CHƯƠNG 1 TONG QUAN CAC VAN DE NGHIÊN CỨU Vovinam còn được gọi là Việt Võ Dao, đây là môn võ xuất xử từ Việt Nam chính vì thế Vovinam mang đậm chất phương Đông, Vovinam gắn liền với con người Việt Nam, thấm nhuan tư tưởng đạo đức của người Việt Nam. Khác với những môn võ khác: người môn sinh Vovinam khi mới bắt đầu nhập môn, trước khi tiếp xúc, trao dồi với những đòn thế của Vovinam thì điều đầu tiên phải học đó chính là “Đạo”: đạo làm người, đạo trong võ giống như ông cha ta đã dạy: “ tiên học lễ — hậu học văn” Trong giao tiếp hằng ngày, người nhỏ tuổi phải vòng tay cung kính chào người lớn tudi, trong Vovinam cũng thế mỗi khi gặp mặt nhau các môn sinh Vovinam đều dùng lối nghiêm lễ để chào nhau. Dùng bàn tay phải đặt lên ngực trái rồi cúi chào người đối diện, tựa như “ban tay thép đặt lên trái tim từ ái". Người môn sinh Vovinam dùng bàn tay biểu trưng cho sức mạnh, công phu tập luyện còn trái tim biểu trưng cho tình thương, cho sự thấm nhuan tinh thần võ đạo.
Điều đó cho chúng ta thấy người môn sinh Vovinam lúc nào cũng phải nhớ rằng: chỉ dụng võ khi đã đặt vào nó một tình thương, tức là bản tay thép phải đi đôi với trái tim từ ái, tức dũng phải đi đôi với lòng nhân. Người môn sinh Vovinam chỉ dùng võ để cảnh cáo, cảm hoá người chứ không dùng để trừng trị hoặc trả thù. Dùng võ với tỉnh thần võ đạo, luôn bao dung tha thứ cho người, chứ không tản bạo, áp bức người phải tuân theo ý mình. Bên cạnh đó, võ thuật Vovinam là môn võ dựa trên nguyên tắc: nhu cương phối triển, di nhu chế cương, dĩ cương chế nhu.
Khi đến với Vovinam, thay vì phải mat rất nhiều thời gian dé tập tắn, tập di chuyển thì môn sinh Vovinam được huấn luyện ngay các thế khoá, gỡ, phan đòn khi bị tắn công. Đồng thời được huấn luyện các kỹ thuật đấm đá, gat, đỡ, té nga. ngay từ những ngày đầu. Đây cũng chính là điểm khác biệt mà Cé Võ Sư Nguyễn Lộc đã làm cho môn Vovinam khác những môn võ khác và cũng giúp môn sinh Vovinam có thể tự vệ được ngay.
* Vovinam gồm 2 nội dung cơ bản: - Thi đấu đối kháng theo từng hạng cân - Thi đấu hội diễn Dù ở bất cứ nội dung nào vận động viên Vovinam cũng phải thực hiện tất cả các kỹ thuật của Vovinam đặc biệt trong nội dung biểu diễn phải thể hiện được đặc thù của môn phái : “các đòn chân tấn công” và trong nội dung thi đấu đối kháng, khi vận động viên thực hiện thành công và có hiệu quả các đòn chân tan công bay kẹp cổ thì vận động viên đó được tuyên bế “thing tuyệt đối”.2 Đặc điểm thi đầu của môn Vovinam Vovinam được thi đấu dưới hai hình thức: đối kháng và hội diễn 1. Về hội diễn: Bao gồm quyền và biểu diễn. Hội diễn Vovinam rất phong phú và đặc sắc. Nó tạo cho người xem một sức lôi cuốn không chỉ ở kỹ thuật mà còn ở tính thực tế khi biểu diễn các nội dung: Tự vệ nữ giới, Tứ đấu nam, Tứ đấu nữ, Song luyện tay không nam, Song luyện tay không nữ.
Do đó các vận động viên ở nội dung này đòi hỏi phải có trình độ kỳ thuật cao, sự phối hợp nhịp nhảng, linh hoạt giữa các động tác và giữa bạn diễn với nhau 10 Ở hội diễn, điểm số chia ra làm rất nhiều phan từ thuộc bài, ánh mắt, giọng hét, kỹ thuật, độ khó. Về đối kháng: Đây là môn thi đấu trực tiếp giữa hai vận động viên. Ở Vovinam, vận động viên được trang bị đầy đủ các dụng cụ bảo vệ từ đầu, mình đến tay chân. Đặc điểm thi đấu của Vovinam là sử dụng linh hoạt, phối hợp nhịp nhang, có hiệu quả giữa tay và chân.
Vùng được tính điểm từ thắt đai trở lên. Ở phần bụng thì chúng ta được một điểm và hai điểm đối với phần mặt. Ngoài ra, chúng ta còn được điểm nếu ép đối phương ra sân hoặc làm đối phương té ngã đúng luật. Đặc biệt, nếu vận động viên có thể sử dụng các kỹ thuật đặc thù của Vovinam: “bay kẹp cổ” có hiệu quả, lam đối phương té thì được tuyên bố thắng tuyệt đối 1.
Đặc điểm tâm lý của vận động viên Vovinam Đặc điểm môn thẻ thao và luật lệ thì đấu là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động tâm lý của vận động viên 13. Ở nội dung hội diễn : Đối kháng không trực tiếp. Do đó sự ảnh hưởng tâm lý là không lớn. Nhưng trong quá trình thi đấu đòi hỏi ở từng vận động viên phải: thuộc bài, thực hiện đúng động tác, kỹ thuật của bài, thể hiện được các hoạt động phức tạp của các động tác, sự phối hợp giữa các động tác, sự phối hợp giữa các vận động viên, độ an toàn của động tác, sự chính xác của kỹ thuật, nét thâm mỹ của động tác, tính hiện thực va lực của động tác 1.
Ở nội dung đối kháng : Vovinam là môn thi đấu loại trực tiếp một lần thua và mang tính đối kháng cao, mỗi trận đấu diễn ra trong 3 hiệp, mỗi hiệp 3 phút và nghỉ giữa hiệp là | phút. Như vậy trong 11 phút thi đấu, vận động viên vừa phải thực hiện các chiến lược tấn công hoặc phản công đồng thời phải di chuyển tránh, đỡ, né đòn, để vô hiệu hóa đòn của đối phương. Tuy nhiên không phải lúc nào vận động viên cũng thi đấu một phong độ như nhau. Có những trận họ thi đấu rat hay, rất hung phan, ra đòn nhanh, chính xác, phản đòn hợp lý, hiệu quả.
Nhưng có những trận họ như không còn là chính mình, thi đấu tay chân rời rạc, đòn thế không quyết đoán, phản xạ chậm, kém hiệu quả, phong thái tự tin biến mắt chỉ còn là cảm giác sợ sệt, bất an Do đó thái độ, tâm lý trước thi đấu của vận động viên là rất quan trọng nhưng cũng rất phức tạp, đặc biệt là những hạng cân có nhiều vận động viên, những hạng cân có nhiều hạt giống hay những trận thi đấu ngang sức ngang tài. J4 © tA‹(ÚJ Ad Vive4(i thd Ở nội dung biểu diễn vận động viên phải sử dụng thành thạo các động tác, kỹ thuật, thể hiện đúng nhịp điệu động tác, đúng “hồn” của bai quyền cũng như thời gian của tiết mục biểu diễn từ nhãn pháp, sắc mặt, hơi thở, lực, mềm đẻo khéo léo, những động tác liên hoàn, những động tác kỹ thuật khó và cả sự phối hợp giữa các vận động viên Ở nội dung đối kháng:đây là hoạt động đối kháng cá nhân trực tiếp, nên hoạt động của vận động viên không theo một khuôn khỏ nhất định mả phải phụ thuộc vao hành động của đối phương. Đây là hoạt động tâm lý hai chiều: vận động viên phải chống lại những hoạt động đa dạng, phức tạp biến hoá 12 khôn lường của đối phương. Do đó cần hoạt động kỹ chiến thuật của vận động viên phải được tính toán cẩn thận hợp lý trong thời gian ngắn nhất có thể.
Đồng thời phải đoán trước được kỹ chiến thuật, nắm bắt kỹ chiến thuật của đối phương trong thời gian ngắn nhất không chỉ nhằm nâng cao lợi thế cho mình đồng thời ngăn ngừa, giảm hiệu quả của đối phương. Kỹ chiến thuật của vận động viên phải nhanh, mạnh và bất ngờ làm đối phương lúng túng để từ đó phát hiện điểm yếu của đối phương. Do đó trong quá trình thi đấu cảm xúc, ý chí, hành động của vận động viên luôn dao động thay đổi tuỳ theo từng thời điểm và không gian thi đấu. Đồng thời sự đối kháng tích cực của vận động viên tạo nên những sự đối lập giữa ý nghĩ và hành động của vận động viên.
Các hình thức đối lập đã tạo nên nhiều tình huống cấp bách và mang tính xung đột Khi thi đấu vận động viên không chỉ thi đấu vì bản thân mà còn thi đấu vì đồng đội, vì huấn luyện viên và còn vì cả màu cờ sắc áo, vì danh dự của đội. Nó đặt lên vai vận động viên một trách nhiệm nặng nề cùng với một luật lệ thi đấu nghiêm ngặt nên vai trò trước thi đấu của vận động viên Vovinam là hết sức quan trọng, nó quyết định đến thắng lợi hoặc thất bại của các vận động viên trước mỗi trận đấu.1, Cơ sở tâm lý của các trang thái tâm lý trước thi đấu : (9, trg 99) Trạng thái tâm lý trước thi đấu là trạng thái của các chức năng tâm lý của vận động viên xảy ra trước các cuộc thi đấu (từ hàng tuần lễ đến vài ngày, vài giờ thậm chí ngay trước lúc xuất phát ). Diễn biến của trạng thái tâm lý trước thi dau : Trạng thái tâm lý trước thi đấu biểu hiện ở một số điểm sau: - Thai độ của vận động viên đối với các nhiệm vụ trước mắt và cách xác định động cơ hoạt động - _ Đặc điểm hưng phan cảm xúc, tính tích cực hoặc tiêu cực - Đặc điểm của quá trình tri giác và biểu tượng (nội dung, độ nét của các mối liên tưởng) - _ Đặc điểm của các quá trình tư duy và trí nhớ - Hoạttính của ý chi Căn cứ vào các đặc điểm trạng thái tâm lý trước thi đấu của vận động viên, các nhà tâm lý học đã chia làm 4 loại cơ bản sau: 1. Trạng thái SAN SANG TAM LY: Là trang thái tâm lý mà trong đó các quá trình tâm lý cần thiết cho thi đấu thể thao đều được tích cực hoá.
Các quá trình ý chí, cảm xúc và các quá trình nhận thức của vận động viên đều được động viên ở mức hợp lý nhất Có thé nói đây là trạng thái tốt nhất dé vận động viên đạt kết qua cao trong thi dau Đặc điểm: Mong muốn được thi dau. Có ý chí quyết tâm gianh thắng lợi 14 - __ Tin tưởng vao năng lực của ban thân (tự tin) - Các chức năng tâm lý đặc biệt là quá trình cảm xúc hưng phan được tích cực hoá ở mức độ tối ưu - Có khả năng kiểm soát, điều khiển có ý thức hành vi của bản thân - Các chức năng sinh lý được động viên ở mức vừa phải Trạng thái này cho phép vận động viên phát huy năng lực của bản thân và đạt được thành tích tốt. Trạng thái này thường có ở những vận động viên có kinh nghiệm, trình độ tập luyện cao, được chuẩn bị tốt về các mặt đặc biệt là về tâm lý Biểu hiện: - Cảm xúc căng thăng và không ổn định đôi khi trái ngược nhau, lúc hy vọng, lúc thất vọng, mắt niềm tin. Dễ bị kích động.