CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGĂN NGỪA VÀ GIẢM THIỂU RỦI RO KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm có liên quan 1. Khái niệm về rủi ro, tần suất rủi ro, biên độ rủi ro 1. Rủi ro Rủi ro là sự kiện bất lợi, bất ngờ xảy ra gây tổn thất cho con người.
Như vậy, qua khái niệm về rủi ro ta thấy được rủi ro có những đặc điểm sau đây: Thứ nhất, rủi ro là sự kiện bất ngờ xảy ra. Đó là sự kiện mà con người không thể lường trước được một cách chắc chắn, rủi ro có thể xuất hiện ở mọi thời điểm và mọi nơi. Mọi rủi ro đều là bất ngờ và mức độ bất ngờ đó có thể khác nhau. Ngày nay với sự phát triển của khoa học, con người đã dự đoán được chính xác nhiều loại rủi ro, nhờ đó mà tính bất ngờ của rủi ro được giảm thiểu và con người có thể biết được rủi ro đang đến, chủ động đối phó với rủi ro.
Thứ hai, rủi ro là những sự cố gây ra tổn thất. Khi rủi ro xảy ra, nó sẽ gây ra hậu quả cho con người dù là hậu quả nghiêm trọng hay không nghiêm trọng. Những tổn thất mà rủi ro gây ra có thể hiện hữu hoặc vô hình, nên đôi khi người ta lầm tưởng một số rủi ro không gây ra tổn thất gì. Những tổn thất vô hình có thể là tổn hại về mặt tinh thần, danh tiếng hay thương hiệu, nhưng tóm lại những tổn thất của rủi ro đều gây bất lợi cho con người.
Thứ ba, rủi ro là sợ kiện xảy ra ngoài mong đợi. Rủi ro là sự kiện bất ngờ và nó gây ra tổn thất cho con người nên chắc chắn rằng nó là sự kiện không được bất kỳ ai mong muốn xảy ra. Không ai mong muốn những điều xấu, hay mất mát xảy ra với mình mà chỉ mong có được những điều tốt đẹp nhất. Rủi ro là sự kiện bất lợi, không có ai mong muốn nó xảy ra, nhưng rủi ro lại tồn tại một cách khách quan.
Sự kiện xảy ra có thể là rủi ro với người này nhưng lại là cơ hội cho người khác và một sự kiện được coi là rủi ro khi nó thoả mãn đồng thời cả ba đặc điểm trên. Nguy cơ rủi ro Nguy cơ rủi ro là một tình huống có thể tạo nên ở bất kỳ lúc nào, có thể gây nên những tổn thất (hay có thể là những lợi ích) mà cá nhân hay tổ chức không thể tiên đoán được. Tổn thất Tổn thất là những thiệt hại, mất mát về tài sản, cơ hội có thể được hưởng, về tinh thần, thể chất do rủi ro gây ra. Tổn thất có thể tồn tại dưới dạng hữu hình hoặc vô hình.
Tần suất rủi ro Tần suất rủi ro là số lần xuất hiện rủi ro trong một khoảng thời gian hay trong tổng số lần quan sát sự kiện. Tần suất rủi ro phản ánh rủi ro xuất hiện nhiều hay ít trong khoảng thời gian nhất định hay trong tổng số lần quan sát sự kiện. Biên độ rủi ro Biên độ rủi ro thể hiện tính chất nguy hiểm, mức độ thiệt hại tác động tới chủ thể. Mức độ thiệt hại hay mức độ nghiêm trọng của rủi ro phụ thuộc vào các yếu tố sau: - Giá trị tài chính bị thiệt hại, bao gồm tổn thất hữu hình và vô hình (ảnh hưởng đến tinh thần, mất cơ hội, sụt giá…) - Khả năng tài chính của chủ thể bị rủi ro - Phạm vi ảnh hưởng của rủi ro, rủi ro càng ảnh hưởng rộng thì mức độ tổn thất hay mức độ tổn thất của rủi ro càng cao - Thái độ của con người đối với rủi ro - Đối tượng của rủi ro - Tính chất của từng loại rủi ro 1.
Rủi ro kinh doanh 1. Khái niệm về rủi ro kinh doanh Rủi ro kinh doanh là những sự kiện bất lợi, bất ngờ, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Phân loại rủi ro kinh doanh Có nhiều cách để phân loại rủi ro nhưng đề tài chủ yếu phân loại một số rủi ro phổ biến như sau: a) Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội Rủi ro sự cố là rủi ro gắn liền với những sự cố ngoài dự kiến, đây là những rủi ro khách quan khó tránh khỏi (nó gắn liền với yếu tố bên ngoài). Rủi ro cơ hội là rủi ro gắn liền với quá trình ra quyết định của chủ thể.
Nếu xét theo quá trình ra quyết định thì rủi ro cơ hội bao gồm: - Rủi ro liên quan đến giai đoạn trước khi ra quyết định: liên quan đến việc thu thập và xử lý thông tin, lựa chọn cách thức ra quyết định. - Rủi ro trong quá trình ra quyết định: rủi ro phát sinh do ta chọn quyết định này mà không chọn quyết định khác. - Rủi ro liên quan đến giai đoạn sau khi ra quyết định: rủi ro về sự tương hợp giữa kết quả thu được và dự kiến ban đầu. 7 Luan van b) Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán Rủi ro thuần túy tồn tại khi có một nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác là rủi ro trên đó không có khả năng có lợi cho chủ thể.
Rủi ro suy đoán tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như 1 nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng có lợi, vừa có khả năng tổn thất. c) Rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán Rủi ro có thể phân tán là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp (như tài sản, tiền bạc…) và chia sẻ rủi ro. Rủi ro không thể phân tán là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia vào quỹ đóng góp chung. d) Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp Rủi ro trong giai đoạn khởi sự: rủi ro không được thị trường chấp nhận.
Rủi ro giai đoạn trưởng thành: rủi ro do không đạt được mục tiêu lợi nhuận lớn nhất và không đạt được mục tiêu chi phí nhỏ nhất. Rủi ro giai đoạn suy thoái: rủi ro phá sản. e) Rủi ro do tác động của các yếu tố môi trường kinh doanh Yếu tố luật pháp: rủi ro từ những chính sách pháp luật chồng chéo, không ổn định. Yếu tố kinh tế: rủi ro từ lạm phát, khủng hoảng, tỷ giá hối đoái, cung cầu không ổn định… Yếu tố văn hóa - xã hội: rủi ro về tập quán, thói quen tiêu dùng, cơ cấu dân số thay đổi.
Yếu tố tự nhiên: rủi ro về thiên tai, lũ lụt, hạn hán, hoả hoạn, cháy chập… f) Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang Rủi ro theo chiều dọc là rủi ro theo chiều chức năng chuyên môn truyền thống của doanh nghiệp. Ví dụ từ nghiên cứu thị trường đến thiết kế sản phẩm đến nhập nguyên vật liệu đến sản xuất đến đưa sản phẩm ra thị trường. Rủi ro theo chiều ngang là rủi ro xảy ra ở các bộ phận chuyên môn như nhân sự, tài chính, marketing, nghiên cứu phát triển… 1. Quản trị rủi ro kinh doanh 1.
Khái niệm về quản trị rủi ro kinh doanh Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường, đánh giá rủi ro, để từ đó tìm các biện pháp kiểm soát, khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực kinh doanh. Quá trình quản trị rủi ro kinh doanh Trong kinh doanh, công tác quản trị rủi ro bao gồm bốn khâu cơ bản từ nhận dạng rủi ro, phân tích và đo lường rủi ro, kiểm soát rủi ro, tài trợ rủi ro. 8 Luan van a) Nhận dạng rủi ro Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Mục đích của nhận dạng rủi ro là để doanh nghiệp sắp xếp, phân nhóm rủi ro.
Nhận dạng rủi ro tập trung xem xét một số vấn đề cơ bản: - Mối hiểm họa gồm các điều kiện tạo ra hoặc làm tăng mức độ tổn thất của rủi ro. - Mối nguy hiểm là nguyên nhân của tổn thất. - Nguy cơ rủi ro là một tình huống có thể tạo nên ở bất kỳ lúc nào, có thể gây nên những tổn thất (hay có thể là những lợi ích) mà cá nhân hay tổ chức không thể tiên đoán được. b) Đo lường rủi ro Thực chất của đo lường rủi ro là tính toán, xác định tần suất rủi ro và biên độ rủi ro, từ đó phân nhóm rủi ro.
Hay nói cách khác, nhà quản trị xây dựng ma trận về tần suất và biên độ rủi ro như sau: Biên độ Cao Thấp Tần suất Cao I II Thấp III IV Dựa vào mức độ cao thấp của biên độ và tần suất, nhà quản trị xác định các chỉ thị, chiến lược trong quản trị rủi ro. Chỉ thị đó tập trung trước hết vào quản trị rủi ro ở nhóm I, rồi lần lượt thực hiện ở nhóm II, III và IV. c) Kiểm soát rủi ro Kiểm soát rủi ro là việc sử dụng các biện pháp (kỹ thuật, công cụ, chiến lược, chính sách…) để né tránh, ngăn ngừa, giảm thiểu những tổn thất có thể đến với tổ chức khi rủi ro xảy ra. Thực chất của kiểm soát rủi ro là phòng chống hạn chế rủi ro, hạn chế tổn thất xảy ra trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Tầm quan trọng của kiểm soát rủi ro là: - Tăng độ an toàn kinh doanh - Giảm chi phí hoạt động kinh doanh chung - Hạn chế những tổn thất xảy ra đối với con người - Tăng uy tín của doanh nghiệp trên thương trường - Tìm kiếm được những cơ hội và biến cơ hội kinh doanh thành hiện thực Các biện pháp kiểm soát rủi ro bao gồm né tránh rủi ro, ngăn ngừa rủi ro. 9 Luan van Né tránh rủi ro là việc né tránh những hoạt động hoặc loại bỏ những nguyên nhân gây ra rủi ro. Để né tránh rủi ro, chúng ta có thể sử dụng hai phương thức là chủ động né tránh hoặc loại bỏ nguyên nhân gây ra rủi ro. Tuy nhiên, né tránh rủi ro bằng cách loại bỏ nguyên nhân rủi ro không hoàn toàn phổ biến như chủ động né tránh trước khi rủi ro xảy ra.