CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE MOI TRƯỜNG NƯỚC 1.1 Sự phân bố nguồn nước trên trái đất [8] Trên hành tinh chúng ta nước tồn tại ở khắp nơi: trên mặt đất, trong biển và đại đương, đưới đắt và trong không khí dưới dạng: khí (hơi nước), lỏng (nước sông, suối, ao, hò. Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO), lượng nước trong thủy quyển được phân bố như sau: Lượng nước trong thủy quyển 1386. |0 km? 100% Nước ngọt 35.10 km? 2,5% Nước mặn 1351.105 km? 97,5% Trong thành phần nước ngọt dạng rắn chiếm 24,3.10° km? (69,4%), dạng lỏng chiếm 10,7.10% km? (100%) nước dang lỏng, nước ngầm chiếm đại bộ phận với 10,5.105kmẺ (98,3%); hồ và hồ chứa là 0,102.10° km? (0,95%); thd nhưỡng 0,047. 10 km? (0,44%); sông ngòi 0,020.
105 km? (0,19%); khí quyển 0,020. 10° km” (0,19%) và sinh quyển 0,011. Sự phân bố lượng nước trên Trái Dat không đều theo các đại dương, biển và lục địa. 1⁄2 Vai trò của nước trong sinh quyển [15] Nước là nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng cho tất cả sinh vật trên Trái Đất.
Nếu không có nước thì chắc chắn không có sự sống trên Trái Dat, thiếu nước thi cả nền văn minh hiện nay cũng không tồn tại được. SVTH: Tran Thanh Hà Trang 3 Khóa luận tết nghiệp GVHD: ThS. Trần Thị Lộc 1.1 Vai trò của nước đỗi với cơ thể sinh vật và con người Nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với cơ thé. Con người mỗi ngày cần 1,831 nước để uống.
Nước được hấp thụ thường xuyên để bù đắp cho lượng nước thoát qua đa, phối, thận. Trong có thể người, nước chiếm 60-65% trọng lượng cơ thẻ trưởng thành, đến 90 % ở phổi, 70% ở trẻ sơ sinh. Trong các mô cứng như xương, răng, móng, nước chiếm 10-20%. Đối với các mô, cơ quan, khi lượng nước thay đối tới < 10% sẽ dẫn tới tình trạng bệnh lý.
Vi vậy các cơ thể sinh vật thường xuyên cần nước. Một người nặng 60 kg cần cung cấp 2-3 lít nước để đổi mới lượng nước của có thé và duy trì các hoạt động sống bình thường. Nước là môi trường khuyếch tán cho các chất của tế bào, tạo nên các chất lỏng Nước là dung môi cho các chất vô cơ, các chất hữu cơ có mang gốc phân cực (ưa Nước là nguyên liệu cho cây trong quá trình quang hợp tạo ra các chất hữu cơ. Nước là môi trường hoà tan chất vô cơ và phương tiện vận chuyển chất vô cơ và hữu cơ trong cây, vận chuyển máu và các chất dinh dưỡng ở động vật.
Nước tham gia vào quá trình trao đổi năng lượng và điều hòa nhiệt độ cơ thé. Cuối cùng nước giữ vai trò tích cực trong việc phát tán nòi giống của các sinh vật, nước còn là môi trường sống của nhiều loài sinh vật.2 Vai trò của nước đỗi với hoạt động sản xuất Con người sử dụng nước cho nhiều mục đích khác nhau như: SVTH: Tran Thanh Ha Trang 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Tran Thị Lộc Trong nông nghiệp: tat cả các cây trồng và vật nuôi đều cần nước để phát triển. Từ một hạt cải bắp để phát triển thành một cây rau thương phẩm can 25 lít nước, ruộng lúa cấy 2 vụ cần một lượng nước ngot 14-25000 m° /ha.
Hiện nay can khoảng 80% lượng nước ngọt dung cho nông nghiệp. Trong công nghiệp: nước cho nhu cầu sản xuất công nghiệp 1a rat lớn. Nước dùng dé làm nguội động cơ, lam quay các tubin, 14 dung môi hỏa tan các hóa chất va các phản ứng hóa học. Mỗi ngành công nghiệp, mỗi loại hình sản xuất yêu cầu một lượng nước khác nhau.
Nước góp phan thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Tro ng gia o thô ng vận tai, sử dụn g hệ thô ng sôn g ngỏ i, kên h rạc h, biển. dé phá t triển giao thông đường thủy. Nước được sử dụng cung cấp cho sinh hoạt đu lịch, sử dụng làm phương tiện cho các hoạt động giải tri,.
Vậy nước là đầu vào của bat kì hoạt động sản xuất nào của con người, tạo ra sản phẩm cho xã hội. Tính thiết yếu còn thể hiện ở chỗ không thé dùng loại tài nguyên nao khác thay thé nước trong quá trình chế biển, sản xuất ra sản phẩm cho cơn người. 13 Chu trình nước toàn cầu [9| Hình 1. Sơ đồ vòng tuần hoàn tự nhiên của nước CC =======—ễễễễễ—ễễ-——ễễễễễễễ-—, KT SVTH: Trần Thanh Hả Trang 5 Khóa luận tết nghiệp GVHD: ThS.
Tran Thị Lộc Nguồn nước trong tự nhiên luôn được luân hồi theo chu trình thủy văn hay còn gọi là vòng tuần hoàn tự nhiên của nước. Theo chu trình này thì lượng nước được bảo toản, chỉ chuyển từ đạng này sang dạng khác (khí, lỏng, rắn) hoặc từ nơi này sang nơi khác. Tùy theo loại nguồn nước (đại dương, hồ, sông.) thời gian luân hồi có thé rất ngắn (8 ngày đối với hơi ẩm không khí) hoặc có thể kéo đài hàng ngàn năm (đại dương khoảng 1400 năm). Trong chu trình thủy văn nguồn nước ngọt được chuyển đổi tuần hoản qua quá trình bốc hơi và mưa (thời gian chuyển đổi thường ngắn theo hàng năm).
Hiện nay hằng năm, toàn thế giới mới sử dụng khoảng 4000km” nước ngọt, chiếm khoảng 40% tổng lượng nước ngọt có thể khai thác. Tuy nhiên, nguồn nước mưa và nguồn nước ngọt phân bế rất không đều, trong khi có nhiều vùng bị ngập lụt và nhiều vùng khác thì thiếu nước ngọt. 14 Phâm loại nước [7Ị, [9] 14.1 Nước mặt Đây là khái niệm chung chỉ các nguồn nước trên mặt đất, bao gồm các dạng động (chảy) như sông suối, kênh rạch và dạng tĩnh hay dạng chảy chậm như ao, hd, đằm. Nước mặt chính là nước chảy tràn do mưa hay cũng có thé từ nước ngầm chảy ra do áp suất cao hay dư thừa độ ẩm trong đất cũng như du thừa số lượng trong các ting nước.
Nước chảy tràn vào các sông luôn ở trạng thái động, phụ thuộc vào lưu lượng và mùa trong năm. Chất lượng nước phụ thuộc nhiều vào các lưu vực. Nước qua vùng núi đá vôi sẽ trong và cứng. Nước qua vùng đất có tính thấm kém thì sẽ đục va mềm.
Các hạt mịn hữu cơ và vô cơ bị cuốn theo khó sa lắng, nước chảy theo rừng rậm sẽ trong và chứa nhiều chất hữu cơ. SVTH: Tran Thanh Ha Trang6 Khóa luận tốt nghỉ GVHD: ThS. Tran Thị Lộc Bảng 1. Chất lượng nước mặt - QCVN 08:2008/BTNMT |=rphel[+wLí ,i>|A‘Titd¡r3lễ8§ešte, a|AI“ pe feg\/RE€|.£šs8 Sizle|Šsca,š"€ os t ran rom III (Cr”") Crom VI (Cr**) SVTH: Trân Thanh Ha lơ Giá trị giới hạn lớwt: a >4 Khóa luận tốt nghỉ GVHD: ThS.
Tran Thị Lộc a |I,0i1s878:elTtg)z\.N5 a) sz3hB]eEnS[a26Pol N Š eri?|¬B]JE3za¿w=P f2>eHi*|.+:l u, mỡ (oils Clo hữu cơ SVTH Tran Thanh Ha g: oc so Al = sử dụng tốt cho mục đích cấp nước sinh hoạt và các mục đích khác như loại A2, BI, B2. A2 ~ Dùng cho mục đích cắp nước sinh hoạt nhưng phải áp dụng công nghệ xử lý phù hợp; bảo tồn động thực vật thủy sinh, hoặc các mục đích sử dụng như loại B1, B2. BI — đùng cho mục đích tưới tiêu thủy lợi hoặc các mục đích sử dụng khác có yêu cầu chất lượng nước tương tự hoặc các mục đích sử dụng khác như B2. B2 ~ giao thông thủy và các mục đích khác với yêu cầu nước chất lượng thấp.2 Nước ngầm Nước ngầm tồn tại ở các ting hoặc túi trong lòng dat.
Chất lượng nước ngằm phụ thuộc vào một loạt các yếu tố: chất lượng nước mưa, thời gian tồn tại, ban chất lớp đất đá nước thắm qua hoặc tằng chứa nước. Thông thường nước ngằm chứa ít tạp chất hữu SVTH: Trần Thanh Hà Trang 9 Khóa luận tốt nghiệp ề GVHD: TAS. Trin Thị Lộc cơ và vi sinh vật, giàu các ion vô cơ. Nước ngầm ở các vùng khác nhau có thành phan khác nhau.
Nước ngầm là nguồn tài nguyên quý giá cưng cắp cho các vùng đô thị, công nghiệp, tưới tiêu thủy lợi, đặc biệt là các vùng trồng cây công nghiệp tập trung như cây cà phê ở Tây Nguyên. Nước ngằm và nước mặt có các tính chất khác nhau. Một số đặc điểm khác nhau giữa nước ngằm và nước mặt. eee DỤ Chất khoánghòa | Íttrao đổi, caohơnsovới | Thay đổi tùy thuộc vào lượng tan nước mặt đất, lượng mưa Hàm lượng Fe* , | Thường xuyên có trong Rat thấp, chỉ có khi nước ở sát Mnˆ* nước đáy hồ ome Khí CO; hòa tan Khi oxi hda tan Thường không tồn tai Gần như bão hòa Thường có Có khi nguồn nước bị nhiễm bin bu SVTH: Trân Thanh Hà Trang 10 Khóa luận tết nghỉ GVHD: ThS.
Trin Thị Lộc | min bi pn on Thường rat thắp Chủ yêu do các vi trùng sắt | Nhiêu loại vi trùng, vi rút gây Vi sinh vật gây ra bệnh và tảo 1.3 Nước biển Thành phần trong nước biển tương đối đồng đều, đặc biệt là giàu NaCl, vì vậy nước biển được gọi là nước mặn. Khoảng 1⁄4 bề mặt Trái Dat được bao phủ bởi nước biển. Có thé phân theo tỉ lệ muối hòa tan từ mức độ lớn tới nhỏ là nước rnặn ờ các vùng biển và đại dương, nước lợ ở các cửa sông và ven biển, nước ngọt ở sông hồ. Thành phần chủ yếu của nước biển là các ion Cl, SOa¿*, COs*, SiOy*, Na’, Ca?*, Mg’.
Nước biển thích hợp với các loại thủy hải sản nước mặn, là môi trường sống của nhiều giới sinh vật. 15 Tai nguyên nước ở Việt Nam [8] Tài nguyên nước của Việt Nam nhìn chung khá phong phú. Việt Nam là nước có lượng mưa trung bình vào loại cao, khoảng 2000 mm/năm, gấp 2,6 lượng mưa trung bình của vùng lục địa trên Thế giới. Tổng lượng mưa trên toàn bộ lãnh thé là 650km”/năm, tạo ra dòng chảy mặt trong vùng nội địa là 324km”/năm.
Vùng có lượng mưa cao là Bắc Quang 4000-5000mm/năm, tiếp đó là vùng núi cao Hoàng Liên Sơn, Tiên Yên, Móng Cái, Hoành Sơn, Déo Cả, Bảo Lộc, Phú Quốc 3. Vùng mưa ít nhất là Ninh Thuận va Binh Thuận, vào khoảng 600-700 mm/năm. SVTH: Trân Thanh Hà Trang 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Thị Lộc Ngoài dòng chảy phát sinh trong vùng nội địa, hàng năm lãnh thé Việt Nam nhận thêm lưu lượng từ Nam Trung Quốc và Lào, với số lượng khoảng 550 km”.
Do vậy, tài nguyên nước mặt và nước ngầm có thé khai thác và sử dụng ở Việt Nam rất phong phú, khoảng 150 km? nước mặtnăm và 10triệu m° nước ngằm/ngày. Tuy nhiên, do mật độ dân sé vào loại cao, nên bình quân lượng nước sinh trong lãnh thé trên đầu người là 4200m /người, vào loại trung bình thấp trên thẻ giới. 16 Tài nguyên nước ở Thành Phố Hồ Chí Minh l.