mỹ sẽ đổi được ít nội tệ hơn) khiến giá dầu bằng đồng nội tệ giảm tại quốc gia tiêu thụ. Điều này dẫn đến thu nhập thực và nhu cầu về dầu gia tăng, dẫn đến sự gia tăng giá dầu. Vì thế, sự giảm giá đồng đô la Mỹ tác động tích cực đến nhu cầu về dầu và làm tăng giá dầu.

Tác động về phía cung, các công ty dầu khí dùng đồng nội tệ trả lương cho nhân viên và nộp thuế, chi trả các chi phí khác. Vì thế, đồng đô la Mỹ giảm giá làm giảm thu nhập tại quốc gia xuất khẩu dầu, làm giảm thu nhập sau thuế của công ty sản xuất dầu, dẫn đến nguồn vốn cho hoạt động khai khoáng dầu tại các công ty giảm. Vì vậy, đồng đô la Mỹ giảm, làm giảm nguồn cung dầu, dẫn đến dầu tăng giá hay sự biến động đồng đô la Mỹ ảnh hưởng đến giá dầu thế giới. Mặt khác, đồng đô la Mỹ là đồng tiền mạnh, có sự chi phối các nền kinh tế khác, nên sự biến động giá trị của đồng đô la Mỹ có tác động lớn đến giá trị các đồng tiền khác, làm tỷ giá của các đồng tiền khác thay đổi.

Vì vậy, sự biến động giá trị đồng tiền của một quốc gia được kỳ vọng có mối tương quan với biến động giá dầu thông qua biến động của đồng đô la Mỹ. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây chỉ ra rằng giá dầu và tỷ giá có hai mối quan hệ. Thứ nhất, giá dầu và tỷ giá không có mối tương quan. Thứ hai, giá dầu và tỷ giá có mối tương quan âm.

Hiện chưa có nghiên cứu tìm thấy mối tương quan dương giữa giá dầu và tỷ giá. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu đã tìm thấy sự đa dạng trong chiều hướng tác động giữa giá dầu và tỷ giá: chiều tác động từ giá dầu đến tỷ giá, chiều tác động từ tỷ giá đến giá dầu, quan hệ tác động hai chiều và không tồn tại quan hệ tác động giữa giá dầu và tỷ giá.1 Gía dầu và tỷ giá không có mối tương quan Krichene (2006) kiểm định mối quan hệ giữa giá dầu, chính sách tiền tệ, tỷ giá hối đoái và lãi suất, và áp dụng mô hình cung và cầu. Krichene cho rằng, tỷ giá hối đoái và lãi suất ảnh hưởng đến sự cân bằng giá dầu thi trường, và xác nhận mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và lãi suất. Krichene lập luận rằng: mối quan hệ này là khác nhau theo những cú sốc giá dầu khác nhau.

Dưới tác động cú sốc cung, lãi suất tăng khi giá dầu tăng, ngược lại trong cú sốc cầu, lãi suất giảm làm giá dầu tăng. Tác giả kết luận rằng tăng trưởng kinh tế thế giới phụ thuộc vào một thị trường dầu ổn định. Các nghiên cứu như (Huang và Feng 2007) kiểm tra mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và giá dầu ở Trung Quốc. Các tác giả sử dụng mô hình vectơ tự hồi quy (VAR) để xác định mối quan hệ giả thuyết.

Nhóm tác giả chỉ ra rằng giá dầu có tác động nhẹ lên tỷ giá trong dài hạn. Cú sốc thực sự ảnh hưởng đáng kể đến tỷ giá hối đoái ở Trung Quốc.2 Gía dầu và tỷ giá có mối tương quan âm Mối quan hệ tương quan âm giữa giá dầu và tỷ giá, được rất nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu như sau: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 Akram (2004) đã khởi đầu với thử nghiệm sự biến động của mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái ở Na Uy, và sử dụng các mô hình khác nhau như phân tích hiệp phương sai và mô hình đa biến. Tác giả tìm thấy bằng chứng mạnh mẽ về mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá hối đoái Na Uy và giá dầu. Tác giả kết luận tồn tại mối quan hệ ngược chiều giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái ở Na Uy.

Narayan cùng cộng sự (2008) tìm hiểu mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và giá dầu bằng mô hình ARCH cho Fiji. Họ sử dụng dữ liệu hàng ngày từ năm 2000 đến năm 2006 và cho thấy đồng tiền Fiji được đánh giá cao vì giá dầu tăng. Lizardo và Mollick (2010) nghiên cứu mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và giá dầu ở Mỹ. Nhóm tác giả tìm thấy mối quan hệ sự ngược chiều giữa đồng đô la Mỹ (so với các nước xuất khẩu dầu) và giá dầu.

Các nước xuất khẩu dầu trong mẫu của họ là Canada, Mexico và Nga. Ghosh (2011) kiểm định mối quan hệ động theo thời gian giữa tỷ giá hối đoái danh nghĩa và giá dầu ở Ấn Độ. Tác giả sử dụng mô hình hàm số mũ GARCH để nghiên cứu mối quan hệ được giả định. Tác giả tìm thấy mối quan hệ ngược chiều giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái danh nghĩa ở Ấn Độ.

Tác giả lập luận rằng tác động của cú sốc giá dầu dương và âm (về mặt độ lớn) là tương tự, cú sốc giá dầu có ảnh hưởng đến biến động tỷ giá hối đoái trong toàn bộ thời kỳ quan sát. Turhan và cộng sự (2014) khám phá mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái cho các nước G-20 bằng cách sử dụng mô hình tương quan động có điều kiện theo thời gian và kết luận rằng một mối tương quan nghịch biến tồn tại giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái. Nhóm tác giả nghiên cứu ảnh hưởng của hai sự kiện về tỷ giá hối đoái và biến động giá dầu. Những sự kiện này bao gồm các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và Hoa Kỳ xâm lược Iraq.

Kết quả cho thấy rằng sự kiện đầu tiên có ảnh hưởng chi phối đến các quốc gia phát triển được bao gồm trong mẫu, trong khi sự kiện thứ hai ảnh hưởng đến tất cả các quốc gia. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Tương tự như vậy, Reboredo và cộng sự (2014) nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá hối đoái của Hoa Kỳ bằng cách sử dụng mối tương quan ngược chiều (detrended cross-correlation). Nhóm tác giả cũng khẳng định ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu và cuộc xâm lược của Mỹ vào Iraq, và kết luận rằng giá dầu và tỷ giá đô la Mỹ có tương quan nghịch.3 Chiều hướng tác động quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá Các tài liệu liên quan đến chiều hướng tác động của tỷ giá hối đoái và giá dầu thể hiện kết quả hỗn hợp. Các tài liệu liên quan đến mối quan hệ này được nhóm lại thành bốn nhóm chính.

Một số nghiên cứu cho thấy tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến giá dầu, trong khi nhóm thứ hai kết luận rằng giá dầu ảnh hưởng đáng kể đến tỷ giá hối đoái. Nhóm nghiên cứu thứ ba kết luận tồn tại mối quan hệ hai chiều giữa tỷ giá hối đoái và giá dầu. Nhóm nghiên cứu thứ tư, kết luận không có tác động giữa tỷ giá và giá dầu. Các nghiên cứu này sử dụng mô hình kinh tế khác nhau như mô hình hồi quy, mô hình vector tự hồi quy (VAR), mô hình vectơ hiệu chỉnh sai số (VECM), hàm phản ứng đẩy (IRF), mô hình phương sai tự hồi quy có điều kiện (ARCH), mô hình phương sai tự hồi quy có điều kiện tổng quát (GARCH),.