Luận văn thạc sĩ kiểm định giả thuyết thị trường hiệu quả dạng yếu của thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích kiểm định giả thuyết thị trường hiệu quả dạng yếu của thị trường chứng khoán Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Hoàng Thọ Mẫn Trinh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Kiểm Định Giả Thuyết Thị Trường Hiệu Quả Chứng Khoán VN
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIẢ THUYẾT THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ
• 1.1. Giả thuyết thị trường hiệu quả
• 1.2. Điều kiện để có một thị trường hiệu quả
• 1.3. Các cấp độ của thị trường hiệu quả
• 1.4. Các mô hình kiểm định cho EMH
• 1.4.1. Mô hình Trò chơi công bằng
• 1.4.2. Mô hình Trò chơi công bằng có điều chỉnh
• 1.4.3. Mô hình Bước đi ngẫu nhiên
• 1.5. Ý nghĩa việc nghiên cứu giả thuyết thị trường hiệu quả
• 1.5.1. Trong phân tích kỹ thuật
• 1.5.2. Trong phân tích cơ bản
• 1.5.3. Trong việc hoạch định chiến lược đầu tư
• 1.6. Các nghiên cứu trước đây
• 1.6.1. Bằng chứng về thị trường hiệu quả dạng yếu
• 1.6.2. Bằng chứng về sự bất thường của thị trường
• 1.6.2.1. Hiệu ứng theo tuần
• 1.6.2.2. Hiệu ứng theo tháng
• 1.6.3. Bằng chứng về thị trường hiệu quả dạng trung bình
• 2. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp kiểm định thị trường hiệu quả dạng yếu
• 2.1.1. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 2.1.2. Kiểm định phương sai
• 2.1.3. Kiểm định tự tương quan
• 2.1.4. Kiểm định chuỗi
• 2.1.5. Mô hình ARIMA
• 2.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thống kê mô tả
• 3.2. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 3.3. Kiểm định tự tương quan
• 3.4. Mô hình dự báo ARIMA
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO TÍNH HIỆU QUẢ CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 4.1. Tăng cường độ minh bạch của thông tin chứng khoán
• 4.1.1. Hoàn thiện khung pháp lý công bố thông tin chứng khoán
• 4.1.2. Tăng cường cơ sở hạ tầng công nghệ và đi đầu trong việc chấp hành việc công bố thông tin
• 4.1.3. Hoàn thiện hệ thống kế toán, kiểm toán
• 4.2. Đào tạo đội ngũ nguồn nhân lực, nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư
• 4.3. Tăng tính thanh khoản cho thị trường
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiểm định giả thuyết thị trường hiệu quả chứng khoán VN

Kiểm định giả thuyết thị trường hiệu quả (EMH) là một trong những khái niệm quan trọng trong tài chính. Nó khẳng định rằng giá chứng khoán phản ánh đầy đủ mọi thông tin có sẵn. Tại Việt Nam, thị trường chứng khoán đã phát triển mạnh mẽ từ năm 2000, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc đạt được tính hiệu quả. Việc kiểm định giả thuyết này giúp các nhà đầu tư hiểu rõ hơn về khả năng sinh lời và rủi ro khi tham gia thị trường.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của giả thuyết thị trường hiệu quả

Giả thuyết thị trường hiệu quả (EMH) được phát triển bởi Eugene Fama vào năm 1960. Nó cho rằng giá chứng khoán phản ánh tất cả thông tin có sẵn, từ đó không thể kiếm lợi nhuận bất thường. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng đầu tư và phân tích thị trường.

1.2. Các cấp độ của thị trường hiệu quả

Thị trường hiệu quả được chia thành ba cấp độ: dạng yếu, dạng trung bình và dạng mạnh. Mỗi cấp độ phản ánh mức độ thông tin được tích hợp vào giá chứng khoán, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của nhà đầu tư.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm định giả thuyết thị trường hiệu quả VN

Mặc dù thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước phát triển, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề ảnh hưởng đến tính hiệu quả. Các yếu tố như thông tin không minh bạch, sự tham gia của nhà đầu tư chưa đồng đều và các yếu tố tâm lý thị trường đều có thể làm giảm tính hiệu quả của thị trường.

2.1. Thiếu minh bạch trong thông tin thị trường

Thông tin công bố từ các công ty niêm yết thường thiếu tính minh bạch và kịp thời. Điều này gây khó khăn cho nhà đầu tư trong việc đưa ra quyết định đầu tư chính xác, từ đó ảnh hưởng đến tính hiệu quả của thị trường.

2.2. Tâm lý nhà đầu tư và ảnh hưởng đến thị trường

Tâm lý nhà đầu tư có thể dẫn đến các quyết định đầu tư không hợp lý, gây ra sự biến động giá không cần thiết. Sự thiếu hiểu biết và kinh nghiệm của nhà đầu tư cũng góp phần làm giảm tính hiệu quả của thị trường chứng khoán Việt Nam.

III. Phương pháp kiểm định giả thuyết thị trường hiệu quả chứng khoán VN

Để kiểm định giả thuyết thị trường hiệu quả, các nhà nghiên cứu thường sử dụng các phương pháp như kiểm định nghiệm đơn vị, kiểm định tự tương quan và mô hình ARIMA. Những phương pháp này giúp xác định xem giá chứng khoán có phản ánh đầy đủ thông tin hay không.

3.1. Kiểm định nghiệm đơn vị

Kiểm định nghiệm đơn vị là một trong những phương pháp phổ biến để xác định tính ổn định của chuỗi thời gian giá chứng khoán. Phương pháp này giúp xác định xem giá chứng khoán có theo bước ngẫu nhiên hay không.

3.2. Mô hình ARIMA trong dự báo giá chứng khoán

Mô hình ARIMA được sử dụng để dự báo giá chứng khoán trong tương lai. Phương pháp này giúp các nhà đầu tư có cái nhìn rõ hơn về xu hướng giá và đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả thị trường chứng khoán VN

Kết quả nghiên cứu cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam không hoàn toàn hiệu quả. Các chỉ số như VN Index cho thấy sự tương quan giữa các tỷ suất sinh lợi trong quá khứ và hiện tại, điều này cho thấy nhà đầu tư có thể kiếm lợi nhuận bất thường.

4.1. Phân tích kết quả kiểm định

Kết quả kiểm định cho thấy rằng tỷ suất sinh lợi của thị trường không theo bước ngẫu nhiên. Điều này cho thấy rằng nhà đầu tư có thể dự đoán được xu hướng giá trong tương lai dựa trên thông tin quá khứ.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà đầu tư điều chỉnh chiến lược đầu tư của mình. Việc hiểu rõ về tính hiệu quả của thị trường sẽ giúp họ đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của thị trường chứng khoán VN

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trên đà phát triển, nhưng vẫn cần cải thiện tính minh bạch và hiệu quả. Các giải pháp như nâng cao chất lượng thông tin và đào tạo nhà đầu tư sẽ giúp thị trường ngày càng hoàn thiện hơn.

5.1. Giải pháp nâng cao tính hiệu quả của thị trường

Để nâng cao tính hiệu quả của thị trường chứng khoán, cần có các biện pháp cải thiện minh bạch thông tin và tăng cường giám sát. Điều này sẽ giúp tạo niềm tin cho nhà đầu tư và thu hút thêm vốn đầu tư.

5.2. Triển vọng phát triển của thị trường chứng khoán VN

Với sự phát triển của nền kinh tế và sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài, thị trường chứng khoán Việt Nam có nhiều triển vọng trong tương lai. Việc cải thiện tính hiệu quả sẽ giúp thị trường trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức vận hành từ tháng 7 năm 2000 với chỉ 2 doanh nghiệp niêm yết ban đầu, sau đó phát triển mạnh mẽ lên khoảng 600 doanh nghiệp niêm yết trên cả hai Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội vào năm 2013. Cùng với sự mở rộng về quy mô vốn hóa, tính minh bạch và tốc độ phản ánh thông tin vào giá cổ phiếu trở thành vấn đề cốt lõi quyết định sự lành mạnh của thị trường tài chính.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là kiểm định giả thuyết thị trường hiệu quả dạng yếu đối với thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua chuỗi chỉ số VN-Index. Phạm vi thời gian nghiên cứu bao quát 253 tuần giao dịch liên tục, từ ngày 17/10/2008 đến ngày 20/09/2013. Đây là giai đoạn thị trường trải qua nhiều biến động vĩ mô phức tạp, tạo điều kiện thuận lợi để đánh giá khả năng hấp thụ thông tin của giá chứng khoán.

Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với các nhà đầu tư và cơ quan quản lý. Việc xác định mức độ hiệu quả thông tin giúp các nhà đầu tư lựa chọn phương pháp phân tích kỹ thuật hay phân tích cơ bản phù hợp, đồng thời hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách tại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xây dựng khung pháp lý minh bạch hóa dòng thông tin, nâng cao niềm tin cho hơn 1 triệu tài khoản giao dịch trên thị trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng Giả thuyết thị trường hiệu quả do Eugene F. Fama khởi xướng từ năm 1960. Theo lý thuyết này, một thị trường được xem là hiệu quả khi giá cả tài sản phản ánh tức thời và đầy đủ mọi thông tin hiện có. Fama phân chia tính hiệu quả của thị trường thành ba cấp độ: hiệu quả dạng yếu (giá phản ánh toàn bộ dữ liệu lịch sử về giá và khối lượng), hiệu quả dạng trung bình (giá phản ánh mọi thông tin công khai), và hiệu quả dạng mạnh (giá phản ánh cả thông tin công khai lẫn thông tin nội bộ).

Ba mô hình toán học chính được vận dụng để kiểm định giả thuyết gồm có: Mô hình Trò chơi công bằng (Fair Game Model), Mô hình Trò chơi công bằng có điều chỉnh (Submartingale Model) và Mô hình Bước đi ngẫu nhiên (Random Walk Model). Trong đó, mô hình Bước đi ngẫu nhiên đóng vai trò trung tâm để kiểm tra xem tỷ suất sinh lợi tương lai có hoàn toàn độc lập với tỷ suất sinh lợi trong quá khứ hay không. Các khái niệm then chốt xuyên suốt đề tài bao gồm tỷ suất sinh lợi logarit, tính dừng của chuỗi thời gian, hiện tượng tự tương quan và nhiễu trắng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm chuỗi chỉ số đóng cửa VN-Index vào ngày thứ Sáu hàng tuần trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, thu thập liên tục trong 253 tuần (từ tháng 10/2008 đến tháng 9/2013). Cỡ mẫu gồm 252 quan sát tỷ suất sinh lợi tuần, được tính bằng sai phân bậc nhất logarit tự nhiên của giá đóng cửa. Phương pháp chọn mẫu theo tuần giúp loại trừ các biến động nhiễu ngắn hạn trong phiên hàng ngày nhưng vẫn đảm bảo độ dài chuỗi dữ liệu đủ lớn cho phân tích kinh tế lượng.

Quy trình phân tích định lượng được thực hiện tuần tự qua các bước:

• Thống kê mô tả và kiểm định phân phối chuẩn Jarque-Bera nhằm xác định đặc tính phân phối của chuỗi tỷ suất sinh lợi.
• Kiểm định nghiệm đơn vị mở rộng Dickey-Fuller (ADF) để xác định tính dừng của chuỗi dữ liệu, kiểm tra tính tương thích với bước đi ngẫu nhiên.
• Kiểm định tự tương quan thông qua hệ số tương quan mẫu (SAC), hệ số tương quan riêng phần (SPAC) và giá trị thống kê Q của Ljung-Box trên 24 độ trễ nhằm tìm kiếm sự phụ thuộc chuỗi.
• Ứng dụng quy trình Box-Jenkins để xây dựng mô hình tự hồi quy kết hợp trung bình trượt ARIMA(0,0,1) nhằm thực hiện dự báo kiểm chứng giá trị chỉ số trong tương lai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng chuỗi 252 quan sát tỷ suất sinh lợi tuần của VN-Index đem lại các phát hiện cốt lõi:

• Thứ nhất, thống kê mô tả chỉ ra tỷ suất sinh lợi trung bình đạt giá trị dương 0.15% với độ lệch chuẩn lớn, hệ số bất đối xứng mang dấu âm (lệch trái) và hệ số nhọn vượt trội so với phân phối chuẩn. Kiểm định Jarque-Bera có p-value nhỏ hơn 0.01, bác bỏ hoàn toàn giả định tỷ suất sinh lợi tuân theo phân phối chuẩn ở mức ý nghĩa 1%.
• Thứ hai, kiểm định nghiệm đơn vị ADF cho giá trị thống kê đạt -13.0000, thấp hơn đáng kể so với giá trị tới hạn -3.5730 ở mức ý nghĩa 1% (p-value nhỏ hơn 0.01). Điều này xác nhận chuỗi tỷ suất sinh lợi là chuỗi dừng bậc 0, qua đó bác bỏ giả định bước đi ngẫu nhiên của chỉ số giá.
• Thứ ba, kiểm định tự tương quan Ljung-Box cho thấy hệ số tự tương quan tại độ trễ bậc 1 đạt 0.149, có ý nghĩa thống kê ở mức 5%, và độ trễ bậc 2 có ý nghĩa ở mức 10%. Tỷ suất sinh lợi tuần hiện tại chịu tác động thuận chiều từ tỷ suất sinh lợi của tuần liền trước.
• Thứ tư, mô hình ARIMA(0,0,1) được xác định là mô hình tối ưu theo tiêu chuẩn thông tin Akaike. Khi sử dụng mô hình để dự báo chỉ số VN-Index cho ngày 27/09/2013, giá trị dự báo điểm đạt 477.79 điểm nằm trọn vẹn trong khoảng tin cậy 95% (từ 443.19 đến 512.39 điểm). So với giá trị thực tế là 486.00 điểm, sai số dự báo đạt mức rất thấp là 1.69%.

Thảo luận kết quả

Các bằng chứng định lượng khẳng định thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2008-2013 chưa đạt mức hiệu quả dạng yếu. Trên đồ thị hàm tự tương quan, các cột hệ số tại những độ trễ đầu tiên vượt ra ngoài dải phân cách ý nghĩa thống kê, minh chứng cho việc giá cổ phiếu biến động theo xu hướng thay vì ngẫu nhiên. Bảng kết quả ước lượng mô hình ARIMA cũng cho thấy phần dư là nhiễu trắng nhưng hệ số trung bình trượt bậc 1 có ý nghĩa thống kê cao.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự phi hiệu quả bắt nguồn từ chất lượng công bố thông tin còn nhiều hạn chế, tính minh bạch chưa cao, báo cáo tài chính của một số doanh nghiệp bộc lộ sai lệch và quy chuẩn kế toán chưa đồng nhất. Thêm vào đó, cơ cấu thị trường khi đó có trên 80% là nhà đầu tư cá nhân với kiến thức phân tích chưa đồng đều, dễ bị chi phối bởi tâm lý bầy đàn và tin đồn.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm tại các thị trường mới nổi như nghiên cứu của Abraham tại vùng Vịnh, Kashif Hamid tại 14 thị trường châu Á - Thái Bình Dương, cũng như các công trình nghiên cứu trong nước của Hồ Viết Tiến, Lê Đạt Chí và Trương Đông Lộc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao tính hiệu quả thông tin cho thị trường chứng khoán Việt Nam, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện khung pháp lý và chế tài công bố thông tin: Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần sửa đổi các quy chế công bố thông tin, ban hành chuẩn mực bắt buộc về báo cáo tài chính điện tử và tăng mức phạt hành chính lên gấp 2-3 lần đối với hành vi chậm trễ hoặc che giấu thông tin. Mục tiêu giảm 50% số vụ vi phạm công bố thông tin trong vòng 12-24 tháng.
• Nâng cấp hạ tầng công nghệ và giám sát giao dịch: Các Sở Giao dịch Chứng khoán cần đầu tư đồng bộ hệ thống công nghệ thông tin lõi, áp dụng thuật toán tự động phát hiện các giao dịch nội gián hoặc thao túng giá bất thường với thời gian phản hồi dưới 24 giờ trong lộ trình thực hiện từ 1 đến 3 năm.
• Chuẩn hóa hệ thống kế toán và nâng cao chất lượng kiểm toán: Hội Kiểm toán viên Hành nghề Việt Nam phối hợp cùng Bộ Tài chính tăng cường giám sát chất lượng các công ty kiểm toán độc lập, đẩy nhanh lộ trình áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 90% doanh nghiệp vốn hóa lớn áp dụng IFRS trước năm 2020.
• Nâng cao năng lực nhà đầu tư và phát triển thị trường: Các công ty chứng khoán và trường đại học cần mở rộng các chương trình đào tạo kiến thức phân tích tài chính bài bản cho nhà đầu tư cá nhân, đồng thời Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần cấp phép đa dạng hóa sản phẩm như chứng chỉ quỹ chỉ số, công cụ phái sinh nhằm gia tăng thanh khoản bình quân từ 20% đến 30% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Luận văn cung cấp bằng chứng cho thấy trong một thị trường chưa hiệu quả dạng yếu, việc áp dụng phân tích kỹ thuật và mô hình dự báo chuỗi thời gian như ARIMA hoàn toàn có thể giúp tìm kiếm tỷ suất sinh lợi vượt trội so với thị trường chung.
• Chuyên viên phân tích và nhà quản lý quỹ đầu tư: Giúp các chuyên gia định lượng xây dựng chiến lược giao dịch chủ động dựa trên độ trễ của thông tin và quản trị rủi ro danh mục khi chuỗi tỷ suất sinh lợi có phân phối không chuẩn và biến động mạnh.
• Cơ quan quản lý nhà nước: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Sở Giao dịch có thể sử dụng các kết quả kiểm định làm cơ sở khoa học để đánh giá thực trạng minh bạch thông tin, từ đó hoàn thiện chính sách giám sát và nâng hạng thị trường.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu là hình mẫu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng, từ kiểm định nghiệm đơn vị ADF, kiểm định tự tương quan Ljung-Box đến quy trình xây dựng mô hình Box-Jenkins.

Câu hỏi thường gặp

Thị trường hiệu quả dạng yếu là gì và khác gì so với dạng trung bình và dạng mạnh? Thị trường hiệu quả dạng yếu là trạng thái mà giá chứng khoán hiện tại đã phản ánh đầy đủ mọi thông tin về giá và khối lượng trong quá khứ. Dạng này khác dạng trung bình ở chỗ dạng trung bình phản ánh thêm mọi thông tin công khai mới xuất hiện, còn dạng mạnh phản ánh toàn bộ thông tin bao gồm cả thông tin nội bộ.

Tại sao kiểm định nghiệm đơn vị ADF lại bác bỏ giả thuyết bước đi ngẫu nhiên? Trong lý thuyết tài chính, nếu chuỗi giá tuân theo bước đi ngẫu nhiên thì chuỗi giá logarit phải có nghiệm đơn vị (chuỗi không dừng). Kết quả kiểm định ADF cho giá trị thống kê -13.0000 vượt mức ý nghĩa 1%, chứng minh tỷ suất sinh lợi là chuỗi dừng, tức các bước nhảy giá có tính quy luật phụ thuộc chứ không độc lập ngẫu nhiên.

Nhà đầu tư có thể kiếm lợi nhuận từ thị trường chưa hiệu quả dạng yếu bằng cách nào? Khi thị trường chưa hiệu quả dạng yếu, tỷ suất sinh lợi trong quá khứ có mối tương quan với hiện tại. Nhà đầu tư có thể áp dụng các chỉ báo phân tích kỹ thuật theo xu hướng hoặc các mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian để dự báo biến động giá ngắn hạn, từ đó đạt được tỷ suất sinh lời cao hơn mức trung bình.

Mô hình ARIMA(0,0,1) dự báo chỉ số VN-Index chính xác đến mức độ nào? Mô hình ARIMA(0,0,1) xây dựng từ 252 quan sát tuần cho kết quả dự báo điểm VN-Index tại ngày 27/09/2013 đạt 477.79 điểm, rất sát với giá trị thực tế 486.00 điểm. Sai số dự báo chỉ là 1.69% và giá trị thực tế nằm hoàn toàn trong khoảng tin cậy 95%, chứng minh năng lực dự báo ngắn hạn xuất sắc của mô hình.

Những rào cản chính khiến thị trường chứng khoán Việt Nam chưa đạt hiệu quả thông tin là gì? Hai rào cản lớn nhất gồm sự bất cân xứng thông tin do hệ thống kế toán kiểm toán chưa đồng bộ và cơ cấu người tham gia thị trường chủ yếu là nhà đầu tư cá nhân giao dịch theo cảm tính, tâm lý bầy đàn thay vì định giá bài bản dựa trên thông tin cơ bản.

Kết luận

• Luận văn đã kiểm định toàn diện tính hiệu quả dạng yếu của thị trường chứng khoán Việt Nam qua 253 tuần quan sát chỉ số VN-Index giai đoạn 2008-2013.
• Kết quả kiểm định ADF và tự tương quan Ljung-Box khẳng định tỷ suất sinh lợi thị trường có tính dừng và tự tương quan bậc 1 (hệ số 0.149), bác bỏ mô hình bước đi ngẫu nhiên.
• Nghiên cứu chứng minh thị trường chứng khoán Việt Nam chưa đạt hiệu quả dạng yếu, mở ra cơ hội sinh lời cho các chiến lược phân tích kỹ thuật và dự báo định lượng.
• Mô hình ARIMA(0,0,1) được ứng dụng thành công trong dự báo ngắn hạn chỉ số VN-Index với sai số thực nghiệm chỉ 1.69% ở độ tin cậy 95%.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về pháp lý, công nghệ giám sát, chuẩn mực IFRS và đào tạo nhà đầu tư để hoàn thiện thị trường trong giai đoạn tiếp theo.

Các nhà nghiên cứu, chuyên viên tài chính và học viên cao học có thể áp dụng ngay khung phương pháp luận Box-Jenkins và kiểm định tự tương quan chuỗi thời gian trong luận văn để mở rộng phân tích cho các nhóm cổ phiếu ngành hoặc giai đoạn thị trường mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIẢ THUYẾT THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ THỊ TRƯỜNG HIỆU QUẢ 1.1 Giả thuyết thị trường hiệu quả Giả thuyết thị trường hiệu quả (efficient market hypothesis- EMH) là một giả thuyết của lý thuyết tài chính khẳng định rằng các thị trường tài chính là hiệu quả, rằng giá của chứng khoán trên thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường chứng khoán, phản ánh đầy đủ mọi thông tin đã biết. Tính hiệu quả của thị trường được đo lường bằng khả năng và tốc độ mà tổng thể các thông tin trên thị trường ảnh hưởng tới giá chứng khoán. Một thị trường được coi là hiệu quả khi nó đạt hiệu quả về mặt thông tin, hay nói cách khác giá của các loại tài sản được giao dịch như cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản phản ánh tất cả các thông tin liên quan đã biết trên thị trường. Thông tin hay tin tức trong một thị trường hiệu quả được định nghĩa là bất cứ thông tin nào có thể gây ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, chỉ xuất hiện ngẫu nhiên trong tương lai.

Chính những thông tin ngẫu nhiên này sẽ làm cho giá cổ phiếu trong tương lai cũng sẽ biến động một cách ngẫu nhiên. Do vậy, một thị trường hiệu quả sẽ không thiên vị ai, tức là nó không làm ai có lợi hoặc chịu thiệt một cách bất hợp lý so với những người khác. Có nghĩa là nếu lý thuyết thị trường hiệu quả là đúng thì các nhà đầu tư không thể nào tìm kiếm được lợi nhuận bất thường trên thị trường nhờ những thông tin riêng. Và như vậy các nhà đầu tư sẽ ít có cơ hội vượt trội hơn so với những người khác dù họ có là một nhà đầu tư chuyên nghiệp hay không đi nữa.1Điều kiện để có một thị trường hiệu quả Mặc dù giả thuyết này có vai trò rất quan trọng trong lịch sử phát triển kinh tế thế giới.

Tuy nhiên các điều kiện để thị trường này tồn tại không phải là một vấn đề dễ dàng có trên tất cả các thị trường. Chính các điều kiện này đã làm cho TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 giả thuyết thị trường hiệu quả thường không tồn tại trên TTCK ở một số nước, đặc biệt là các nước đang phát triển. Để có một thị trường hiệu quả cần có các điều kiện sau: - Thứ nhất và cũng là điều kiện tiền đề quan trọng nhất của một thị trường hiệu quả là nó đòi hỏi thị trường chứng khoán phải có qui mô tương đối lớn, tức là phải có số lượng đủ lớn các nhà đầu tư cùng tham gia trên TTCK. Các nhà đầu tư này cạnh tranh nhau nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, họ tiến hành phân tích và định giá chứng khoán một cách độc lập nhau và phản ứng của của các nhà đầu tư là hoàn toàn ngẫu nhiên.

Sự cạnh tranh trên thị trường là công bằng và cái mà họ nhận được sẽ tương xứng với những chi phí mà họ bỏ ra. - Thứ hai, các thông tin liên quan đến chứng khoán sẽ được công bố trên thị trường một cách ngẫu nhiên và tự động. Đây được xem là đặc điểm cơ bản cần phải có trong một thị trường hiệu quả. Thời điểm công bố thông tin và các chi phí để mỗi thông tin đến với thị trường là hoàn toàn độc lập với nhau.

Và để có được thông tin đó, các nhà đầu tư đều phải bỏ ra một chi phí giống như nhau, vì vậy cơ hội dành cho các nhà đầu tư trên thị trường đều bằng nhau, không ai có thể kiếm được những khoản lợi nhuận bất thường trên thị trường nếu chỉ dựa vào việc mua lại các thông tin. - Thứ ba, cũng là điều kiện đặc biệt quan trọng đó là các nhà đầu tư khi tham gia trên thị trường phải có kiến thức nhất định. Nghĩa là các nhà đầu tư với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cho mình, họ có cùng phương pháp và lý luận khi phân tích và đánh giá các thông tin liên quan đến cổ phiếu. Khi có một thông tin mới xuất hiện trên thị trường, họ sẽ tiến hành nhanh chóng việc nhận xét và đánh giá sự tác động của các thông tin đó với cùng một cách thức như nhau, điều đó sẽ dẫn tới việc điều chỉnh giá chứng khoán một cách nhanh chóng nhất để phản ánh kịp thời các tác động của những thông tin mới.

Mặc dù việc điều chỉnh giá có thể không hoàn hảo, điều này có nghĩa là TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 cũng có lúc thị trường sẽ điều chỉnh quá mức trước những thông tin hay cũng có khi dưới mức cần thiết. Nhưng quan trọng là chúng ta không thể dự đoán bất cứ điều gì xảy ra ở mỗi thời điểm xác định vì thông tin xuất hiện hoàn toàn ngẫu nhiên. Lúc này, giá chứng khoán cũng được điều chỉnh một cách nhanh chóng và ngẫu nhiên bởi sự cạnh tranh nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận giữa các nhà đầu tư trên TTCK. - Đặc điểm cuối cùng trên một thị trường hiệu quả đó là thu nhập kì vọng ẩn trong mức giá hiện tại của mọi chứng khoán cũng sẽ phản ánh rủi ro của chứng khoán đó, tức là rủi ro và lợi nhuận cổ phiếu sẽ tương xứng nhau.

Nếu trong một TTCK không hiệu quả, khi giá của một chứng khoán bất kì được điều chỉnh, nó có thể là kết quả của việc phản ánh sai thông tin và điều này có thể mang lại rủi ro đối với người sở hữu chứng khoán đó. Tuy nhiên trong một thị trường hiệu quả thì giá chứng khoán được điều chỉnh đúng theo tất cả những thông tin liên quan đến cổ phiếu nên giá của những chứng khoán này sẽ phản ánh theo đúng tất cả các thông tin có sẵn và được công bố công khai vào bất kì thời điểm nào. Vì vậy, tỷ suất sinh lợi mong đợi của các nhà đầu tư trong thị trường hiệu quả bao hàm không chỉ giá hiện hành của chứng khoán đó mà còn phản ánh đầy đủ rủi ro của nó. Điều này có nghĩa là khi các nhà đầu tư mua chứng khoán ở mức giá thông tin hiệu quả cũng sẽ nhận được một tỷ suất sinh lời phù hợp với rủi ro gánh chịu từ việc sở hữu chứng khoán đó.

Tóm lại, thị trường hiệu quả là sự kết hợp từ một thị trường với những thông tin xuất hiện một cách ngẫu nhiên và độc lập, một lượng lớn các nhà đầu tư cùng cạnh tranh nhau với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, họ phân tích các thông tin mới với những phương pháp giống nhau nhằm điều chỉnh giá cổ phiếu một cách nhanh chóng nhất. Với việc phản ánh các thông tin này cũng sẽ làm cho giá chứng khoán thay đổi theo thông tin một cách ngẫu nhiên và độc lập và TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 lợi nhuận của mỗi chứng khoán trên thị trường cũng sẽ phản ánh đúng rủi ro của bản thân chứng khoán đó.2Các cấp độ của thị trường hiệu quả Hiệu quả của thị trường chia thành ba cấp độ: - Thị trường hiệu quả dạng yếu: Giả thuyết thị trường hiệu quả yếu cho rằng giá chứng khoán hiện tại phản ánh đầy đủ tất cả thông tin của thị trường chứng khoán, bao gồm các chuyển dịch liên tục của giá, tỷ suất sinh lợi, khối lượng giao dịch và các thông tin chung khác như: mua bán lô lẻ, giao dịch lô lớn và các thương vụ của các chuyên gia ngoại hối hay của các nhóm độc quyền khác. Vì giả định rằng mức giá thị trường hiện tại phản ánh tất cả các thu nhập trong quá khứ và mọi thông tin trên thị trường nên giả thuyết này có nghĩa: tỷ suất sinh lợi trong quá khứ cũng như các thông tin khác không có mối liên hệ với tỷ suất sinh lợi trong tương lai (các tỷ suất sinh lợi độc lập với nhau). Bởi vậy, nhà đầu tư có thể kiếm thêm chút thu nhập khi ra quyết định mua hoặc bán chứng khoán dựa trên các thông tin về tỷ suất sinh lợi hay các thông tin khác của thị trường trong quá khứ.

- Thị trường hiệu quả dạng trung bình: Giả thuyết thị trường hiệu quả dạng trung bình cho rằng giá chứng khoán sẽ điều chỉnh không những trước các thông tin trong quá khứ mà còn phản ánh đầy đủ và nhanh chóng tất cả các thông tin công khai trên thị trường. Giả thuyết hiệu quả dạng trung bình bao trùm lên giả thiết hiệu quả yếu vì tất cả các thông tin trên thị trường đều phải được xem xét công khai dựa trên giả thuyết hiệu quả yếu như giá cổ phiếu, tỷ suất sinh lợi, và khối lượng giao dịch. Thông tin công khai cũng bao gồm tất cả các thông tin phi thị trường như: các thông báo về thu nhập và cổ tức, P/E (giá thị trường của cổ phiếu/ lợi nhuận trên một cổ phiếu), D/P (cổ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 tức mỗi cổ phần/ giá thị trường của cổ phiếu), chia cổ phần, các thông tin về kinh tế cũng như chính trị-xã hội. Giả thuyết này ngụ ý các nhà đầu tư khi ra quyết định dựa trên các thông tin mới được công bố sẽ không thu được lợi nhuận cao hơn mức trung bình bởi mức giá chứng khoán này đã phản ánh mọi thông tin công khai đó.

- Thị trường hiệu quả dạng mạnh: Giả thuyết thị trường hiệu quả mạnh cho rằng giá chứng khoán phản ánh tất cả các thông tin từ công khai đến nội bộ. Nghĩa là sẽ không có một nhóm đầu tư nào độc quyền tiếp cận được các thông tin liên quan đến việc định giá. Do đó, sẽ không ai thu được lợi nhuận vượt trội. Giả thuyết thị trường hiệu quả mạnh là sự tổng hợp của cả giả thuyết thị trường hiệu quả dạng yếu và giả thuyết thị trườnghiệu quả dạng trung bình.

Trong thị trường có hiệu quả hoàn hảo tất cả các thông tin đều miễn phí và sẵn có đối với mọi người ở cùng một thời điểm.3Các mô hình kiểm định cho EMH EMH là một lý thuyết tài chính quan trọng trong nền tảng lý thuyết tài chính hiện đại. Giáo sư Fama đã chỉ ra ba mô hình kiểm định cho EMH là: - Mô hình Trò chơi công bằng (The Fair Game Model) - Mô hình Trò chơi công bằng có điều chỉnh (The Submartingale Model) - Mô hình Bước đi ngẫu nhiên (The Random Walk Model) 1.1 Mô hình Trò chơi công bằng Lý thuyết EMH có nguồn gốc xuất phát từ lý thuyết trò chơi công bằng, chính vì vậy mà mô hình trò chơi công bằng cũng được dùng để kiểm định cho giả thuyết EMH trên TTCK.