Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động thanh toán qua ví điện tử và pháp luật về thanh toán qua ví điện tử. Chương 2: Pháp luật điều chỉnh hoạt động thanh toán qua ví điện tử ở Việt Nam và thực tiễn áp dụng. Chương 3: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng và hoàn thiện pháp luật về thanh toán qua ví điện tử ở Việt Nam. CHUONG 1: CO SO LY LUAN VE THANH TOAN QUA VI DIEN TU VA PHAPLUAT VE THANH TOAN QUA VI DIEN TU 1.
Tổng quan về thanh toán qua vi điện tử 1. Khái niệm và đặc điểm của thanh toán qua ví điện tử Hoạt động thanh toán qua ví điện tử còn gọi là dịch vụ ví điện tử trước hết được hiểu là phương thức thanh toán điện tử, được thực hiện trên nền tảng Internet và thông qua các thiết bị điện tử.3 Theo hai nhà khoa học Bruce Boudreau và Burlington trong bài nghiên cứu phát minh sáng chế ở Mỹ vào năm 2013, ví điện tử được gọi như sau: “Vi thanh toán số hay còn gọi là ví ảo là phương thức cung cấp một hệ thong định tuyến tài khoản liên kết với tất cả các tổ chức phát hành tài khoản người dùng cuối cùng với một công thông tin trung tâm cho phép người giao dịch thương mại điện tu.” Các chuyên gia pháp lý trên thế giới lại định nghĩa ví điện tử (e-wallet) là một ứng dụng phần mềm cho phép người dùng lưu trữ dữ liệu thanh toán, thực hiện thanh toán kỹ thuật số và các giao dịch kỹ thuật số khác. Theo đó, dựa trên bản chất hoạt động của ví điện tử, Phòng thương mại quốc tế (International Chamber of Commerce - ICC) đã nêu giải thích như sau: “Vi điện tử là một hệ thong dua trén phan dé thực hiện các giao dịch thương mại điện tử. Bằng cách sử dung vi điện tử, việc thanh toán trực tuyến có thể dé dang được thực hiện thông qua rất nhiều thiết bị, bao gom máy tính, máy tính bảng và điện thoại thông minh.
Noi chung, tài khoản ngán hang cua người dùng được liên kết với vi điện tử của ho. Tirong một hệ thông ví điện tử, thông tin đăng nhập cua người dùng được lưu trữ và xác minh an toàn trong qua trình giao dịch. Ví điện tử không chỉ dùng cho thanh toán trực tuyến mà còn dùng để xác thực người dùng. Một ví điện tử có thể lưu trữ hoàn chỉnh thông tin người ding bao gom thông tin xác thực, lich sử giao dich và thông tin chỉ tiết cá nhân.
3 Nguyễn Thị Anh Thơ, Nguyễn Thùy Anh, Pham Thi Bich Ngọc, Trịnh Kim Khánh, “Quy định về thanh toán qua víđiện điện tử của một số nước, những gợi mở cho Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 11 (435), tháng 6/2021; * Xem: G. Marie-Claude, and R.Kausik, Gauging the Disruptive Potential of Digital Wallets, Mc. Kinsey on Payments, Vol.21, 2015, page 3-11; 8 Vi điện tu cũng có thể được sử dụng kết hợp với hệ thong thanh toán di động khác.”” Khác với cách tiếp cận của ICC, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organisation for Economic Co-operational and Development - OECD) lại nhìn nhận ví điện tử là một loại hình “dich vụ trung gian”. Du không đưa ra khái niệm dịch vụ ví điện tử cụ thê, nhưng OECD lại cung cấp về khái niệm của thuật ngữ “dịch vụ trung gian” (“mediating services”).
Về bản chất, địch vụ này vẫn sử dụng các phương tiện thanh toán truyền thống là thẻ tín dụng và tài khoản ngân hàng, tuy nhiên, thay vì chuyển khoản trực tuyến thông thường thì sẽ có bên kinh doanh “dịch vụ trung gian” làm cau nối giúp khách hang thanh toán. Theo đó, dé có thé sử dụng dịch vụ ví điện tử, khách hàng sẽ phải đăng ký băng cách cung cấp chỉ tiết thẻ tín dụng hoặc tài khoản ngân hàng làm nguôn thanh toán.5 Tương đồng với cách tiếp cận của OECD dưới góc độ nhìn nhận ví điện tử là một loại hình dịch vụ trung gian, thì tại Việt Nam, ví điện tử được định nghĩa tại Điều 4 Nghị định 101/2012/NĐ-CP được bồ sung bởi Khoản 1 Điều 1 Nghị định 80/2016/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt như sau: “ Dịch vụ vi điện tử là dich vu cung cấp cho khách hàng một tài khoản điện tứ định danh do các tô chức cung ứng dich vụ trung gian thanh toán tạo lập trên vật mang tin (như chip điện tu, sim điện thoại di động, may tính,.), cho phép lưu giữ một giá trị tiên tệ được đảm bảo bằng giá trị tiền gửi tương đương với số tiễn được chuyển từ tài khoản thanh toán của khách hàng tại ngân hàng vào tài khoản đảm bảo thanh toán của tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử theo tỷ lệ 1:1.” Như vậy, ví điện tử không phải là thuật ngữ thông nhất trong các văn bản pháp lý quốc gia và quốc tế. Chính sự khác biệt về cách nhìn nhận thé nào là ví điện tử sẽ ảnh hưởng tới cách thức xây dựng hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền lợi của các chủ thé tham gia vào quan hệ thanh toán bang ví điện tử. Tuy nhiên, dù có sự khác biệt trong cách gọi, nội dung của các quy định trên đều có sự tương đồng nhất định.
Qua đây, có thê rút ra khái niệm về ví điện tử như sau: “Ví điện tử là một thuật ngữ chỉ phương thức thanh toán điện tử trên nên > http://thuvien.vn/KMETSNA VI/TocBookReader.aspx?mets_id=8699&dmd_id=91701&locale=vi- VN tr12; 6 http://thuvien.vn/KMETSNA VI/TocBookReader.aspx?mets_id=8699&dmd_id=91701&locale=vi- VN tr12; tảng ứng dụng trên Internet mà ở đó cho phép người dùng có thể tạo một tài khoản dé lưu trữ tiên điện tử và thực hiện các giao dich thanh toan thông qua các vật mang tin như di động, máy tính, máy tỉnh bằng, hoặc các phương tiện điện tử trung gian khác.” Từ khái niệm trên ta có thé thấy, hoạt động thanh toán qua ví điện tử là một phần của hoạt động thanh toán điện tử, do đó nó mang những đặc điểm cơ bản của thanh toán điện tử. Tuy nhiên, ta có thé rút ra một số đặc điểm đặc thù riêng biệt của dịch vụ thanh toán qua ví điện tử dé phân biệt với các hoạt động thanh toán truyền thống và các thanh toán điện tử khác như sau: Thứ nhất, về chủ thé: So với các phương thức thanh toán điện tử khác như thanh toán băng thẻ, chuyên khoản ngân hàng (Internet Banking)., hoạt động thanh toán ví điện tử là một quan hệ pháp luật có sự tham gia của nhiều chủ thể, bao gồm: (1) Tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử, (2) Ngân hàng thương mại nơi người sử dụng ví điện tử mở tài khoản thanh toán, (3) Khách hàng sử dụng dịch vụ ví điện tử, (4) Đơn vị chấp nhận thanh toán băng ví điện tử. Tức là, ví điện tử có thêm sự tham gia của bên chủ thé cung cấp dịch vụ thanh toán trung gian giữa các bên trong giao dịch (chủ thể kinh doanh dịch vụ ví điện tử). Bên cung cấp dịch vụ ví điện tử này sẽ hoạt động bằng cách khởi tạo một nền tảng ứng dụng qua mạng Internet làm cơ sở để cho phép người dùng đăng ký tài khoản của riêng mình và hỗ trợ trung gian các giao dịch thanh toán giữa các bên sử dụng dịch vụ với nhau.
Cũng chính bởi sự thay đổi phương thức giao dịch này mà ngoài các bên giao dịch trong thanh toán truyền thống, trong giao dịch thương mại điện tử nói chung còn xuất hiện thêm một bên thứ ba cũng đóng vai trò quan trọng đó là nhà cung cấp dịch vụ mạng, các cơ quan chứng thực. Day là những người tạo môi trường cho các giao dịch TMĐT được thực hiện. Nhà cung cấp dịch vụ mạng và cơ quan chứng thực có nhiệm vụ chuyên đi, lưu trữ các thông tin giữa các bên tham gia giao dịch TMĐT đồng thời họ cũng xác nhận tính xác thực của các thông tin trong giao dịch thương mại điện tử.Š Thứ hai, về phạm vì giao dịch: Là một thị trường không có biên giới, thương mại điện tử nói chung trải rộng và phát triên trên toàn câu. Nguyễn Minh Hằng, Ths.
Nguyễn Mai Anh; “Pháp luật về thanh toán qua ví điện tử ở Việt Nam”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, trường Đại học Luật Hà Nội, 2022; 8 Nguyễn Phụng Dương, “Hoàn thiện pháp luật nhằm phát triển thương mại điện tử ở nước ta”, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật Hà Nội năm 2014, tr.13,14; 10 điện tử hoạt động dựa trên mạng lưới Internet nên sự kết nối và tiếp nhận gần như không có giới hạn, dẫn đến phạm vi, thời điểm giao dịch của loại hình thanh toán này khá rộng. Do đó, tùy vào mong muốn của nhà cung cấp dịch vụ có thê định hướng xây dựng dịch vụ thanh toán nội địa trong nước hay nước ngoài qua việc quy định các điều khoản về việc có cho phép quy đổi tiền nội tệ và ngoại tệ hay không; các loại thẻ ngân hàng nào được phép sử dụng trong giao dịch; những ngân hàng nào được phép liên kết. Một điều quan trọng hơn cả đó là, phạm vi hoạt động cua nhà cung cấp dịch vụ ví điện tử còn phụ thuộc phần lớn vào quy định pháp luật của nước sở tại và pháp luật nước ngoài, cũng như các điều ước quốc tế điều chỉnh về thương mại điện tử hay thanh toán điện tử. Thứ ba, về đồng tiên sử dụng thanh toán: Sự xuất hiện và phát triển của thanh toán điện tử nói chung và phương thức thanh toán điện tử qua ví điện tử nói riêng đã đòi hỏi phải có một phương tiện thanh toán cũng cần có sự tương thích.
Vì thế, đối với thanh toán qua ví điện tử, phương tiện thanh toán được sử dụng trong giao dịch là tiền điện tử.? Tuy nhiên, tiền điện tử trong ví điện tử không phải đồng tiền ảo. Bởi lẽ, ví điện tử chỉ lưu gilt một giá tri tiền tệ được đảm bảo bằng đúng giá trị tiền gửi (đồng Việt Nam) tương đương với số tiền được chuyển từ tài khoản thanh toán của khách hàng tại ngân hàng vào tai khoản bảo đảm thanh toán của t6 chức cung ứng dịch vụ ví điện tử theo tỷ lệ 1:1 và được sử dụng làm phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt. !° Nó giống như một người giữ tiền trung gian đứng ra thay mặt ngân hàng thực hiện thanh toán cho người sử dụng trong các hoạt động TMĐT. Chính vì điều này làm ví điện tử trở nên an toàn hơn so với tài khoản ngân hàng khi dùng đề thanh toán.