CHƯƠNG 1 co SỬ LÝ LUẬN 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Khái niệm về đầu tư Đầu tư là sử dụng một lực lượng tài sản nhất định như vốn, công nghệ, đất đai.vào một hoạt động sản xuất kinh doanh cụ thể nhằm tạo ra một hoặc nhiều sản phẩm để thu lợi nhuận. Đầu tư có 2 đặc trưng quan trọng là tính sinh lời và rủi ro.
Người bỏ vốn đầu tư dude gọi là đầu tư hoặc chủ đầu tư. Đối tượng được bỏ vốn đầu tư thuộc quyển sở hữu của người đầu tư. Chủ đầu tư có thể là các tổ chức, cá nhân (đầu tư tư nhân) và cũng có thể là nhà nước (đầu tư chính phủ). Vốn đầu tư được thể hiện đưới các dạng: + Tién tệ các loại (ngoại tệ, nội tệ, kể cả vàng bạc, đá quý) + Các loại tài sản khác như: tài sản hữu hình (nhà xưởng, tư liệu sản xuất các loại, tài nguyên khoáng sản, đất đai.) Hoặc các tài sản vô hình (quyển sở hữu công nghiệp, bí quyết kỹ thuật, dịch vụ.
Khái niệm đầu tư nước ngoài Đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam cũng chính là một dạng của đầu tư nước ngoài. Đầu tư nước ngoài là một quá trình kinh tế, trong đó các nhà đầu tư nước ngoài (tổ chức hoặc cá nhân) đưa vốn, công nghệ, kỹ năng quản lý hay bất kỳ hình thức giá trị nào vào nước tiếp nhận vốn đầu tư để thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh, nhằm thu lợi nhuận hoặc dat được hiệu quả xã hội. Nước nhận đầu tư được gọi là nước chủ nha (host country), nước chủ dau tư được gọi là nước đầu tư (home country). SVTH : Trần Trọng Đan Trang 8 Tìm hiểu thực trang ĐTTT của Nhật Bản tại Việt Nam thập kỷ 90 — GVHD : Thầy Hoàng Xuân Dùng Như vậy, qua định nghĩa cho thấy bản chất của đấu tư quốc tế là đầu tư, tức là các hoạt động tìm kiếm lợi nhuận bằng con đường kinh doanh của chủ dau tư.
Đầu tư nước ngoài có 3 đặc điểm khác với đầu tư trong nước là: e Chủ đầu tư là người nước ngoài. e Các yếu tố đầu tư chuyển qua biên giới quốc gia. © Đồng tiền tính toán thường là ngoại tệ mạnh (USD). Đầu tư trực tiếp Là hình thức đầu tư quốc tế mà chủ đầu tư nước ngoài đóng góp một số vốn đủ lớn vào lĩnh vực sản xuất, hoặc dịch vụ đủ lớn cho phép họ tham gia điều hành đối tượng mà họ bỏ vốn đầu tư.
Tỷ lệ góp vốn của chủ đầu tư nước ngoài trong vốn pháp định đủ lớn là bao nhiêu còn tùy thuộc vào quy định của nước tiếp nhận đầu tư. Nhìn chung, đầu tư trực tiếp có những đặc trưng và thế mạnh của nó, cụ thể là ; Thứ nhất, đầu tư trực tiếp mặc dù vẫn chịu sự chi phối của chính phủ, nhưng có phan ít bị phụ thuộc vào những mối quan hệ chính trị giữa 2 bên so với hình thức tín dụng. Thứ hai, bên nước ngoài trực tiếp tham gia điều hành quá trình kinh doanh của xí nghiệp, nên họ trực tiếp kiểm soát hoạt động và đưa ra quyết định có lợi nhất cho việc đầu tư. Vì vậy mà mức độ khả thi và hiệu quả dự án khá cao, đặc biệt trong việc tiếp cận thị trường quốc tế để mở rộng xuất khẩu.
Thit ba, do quyển lợi của chủ dau tư nước ngoài gấn chặt với dự án nên có thể lựa chọn kỹ thuật, công nghệ thích hợp, nâng cao dần công nghệ và trình độ tay nghé cho công nhân ở nước tiếp nhận đầu tư. Tuy nhiên theo kinh nghiệm của các nước tiếp nhận dau tư trực tiếp nước ngoài cho thấy, bên cạnh những thế mạnh, đầu tư trực tiếp diễn ra theo cơ chế thị trường trong khi người nước ngoài có nhiều kinh nghiệm trong việc ký kết hợp đồng, còn phía chủ nhà lại thiếu kinh nghiệm, có nhiều sơ hở nên phía nước chủ nhà không hoàn toàn chủ động trong việc bố trí cơ cấu đầu tư theo ngành cũng như theo lãnh thổ. Dĩ nhiên, điểu chỉnh hành vi và trách nhiệm giữa các bên cần dựa trên cơ sở pháp lý chắc chắn của luật đầu tư nước ngoài cũng như các văn bản pháp lý có liên SVTH : Trần Trọng Đen Tìm hiểu thực trạng ĐTTT của Nhật Bản tại Việt Nam thập kỷ 9 — GVHD : Thầy Hoàng Xuân Dùng quan, Tóm lại, đầu tư trực tiếp sẽ mang theo toàn bộ tài nguyên kinh doanh nên nó thúc đẩy sự phát triển những ngành nghề mới ở nước nhận đầu tư, Đầu tư trực tiếp là hình thức không kèm các khoản nợ đối với các nước nhận đầu tư. Trong tương lai, lãi phân chia sẽ chuyển về các nước đầu tư với diéu kiện là các công trình đầu tư trực tiếp phải thành công.
Khái niệm dự án đầu tư Mọi chương trình đầu tư của chính phủ hay tư nhân đều được cụ thể hóa bằng các dự án, do đó khái niệm đầu tư cũng gắn liền với dự án đầu tư. Thông thường dự án đầu tư được hiểu là tổng thể các giải pháp về kinh tế-công nghệ, tổ chức-quản lý để sử dụng hợp lý nguồn lực có giới hạn hiện có nhằm đạt được có hiệu quả, mục tiêu kinh tế-xã hội nhất định trong tương lai. Các dự án đầu tư có thể là các dự án, kinh tế tế đáp ứng nhu cầu của thị trường như xây dựng các nhà máy, xí nghiệp, cửa hàng, khách sạn.hoặc là những dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ ting kinh tế xã hội như cầu, đường, sân bay, bến cảng, viễn thông, bệnh viện, trường học.dự án đầu tư có thể là những công trình mới hoặc đầu tư theo chiéu sâu, cải tạo, nâng cấp công trình hiện CÓ. MỤC DICH VÀ HIÊU QUA CUA ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI Khi thực hiện đâu tư nước ngoài, chủ đầu tư và bên nhận đầu tư cần phải cân nhắc hiệu quả đầu tư để xác định mục đích của mình.
Mục đích và hiệu quả đầu tư đựơc xem xét cả 2 bên. Đối với nhà đầu tư * Muc đích đầu tư : tận dụng vốn của mình tìm thì trường đầu tư ở những quốc gia có môi trường đầu tư thuận lợi, có tình hình chính trị - xã hội ổn định, pháp luật ổn định. tương xứng với luật pháp quốc tế; các quy định quy chế thông thoáng, giá nhân công rẻ, nhằm đạt được lợi nhuận tối đa. * Hiệu quả đầu tư: đựơc thông qua tỷ xuất lợi nhuận thu được thông qua đầu tư và số lượng vốn đầu tư.
Hiệu quả đầu tư nâng cao nếu tỷ suất lợi nhuận đạt được thỏa mãn những điều kiện sau: s VIH : Trần Trọng Đan Trang 10 Tim hiểu thực trạng ĐTTT của Nhật Bản tại Việt Nam thập kỷ 99 — GVHD : Thầy Hoàng Xuân Dũng + Tỷ suất lợi nhuận lớn hơn lãi suất ngân hàng. + TY suất lợi nhuận cao. Lĩnh vực nào cho phép nhà dau tư đạt được tỷ suất lợi nhuận cao, lĩnh vực đó hấp dẫn mạnh với nhà đầu tư. Ngược lại còn căn cứ vào số lượng vốn đầu tư, người ta sẽ đánh giá các điều kiện thuận lợi của môi trường đầu tư.
Đối với nước nhận đầu tư * Mục đích đầu tư Mục đích phải được xác định qua các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội. Vì vậy, tùy theo yêu cẩu phát triển kinh tế-xã hội của từng giai đoạn mà điều chỉnh mục đích nhận đầu tư cho phù hợp với nhu cầu của giai đoạn đó. Chính phủ các nước nhận đầu tư có những định kỳ xem xét lai chính sách đầu tư; đồng thời cải thiện môi trường đầu tư làm tăng tính hấp din của quốc gia, tạo điểu kiện cho các nhà đầu tư nước ngoài yên tâm đầu tư lâu dài cho những lĩnh vực mà họ có khả năng đạt được hiệu quả cao hơn. Trong những năm 90, khi mà Việt Nam mới thực hiện đường lối đổi mới thì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đang là một vấn để bức xúc vì có đòi hỏi giải quyết trong một thời gian ngắn.
Trong khí đó điểm xuất phát để xây dựng nên kinh tế lại rất thấp, như vậy tất yếu phải có môi trường dau tư thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài nhằm giải quyết những vấn để nan giải trước mắt về vốn, công nghệ, tay nghề người lao động, trình độ lãnh đạo, quản lý.cùng lúc xây dựng nhiều xí nghiệp, nhà máy, nhiều khu chế xuất, khu công nghệ kỹ thuật cao. * Hiệu quả đầu tư Đối với nước chủ nhà phải thể hiện ở những vấn để kinh tế - xã hội : như giải quyết công ăn việc làm và tăng thu nhập cho người lao động; tỷ trọng trong nguồn thu ngân sách từ khu vực đầu tư nước ngoài cao hay thấp.đồng thời nhận đâu tư nước ngoài nhưng phải đảm bảo tính độc lập, tự chủ của quốc gia vé mat kinh tế, nghĩa là tiếp nhận đầu tư nước ngoài với số vốn không được vượt quá tổng số vốn dau tư của quốc gia; mặt khác không để lại nợ nan chồng chất mai sau. SVTH : Trần Trọng Đan Trang I1 Tim hiếu thực trạng DITT củaNhật Bản tại Việt Nam thập kỷ 9ð — GVHD: Thầy Hoàng Xuân Dũng L3. CÁC HÌNH THỨC ĐẦU TƯ CHỦ YẾU CỦA NHẬT BẢN TẠI VIỆT NAM Ở Việt Nam theo luật đầu tư nước ngoài (ban hành năm 1987, điểu chỉnh sửa đổi bổ sung vào các năm 1990, 1992, 1996, và 2000) thì đầu tư trực tiếp của Nhật Bản có sự gia tăng mạnh mẽ.
Có thể thấy rõ nhất đầu tư của nhật thể hiện ở 4 hình thức sau: hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng; hoặc xí ngiệp liên doanh, hoặc xí nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài, hoặc hợp đồng “xây đựng ~ kinh doanh — chuyển giao” (BOT). Hợp đồng hợp tác kinh doanh (Business Cooperation Contract) Hợp đồng hợp tác kinh doanh là van bản được ký kết giữa 2 bên hay nhiều bên để cùng nhau tiến hành một hoặc nhiều hoạt động tại nước nhận đầu tư trên cơ sở quy trách nhiệm và phân chia kết quả kinh doanh cho mỗi bên, mà không thành lập bất cứ một xí nghiệp mới hoặc một pháp nhân mới nào. * Đặc điểm - Vấn để vốn kinh doanh có thể để cập những cũng có thể khổng để cập đến trong hợp đồng. - Các bên cùng nhau hợp tác kinh doanh trên cơ sở phân định trách nhiệm, quyển lợi và nghĩa vụ rõ rằng (thường áp dụng trong khai thác dịch vụ du lịch, khai thác mặt bằng và sản xuất kinh doanh.
- Không thành lập pháp nhân mới. Xí nghiệp liên doanh (A Joint Venture Company hoặc A Joint Venture Enterprise).