CHƯƠNG 1. Mối quan hệ tương tác trong cấu trúc giờ đạy tác phẩm văn chương.1 Những nan gắn đây, vấn để đổi mới phương pháp day học trong nhà trường nổi lên như một vấn dé then chốt đối với việc nâng cao chất lượng giáu dục. Bởi lẻ, “dd từ lâu, kết quả của dạy học văn trong nhà trường tà mỗi quan tâm to lắng của nhiều người trong lĩnh vực này”. Thủ tưởng Pham Văn Đồng vũng đã gióng lên hồi chuông bảo động khẩn cấp ; “Chúng ta phải xem lại cách day văn trong nhà trường phổ thông của ta.
Không nên" day như cứ, bởi vì dạy như cũ thì không những chi việc dạy văn không hay m2 sự đào tạo cũng không hay. Vi vậy, chúng ta ditt khoát phải có cách dạy khác. Từ mối quan tâm lo lắng của thủ tướng cũng như tất cả những ai quay (am đến sự nghiệp day văn đều mong mỏi, yêu cầu phải đổi mới phyang phép dạy học van.2 Sự chuyển biến mạnh mẽ của nền khoa học kỹ thuật hiện dai đòi hỏi các nhà khoa học đặt ra cho mỗi chuyên ngành nhiệm vụ phải vận dụng một cách tốt nhất cho những thành tựu phương pháp luận cũng như những phát kiến cu thể vào hoạt động thực tiễn của chuyên ngành mình. Trên co sở đó, các khái niệm mới như cấu trúc, cơ chế được sử dụng rộng rãi trong các chuyên ngành khoa hoc tự nhiên.
Khái niệm cơ chế dạy học văn tức là phân tích mối quan hệ tương tác trong cấu trúc giờ dạy tác phẩm văn chương trong nhà trường lin đầu tiên được đưa vào quy trình bộ môn phương pháp day văn nhầm yêu cẩu biểu đạt đầy đủ hơn bản chất quá trình dạy và học văn trong nhà trường. Để nắm vững bản chất quá trình phát triển, vận động của đối tượng chúng ta cần hiểu sâu sắc những yếu tố hợp thành quá trình đó và những mối tác đồng qua lại giữa các yếu tố đó. Cấu trúc và yếu tố từng là phương thức điều chỉnh các khái niệm và các hoạt động khoa học đã trở nên gần gyi với lý luận dạy học nói chung và lý luận day học van noi riêng. Cấu trúc như là mốt phương thức hữu hiệu giúp chúng ta nhân rõ hơn bản chat.
những thành tổ hp thành và túc đồng qua lai giữa các thành tổ đó trong quả trình day hog văn, Yếu tổ và hea hé là những thành tổ tạo nên cấu trúc. Cấu trúc xét trong su vận động của nó là cơ chế, Nghiên cứu cơ chế day hoe văn là nghiên cứu các yếu tố tạo thành quá trình đó, cũng như mối tác động qua lại giữa các yếu đó trong thể thống nhất biện chứng và trong trạng thái vẫn SVTH : Nguyễn Thị Phong Lê Trang 16 Luân vấn tốt nghiệp GVHD) - TS Nguyễn Đức An đông,Với quan điểm nhìn nhận sự vật nghiên cứu như hệ thống cấu trúc, chúng ta nhìn rõ hơn vẻ bản chất của cơ chế day học văn. Đó là sự tổn tại của những thực thé học sinh - giáo viên - nhà văn thông quavin bản. Đó là mối quan hệ nhiều chiều giữa ba chủ thể trên.
Thiếu di một yếu tố nào hay một mối liên hệ nào thì cơ chế không được xác lập hay bị phá vỡ ngay tức khắc. Từ hệ thống cấu trúc đó cho phép chúng ta nhìn rõ hơn, toàn điện hơn mọi yếu tố của quá trình dạy và học trong nhà trường ở những cấp độ khác nhau. , Tuy nhiên, không phải lúc nào hệ thống. cấu trúc cũng được hiểu một cách đúng đắn.
Trong giảng day vin truyền thống, mối liên hệ giữa các vếu tố trên được thể hiện qua việc giáo viên tiếp xúc với văn bản và truyền thụ lại cho hoe sinh. Học sinh chỉ biết nghe, ghi nhớ những điều giáo viên đã truyền đạt mà không tạo được mối liên hé với nhà văn. Chỉ khi cơ chế giáo viên - học sinh - tác phẩm được thiết lập tạo nên mối liên hệ giữa ba chủ thể thì quá trình dạy học tác phẩm văn chương trong nhà trường mới tim thấy hướng đi đúng. Đây là kết quả của một nhận thức đúng đắn hệ thống cấu trúc dạy học tác phẩm trong nhà trường về vị trí, chức năng của ba chủ thể nói trên nhất là chủ thể học sinh, 2.
Các yếu tố tạo nên mối quan hệ tương tác ba chiều trong giờ dạy (ác phẩm văn chương.1 Trước hết, chúng ta phải phân biệt rd ràng vé khái niệm tác phẩm văn chương trong nhà trường. Tác phẩm, văn chương, văn bản và tác phẩm văn chương không phải là những khái niệm đồng nhất.Văn bản chưa phải là tác phẩm. Tác phẩm là sự thống nhất biện chứng giữa khách thé và chủ thể, giữa hình thức và nội dung. Nhưng muốn tác phẩm trở thành một yếu tố thực sự trong cơ chế dạy học văn, tác phẩm phải chuyển hoá từ tác phẩm bên ngoài, một tác phẩm khách quan xa lạ tới học sinh nghĩa là nó trở trành đối tượng hứng thú, đối tượng quan tâm của bản thân học sinh.
Tác phẩm từ chỗ là tiếng nói nội tâm của nhà văn trở thành một vấn để nội tâm của học sinh.Tác phẩm đến đây mới thực sự đi vào cơ chế dạy học văn.2 Trong dạy học van truyền thống, phương pháp dạy học mà chúng ta sử dụng khi phân tích tác phẩm văn chương có lẽ vẫn là phương pháp độc thoại. Trong quá trình day học, học sinh chỉ có nhiệm vụ nghe, ghi nhớ và lặp lại những điều đã nhớ được qua lời giảng của giáo viên. Học sinh bị coi lạ một khách thể, môt đối tượng thụ đông chịu sự tác động của giáo viên, của quá trình giảng day. Học sinh chưa được xem là một chủ thể năng đông trong tiến trình sư pham đó 2.3 Trong quan điểm giảu dục hiến dui, chúng ta đã nhận thức được vin dé chủ thể học sinh có ý nghĩa quyết định đối với mục đích và chất lượng đào tạo của nhà trường.
Yêu cầu đặt ra trong cải tiến đổi mới phương pháp dạy hoe là làm cho học sinh tiến đến tích cực, chủ đồng trong quá trình tự chiếm TT ——TTÀ Y3) 249 — T/I—” TE~==S 1 mm=========——==:—m¬¬¬=-=ằ=<=-.- - SVTH : Nguyen Thị Phong Lê Trang |7 Luận vấn tốt nghiép GVHD. TS Nguyén Puc An. lĩnh tri thức từ nhiều nguồn khác nhau với sự định hướng và hướng din giúp đỡ khi cắn thiết của giáo viên trên cơ sở vốn kiến thức, kỹ năng có sẩn. Người giáo viên.
giờ đây, đóng vai trò người hướng dẫn tổ chức, thiết kế hoạt động bên trong của học sinh để tự các em cảm thụ, phân tích, chiếm lĩnh tác phẩm do đó mà có được những bước tự nhận thức, tự phá: triển vé mọi mặt. Người giáo viên không những là người nấm voz 4c phẩm mà còn phải am hiểu tường tận học sinh trong lớp. Như thế, việc lọc tác phẩm văn chương mới tạo được sự phát triển toàn diện, hứng thú, sáng tac nhân cách từng học sinh.Song, muốn làm tốt diéu đó, chúng ta cẩn xác lập một cách cin đối toàn diện những mối liên hệ giữa ba yếu tố : giáo viên - tác phẩm - học sinh để tìm ra cơ chế tối ưu trong quá trình dạy học tác phẩm văn chương. Tính tất yếu của việc đổi mới phương pháp dạy học.
Với sự nhận thức đúng đấn và khoa học về cấu trúc hệ thống trong sự vân động của cơ chế đạy học văn đòi hỏi chúng ta phải nhìn nhận lại lối giảng văn cũ đã thống trị từ bao nhiêu năm nay. Điều chúng ta “phải suy nghĩ, phải tìm tòi, phải sáng tạo phải xây dựng một phương pháp giảng dạy văn thích hợp, đem lại những hiệu quả tốt" đó là phải chuyén từ dạy tái hiện sang day sáng tao; từ lối thông tin truyền thụ sang lối giảng dạy phát triển; từ lối dạy đơn thuần bằng lời nói của giáo viên đến phương thức tổ chức hệ thống thao tác hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm của bản thân học sinh; từ lối giảng thuyết đơn thuần của giáo viên sang phương thức tổ chức hướng dẫn học sinh tự phân tích. Với nhiệm vụ cao cả ấy, người giáo viên giúp học sinh đi từ kinh nghiệm cá nhân, từ đời sống tinh thần cá nhân thông qua tác phẩm nâng bản thân mình lên hòa vào tim thước tư tưởng, đạo đức thẩm mỹ mà xã hội mong muốn thế hệ trẻ vươn tới. Như thế người giáo viên da làm tròn vai trò, trách nhiệm của mình trong giảng dạy tác phẩm văn chương trong nhà trường là phải đi từ học sinh, bằng học sinh và cho học sinh.
Vận dụng lý thuyết tiếp nhận văn học vào phân tích tác phẩm văn chương. Thời gian qua, kể từ khi tiến hành cải cách giáo dục, cùng với việc đốt mới chương trình, sách giáo khoa món Văn ở trường phổ thông (trung học cơ sở. phổ thông trung học) phương pháp dạy văn cũng có những thay đổi đáng kể, Bên cạnh sự tác động có tính qui luật trong mối quan hệ giữa mục đích dạy học - nội dung dạy học - phương pháp dạy học thì sự van dung những thành tựu mới của các khoa học liên ngành (lý thuyết hệ thống, lý thuyết điều khiến. lý luận su phạm.
lý luận giáo dục, lý thuyết tiếp nhần văn học ) đã tác động rất tích cực đến sự “giành kiến thức mới, những kết quả mới.—m SVTH : Nguyễn Thị Phong Lẻ ‘ Trang \Ñ un “dn TÔI nyniep GVHD - TS Nguyễn Bite An Tuy nhiên, việc nim bắt kiến thức khoa học nhất là khoa học về phương pháp dạy học còn hạn chế nên công việc triển khai đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta còn châm so với tình hình giáo dục chung. Thời gian gắn đây, người ta thường nhắc nhiều đến các khái niệm : vin chương, chủ thể sáng tạo, chủ thể tiếp nhận, chiếm lĩnh, tiếp cận. Đây là những khái niệm lý luận mang tính đa dang của những lý thuyết khoa học mới, là một hệ thống kiến thức khoa học đa ngành góp phần tạo ra những cd sở về phương luận của phương pháp day học van. khoa học - kỹ thuật công nghé phát triển ngày càng cao đòi hỏi người giáo viên phải nắm bắt, vận dụng sáng tạo những thành tựu đó phục vụ đắc lực cho công việc của mình.
Đối với việc dạy hoc môn văn có một chỗ dựa mới đó chính là lý thuyết tiếp nhân (hay mỹ học tiếp nhận).