CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO 1. Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro 1. Khái niệm về rủi ro và rủi ro đặc thù * Rủi ro là sự việc không được mong đợi trong tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội. Trong cuộc sống và công việc hàng ngày, rủi ro có thể xuất hiện trên mọi lĩnh vực, không ngoại trừ một ai, một quốc gia, một dân tộc nào.
Tuỳ từng trường phái mà quan niệm về rủi ro có thể khác nhau. - Theo trường phái tiêu cực + Rủi ro là điều không lành, không tốt bất ngờ xảy đến (Theo từ điển tiếng Việt do Trung tâm từ điển học Hà Nội xuất bản năm 1995), + Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn, thiệt hại…(dịch từ nguyên bản Từ điển Oxford). - Theo trường phái trung hoà + “Rủi ro là sự bất trắc gây thiệt hại, sự bất trắc cụ thể liên quan đến một biến cố không mong đợi” (Alan Willet) + “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được” (Frank Knight ). + “Rủi ro là một tình trạng trong đó các biến cố xảy ra trong tương lai có thể xác định được” (Marilu Carty).
+ Theo từ điển kinh tế học hiện đại thì: “ Rủi ro là hoàn cảnh trong đó một sự kiện xảy ra với một xác suất nhất định hoặc trong trường hợp quy mô của sự kiện đó có một phần phân phối xác suất” * Từ những định nghĩa trên có thể thấy được rủi ro có bốn đặc điểm như sau: - Tính ngẫu nhiên: Rủi ro không tuân theo một quy luật, chu kỳ, trình tự nào - Tính khách quan: Rủi do xuất phát từ môi trường khách quan nên rất khó kiểm soát - Tính không chắc chắn: Trong cùng một điều kiện, rủi ro có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện. Vì vậy người ta thường gắn rủi ro với khái niệm xác suất. - Tính hai mặt: Rủi ro có thể đem lại thách thức, đe dọa cho doanh nhiệp cũng GVHD: Nguyễn Thị Vân Hương 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Hồ Sỹ Minh có thể tạp ra những thế mạnh và cơ hội.
* Rủi ro có hai thành phần cơ bản là tần suất xảy ra rủi ro và mức độ nghiêm trọng của rủi ro. * Rủi ro đặc thù: thuật ngữ rủi ro đặc thù được sử dụng ở rất nhiều văn bản khác nhau nhưng lại chưa có một khái niệm thống nhất về phạm trù của nó. Rủi ro đặc thù trong phạm vi khóa luận này đề cập được hiểu như sau: “ Rủi ro đặc thù trong một công ty là là những rủi ro có tính đại diện xuất phát từ đặc điểm hoạt động, sản xuất kinh doanh của công ty đó. Khái niệm về quản trị rủi ro Cho đến nay, chưa có khái niệm thống nhất về quản lý rủi ro.
Có nhiều trường phái nghiên cứu về rủi ro và quản lý rủi ro, đưa ra những khái niệm về quản lý rủi ro rất khác nhau, thậm chí mâu thuẫn, trái ngược nhau. Có những nhà nghiên cứu cho rằng quản lý rủi ro đồng nghĩa với việc mua bảo hiểm. Đó chính là việc chỉ quản lý những rủi ro thuần tuý, những rủi ro có thể phân tán, những rủi ro “có thể mua bảo hiểm”. Trong khi đó, trường phái hiện đại lại cho rằng cần phải quản lý tất cả mọi loại rủi ro của công ty một cách toàn diện và đầy đủ.
Hơn nữa, quản lý rủi ro còn là một chức năng chung để nhận dạng, đánh giá, đối phó với những nguyên nhân và hậu quả của rủi ro đối với một tổ chức. Cũng có thể hiểu quản trị rủi ro dưới nhiều góc nhìn khác nhau. Khi xem quản trị rủi ro là một bộ phận của hoạt động quản trị, lúc này quản trị rủi ro là một quá trình quản trị (hoạch định, tổ chức, kiểm tra, cải tiến) các nguồn lực nhằm làm giảm đến mức thấp nhất các hậu quả của những thiệt hại gây ra cho công ty với chi phí chấp nhận được. Vai trò, nhiệm vụ, mục tiêu của quản trị rủi ro 1.Vai trò của quản trị rủi ro - Giúp công ty nâng cao khả năng ngăn ngừa và phong rủi ro, thông qua đó nâng cao hiệu quả kinh doanh của công ty.
- Hạn chế, giảm thiểu những bất lợi, hậu quả phát sinh do rủi ro gây ra, duy trì hoạt động ổn định cho công ty và nền kinh tế GVHD: Nguyễn Thị Vân Hương 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Hồ Sỹ Minh - Khoanh vùng tổn thất khi xảy ra rủi ro và ngăn chặn những hậu quả gián tiếp của rủi ro 1. Nhiệm vụ Để phát huy vai trò của công tác quản trị rủi ro trong công ty nhà quản trị rủi ro phải thực hiện các nhiệm vụ sau đây: - Xây dựng các quy trình, tiêu chuẩn để phát hiện, nhận dạng các rủi ro tiềm ẩn, đặc thù của công ty. - Xây dựng phương pháp đánh giá, đo lường mức độ rủi ro, xếp loại các loại rủi ro theo thứ tự ưu tiên quản trị - Đề xuất các biện pháp quản trị rủi ro cụ thể tương ứn với các dạng rủi ro.
Xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình kiểm soát, ngăn chặn rủi ro, cảnh báo sớm những nguy cơ xảy ra rủi ro để hạn ché những tổn thất đáng tiếc. - Tư vấn cho ban giám đốc công ty trong việc xây dựng và thực hiện chương trình tài trợ rủi ro trong kinh doanh. Mục tiêu * Các mục tiêu trước khi tổn thất xảy ra - Chuẩn bị để đối phó với rủi ro tiềm ẩn một cách có hiệu quả nhất. - Giảm thiểu sự lo lắng của các cấp quản trị công ty bằng cách đánh giá khả năng tác động của rủi ro.
Nếu rủi ro quá lớn cần loại bỏ. Trường hợp chấp nhận rủi ro thì cần được tài trợ bằng các phương pháp thích hợp như tài trợ, bảo hiểm… -Thực hiện các yêu cầu về quản trị rủi ro trong doang nghiệp theo quy định của pháp luật như an toàn lao động, bảo hộ lao động, bảo hiểm tai nạn, kiểm định an toàn thiết bị… * Các mục tiêu sau khi tổn thất xảy ra - Khắc phục tổn thất, duy trì sự sống còn của công ty. - Phục hồi các hoạt động kinh doanh của công ty - Đảm bảo sự ổn định của doanh thu, hạn chế sự sụt giảm của lợi nhuận - Đảm bảo kế hoạch tăng trưởng của công ty. - Làm giảm sự tác động tiêu cực của những tổn thất do rủi ro công ty gây ra lên hoạt động của những đối tượng khác trong môi trường kinh doanh như người lao động, GVHD: Nguyễn Thị Vân Hương 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Hồ Sỹ Minh khách hàng, nhà cung cấp… 1. Quy trình quản trị rủi ro trong công ty Hoạt động quản trị rủi ro được tổ chức theo những mô hình khác nhau tùy thuộc nguồn lực của công ty và quan điểm của nhà quản trị đối với công tác quản trị rủi ro. Tuy nhiên, dù mô hình tổ chức hoạt động quản trị rủi ro ở mỗi công ty có thể khác nhau nhưng hoạt động quản trị rủi ro vẫn trải qua các bước theo sơ đồ 1.1 Nhận dạng và đánh giá rủi ro Né tránh Nghiên cứu các Chuyển rủi ro phương pháp giao tài trợ Kiêm soát quản trị rủi ro Tài trợ rủi Kiểm rủi ro ro Lưu giữ soát tổn tổn thất thất Lựa chọn các phương pháp quản trị rủi ro tối ưu Lựa chọn các phương pháp quản trị rủi ro tối ưu Giám sát, đánh giá hiệu quả quản trị rủi ro Sơ đồ 1. Quy trình quản trị rủi ro [1] 1.1 Nhận dạng và đánh giá rủi ro Để quản rị rủi ro, trước hết, nhà quản trị nhận dạng hay phát hiện rủi ro.
Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các rủi ro nảy sinh trong quá GVHD: Nguyễn Thị Vân Hương 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Hồ Sỹ Minh trình hoạt động của công ty. Đây là bước khởi đầu trong quy trình quản trị rủi ro nhằm xác định tất các các dạng rủi ro mà doang nghiệp đã, đang và sẽ đối mặt, đồng thời đánh giá mức độ tác động và tầm quan trọng của từng dạng rủi ro đối với công ty.2 Nghiên cứu các nhóm phương pháp và kỹ thuật quản trị rủi ro Kỹ thuật được sử dụng để đối phó với rủi ro và tổn thất có thể chia làm hai nhóm cơ bản, đó là kiểm soát rủi ro và tài trợ rủi ro. - Kiểm soát rủi ro là phương pháp đánh giá tần suất và mức độ nghiêm trọng của rủi ro xảy ra.
Những kỹ thuật để kiểm soát rủi ro là né tránh rủi ro vfa kiểm soát tổn thất. Trong đó, kiểm soát tổn thất có hai mức độ là ngăn ngừa và giảm thiểu hoặc hạn chế tổn thất. - Tài trợ rủi ro là phương pháp nhằm cung cấp những hỗ trợ tài chính nhằm khắc phục tổn thất khi có rủi ro xảy ra. Những kỹ thuật chính để tài trợ rủi ro là lưu giữ tổn thất, chuyển giao rủi ro phí bảo hiểm, chuyển giao rủi ro bằng hình thức bảo hiểm thương mại hoặc sử dụng những công cụ tài chính để phong tỏa rủi ro.
Lựa chọn phương pháp và kỹ thuật quản trị rủi ro tối ưu Đây là hoạt động quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định đối với quy trình quản trị rủi ro trong công ty. Việc lựa chọn phương pháp nào là tối ưu tùy thuộc vào chi phí rủi ro. Về nguyên lý, phương án nào có chi phí càng thấp thì càng được ưu tiên lựa chọn. Tuy nhiên trong quá trình lựa chọn phương pháp và kỹ thuật quản trị rủi ro tối ưu, nhà quản trị cần phải quan tâm đến các yếu tố thuộc về công ty như mục tiêu kinh doanh, nguồn lực tài chính hiện tại của công ty, các yếu tố trong công ty có thể hỗ trợ hay cản trở việc triển khai các phương pháp và kỹ thuật quản trị rủi ro sắp được lựa chọn.
Triển khai các phương pháp quản trị rủi ro tối ưu đã lựa chọn Việc tổ chức thực hiện, triển khai các phương pháp quản trị rủi ro tối ưu sau khi đã lựa chọn là một bước quan trọng trong tiến trình quản trị rủi ro. Thông qua hoạt động này, các ý tưởng trên bàn giấy sẽ được triển khai áp dụng vào thực tế, tạo ra những kết quả trong hoạt động quản trị rủi ro. Triển khai thực hiện các phương pháp quản trị rủi ro là việc xây dựng các GVHD: Nguyễn Thị Vân Hương 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Hồ Sỹ Minh chương trình quản trị rủi ro cụ thể và hoàn chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế của công ty.
