CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm Theo đoạn 03, chuẩn mực kế toán (CMKT) số 14 Doanh thu và thu nhập khác: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng VCSH”. Vai trò kế toán doanh thu trong doanh nghiệp Doanh thu là một chỉ tiêu quan trọng của doanh nghiệp, nó không chỉ có ý nghĩa đối với bản thân doanh nghiệp mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân.
Trong doanh nghiệp, doanh thu chính là phần nguồn thu đặc biệt quan trọng nhằm bù đắp các chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra trong quá trình hoạt động, không chỉ đòi hỏi phải bù đắp đủ chi phí mà còn phải tạo ra lợi nhuận, bởi đó mới là mục tiêu lớn nhất của doanh nghiệp. Doanh thu có vai trò quan trọng như vậy nên công tác kế toán doanh thu trong doanh nghiệp luôn được các nhà quản lý quan tâm, bởi một khi kế toán doanh thu làm tốt phần việc của mình sẽ giúp cho các nhà quản trị biết được công ty có đang đi đúng hướng sản xuất kinh doanh hay không. Và một khi trả lời được câu hỏi đó thì công ty sẽ tự biết được mình cần phải làm gì tiếp theo để tiếp tục nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, từ đó đạt đến những mục đích cao hơn. Xác định kết quả kinh doanh 1.
Khái niệm Việc xác định kết quả kinh doanh nhằm xác định và phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán năm. Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: Kết quả hoạt động sản xuất - kinh doanh, kết quả hoạt động tài chính và kết quả hoạt động khác. Sinh viên thực hiện: Phan Thị Thùy Nhiên Trang 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Quang Huy - Kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh: là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. - Kết quả hoạt động tài chính: là số chênh lệch giữa doanh thu của hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính.
- Kết quả hoạt động khác: là số chệnh lệch giữa các khoản thu nhập khác và các khoản chi phí khác và chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Công thức xác định lợi nhuận của doanh nghiệp Lợi nhuận sau thuế TNDN = Tổng LN kế toán trước thuế – Chi phí thuế TNDN Tổng LN kế toán trước thuế = Lợi nhuận hoạt động SXKD + Lợi nhuận ĐTTC + Lợi nhuận khác Lợi nhuận HĐTC = Doanh thu HĐTC – Chi phí tài chính Lợi nhuận khác = Thu nhập khác – Chi phí khác 1. Sự cần thiết của việc xác định kết quả kinh doanh Cùng với việc hạch toán doanh thu thì việc xác định kết quả kinh doanh cho chúng ta cái nhìn tổng hợp và chi tiết về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, phục vụ đắc lực cho các nhà quản trị trong quá trình quản lý và phát triển doanh nghiệp. Việc xác định đúng kết quả hoạt động kinh doanh sẽ giúp cho các nhà quản trị doanh nghiệp thấy được kết quả mà doanh nghiệp đã bỏ công sức ra để đạt được từ đó nhận ra ưu, nhược điểm và các vấn đề còn tồn tại, từ đó đưa ra các biện pháp khắc phục, đề ra các chiến lược kinh doanh đúng đắn và phù hợp hơn cho các kỳ tiếp theo.
Đồng thời, đây cũng chính là chỉ tiêu mà các bên có liên quan như ngân hàng, chủ nợ và các nhà đầu tư quan tâm nhất. Nhiệm vụ công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh Tổ chức công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh là một việc hết sức cần thiết trong doanh nghiệp, giúp cho các nhà quản trị nắm bắt được tình hình hoạt động kinh doanh, biết được doanh nghiệp mình hoạt động có hiệu quả không để kịp thời đưa ra các biện pháp nhằm ngày càng nâng cao hiệu quả hoạt động. Sinh viên thực hiện: Phan Thị Thùy Nhiên Trang 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Quang Huy Nhiệm vụ của kế toán doanh thu: - Tổ chức ghi chép, theo dõi, phản ánh chính xác, đầy đủ, kịp thời các khoản doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu. - Kế toán phải mở sổ chi tiết để theo dõi từng khoản doanh thu theo yêu cầu của đơn vị.
- Phản ánh, ghi chép đầy đủ tình hình hiện có và biến động tăng giảm về mặt lượng và mặt giá trị các loại sản phẩm, hàng hóa. Theo dõi chi tiết thanh toán với người mua, ngân sách nhà nước về các khoản thuế, phí, lệ phí các sản phẩm hàng hóa bán ra. Nhiệm vụ của kế toán xác định kết quả kinh doanh: - Xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong từng lĩnh vực hoạt động, từng thời kỳ. - Hạch toán chính xác, kịp thời kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, cung cấp các thông tin phục vụ cho việc quyết toán, ra quyết định của nhà quản trị.
- Phân tích, đánh giá tình hình tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa. Ý nghĩa công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh Đối với Nhà nước: Trên cơ sở các số liệu về doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, cơ quan thuế xác định các khoản thuế phải thu, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách quốc gia Đối với Doanh nghiệp: Việc tổ chức kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh giúp các doanh nghiệp: - Xác định hiệu quả của từng loại hoạt động trong doanh nghiệp; - Đánh giá tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong từng thời kỳ; - Thực hiện việc phân phối cũng như tái đầu tư sản xuất kinh doanh; - Đề ra chiến lược tài chính cũng như giải pháp SXKD để đạt được hiệu quả cao nhất trong tương lai. Sinh viên thực hiện: Phan Thị Thùy Nhiên Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Quang Huy Đối với nhà đầu tư: Thông qua các chỉ tiêu về doanh thu và xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trên BCTC, các nhà đầu tư sẽ phân tích đánh giá tình hình hoạt động của doanh nghiệp để có thể đưa ra các quyết định đầu tư đúng đắn. Đối với các tổ chức tài chính trung gian: Các số liệu này là căn cứ để đưa ra các quyết định cho vay vốn đầu tư.
Đối với nhà cung cấp: Căn cứ vào kết quả kinh doanh, lịch sử thanh toán mà nhà cung cấp quyết định cho doanh nghiệp thanh toán chậm hay không. Các phương thức tiêu thụ 1. Phương thức bán buôn Theo phương thức này, doanh nghiệp bán trực tiếp cho người mua, do bên mua trực tiếp đến nhận hàng tại kho của doanh nghiệp bán hoặc tại địa điểm mà doanh nghiệp đã quy định. Thời điểm bán hàng là thời điểm người mua đã ký nhận hàng, còn thời điểm thanh toán tiền bán hàng phụ thuộc vào điều kiện thuận lợi của hợp đồng.
Cụ thể bán buôn có hai hình thức: - Bán buôn qua kho là hình thức bán hàng mà hàng bán được xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Bán buôn qua kho bao gồm theo hình thức giao hàng trực tiếp hoặc bán buôn qua kho theo hình thức vận chuyển hàng. - Bán buôn vận chuyển thẳng gồm thanh toán luôn và nợ lại: Bán buôn vận chuyển thẳng là hình thức bán mà doanh nghiệp thương mại sau khi tiến hành mua hàng không đưa về nhập kho mà chuyển thẳng đến cho bên mua. Thuộc hình thức này bao gồm bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp và bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng.
Phương thức bán lẻ Bán lẻ được hiểu là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, không thông qua các trung gian. Thuộc phương thức bán lẻ gồm có các hình thức sau: - Bán hàng thu tiền tập trung: Theo hình thức này, quá trình bán hàng được tách thành hai giai đoạn: Giai đoạn thu tiền và giai đoạn giao hàng. Sinh viên thực hiện: Phan Thị Thùy Nhiên Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Quang Huy - Bán hàng thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, việc thu tiền và giao hàng cho bên mua không tách rời nhau. Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng.
Hết ngày hoặc ca bán, nhân viên bán hàng có nhiệm vụ nộp tiền cho thủ quỹ và lập báo cáo bán hàng sau khi đã kiểm kê hàng tồn trên quầy. Phương thức bán hàng trả góp Là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần và người mua thường phải chịu một phần lãi suất trên số trả chậm. Và thực chất, quyền sở hữu chỉ chuyển giao cho người mua khi họ thanh toán hết tiền, nhưng về mặt hạch toán, khi hàng chuyển giao cho người mua thì được coi là tiêu thụ. Số lãi phải thu của bên mua được ghi vào thu nhập hoạt động tài chính, còn doanh thu bán hàng vẫn tính theo giá bình thường.
Phương thức bán hàng thông qua đại lý Là phương thức bên chủ hàng xuất hàng giao cho bên nhận đại lý, ký gửi để bán và thanh toán thù lao bán hàng dưới hành thức hoa hồng đại lý. Bên đại lý sẽ ghi nhận hoa hồng được hưởng vào doanh thu tiêu thụ. Hoa hồng đại lý có thể được tính trên tổng giá thanh toán hay giá bán (không có VAT) của lượng hàng tiêu thụ. Khi bên mua thông báo đã bán được số hàng đó thì tại thời điểm đó kế toán xác định là thời điểm bán hàng.
Phương thức bán hàng theo hợp đồng thương mại Theo phương thức này bên bán chuyển hàng đi để giao cho bên mua theo địa chỉ ghi trong hợp đồng. Hàng chuyển đi vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán, chỉ khi nào người mua chấp nhận (thanh toán một phần hay toàn bộ) mới được coi là tiêu thụ, bên bán mất quyền sở hữu về toàn bộ số hàng này. Phương thức bán hàng theo hình thức hàng đổi hàng Để thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh đồng thời giải quyết lượng hàng tồn kho, nhiều doanh nghiệp đã thực hiện việc trao đổi sản phẩm hàng hoá của mình để nhận các loại sản phẩm khác. Sản phẩm khi bàn giao cho khách hàng được chính thức coi là tiêu thụ và đơn vị xác định doanh thu.
