CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HUY ĐỘNG VỐN TIỀN GỬI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Một số khái niệm, đặc điểm về huy động vốn tiền gửi của NHTM 1.1 Vốn tiền gửi, đặc điểm của vốn tiền gửi Khái niệm vốn tiền gửi Ngân hàng hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ. Các Ngân hàng huy động vốn từ các tổ chức, cá nhân đang có lượng tiền nhàn rỗi. Sau đó Ngân hàng sử dụng chính khối lượng tiền đã huy động được này để cho các tổ chức, cá nhân khác đang có nhu cầu về tài chính vay tiền. Nói cách khác, Ngân hàng như một trung gian tài chính.
Ngân hàng trả lãi cho các tổ chức, cá nhân dựa vào khối lượng tiền đã huy động được. Lượng tiền huy động được sẽ được sử dụng với nhiều mục đích. Hoạt động kinh doanh chủ yếu của Ngân hàng là cho vay và đầu tư với mục tiêu chủ yếu là tối đa hoá lợi nhuận. Vì vậy, vốn tiền gửi là nguồn vốn quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của mỗi NHTM.
Vốn tiền gửi là các tài sản bằng tiền của các tổ chức và cá nhân mà ngân hàng đang tạm thời quản lý sử dụng với trách nhiệm hoàn trả. Vốn tiền gửi chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của ngân hàng thương mại. Hầu hết các hoạt động của ngân hàng thương mại được thực hiện dựa vào nguồn vốn này. Do đó ngân hàng phải trích lập dự trữ vì đây là nguồn vốn không ổn định.
Có thể nói vốn tiền gửi là yếu tố thể hiện năng lực cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại Đặc điểm của vốn tiền gửi - Vốn tiền gửi trong NHTM chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của NHTM - Các NHTM hoạt động được chủ yếu nhờ vào nguồn vốn tiền gửi. Do đó nguồn vốn này chiếm tỷ trọng lớn nên hầu hết các hoạt động chính của ngân hàng đều phải dựa vào nguồn vốn này - Vốn tiền gửi là nguồn vốn không ổn định, khách hàng có thể rút tiền của họ mà không bị ràng buộc, nếu có ngân hàng chỉ phạt tiền bằng việc trả lãi thấp hơn lãi Luan van 6 đã cam kết với khách hàng. Chính vì vậy, NHTM cần phải duy trì một lượng tiền dự trữ đảm bảo khả năng thanh toán, sẵn sang đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. Điều này được thể hiện ở việc các NHTM thực hiện yêu cầu của NHNN trong việc duy trì số dư tối thiểu tiền mặt tại quỹ, số dư tối đa tại NHNN.
Ngoài ra, để đảm bảo tốt hơn khả năng thanh toán, NHTM còn gửi tiền ở các tổ chức tín dụng - Vốn tiền gửi chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố như thu nhập, lãi suất, nhu cầu đầu tư… Vai trò vốn tiền gửi của NHTM Tiền gửi có vai trò rất quan trọng đối với khách hàng và cũng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng. Các khách hàng doanh nhân thông qua việc mở tài khoản để được Ngân hàng cung ứng các dịch vụ về ngân quỹ, thu chi tài vụ một cách nhanh chóng và an toàn. Những nghiệp vụ này nếu từ khách hàng đứng ra đảm trách sẽ tốn rất nhiều công sức và thời gian. Về phía Ngân hàng, qua nghiệp vụ này, cũng thu hút được một số lượng tiền gửi của khách hàng trên tài khoản và một lệ phí nhất định.
- Đối với khách hàng: Với sự phát triển của hệ thống các Ngân hàng, cùng với đó là sự phát triển mạnh mẽ về công nghệ thông tin. Các hoạt động như: đóng tiền điện; thanh toán tiền tàu, xe; mua vé xem phim;… đã được công nghệ hoá một cách tối ưu nhất. Việc sử dụng thẻ ATM, thẻ tín dụng, Internet Banking để thanh toán đang dần được phổ biến. Khách hàng sẽ không nhất thiết phải dùng tiền mặt để thanh toán các dịch vụ này nữa, thói quen dùng thẻ hay thanh toán qua internet banking đang dần được phổ biến.
Qua cách thanh toán này, khoảng cách về thời gian hay khoảng cách về địa lý sẽ không còn là bài toán khó đối với khách hàng khi họ muốn trả tiền cho các đối tượng khác nữa. Ngoài ra, khách hàng gửi tiền vào Ngân hàng còn được hưởng một mức lãi suất nhất định, số tiền này sẽ dần dần được tăng lên theo một mức lãi suất theo quy định của Ngân hàng. Đây cũng là phương thức khách hàng nhờ Ngân hàng giữ hộ tiền và sử dụng các dịch vụ của Ngân hàng. Phương thức này giúp số tiền khách hàng gửi được bảo vệ an toàn và tránh được một phần lạm phát.
Luan van 7 - Đối với các NHTM: Tiền gửi đóng vai trò rất quan trọng đối với Ngân hàng, đây là nền tảng của sự phát triển của Ngân hàng. Tiền gửi phản ánh quy mô và uy tín của Ngân hàng trên thị trường. Trong bảng cân đối kế toán, khoản mục để phân biệt Ngân hàng với các loại hình doanh nghiệp đó là “Tiền gửi”. Hầu hết các Ngân hàng đều sử dụng tiền gửi, tiền huy động được từ các cá nhân, tổ chức để cho các khách hàng khác có nhu cầu về tài chính vay tiền.
Ngoài ra khi khách hàng sử dụng các dịch vụ của Ngân hàng, thì Ngân hàng còn thu được một khoản lệ phí nhất định trên mỗi giao dịch thành công.2 Hoạt động huy động vốn tiền gửi Khái niệm huy động vốn tiền gửi Huy động vốn có thể được xem là một trong những nghiệp vụ xuất hiện sớm nhất trong hoạt động của các ngân hàng thương mại. Trong giai đoạn sơ khai của hoạt động ngân hàng, những nghiệp vụ này chỉ đơn thuần là hoạt động cất giữ các tài sản có giá nhắm mục đích đảm bảo an toàn.Lúc này, người phải trả phí là người gửi tiền chứ không phải là các ngân hàng, các khoản tiền chỉ được xem đơn thuần là vật được kí gửi chứ hoàn toàn không đóng vai trò là nguồn vốn đối với các ngân hàng thương mại. Tiền lúc này không được xem là tiền tệ theo đúng nghĩa của nó, vì không có khả năng luân chuyển, không sinh ra được lợi nhuận. Khi nhu cầu tín dụng gia tăng, nghiệp vụ ngân hàng phát triển, vị thế đó bị đảo ngược, ngân hàng là người phải trả phí (lãi suất – giá cả của tín dụng), và nguồn tiền được kí gửi thay đổi vai trò của nó, trở thành nguồn vốn khả dụng và lớn nhất của các ngân hàng thương mại hiện nay.
Chính vì vậy, trái ngược với quá khứ, ngân hàng là người mong muốn khách hàng gửi tiền. Nếu trước đây, ngân hàng là người bị động trong quan hệ này thì hiện nay, hầu hết tất cả các ngân hàng đều có các chính sách, phương thức để lôi kéo nguồn tiền gửi này và chính vì vậy các phương thức huy động vốn ngày càng trở nên quan trọng, phong phú và đa dạng hơn. Có thể nói, hiện nay, hoạt động huy động vốn từ tiền gửi khách hàng là một trong những hoạt động hết sức quan trọng và liên quan đến sự sống còn của các ngân hàng thương mại. Luan van 8 Theo khoản 13, Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng 2010 thì huy động vốn tiền gửi hay còn gọi là hoạt động nhận tiền gửi được định nghĩa như sau: “Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của các tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận”.2 Nội dung cơ bản về huy động vốn tiền gửi của NHTM 1.1 Các hình thức huy động vốn tiền gửi của NHTM Phân loại theo kỳ hạn.
Huy động tiền gửi không kỳ hạn Tiền gửi không kỳ hạn là loại tiền gửi mà người gửi có thể rút ra bất cứ lúc nào và ngân hàng luôn có nghĩa vụ phải thỏa mãn các nhu cầu đó. Mục đích của các khoản tiền gửi này không phải để hưởng lãi suất mà chủ yếu dùng để thanh toán. Khách hàng gửi tiền phần lớn là các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp, các cá nhân kinh doanh buôn bán phải thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ liên tục. Người gửi tiền có thể rút tiền ra bất cứ lúc nào hoặc để trả cho người thứ ba.
Hình thức rút có thể là lấy tiền mặt hoặc qua hình thức thanh toán bằng séc. Đặc biệt người gửi tiền có thể không cần trực tiếp đến ngân hàng giao dịch mà có thể rút tiền qua các máy rút tiền tự động (máy ATM). Với mục đích chủ yếu khi gửi tiền là để sử dụng các dịch vụ ngân hàng nên mức lãi suất mà ngân hàng trả cho người gửi tiền là rất thấp, thậm chí là không trả lãi. Huy động tiền gửi có kỳ hạn.
Tiền gửi có kỳ hạn là loại tiền gửi của các tổ chức kinh tế, cá nhân gửi vào ngân hàng có sự thỏa thuận về thời gian rút tiền. Khoản tiền này thường gắn với các tổ chức kinh tế có chu kỳ kinh doanh gần như xác định, ít có sự biến động. Đây là nguồn vốn có tính ổn định cao, ngân hàng có thể chủ động trong quá trình sử dụng, vì thế mức lãi suất mà ngân hàng trả cho người gửi tiền cũng cao hơn. Người gửi tiền ngoài mục đích sử dụng các dịch vụ ngân hàng còn vì mục đích sinh lợi.
Do đó, sự thay đổi lãi suất sẽ có tác động rất nhanh và rõ nét đến hoạt động huy động nguồn vốn này của ngân hàng. Luan van 9 Ở Việt Nam, hình thức huy động vốn tiền gửi bằng các chứng chỉ tiền gửi với các kỳ hạn 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng, 24 tháng.ngày càng phổ biến, đã và đang phát huy vai trò tạo lập vốn cho ngân hàng. Huy động tiền gửi tiết kiệm. Đây là hình thức phổ biến nhất, lâu đời nhất của các NHTM.
Bao gồm các loại sau: - Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn. Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn là tiền gửi tiết kiệm mà người gửi tiền có thể rút tiền theo yêu cầu mà không cần báo trước vào bất kỳ ngày làm việc nào của ngân hàng. Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn là một sản phẩm mà ngân hàng cung ứng để phục vụ khách hàng có nguồn tiền nhàn rỗi muốn gửi tiển vào ngân hàng vì mục tiêu an toàn và sinh lời mà không thiết lập được mục tiêu sử dụng trong tương lai. Khi sử dụng dịch vụ này, khách hàng có thể gửi tiền và rút tiền bất cứ lúc nào.