CHƯƠNG 1.MỌT SÓ VÁN ĐÈ CHUNG VỀ KHỞI KIỆN VỤ ÁN HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH Khái niệm khởi kiện vụ án dan sự và khái niệm khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đình 1. Khái niệm khởi kiện vụ án dan sự Tranh chấp, xung đột trong quá trình chung sông, giao dich giữa các chủ thé trong xã hôi từ xưa đến nay đã là mét điều khách quan mang tính quy luật. Do vậy, đề giải quyết những vân dé mau thuần xảy ra, thi can phải có sự điều chỉnh từ luân lý và luật pháp. Vay, nêu xét ở Tính vực pháp ly, khải niệm khởi kiện vụ án dân su được hiểu thé nao? Trước tiên, dé khởi kiện vụ án dân sự, thì các chủ thé trong xã hội phải được thực hiện quyền năng nay.
Theo đó, tại pháp luật TTDS Liên Bang Nga có quy định như sau: “Người có quyền tự do và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm có quyển khởi kiện vụ dn đân sự tại các Toà an; ti) Trong nhimg trường hop do Bồ luật này và luật Liên Bang quy định một người có thé nhân danh mình khối kiện vụ dn dan sự yêu cẩu Toà án bảo về quyền tự do và lợi ích họp pháp của người khác, tập hop người không xác dinh hoặc lợi ích của Liên bang Nga, chủ thé Liên Bang Nga các té chức tư quản dia phương". ð Công hoà Pháp, quyền khởi kiên vu án dân sự duce quy dink: “Chi các bên đương sự mới có quyền khởi kiện trừ trường hop pháp luật có quy đình khác. Các bên đương sự được tự do cham đút tô ting trước lửủ hết hạn té hạng theo quyết đình của Toà dn hoặc theo quy đình của pháp luật” G Việt Nam, quyền khởi kiện vụ án dân sự được ghi nhận trong Hién pháp 2013 như sau “Ở nước Cổng hoà xã hội chit ngliia Liệt Nam, các quyền con người. quyền công dân về chính tri, dân sự.
kinh tế văn hod xã hội được công nhận tôn trọng bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật". Mặc đù có su khác nhau về giới hạn chủ thể khởi kiện, ở Pháp “chỉ các bên đương sự mới có quyên khởi kiện" nhưng mang ý ngiữa chung là một quyên tô tung, khi bị xâm pham hoặc tranh chap quyền và lợi ich hop pháp của minh, lợi ích của người khác hay lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thì các cá nhân, tổ chức và các chủ thé khác trong pham vi quyền han của minh đều có thé yêu câu Toà án giải quyết. Từ định nghĩa về quyên khởi kiên, các nhà nghiên cứu đã đưa ra hai phạm vi đề xét về khái niệm của khởi kiện vụ án dân sự. Nếu xét theo ngiía hep, khởi kiện vụ án.
dân sự là hành vi nguyên đơn yêu cầu Toà án bảo vệ quyên loi khi có tranh chap và vi pham. Tuy nhiên, nêu xét trên nghía rộng thi khởi kiện bao gồm cả việc nguyên đơn khởi kiện yêu cầu Toà én bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, bi đơn đưa ra yêu cau phản tó, yêu cầu độc lập và người có quyền lợi, ngiấa vu liêm quan đưa ra yêu cau độc lập Như vậy, có thé liểu, khởi lên trong TTDS Viét Nam là tông thé các guy phạm pháp luật điều chính quan hệ phát sinh trong quá trình chủ thé thực hiện việc khởi kiện vụ án dân sự tai Tòa dn có thẩm quyền đề yêu cầu bảo vệ quyền và lot ích hợp pháp bi xâm phạm hay có tranh chap. Khái niệm khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đình Có thể nói, hôn nhân và gia đính là một lính vực nhỏ của đời sông dân sự Do vay, trong quá trình chung sông với nhau, việc các cặp vợ chong xảy ra những mau thuần, xung đột là một điều khách quan khó tránh khỏi. Van đề này được lý giải do sự khác biệt của mai người.
Mặc da giữa người nam và người nữ trong quan hệ hôn nhân. và gia đính có sự gin kết bởi tình cảm, sự tự nguyện và một sô yêu tổ khác nhưng theo đặc điểm sinh học, tam lý, việc một người có hợp người khác hay không chỉ mang tính chất tương đối. Do vậy, để châm đút những mâu thuẫn, tranh chấp đỏ thì pháp luật chính 1a mét trong những công cụ được nhiều người áp đụng. Do vậy, từ xưa tới nay, luân lý và luật pháp đã phát huy được vai trò của nó trong việc duy trì trật tư xã hội, đù ở phương Đông hay phương Tây.
Voi bản chat là mét hiện tượng khách quan nên không thé tránh né những vi pham, tranh chấp trong hôn nhén và gia đính mà cần phải tim ra hướng giải quyết tôi ưu nhất. Khi có tranh chap xảy ra, các chủ thé trong quan hệ hôn nhân và gia dinh có quyền quyết định biện pháp quyên và lợi ích của minh phù hợp với quy định của pháp luật. Nhà nước trao quyên tự quyết và tự định đoạt của các đương sự và thiệt lập cơ chế giải quyết tranh. chap, yêu câu đề giải quyết các van dé đó.
Một trong những phương thức thé biện việc bảo vệ quyền của các chủ thé đó là khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đình đến Toa án có thêm quyền giải quyết. Như vậy, việc khởi kiên hoàn toàn đựa vào ý chi chủ thé, Toa án sẽ đóng vai trò là Cơ quan Tư pháp làm sáng t và giải quyết vụ việc một cách minh bạch, công bằng va hợp lý chứ không thể quyết định được quyền khởi kiên của đương su. V ay nên, trước khi lam rõ khái niệm khởi kiện vu án hôn nhân và gia đính. cân hiểu rõ khái niêm quyền khởi kiên.
Trén thé giới, quyền khởi kiện dân sự nói chung và khởi kiện vụ án hôn nhén và gia dinh nói riêng dé được quy đính trong pháp luật từ rất sớm và có xu hướng ngày càng được hoàn thiện do quyền con người được đề cao. Trong thời kỳ La Mã cỗ đại đã có những quy dinh đầu tiên về quyên khởi kiện của công dan La Mã, theo đó khi có hanh vi xâm pham quyên tư pháp của cá nhân thi người có quyên lợi bi xâm phạm bên canh việc sử dung hình thức tự trên áp, họ còn có quyền khởi kiên dén Toa án yêu cầu bảo vệ quyên lợi của minh. Đến xã hôi hiện đại, quyền khởi kiên được ghi nhân là quyền cơ bản của con người trong Tuyên ngôn thé giới về nhân quyền 1948 và các công ước quốc tê khác Quyên khởi kiên là một trong những nhóm quyên tổ tụng thuộc quyền con người, là quyền của mét chủ thé trong môi quan hệ xã hội được phép luật ghi nhân và bão vệ nhằm đảm bảo quyên lợi của ho trước sự xâm phạm của các chủ thé khác. Điều nay được thể luận tương đôi rõ rật thông qua Điêu 8 Tuyên ngôn thê giới về nhân quyên.
1948: “Moi người đều có quyền được bảo vệ bằng các Toà an quốc gia có thẩm quyền với phương điện pháp I có hiệu lực chống lại những hành vi vi phạm các quyền căn bản đã được Hiển pháp và pháp luật". Quy định này được đất ra đã khẳng định quyền khởi kiện yêu câu Toà án bảo vệ quyên và lợi ích của các các chủ thé khi bị các chủ thể khác xâm pham hoặc giữa các bên có tranh chap nhung không thể giải quyết. Từ đó đề cao quyền con người, tâm quan trong của pháp luật mỗi quốc gia va quốc té trong việc bao vệ công dân trước những hành xâm hai dén loi ích của con người Ở Việt Nam, quyền khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đính cũng được ghi nhận thông qua sư điêu chỉnh tai Điêu 14 Hién pháp 2013. Bên cạnh sự điều chỉnh của luật gôc thì quyên khối kiện vu án hôn nhên và gia đính cũng đã được BLTTDS công nhận và bảo vệ thông qua các quy định pháp luật.
Tuy nhiên, quy định này lại có sự khác nhau giữa các thời ky. Trước khi BLTTDS 2004 có hiệu lực, quyền khởi kiện được hiéu là khả năng Nhà nước cho phép các chủ thé được yêu cầu Toa án bảo vệ quyền loi hợp pháp của mình khi nhận thay quyền lợi đó bi xâm pham hoặc yêu cau sự công nhận của Toà án về sự kiện pháp lý hôn nhân và gia đính. Theo do, du các vụ việc có tranh chap hay không đều được goi chung là vụ án và thực hiện quyền yêu câu Toa án giải quyét các vụ việc của cá nhân gợi là khởi kiện vụ án Đông thời, giữa thủ tục giải quyết vụ án và giải quyết vụ việc trong PLTTDS lúc bay giờ không co su phân biệt rach rời nên dan đến nhiều vướng mắc trên thực tiễn Cho dén khi BLTTDS 2015 ra đời đã có sự tách riêng giữa giải quyết vụ án hôn nhân và gia đính với thủ tục giải quyết việc nên khái niém quyên khởi kiện trong hôn nhân va gia đính đã có sự thay đôi. Theo đó, quyền khéi kiện trong hôn nhân và gia đính được hiểu là quyền yêu câu Toa án bảo vệ quyền lợi ích hop pháp của minh hay của người khác trước tranh chấp hoặc bị xâm pham của chủ thể có quyền và chủ thể được trao quyền.
Như vậy, qua các luân giải ở trên, có thé khái quát khái niém vệ quyên khởi kiên vụ án hôn nhân gia định như sau: Quyển khởi kiện vu đa hôn nhân gia đình là một quyển tổ hing được ghi nhận trong pháp luật. theo đó cá nhân tô chức và các chủ thé khác trong phạm vi quyên han cha mình, có quyền tự quyết định việc yêu cầu Tod cn có thẩm quyền bảo vệ quyên lợi ích hợp pháp của mình, của người khác khi nhận thập quyển và lợi ich hop pháp đó bị xâm phạm hay có tranh chấp Qua nghiên cửu về khái niém quyền khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đình trong TTDS, có thé khẳng định đây là quyền tó tung. Quyên này cho phép các chủ thé bảo vệ quyên lợi của mình hoặc người khác trước những hành vi xâm phạm hoặc có xung đột tranh chap. Việc thực hiện quyền khởi kiên trên thực té được gọi là khởi kiên vụ ấn hồn nhân và ge đính.
Khi nghiên cứu trong khoa học pháp ly ở Việt Nam, khởi kiên vụ án hôn nhân va gia định được hiểu dưới nhiều góc đô khác nhau. Tuy nhiên, trong bài luân này sẽ tập trung phân tích khởi kiện vu án hônnhân và gia dinh dưới hai góc độ khởi kiện là tong thé các quy dinh PLTTDS về khởi kiên vụ án hôn nhân và gia đính và khởi kiện là uột hoạt động tô tụng.