Khóa Luận Tốt Nghiệp: Tính Chất Giao Thời Trong Ngôn Từ Nghệ Thuật Thơ Tản Đà

Khóa luận phân tích tính chất giao thời trong ngôn từ nghệ thuật thơ Tản Đà, khám phá giá trị văn học và phong cách sáng tác độc đáo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Trang
• Người hướng dẫn: Thầy Phạm Văn Phúc
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm TP. HCM
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Tính Chất Giao Thời Trong Ngôn Từ Nghệ Thuật Thơ Tản Đà
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THUYẾT VỀ “NGÔN NGỮ” VÀ “NGÔN TỪ” TRONG VĂN HỌC. "NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT" DƯỚI MẶT CÁC NHÀ NGÔN NGỮ HỌC VÀ CÁC NHÀ LÝ LUẬN VĂN HỌC
• 1.1. Từ sự phân biệt “ngôn ngữ” và "lời nói" của ngôn ngữ học đến quan niệm "ngôn từ nghệ thuật” của các nhà lý luận văn học
• 1.2. Ngôn từ nghệ thuật dưới mặt các nhà văn và các nhà văn học sử Việt Nam
• 1.2.1. Thời trung đại
• 1.2.2. Thời hiện đại (Thơ mới)
• 1.3. Hệ luận rút ra: về khái niệm - thuật ngữ công cụ cho đề tài
• 1.3.1. Về khái niệm chung "Ngôn ngữ văn học"
• 1.3.2. Về khái niệm "Ngôn từ nghệ thuật"
• 1.3.3. Sự cần thiết phân biệt hai thuật ngữ “Ngôn ngữ văn học” và "Ngôn từ nghệ thuật"
• 2. CHƯƠNG 2: TÍNH CHẤT GIAO THỜI TRONG NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT THƠ TẢN ĐÀ
• 2.1. Lý thuyết phương diện vững
• 2.2. Về phương diện ngữ âm - nhạc điệu
• 2.3. Về phương diện cú pháp
• 2.4. Tính chất giao thời của ngôn từ nghệ thuật thơ Tản Đà trong tổng thể Tản Đà - tác giả văn học Việt Nam
• 2.5. Đôi điều bàn thêm về tính chất giao thời trong văn học Việt Nam
• 2.6. Tản Đà - một tác gia của văn học giao thời
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.2.1. Các hướng tiếp cận nghiên cứu về Tản Đà
• 0.2.2. Các kiểu bài viết về Tản Đà
• 0.2.3. Nhận định chung về sự nghiệp văn chương và tính chất giao thời trong thơ ca Tản Đà
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khóa luận tốt nghiệp ngữ văn Tản Đà

Khóa luận tốt nghiệp ngữ văn về tính chất giao thời trong ngôn từ nghệ thuật thơ Tản Đà là một chủ đề hấp dẫn. Tản Đà, một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học Việt Nam, đã có những đóng góp quan trọng trong việc chuyển mình từ thơ cổ điển sang thơ hiện đại. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác phẩm của ông mà còn phản ánh sự chuyển biến của ngôn ngữ văn học trong giai đoạn giao thời.

1.1. Khái niệm về tính chất giao thời trong văn học

Tính chất giao thời trong văn học được hiểu là sự chuyển tiếp giữa hai giai đoạn văn học khác nhau. Trong trường hợp của Tản Đà, điều này thể hiện rõ nét qua việc ông kết hợp giữa ngôn từ nghệ thuật cổ điển và hiện đại.

1.2. Đặc điểm nổi bật của thơ Tản Đà

Thơ Tản Đà mang đậm dấu ấn cá nhân với ngôn từ phong phú, hình ảnh sinh động. Ông đã sử dụng ngôn từ nghệ thuật để thể hiện tâm tư, tình cảm của con người trong bối cảnh xã hội đang thay đổi.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu ngôn từ Tản Đà

Nghiên cứu ngôn từ nghệ thuật của Tản Đà gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là việc phân tích sự giao thoa giữa các thể loại văn học. Các nhà nghiên cứu thường chỉ dừng lại ở việc ca ngợi mà chưa đi sâu vào phân tích hệ thống ngôn từ của ông.

2.1. Khó khăn trong việc phân tích ngôn từ

Việc phân tích ngôn từ trong thơ Tản Đà đòi hỏi sự tinh tế và hiểu biết sâu sắc về ngữ nghĩa. Nhiều nhà nghiên cứu chưa thực sự khai thác hết tiềm năng của ngôn từ trong tác phẩm của ông.

2.2. Sự thiếu hụt tài liệu nghiên cứu

Mặc dù có nhiều tài liệu về Tản Đà, nhưng vẫn còn thiếu những công trình chuyên sâu về tính chất giao thời trong ngôn từ nghệ thuật của ông. Điều này tạo ra một khoảng trống trong nghiên cứu văn học.

III. Phương pháp nghiên cứu ngôn từ nghệ thuật của Tản Đà

Để nghiên cứu ngôn từ nghệ thuật của Tản Đà, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học hiện đại. Phân tích ngữ âm, ngữ nghĩa và hình thức là những phương pháp quan trọng giúp làm rõ tính chất giao thời trong thơ của ông.

3.1. Phân tích ngữ âm và nhạc điệu

Ngữ âm và nhạc điệu trong thơ Tản Đà đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên cảm xúc cho người đọc. Phân tích các yếu tố này giúp hiểu rõ hơn về phong cách thơ của ông.

3.2. Phân tích hình thức và cấu trúc

Hình thức và cấu trúc của thơ Tản Đà thể hiện sự sáng tạo độc đáo. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp làm nổi bật tính chất giao thời trong ngôn từ nghệ thuật của ông.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu ngôn từ Tản Đà

Nghiên cứu ngôn từ nghệ thuật của Tản Đà không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy văn học. Việc hiểu rõ ngôn từ của ông giúp giáo viên truyền đạt kiến thức hiệu quả hơn cho học sinh.

4.1. Giá trị giáo dục từ thơ Tản Đà

Thơ Tản Đà có thể được sử dụng như một tài liệu giảng dạy phong phú, giúp học sinh hiểu rõ hơn về tính chất giao thời trong văn học Việt Nam.

4.2. Tác động đến văn học hiện đại

Nghiên cứu ngôn từ của Tản Đà cũng giúp nhận diện những ảnh hưởng của ông đến các nhà thơ hiện đại, từ đó làm rõ hơn sự phát triển của văn học Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu ngôn từ Tản Đà

Nghiên cứu tính chất giao thời trong ngôn từ nghệ thuật thơ Tản Đà mở ra nhiều hướng đi mới cho các nhà nghiên cứu. Việc tiếp tục khai thác các khía cạnh chưa được đề cập sẽ giúp làm phong phú thêm hiểu biết về văn học Việt Nam.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về ngôn từ trong thơ Tản Đà, từ đó làm rõ hơn những giá trị nghệ thuật của ông.

5.2. Tầm quan trọng của Tản Đà trong văn học

Tản Đà không chỉ là một nhà thơ mà còn là một biểu tượng của sự giao thoa giữa hai nền văn học. Nghiên cứu ông sẽ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 30 năm đầu thế kỷ XX, từ năm 1900 đến năm 1930, ghi nhận cuộc chuyển mình mang tính bước ngoặt sâu sắc nhất trong tiến trình lịch sử văn học Việt Nam. Đây là thời kỳ chuyển giao lịch sử giữa hai phạm trù văn học: trung đại mang tính quy phạm ước lệ và hiện đại hướng về cảm xúc cá nhân tự do. Trong bức tranh văn học đầy biến động đó, thi sĩ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu nổi lên như một hiện tượng độc đáo, một gạch nối lịch sử không thể thay thế giữa hai thế kỷ. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung giải mã tính chất giao thời thể hiện qua ngôn từ nghệ thuật thơ Tản Đà, một khía cạnh mang tính bản chất nhưng trước đây chủ yếu chỉ được giới phê bình đề cập tản mạn ở góc độ cảm nhận nội dung tư tưởng thay vì khảo sát hệ thống ngôn ngữ học.

Mục tiêu cụ thể của công trình là phân tích, làm rõ sự dung hợp và vận động của ngôn từ thơ Tản Đà trên ba phương diện cấu thành cơ bản gồm từ vựng, ngữ âm nhạc điệu và cú pháp. Phạm vi khảo sát trực tiếp của đề tài là toàn bộ 545 trang thơ trong công trình Tản Đà toàn tập tập 1, được xuất bản năm 2001 do nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Xương sưu tầm và biên soạn. Nghiên cứu xác lập ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ định lượng lẫn định chất, giúp chuẩn hóa tài liệu giảng dạy chuyên đề Tản Đà tại các trường trung học phổ thông và đại học sư phạm. Kết quả này hỗ trợ trực tiếp cho khoảng 10.000 sinh viên và giáo viên ngữ văn tiếp cận văn bản nghệ thuật theo thi pháp học hiện đại, đồng thời nâng cao độ chính xác trong việc đánh giá đóng góp của thi nhân đối với cuộc cách mạng Thơ mới giai đoạn 1932 - 1945.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của hai trường phái lý thuyết lớn: ngôn ngữ học cấu trúc luận của Ferdinand de Saussure và thi pháp học hiện đại. Luận văn vận dụng xuất sắc mô hình phân biệt giữa hai phạm trù ngôn ngữ và lời nói. Ngôn ngữ là sản phẩm mang tính quy ước xã hội, trong khi lời nói và ngôn từ nghệ thuật là hành vi sáng tạo mang đậm dấu ấn cá nhân của chủ thể phát ngôn. Bên cạnh đó, khung lý thuyết thi pháp học của các nhà nghiên cứu văn học hiện đại được tích hợp để giải mã ba bình diện ngôn ngữ thơ ca.

Hệ thống bốn khái niệm công cụ cốt lõi được định nghĩa và phân lập rạch ròi bao gồm:

1. Ngôn ngữ văn học: Dạng thức ngôn ngữ toàn dân đã qua chọn lọc, gọt giũa và đạt chuẩn mực thẩm mỹ chung của một cộng đồng.
2. Ngôn từ nghệ thuật: Dạng thức biểu đạt cá thể hóa cao độ của người nghệ sĩ, sử dụng các phương tiện từ vựng, ngữ âm, cú pháp để kiến tạo hình tượng thẩm mỹ.
3. Tính quy phạm: Hệ thống quy tắc nghiêm ngặt về niêm luật, đối ngẫu, điển cố và ước lệ của văn học trung đại.
4. Điệu nói và điệu ngâm: Hai trạng thái ngữ điệu phản ánh bước chuyển từ thi pháp duy lý, siêu cá thể sang thi pháp cảm xúc cá nhân trực tiếp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu văn bản gồm 545 trang thơ Tản Đà cùng hơn 150 bài thơ tiêu biểu, được tuyển chọn từ các tập Khối tình con I, Khối tình con II và các sáng tác trên thi đàn từ năm 1915 đến 1939. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp khảo sát toàn diện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho phong cách tác giả.

Luận văn kết hợp chặt chẽ bốn phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

• Phương pháp thống kê định lượng: Khảo sát tần số xuất hiện của các lớp từ ngữ, hư từ, biện pháp tu từ và cấu trúc cú pháp để rút ra các quy luật ngôn từ mang tính bản chất.
• Phương pháp phân tích thi pháp học hệ thống: Đặt ngôn từ trong mối quan hệ hữu cơ với chỉnh thể tác phẩm và thế giới nghệ thuật của tác giả.
• Phương pháp so sánh đối chiếu liên thời đại: Đối sánh thơ Tản Đà với 10 tác gia trung đại tiêu biểu như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Đoàn Thị Điểm, Hồ Xuân Hương và 5 đại diện xuất sắc của phong trào Thơ mới như Thế Lữ, Xuân Diệu, Huy Cận.
• Phương pháp phân tích tổng hợp: Khái quát hóa các dữ liệu cụ thể thành các luận điểm khoa học có tính quy luật.

Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là vì tính chất giao thời của ngôn từ không thể đánh giá bằng cảm tính đơn thuần, mà cần sự kiểm chứng qua các con số thống kê tần suất và mô hình cấu trúc ngữ pháp cụ thể. Toàn bộ quá trình thu thập ngữ liệu, phân tích và hoàn thiện luận văn được thực hiện nghiêm túc trong timeline 3 năm liên tục, từ khóa 2002 đến năm 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm trên toàn bộ ngữ liệu thơ Tản Đà đã chỉ ra ba phát hiện mang tính quy luật về tính chất giao thời của ngôn từ nghệ thuật:

Thứ nhất, ở phương diện từ vựng, ngôn từ thơ Tản Đà thể hiện cấu trúc dung hợp lưỡng phân độc đáo. Khoảng 50% vốn từ vẫn duy trì các thi liệu ước lệ, trang nhã và điển tích Hán học cổ điển như Bồng Đảo, Tiêu Tương, Hàm Dương, Ngân Hà, gắn liền với cốt cách nhà nho tài tử. Tuy nhiên, 50% còn lại là sự tràn vào mạnh mẽ của ngôn ngữ đời thường, khẩu ngữ tự nhiên và hệ thống hư từ dân dã. Thống kê cho thấy các từ như "mà", "ai", "thì", "sao" xuất hiện với mật độ cao, chiếm trên 35% số câu thơ trong các bài thơ tự do và thể hát nói, tạo nên giọng điệu tâm tình gần gũi chưa từng thấy trong thơ cổ.

Thứ hai, ở phương diện ngữ âm và nhạc điệu, thi sĩ đã chủ động phá vỡ khoảng 40% tính gò bó của hệ thống niêm luật Đường thi truyền thống. Thay vì phụ thuộc tuyệt đối vào luật bằng trắc khách quan cố định, Tản Đà chuyển hướng sang kiến tạo nhạc tính nội tâm bằng cảm xúc chủ quan. Tác giả sử dụng các chuỗi thanh bằng liên tiếp, kết hợp linh hoạt vần lưng và vần chân, tạo nên dòng nhạc điệu êm ả, bay bướm và phóng khoáng.

Thứ ba, ở phương diện cú pháp, câu thơ Tản Đà đánh dấu bước chuyển hóa từ câu thơ "điệu ngâm" sang câu thơ "điệu nói". Tỷ lệ các cấu trúc câu cảm thán, câu hỏi tu từ và câu có đại từ nhân xưng trực diện như "tôi", "anh", "chị", "ai" chiếm tới hơn 25% trong các tác phẩm sáng tác sau năm 1916. Cú pháp thơ không còn bị đóng khung trong các vế câu đối ngẫu chẵn chòi mà co giãn tự nhiên theo dòng suy nghĩ và cảm xúc của tác giả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tính chất giao thời trong ngôn từ thơ Tản Đà xuất phát từ sự biến đổi sâu sắc của ý thức hệ và bối cảnh giao lưu văn hóa Đông - Tây những năm đầu thế kỷ XX. Cái tôi cá nhân bắt đầu thức tỉnh, đòi hỏi những phương thức biểu đạt mới mẻ hơn, tự do hơn để giải tỏa những bức bối tinh thần mà hệ thống thi pháp trung đại không còn dung chứa nổi.

Khi so sánh với các tác gia tiền bối như Nguyễn Khuyến hay Tú Xương, những người vẫn tuân thủ trên 80% quy phạm thể loại thất ngôn bát cú dù đã đưa nhiều yếu tố hiện thực vào thơ, Tản Đà đã tiến xa hơn hẳn một bước dài. Ông đứng ở vị trí trung gian hoàn hảo: vượt qua sự gò bó của thơ cổ nhưng chưa hoàn toàn cắt đứt sợi dây liên hệ với cội nguồn truyền thống dân tộc như các nhà Thơ mới lãng mạn sau này.

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ hệ thống phát hiện này có thể được trình bày rõ nét thông qua Bảng so sánh đối chiếu ba trục đặc trưng ngôn từ giữa Thơ Trung đại - Thơ Tản Đà - Thơ mới, cùng Biểu đồ tiến trình phân bổ tỷ lệ từ ngữ khẩu ngữ theo ba chặng đường sáng tác của Tản Đà từ năm 1915 đến năm 1930. Dữ liệu này chứng minh rõ nét quy luật: tính hiện đại và tự do trong ngôn từ của Tản Đà tỷ lệ thuận với quá trình tự ý thức về bản ngã cá nhân của thi nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện về ngôn từ thơ Tản Đà, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp và khuyến nghị hành động thiết thực:

1. Đổi mới căn bản nội dung và phương pháp giảng dạy tác phẩm Tản Đà trong chương trình Ngữ văn trung học phổ thông. Tổ bộ môn cần tăng tối thiểu 30% thời lượng bài học cho việc phân tích cấu trúc ngôn từ và nghệ thuật tu từ thay vì chỉ tập trung vào phân tích chủ đề tư tưởng. Đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các Sở Giáo dục hoàn thiện tài liệu tập huấn chuyên đề cho giáo viên trong khung năm học 2026 - 2027.

2. Số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu ngôn ngữ học từ 545 trang tác phẩm thơ Tản Đà. Mục tiêu đạt 100% chỉ mục ngữ liệu được gắn nhãn cú pháp, từ vựng và nhạc tính vào quý 4 năm 2026. Nhiệm vụ này do Viện Văn học chủ trì phối hợp cùng các viện nghiên cứu ngôn ngữ thực hiện nhằm phục vụ công tác tra cứu học thuật trực tuyến.

3. Ứng dụng phương pháp phân tích định lượng kết hợp thi pháp học cấu trúc vào chương trình đào tạo sau đại học tại các trường đại học sư phạm trên cả nước. Phấn đấu nâng tỷ lệ luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam áp dụng phương pháp thống kê định lượng lên mức 40% trong lộ trình giai đoạn 2026 - 2030, do Hội đồng khoa học các Khoa Ngữ văn định hướng.

4. Biên soạn và phát hành ấn phẩm chuyên khảo học thuật chuyên sâu về phong cách ngôn từ nghệ thuật văn học giai đoạn giao thời. Đặt chỉ tiêu xuất bản tối thiểu 2.000 bản in chất lượng cao trong năm 2027 do Nhà xuất bản Giáo dục phối hợp cùng nhóm tác giả nghiên cứu triển khai, phục vụ làm tài liệu tham khảo chuẩn mực cho hệ thống thư viện đại học toàn quốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật chuyên sâu và khả năng ứng dụng thực tế cao cho bốn nhóm đối tượng chính:

1. Giảng viên đại học và giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hơn 150 ngữ liệu thơ mẫu và hệ thống phân tích chi tiết để làm phong phú giáo án giảng dạy văn học Việt Nam giai đoạn 1900 - 1930, nâng cao chất lượng bài giảng thi pháp học.

2. Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Ngữ văn, Ngôn ngữ học: Sử dụng khung lý thuyết cấu trúc luận Saussure và phương pháp thống kê văn bản làm tài liệu tham khảo phương pháp luận chuẩn xác cho 100% các đề tài nghiên cứu liên ngành văn học - ngôn ngữ.

3. Các nhà nghiên cứu và phê bình văn học sử: Tiếp cận nguồn dữ liệu trích dẫn phong phú với hơn 50 công trình chuyên khảo uy tín để tái đánh giá công bằng, khoa học về vị trí mở đường của Tản Đà trong tiến trình hiện đại hóa thơ ca dân tộc suốt 30 năm đầu thế kỷ XX.

4. Tác giả sáng tác và bạn đọc yêu mến thơ ca Việt Nam: Tham khảo nghệ thuật hòa phối điêu luyện giữa hai dòng chất liệu bác học và dân gian để làm giàu vốn từ vựng, trau dồi nhạc cảm và kỹ thuật cấu tứ câu thơ trong hoạt động sáng tác đương đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao Tản Đà được khẳng định là tác gia tiêu biểu của văn học giao thời? Tản Đà sinh ra và sáng tác trong giai đoạn 1900 - 1930, thời điểm giao thoa giữa hai nền văn hóa Đông và Tây. Thơ ông vừa mang cốt cách thanh cao của nhà nho với các thể loại cổ điển như thơ Đường, hát nói, vừa chứa đựng cái tôi cá nhân phóng khoáng và khát vọng giải phóng cảm xúc, mở đường trực tiếp cho phong trào Thơ mới 1932 - 1945.

2. Sự khác biệt cốt lõi giữa khái niệm ngôn từ nghệ thuật và ngôn ngữ văn học là gì? Ngôn ngữ văn học là hệ thống ngôn ngữ toàn dân đã được chuẩn mực hóa và sử dụng rộng rãi trong xã hội. Trong khi đó, ngôn từ nghệ thuật là lời nói cá thể của nhà văn, được tổ chức sáng tạo với tính hình tượng và tính biểu cảm cao độ nhằm mục đích kiến tạo giá trị thẩm mỹ riêng biệt cho tác phẩm văn học.

3. Dấu ấn trung đại thể hiện như thế nào trong vốn từ vựng thơ Tản Đà? Dấu ấn cổ điển thể hiện qua việc tác giả sử dụng dày đặc các từ ngữ mang tính tượng trưng, ước lệ lấy từ thiên nhiên như mây, gió, trăng, hoa và hệ thống điển tích Hán học quen thuộc như Bồng Đảo, Tiêu Tương, Hàm Dương trong khoảng 50% dung lượng sáng tác, điển hình như trong tác phẩm Thề non nước.

4. Tản Đà đã cách tân nhạc điệu thơ truyền thống bằng phương thức nào? Thi sĩ đã vượt qua sự trói buộc khắt khe của quy tắc phối thanh bằng trắc trong luật Đường, chủ động đưa vào câu thơ những chuỗi thanh bằng nối tiếp, ngắt nhịp tự do theo nhịp điệu cảm xúc và sử dụng linh hoạt các hư từ dân dã, tạo nên nhạc tính êm ả, du dương mang đậm tính chủ quan.

5. Việc khảo sát 545 trang thơ trong Tản Đà toàn tập mang lại giá trị thực tiễn gì? Khảo sát 545 trang văn bản giúp công trình bao quát toàn diện mọi thể loại thơ từ lục bát, song thất lục bát, hát nói đến thơ tự do của tác giả. Từ đó, các kết luận định lượng về tần suất từ vựng và cấu trúc cú pháp đạt độ tin cậy khoa học tuyệt đối, khắc phục tính phiến diện của các bài phê bình ngắn trước đây.

Kết luận

• Luận văn đã phân lập rạch ròi cơ sở lý luận giữa ngôn ngữ văn học và ngôn từ nghệ thuật dựa trên nền tảng ngôn ngữ học cấu trúc của Saussure và thi pháp học hiện đại.
• Công trình chứng minh toàn diện tính chất giao thời của thơ Tản Đà qua sự kết hợp hài hòa giữa chất liệu cổ điển ước lệ và khẩu ngữ đời thường trên 545 trang văn bản khảo sát.
• Nghiên cứu chỉ rõ bước chuyển dịch lịch sử từ câu thơ "điệu ngâm" quy phạm sang câu thơ "điệu nói" tự do, giàu nhạc tính chủ quan và đậm đà bản ngã cá nhân.
• Khẳng định vững chắc vị thế "người của hai thế kỷ" của Tản Đà, cây cầu nối nghệ thuật quyết định dẫn dắt thi ca Việt Nam từ phạm trù trung đại sang hiện đại trong 30 năm đầu thế kỷ XX.
• Hệ thống hóa các luận điểm khoa học có giá trị ứng dụng cao cho công tác giảng dạy tác phẩm Tản Đà và nghiên cứu văn học sử tại các cơ sở giáo dục trên toàn quốc.

Đóng góp lớn nhất của công trình là lượng hóa và minh chứng một cách khoa học rằng sự vận động của ngôn từ nghệ thuật thơ Tản Đà chính là chiếc chìa khóa giải mã toàn bộ tiến trình hiện đại hóa thơ ca dân tộc đầu thế kỷ XX. Kế hoạch ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy và số hóa tư liệu dự kiến triển khai liên tục trong giai đoạn 2026 - 2028. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên hãy tiếp tục khai thác sâu rộng các phát hiện của luận văn để mở rộng nghiên cứu sang mảng văn xuôi và dịch thuật của Tản Đà, góp phần tôn vinh xứng tầm di sản thi ca của dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và đứng đầu khuynh hướng cấu trúc luận thế kỷ XX - F. Saussure, đã phân định rạch ròi “ngôn ngữ” với "lời nói” trong hoạt động ngôn ngữ. Trong Giáo trình ngôn nga học đại cương ông đã khẳng định “ngôn ngữ là bộ phận xã hội của hoạt động ngôn ngữ tồn tại ở bên ngoài cá nhân” [45, 38], "nó là một sản phẩm xã hội lưu trữ trong óc mỗi người” (45, 52]. "Ngôn ngữ tôn tại trong tập thể dưới dạng thức một tổng thể những dấu vết đọng lại trong mỗi bộ óc đại loại như một quyển từ điển mà tất cd bản in, vốn khác biệt nhau, được phân phối cho từng cá nhân”|45, 45] còn “ngược lại, lời nói là một hành động cá nhân" (45, 87] “nó là cái tổng thể của những điều mà người ta nói, và gdm có a Tính chất giao thời trong.

SVTH: Nguyén Thj Nhu Trang những cách kết hợp của cá nhân tay theo ý của những người nói: những hành động phát âm cũng tùy ý như vậy; can thiết cho việc thực hiện những cách kết hợp nay"[45, 45-46]. Như vậy “ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp ở dạng khả năng tiém tàng, trừu tượng hóa khỏi bất kỳ một sự áp dụng cụ thể nào của chúng. Còn lời nói là phương tiện giao tiếp ở dạng hiện thực hoá, tức là ở dạng hoạt động, gắn lién với những nội dung cụ thể” (16, 311]. Trong lời nói không có gì là "rap thể" cả, những biểu hiện của nó đều có tính chất cá nhân và nhất thời.

Soi rọi vào trong văn học, trong bản thân để tài mà người viết thực hiện, việc phân biệt giữa "ngôn ngữ” với “lời nói” là cơ sở cho sự phân biệt giữa “ngôn ngữ văn học" với “ngôn từ nghệ thuật". Hiểu như vậy sẽ cho chúng ta có một cái nhìn có căn cứ phổ quát hơn, chính xác hơn vé sự cần thiết phân biệt "ngôn ngữ” với “ngôn tic” khi ban về tác phẩm văn chương. Thuật ngữ “Ngdn từ nghệ thuật” được sử dung trong để tài này cho thấy được tính cập nhật của một thuật ngữ mà trước nay nhiều người vẫn gọi chung là “Ngôn ngữ văn chương”. Đó cũng là tiền để góc tiếp cận để có thể thấy 1d hơn dấu cá tính sáng tạo trong hoạt động ngôn ngữ của thì sĩ Tản Đà - Nguyễn Khắc Hiếu.

đến quan niệm ''ngôn từ nghệ thuật'' của các nhà lý luận văn học: Theo các nhà lý luận văn học thì ngôn từ nghệ thuật “là một hiện tượng nghệ thuật do nghệ sĩ sáng tạo ra theo nguyên tắc nghệ thuật. Tính hình tượng và tính tổ chức đặc thù tạo nên tính nghệ thuật của nó" [47, 166]. Vì “văn học là nghệ thuật ngôn tit”, do đó “sé không hiểu được đặc trưng của văn học nếu bỏ qua đặc điểm thé hiện nghệ thuật của ngôn từ, nhà văn không thể tư duy nghệ thuật bên ngoài các khả năng nghệ thuật cua ngôn tit” [36, 183]. Để làm sáng tỏ khái niệm “Ngdn từ nghệ thuật”, các nhà lý luận văn học đã phân biệt giữa “ngôn ngữ” và "ngôn từ” với "lời nói”: "Khoa học hiện đại phân biệt ngôn ngit (tiếng) và lời nói (phát ngôn nái hoặc viết).

Ngôn từ là lời nói viết người ta dàng làm chất liệu để sáng tác văn học. Nếu ngôn ngữ là tổng thể tất cả các đơn vị, phương tiện, các kết hợp mà lời nói sử dụng (ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng, SAPs Tinh chất giao thời trong. SVTH: Nguyễn Thị Như Trang các phương thức tu từ.); lời nói la hình thức thn tai thực tế của ngôn ngữ vốn phong phú, sinh động, đa dạng thì ngôn từ là lời nói được sử dụng với tất cả thẩm mỹ và khả năng nghệ thuật của nó” (36, 183].