CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NHTM 1.1 Khái niệm và vai trò về hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại. Khái niệm: Cho vay trong hoạt động của NHTM là cam kết giữa ngân hàng và khách hàng , theo đó ngân hàng sẽ cung cấp cho khách hàng một khoản vốn cùng với các điều kiện đi kèm. Cho vay là hoạt động thuộc về bản chất của quan hệ tín dụng, được đánh giá là nghiệp vụ quan trọng nhất của các NHTM. Cho vay là hoạt động chủ chốt nhất, mang tính chất sống còn nhất đối với hầu hết các NHTM.
Đây không chỉ là khoản sử dụng vốn lớn nhất của ngân hàng, mà còn tạo ra nguồn thu nhập lớn nhất trong tất cả các tài sản có sinh lời. Cho vay dựa trên ba nguyên tắc cơ bản sau: Thứ nhất: Tiền vay phải được hoàn trả đúng hạn cả gốc lẫn lãi. Thứ hai: Vốn vay phải được sử dụng đúng mục đích. Thứ ba: Vốn vay phải có tài sản tương đương làm đảm bảo.
Vai trò của hoạt động cho vay: Cho vay là một hoạt động tín dụng điển hình của NHTM có vai trò quan trọng trong hoạt động của NHTM nói riêng, khách hàng và nền kinh tế nói chung. - Đối với ngân hàng: Cho vay là hoạt động cơ bản của NHTM, là hoạt động thường xuyên nhất và thu lợi nhuận nhiều nhất để đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của NHTM. Thông qua hoạt động cho vay, Ngân hàng có thể điều hoà vốn, hạn chế rủi ro về vốn, rủi ro thanh khoản…Hoạt động cho vay cũng góp phần cũng cố mối quan hệ giữa khách hàng và Ngân hàng, hỗ trợ và cùng nhau phát triển. Thông qua hoạt động cho vay, Ngân hàng có thể tìm thêm được những khách hàng mới, mở rộng thêm các loại hình dịch vụ khác cho khách hàng như bảo lãnh, dịch vụ thanh toán khách hàng, mua bán các giấy tờ có giá và các dịch vụ khác.
Với mạng lưới Chi nhánh rộng lớn, NHTM còn tạo điều kiện cho các công ty cổ phần có thể phát hành cổ phiếu và các giấy tờ có giá để sử dụng khối lượng vốn lớn của xã hội, đáp ứng SV: Nguyễn Đăng Hùng 1 Lớp: K44H5 Luan van 2 Khóa luận tốt nghiệp Khoa Tài chính – Ngân hàng các nhu cầu về vốn cho các doanh nghiệp, trên cơ sở đó mở rộng sản xuất kinh doanh. Hoạt động cho vay còn góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Ngân hàng, nâng cao trình độ quản lý, khả năng của cán bộ, nhân viên Ngân hàng, giải phóng năng lực sản xuất, tạo điều kiện phát triển kinh tế, công ăn việc làm… Hoạt động cho vay đảm bảo cho ngân hàng thực hiện đầy đủ chức năng trung gian tài chính của mình đối với nền kinh tế. Mặt khác hoạt động cho vay luôn chiếm tỉ trọng lớn trong cơ cấu tài sản của ngân hàng và cũng là khoản mục mang lại lợi nhuận lớn cho ngân hàng. Do vậy hoạt động cho vay của ngân hàng có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của NHTM.
- Đối với khách hàng: Để đảm bảo cho hoạt động kinh doanh diễn ra liên tục thì đòi hỏi các doanh nghiệp phải có một lượng vốn đủ lớn. Bên cạnh nguồn vốn tự có và nguồn tín dụng thương mại thì nguồn vốn vay từ NHTM từ lâu đã trở thành một nguồn vốn thường xuyên và quan trong cho doanh nghiệp, quyết định tới sự tồn tại và phát triển của rất nhiều doanh nghiệp. Ngoài ra đối với các hộ nông dân thì nguồn vốn vay từ NHTM là cơ sở để họ nâng cao trình độ thâm canh, hiện đại hóa công cụ sản xuất, tích lũy trang bị tài sản, xây dựng cơ sở sản xuất giúp họ mở rộng quy mô sản xuất. - Đối với nền kinh tế: Hoạt động cho vay của NHTM tạo ra thu nhập chủ yếu và rất lớn cho Ngân hàng, đem lại nguồn thu cho Ngân sách Nhà nước (Thông qua thuế thu nhập.
Qua đó Nhà nước có thêm nguồn lực để thực hiện các mục tiêu ổn định và phát triển kinh tế xã hội cho đất nước. Thông qua việc cho vay các dự án, hoạt động cho vay gián tiếp góp phần tạo ra việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo và nâng cao mức sống cho người lao động. Muốn giải quyết việc làm, xoá đói giảm nghèo thì không thể dựa vào việc phát hành tiền hoặc trông chờ vào các khoản tiền cho vay từ nước ngoài. Vì thế vai trò của cho vay của NHTM có ý nghĩa rất quan trọng trong việc đầu tư cho các dự án phát triển sản xuất kinh doanh tạo việc làm, tạo và gia tăng thu nhập cho mọi tầng lớp dân cư và các thành phần kinh tế.
Hoạt động cho vay của NHTM góp phần nâng cao mức sống cho xã hội dưới các hình thức như cho vay trả góp và các loại hình cho vay khác. Qua hình thức cho vay trả góp, người tiêu dùng có thể sử dụng hàng hoá trước khi thanh toán hết tiền mua hàng. Việc này vừa làm cho người tiêu dùng có điều kiện sử dụng thêm nhiều hàng hoá dịch vụ mà họ chưa có điều kiện thanh toán. Mặt khác lại tích cực thúc SV: Nguyễn Đăng Hùng 2 Lớp: K44H5 Luan van 3 Khóa luận tốt nghiệp Khoa Tài chính – Ngân hàng đẩy việc tiêu dùng hàng hoá, tăng sản lượng bán hàng cho doanh nghiệp, kích thích phát triển nền kinh tế.
Với chức năng trung gian tích tụ và tập trung vốn tạo bước nhảy vọt cho nền kinh tế. Hoạt động cho vay của NHTM làm cho quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra thường xuyên liên tục, là đòn bẩy kinh tế quan trọng để các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các cá nhân sử dụng vốn có hiệu quả, thực hiện tái sản xuất mở rộng, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ tiên tiến hiện đại, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, tạo ra thêm nhiều sản phẩm hàng hoá tiêu dùng. Góp phần nâng cao đời sống vật chất cho xã hội. Vai trò của hoạt động cho vay đối với mối quan hệ quốc tế: Đầu tư vốn ra nước ngoài và kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hoá đang là hai lĩnh vực hợp tác kinh tế thông dụng và phát triển giữa các nước.
Ngân hàng với khả năng đặc biệt của mình là nơi cung cấp vốn cho các hoạt động này và thông qua đó góp phần mở rộng mối quan hệ hợp tác kinh tế văn hoá với các nước. Qua hoạt động cho vay đối với nền kinh tế, NHTM thực hiện chức năng tạo tiền của mình và trực tiếp điều chỉnh lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế. Ngân hàng Nhà nước có thể gián tiếp thực hiện thay đổi lượng tiền trong lưu thông bằng chính sách điều chỉnh tỷ lệ dữ trữ bắt buộc hoặc hạn mức cho vay đối với các NHTM. Qua đó Nhà nước có thể thực hiện chính sách tiền tệ của mình, đảm bảo cho sự ổn định và phát triển của đồng tiền cũng như nền kinh tế.
Thông qua Chính sách của Nhà nước, hoạt động cho vay sẽ góp phần cơ cấu lại nền kinh tế quốc dân, bằng việc NHTM thực hiện các chính sách về lãi suất, thời hạn cho vay, mức cho vay đối với từng ngành, từng vùng kinh tế… Tạo điều kiện thuận lợi nhất để Nhà nước thực hiện mục tiêu khác nhau như ưu tiên đầu tư phát triển những vùng, ngành kinh tế trọng điểm đảm bảo ổn định và phát triển cho đất nước. Mặt khác, cho vay góp phần làm tăng cường chết độ hạch toán kinh tế của các doanh nghiệp.2 Phân loại các hình thức cho vay của ngân hàng thương mại. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại rất đa dạng và có thể phân chia theo nhiểu tiêu thức khác nhau như mục đích sử dụng tiền vay, thời hạn cho vay, hình thức đảm bảo, hình thức hình thành khoản vay.1 Dựa vào mục đích sử dụng tiền vay. SV: Nguyễn Đăng Hùng 3 Lớp: K44H5 Luan van 4 Khóa luận tốt nghiệp Khoa Tài chính – Ngân hàng Theo mục đích sử dụng tiền vay thì cho vay được chia làm 2 hình thức là cho vay tiêu dùng và cho vay kinh doanh.
- Cho vay tiêu dùng: Mục đích của loại hình cho vay này là người đi vay sử dụng tền vay vào mục đích tiêu dùng, mua sắm tài sản cố định nhằm phục vụ lợi ích cá nhân. Khi thực hiện hình thức cho vay này cán bộ tín dụng đã tính đến nguồn trả nợ ngân hàng đó là thu nhập cá nhân của người đi vay. - Cho vay kinh doanh: Mục đích cảu loại hình cho vay này đó là ngân hàng cho các doanh nghiệp vay để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm mở rộng quy mô kinh doanh hay đáp ứng nhu cầu nào đó về tiền của doanh nghiệp. Dựa vào đặc trưng của từng ngành mà ngân hàng sẽ thiết lập các điều kiện cho vay, phương thức cho vay, cách thức trả nợ dựa trên nguồn thu của doanh nghiệp từ hoạt động kinh doanh.2 Dựa vào thời hạn cho vay.
- Cho vay ngắn hạn: Là loại cho vay dưới 12 tháng. Đây là loại hình cho vay phổ biến của NHTM nhằm bổ sung vốn tạm thời thiếu hụt của các doanh nghiệp, dân cư. Trong nền kinh tế thị trường, Ngân hàng thương mại có thể cho khách hàng vay ngắn hạn dưới các hình thức sau: Cho vay bổ sung vốn lưu động thiếu trong quá trình hoạt động kinh doanh của các tổ chức kinh tế tham gia quá trình sản xuất hàng hóa. Bảo lãnh: ngân hàng bảo lãnh cho khách hàng của mình mua chịu hàng hóa và trang thiết bị, phát hành chứng khoán, vay vốn của tổ chức tín dụng khác… Cho vay chiết khấu chứng từ có giá: chiết khấu chứng từ có giá là một nghiệp vụ tín dụng ngắn hạn được thực hiện dưới hình thức chuyển nhượng quyền sở hữu chứng từ cho ngân hàng để nhận một khoản tiền bằng mệnh giá trừ đi mức chiết khấu.
Nghiệp vụ thấu chi: Nghiệp vụ thấu chi được thực hiện bằng cách cho phép khách hàng được dư nợ tài khoản vãng lai một số lượng tiền nhất định và trong một thời gian nhất định. - Cho vay trung hạn: Theo quy định hiện nay của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho vay trung hạn có thời hạn từ trên 1 năm đến 5 năm.