Khóa luận đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, Lào Cai

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã dìn chin huyện mường, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Giàng Seo Phừ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Thùy
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Xã Dìn Chin, Huyện Mường Khương, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Khái niệm đất nông nghiệp
• 2.1.2. Phân loại đất nông nghiệp
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2.1. Thực trạng đất nông nghiệp Việt Nam
• 2.2.2. Đặc điểm sản xuất nông nghiệp
• 2.3. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Trên Thế giới
• 2.3.2. Ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và sử dụng đất của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai
• 3.3.2. Thực trạng loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai
• 3.3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai
• 3.3.4. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất (LUT) đạt hiệu quả kinh tế xã hội môi trường và giải pháp
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.4.2. Phương pháp tính hiệu quả các loại hình sử dụng đất
• 3.4.3. Phương pháp tính toán phân tích số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội và sử dụng đất của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 4.1.3. Tình hình sử dụng đất
• 4.1.4. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và sử dụng đất xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai
• 4.2. Thực trạng loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai
• 4.2.1. Thực trạng các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 4.2.2. Một số loại cây trồng của xã Dìn Chin năm 2016
• 4.2.3. Mô tả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 4.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai
• 4.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 4.3.2. Hiệu quả xã hội
• 4.3.3. Hiệu quả môi trường
• 4.4. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất (LUT) đạt hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường và giải pháp
• 4.4.1. Tiêu chuẩn lựa chọn LUT sử dụng đất bền vững
• 4.4.2. Căn cứ lựa chọn
• 4.4.3. Lựa chọn LUT sử dụng có hiệu quả
• 4.4.4. Đề xuất giải pháp
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp là một nhiệm vụ quan trọng trong việc phát triển bền vững nền nông nghiệp. Đất đai không chỉ là tài nguyên quý giá mà còn là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Việc đánh giá này giúp xác định các loại hình sử dụng đất phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và đảm bảo an ninh lương thực cho xã hội.

1.1. Khái niệm và vai trò của đất sản xuất nông nghiệp

Đất sản xuất nông nghiệp bao gồm các diện tích được sử dụng cho trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lương thực cho xã hội.

1.2. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại xã Dìn Chin

Xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai có tổng diện tích đất tự nhiên là 3019,80ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 1301,79ha. Việc sử dụng đất tại đây cần được đánh giá để tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.

II. Những thách thức trong việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp

Việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại xã Dìn Chin đang đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng dân trí thấp và nhận thức hạn chế về sản xuất hàng hóa trong cơ chế thị trường là những yếu tố cản trở sự phát triển. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa cũng làm gia tăng áp lực lên nguồn tài nguyên đất.

2.1. Tác động của đô thị hóa đến sử dụng đất nông nghiệp

Đô thị hóa dẫn đến nhu cầu về đất xây dựng và cơ sở hạ tầng tăng cao, làm giảm diện tích đất nông nghiệp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực.

2.2. Hạn chế trong nhận thức và kỹ năng sản xuất

Người dân tại xã Dìn Chin còn thiếu kiến thức về sản xuất nông nghiệp hiện đại, dẫn đến việc sử dụng đất không hiệu quả. Cần có các chương trình đào tạo để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân.

III. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc thu thập dữ liệu và phân tích số liệu là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát, phỏng vấn và tài liệu liên quan đến tình hình sử dụng đất tại xã Dìn Chin. Việc này giúp có cái nhìn tổng quan về thực trạng sử dụng đất.

3.2. Phương pháp phân tích hiệu quả sử dụng đất

Sử dụng các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường để đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Các chỉ tiêu này sẽ giúp xác định loại hình sử dụng đất nào mang lại hiệu quả cao nhất.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất tại xã Dìn Chin

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại xã Dìn Chin còn thấp. Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả này, từ đó đảm bảo phát triển bền vững cho nền nông nghiệp địa phương.

4.1. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất

Nghiên cứu chỉ ra rằng một số loại hình sử dụng đất mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với các loại hình khác. Cần khuyến khích người dân áp dụng các loại hình này.

4.2. Đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường

Ngoài hiệu quả kinh tế, cần xem xét đến hiệu quả xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất. Điều này giúp đảm bảo sự phát triển bền vững cho cộng đồng.

V. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại xã Dìn Chin, cần triển khai các giải pháp đồng bộ. Các chính sách hỗ trợ và đào tạo cho người dân là rất cần thiết.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ người dân

Cần có các chính sách hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật cho người dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và áp dụng công nghệ mới.

5.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Các chương trình đào tạo về sản xuất nông nghiệp hiện đại cần được triển khai để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của sử dụng đất nông nghiệp

Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại xã Dìn Chin là rất cần thiết. Từ những kết quả nghiên cứu, có thể đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất trong tương lai.

6.1. Tầm quan trọng của việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất giúp xác định các vấn đề tồn tại và đưa ra giải pháp khắc phục, từ đó đảm bảo phát triển bền vững cho nền nông nghiệp.

6.2. Triển vọng phát triển nông nghiệp bền vững

Với các giải pháp hợp lý, xã Dìn Chin có thể phát triển nền nông nghiệp bền vững, nâng cao đời sống người dân và đảm bảo an ninh lương thực cho khu vực.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, không thể thay thế trong ngành nông nghiệp và giữ vai trò quyết định đối với an ninh lương thực cũng như sự phát triển bền vững của khu vực nông thôn. Tại các huyện miền núi phía Bắc nói chung và tỉnh Lào Cai nói riêng, quá trình đô thị hóa cùng biến động tự nhiên đang đặt ra nhiều thách thức đối với việc quản lý, sử dụng hợp lý quỹ đất nông nghiệp có hạn.

Xã Dìn Chin là một xã biên giới vùng cao thuộc vùng thượng của huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai, cách trung tâm huyện 28 km về phía Đông Bắc. Phía Đông và Đông Nam giáp xã Tả Gia Khâu và Trung Quốc; phía Tây giáp xã Nấm Lư và Tung Chung Phố; phía Bắc giáp xã Pha Long và Tả Ngài Chồ; phía Nam giáp xã Tả Gia Khâu và huyện Si Ma Cai. Xã nằm trên trục Tỉnh lộ 153 (đã được quy hoạch thành Quốc lộ 4) với tổng diện tích tự nhiên là 3.019,80 ha (chiếm 5,46% diện tích tự nhiên huyện Mường Khương), trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 1.301,79 ha. Mặc dù có tiềm năng về quỹ đất và vị trí giao thương biên giới, Dìn Chin vẫn là xã đặc biệt khó khăn với địa hình cao nguyên đá vôi chia cắt phức tạp, hiện tượng karst hoạt động mạnh gây khan hiếm nguồn nước mặt nghiêm trọng, trình độ dân trí và nhận thức kinh tế thị trường của đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế, tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức cao (68,28% năm 2016). Do đó, việc thực hiện đề tài "Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai" có tính cấp thiết cao nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch và chuyển dịch cơ cấu cây trồng phù hợp tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, từ đó lựa chọn loại hình sử dụng đất đạt hiệu quả cao phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai.
• Mục tiêu cụ thể (gồm 4 nhiệm vụ được đánh số theo văn bản):
  1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến sử dụng đất của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai.
  2. Đánh giá thực trạng loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai.
  3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai (trên 3 khía cạnh: kinh tế, xã hội, môi trường).
  4. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất (LUT) đạt hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp, hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan trên địa bàn xã.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Toàn bộ địa bàn xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai (thực hiện khảo sát trên 11 thôn bản).
  • Thời gian tiến hành: Nghiên cứu được thực hiện từ ngày 14/08/2017 đến ngày 12/11/2017; các số liệu thống kê hiện trạng đất đai và kinh tế - xã hội thu thập lấy mốc năm 2016 (cùng số liệu cập nhật đầu năm 2017).
  • Địa điểm phối hợp thực hiện: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Mường Khương và UBND xã Dìn Chin.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và văn bản pháp lý

• Khung pháp lý và phân loại đất: Đề tài căn cứ vào Luật Đất đai năm 2013 (Điều 10, Khoản 1 quy định phân loại nhóm đất nông nghiệp gồm: đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm, đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác); Quyết định số 455/QĐ-BTNMT ngày 21/03/2017 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc phê duyệt và công bố kết quả thống kê diện tích đất đai năm 2015 của cả nước.
• Khái niệm và lý thuyết sử dụng đất: Áp dụng khái niệm loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT) theo định nghĩa của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO); quan điểm kinh tế học của K. Marx và lý thuyết hệ thống về bản chất hiệu quả kinh tế (quan hệ so sánh tối ưu giữa đầu vào và đầu ra, tuân thủ quy luật tiết kiệm thời gian, kết hợp giữa hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ); lý luận đánh giá hiệu quả xã hội (khả năng tạo việc làm, an ninh lương thực theo quan điểm của Nguyễn Duy Tính, 1995) và hiệu quả môi trường (độ che phủ sinh thái >35%, bảo tồn độ phì và giảm thiểu hóa chất bảo vệ thực vật).

Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Kế thừa các báo cáo kinh tế - xã hội, báo cáo thống kê - kiểm kê đất đai, bản đồ hiện trạng sử dụng đất từ UBND xã Dìn Chin, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Mường Khương, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Mường Khương và Cổng thông tin điện tử tỉnh Lào Cai.
• Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp:
  • Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA): Quan sát thực địa, phỏng vấn cán bộ chuyên trách và người dân về hiện trạng sản xuất, tập quán canh tác.
  • Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA): Sử dụng phiếu điều tra nông hộ đã thiết kế sẵn, chọn mẫu ngẫu nhiên 50 hộ dân tại 11 thôn bản của xã Dìn Chin (mỗi thôn điều tra từ 4 đến 5 hộ).
• Phương pháp tính toán và chỉ tiêu đánh giá:
  • Hiệu quả kinh tế:
    • Tổng giá trị sản xuất: $T = \sum (p_i \times q_i)$ (trong đó $q_i$ là năng suất/sản lượng cây trồng thứ $i$ trên 1 ha/năm; $p_i$ là giá bán sản phẩm tại thời điểm đánh giá; đơn vị: nghìn đồng/ha).
    • Thu nhập thuần: $N = T - C_{sx}$ ($C_{sx}$ là tổng chi phí sản xuất gồm giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công lao động thuê; đơn vị: nghìn đồng/ha).
    • Hiệu quả đồng vốn: $H_v = \frac{T}{C_{sx}}$ (lần).
    • Giá trị ngày công lao động: $H_{Lđ} = \frac{N}{\text{Số ngày công lao động/ha/năm}}$ (nghìn đồng/ngày công).
  • Hiệu quả xã hội: Khả năng đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ, mức độ giải quyết việc làm, giá trị ngày công nông nghiệp và tỷ lệ đóng góp giảm nghèo.
  • Hiệu quả môi trường: Mức độ che phủ đất, bảo vệ chống xói mòn, mức độ sử dụng phân bón hóa học và ý thức chấp hành an toàn thuốc bảo vệ thực vật (TBVTV).
• Phương pháp xử lý số liệu: Tổng hợp, tính toán, so sánh số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel và máy tính cầm tay.

---

Nội dung chính theo từng chương

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ

Phần này trình bày tính cấp thiết của việc nghiên cứu hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại vùng cao biên giới trong bối cảnh quỹ đất chịu sức ép từ gia tăng dân số và đô thị hóa. Tác giả khẳng định vị trí, vai trò của đất nông nghiệp đối với sự ổn định kinh tế - xã hội tại xã Dìn Chin, đồng thời xác định rõ mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể và ý nghĩa khoa học - thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp luận cứ bố trí lại cơ cấu cây trồng.

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Chương tổng quan hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý đất nông nghiệp:

• Cơ sở khoa học: Trình bày khái niệm đất nông nghiệp theo Luật Đất đai 2013, đặc thù sản xuất nông nghiệp (đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế, đối tượng sản xuất là cơ thể sống, sản xuất mang tính không gian rộng và tính thời vụ sâu sắc).
• Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam: Nêu rõ tổng diện tích đất thế giới (14.777 triệu ha, diện tích có khả năng canh tác 3.200 triệu ha nhưng mới khai thác hơn 1/3); phân tích các bài học kinh nghiệm quốc tế như công nghệ nhà kính thâm canh cao của Hà Lan (đầu tư cải tạo đất khoảng 4.000 euro/ha/năm) và công nghệ tưới nhỏ giọt cải tạo hoang mạc của Israel (lượng mưa chỉ 50 mm/năm nhưng canh tác 3 vụ/năm).
• Hiện trạng đất nông nghiệp Việt Nam và tỉnh Lào Cai: Trích dẫn số liệu thống kê toàn quốc năm 2015 (nhóm đất nông nghiệp chiếm 27.302,206 nghìn ha, tương đương 82,43% diện tích tự nhiên). Khái quát diện tích tỉnh Lào Cai (6.383,88 km², có 10 nhóm đất với 30 loại đất chính, đất sản xuất nông nghiệp chiếm 135.527,45 ha).
• Lý luận về hiệu quả và định hướng sử dụng đất: Phân tích bản chất 3 khía cạnh hiệu quả (kinh tế, xã hội, môi trường) và xác lập các quan điểm, nguyên tắc định hướng sử dụng đất bền vững.

PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Xác định cụ thể đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại xã Dìn Chin trong khoảng thời gian từ tháng 08/2017 đến tháng 11/2017. Trình bày chi tiết 4 nội dung nghiên cứu chính và quy trình triển khai các phương pháp: thu thập số liệu thứ cấp, điều tra sơ cấp (RRA, PRA với cỡ mẫu 50 hộ tại 11 thôn), hệ thống công thức tính toán các chỉ tiêu kinh tế ($T, N, H_v, H_{Lđ}$), thang phân cấp đánh giá hiệu quả (Cao, Trung bình, Thấp) và phương pháp phân tích trên máy tính.

PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương này tập trung toàn bộ các kết quả khảo sát, tính toán và phân tích thực chứng tại xã Dìn Chin:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng sử dụng đất

• Điều kiện tự nhiên: Địa hình đồi núi phức tạp thuộc hệ thống cao nguyên cổ Bắc Hà (Tây Côn Lĩnh), độ cao trung bình 1.050 m so với mực nước biển, cấu tạo núi đá vôi karst mạnh. Khí hậu nhiệt đới gió mùa mang tính lục địa, nhiệt độ trung bình 23°C (thấp nhất 8°C), lượng mưa trung bình 1.850 mm tập trung vào tháng 5, 6, 7; mùa khô thiếu nước nghiêm trọng. Đất đai gồm 5 nhóm chính, trong đó độ dày tầng canh tác >50 cm chiếm 66,1%, độ phì cấp 1 và 2 chiếm 59,2%.
• Dân số và kinh tế: Năm 2016, toàn xã có 3.432 nhân khẩu với 662 hộ (658 hộ nông nghiệp, chỉ 4 hộ phi nông nghiệp). Tổng số lao động là 1.953 người (nông nghiệp chiếm 1.921 người), số lao động qua đào tạo chỉ có 39 người. Tỷ lệ hộ nghèo chiếm tới 68,28% (452 hộ), cận nghèo chiếm 23,72% (157 hộ).
• Cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Giá trị sản xuất nông nghiệp năm 2016 đạt 55,175 tỷ đồng; trong đó ngành chăn nuôi chiếm ưu thế tuyệt đối với 45,023 tỷ đồng (81,60%), ngành trồng trọt chiếm 10,152 tỷ đồng (18,40%).
• Hiện trạng sử dụng đất năm 2016:
  • Tổng diện tích tự nhiên: 3.019,80 ha.
  • Đất nông nghiệp: 2.030,17 ha (chiếm 67,23% diện tích tự nhiên). Gồm: đất sản xuất nông nghiệp 1.301,79 ha (trong đó đất trồng cây hàng năm là 1.252,58 ha với 253,70 ha đất trồng lúa và 998,88 ha đất trồng cây hàng năm khác; đất trồng cây lâu năm 49,20 ha); đất lâm nghiệp 727,11 ha (rừng phòng hộ 211,10 ha, rừng sản xuất 516,01 ha); đất nuôi trồng thủy sản 1,27 ha.
  • Đất phi nông nghiệp: 96,67 ha (chiếm 3,20% diện tích tự nhiên).
  • Đất chưa sử dụng: 892,96 ha (chiếm 29,57% diện tích tự nhiên), chủ yếu là đất đồi núi chưa sử dụng (804,29 ha) và núi đá không có rừng cây (88,64 ha).

          CƠ CẤU HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT XÃ DÌN CHIN (NĂM 2016)

2. Thực trạng và hiệu quả các loại hình sử dụng đất (LUT)

Qua điều tra nông hộ, tác giả xác định các loại hình sử dụng đất chính:

• LUT 1: Đất 1 vụ lúa (Lúa mùa): Bố trí ở vùng trũng, có nguồn nước tương đối chủ động; sử dụng giống lúa mua từ Trung Quốc.
• LUT 2: Đất 1 lúa - màu (Lúa mùa - Ngô xuân): Bố trí quanh khu dân cư; vụ ngô trồng từ tháng 11 - 12 (giống 3Q), thu hoạch tháng 6 - 7 rồi cấy lúa mùa đón nước mưa.
• LUT 3: Đất chuyên màu:
  • Kiểu Ngô xuân: Trồng trên đất dốc, đồi cao, sử dụng giống ngô lai 3Q, K66.
  • Kiểu Chuyên gừng: Cây trồng mới đưa vào sản xuất trong 2 năm, chu kỳ sinh trưởng kéo dài 8 - 10 tháng, không thể luân canh, giống nhập từ Trung Quốc.
• Nhóm cây ăn quả (Mận, Đào): Quy mô nhỏ lẻ quanh vườn nhà, chưa có số liệu diện tích tập trung và hiệu quả kinh tế chưa rõ nét.

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tổng hợp các đánh giá toàn diện về đất đai xã Dìn Chin; khẳng định sự cần thiết phải chuyển đổi mô hình độc canh sang luân canh (1 lúa - màu) và đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với UBND huyện Mường Khương, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai nhằm đầu tư hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng và cung ứng giống đảm bảo chất lượng.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả tính toán hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất

Chỉ tiêu kinh tế	LUT 1: Lúa mùa	LUT 2: Lúa mùa - Ngô xuân	LUT 3: Ngô xuân	LUT 3: Chuyên gừng
Giá trị sản xuất (1.000 đ/ha)	53.663,21	79.773,78	26.110,57	87.858,34
Mức phân cấp	Trung bình	Trung bình	Thấp	Trung bình
Chi phí sản xuất (1.000 đ/ha)	35.214,14	53.871,20	18.656,98	61.187,99
Mức phân cấp	Trung bình	Trung bình	Thấp	Cao
Thu nhập thuần (1.000 đ/ha)	18.449,07	25.902,66	7.453,60	26.670,36
Mức phân cấp	Thấp	Thấp	Thấp	Thấp
Hiệu quả đồng vốn (lần)	1,524	2,924	1,400	1,436
Mức phân cấp	Cao	Cao	Cao	Cao
Giá trị ngày công LĐ (1.000 đ/công)	129,72	227,79	98,07	89,68
Mức phân cấp	Cao	Cao	Trung bình	Trung bình

Đánh giá hiệu quả tổng hợp và lựa chọn loại hình sử dụng đất

1. Hiệu quả kinh tế: Loại hình luân canh Lúa mùa - Ngô xuân (LUT 2) đem lại giá trị sản xuất (79.773,78 nghìn đồng/ha), thu nhập thuần (25.902,66 nghìn đồng/ha) và giá trị ngày công lao động (227,79 nghìn đồng/ngày công) vượt trội so với các loại hình độc canh lúa hoặc chuyên ngô. Cây gừng tuy có giá trị sản xuất cao (87.858,34 nghìn đồng/ha) nhưng chi phí đầu tư quá lớn (61.187,99 nghìn đồng/ha) và rủi ro thị trường cao (giá mua giống 20.000 đ/kg trong khi giá bán sản phẩm chỉ 5.000 đ/kg sang thương lái Trung Quốc).
2. Hiệu quả xã hội: LUT 2 và LUT 1 góp phần chủ lực giải quyết an ninh lương thực tại chỗ (tổng sản lượng lương thực có hạt toàn xã đạt 2.538 tấn, gồm 1.960 tấn ngô và 462 tấn thóc), tạo việc làm cho 1.921 lao động nông nghiệp trong xã, hạn chế tình trạng lao động nhàn rỗi di cư tự do.
3. Hiệu quả môi trường: Hệ số che phủ rừng toàn xã đạt thấp (18,28%). Các loại hình canh tác trên đất dốc (chuyên ngô, gừng) nếu không có biện pháp che phủ dễ gây rửa trôi, xói mòn tầng mặt khi mưa lớn vào tháng 6 - 7. Người dân còn lạm dụng thuốc diệt cỏ và vứt bao bì TBVTV bừa bãi tại các khe suối ngầm.

Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất do tác giả đề xuất

• Giải pháp quy hoạch và chuyển đổi cây trồng: Ưu tiên mở rộng diện tích LUT luân canh Lúa mùa - Ngô xuân tại những chân đất có thể khắc phục nguồn nước; giảm diện tích nương rẫy trồng lúa kém hiệu quả; chuyển đổi đất chuyên ngô dốc sang trồng cây ăn quả (mận, đào) kết hợp nông lâm kết hợp.
• Giải pháp công trình và thủy lợi: Nâng cấp, kiên cố hóa hệ thống kênh mương tưới tiêu đã xuống cấp; xây dựng các bể chứa nước mưa và hồ chứa nhỏ để trữ nước mặt phục vụ tưới tiêu trong mùa khô.
• Giải pháp kỹ thuật và khuyến nông: Tăng cường chuyển giao kỹ thuật thâm canh, đưa các bộ giống lúa, ngô lai có năng suất cao và thích ứng hạn vào sản xuất (như giống ngô 8868 cấp theo Quyết định 102/2009/QĐ-TTg); hướng dẫn nông dân sử dụng phân bón hữu cơ, quản lý an toàn bao bì thuốc BVTV.
• Giải pháp thị trường và chính sách: Thành lập các tổ hợp tác liên kết tiêu thụ nông sản ổn định, tránh phụ thuộc vào thương lái biên giới Trung Quốc; hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho nông hộ chuyển đổi cơ cấu sản xuất.

Đóng góp của khóa luận

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa chi tiết về hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại một xã vùng cao biên giới đặc biệt khó khăn (Dìn Chin, Mường Khương).
• Lượng hóa chính xác các chỉ tiêu kinh tế - xã hội của từng loại hình sử dụng đất thực tế, chỉ ra tính ưu việt của mô hình luân canh 1 lúa - màu so với độc canh cây lương thực ngắn ngày.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Quy mô khảo sát nông hộ dừng lại ở 50 phiếu điều tra tại 11 thôn bản do điều kiện địa hình đi lại khó khăn và thời gian thực tập có hạn (3 tháng).
  • Chưa phân tích định lượng các chỉ tiêu hóa lý mẫu đất (độ phì, hàm lượng dinh dưỡng N, P, K và dư lượng hóa chất BVTV trong đất) mà chủ yếu dựa vào số liệu thứ cấp của Viện Thổ nhưỡng Nông hóa.
  • Các loại cây ăn quả lâu năm (mận, đào) chưa được hạch toán đầy đủ các chỉ tiêu kinh tế do diện tích phân tán quanh nhà và chưa có số liệu thống kê độc lập.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi điều tra với cỡ mẫu lớn hơn trên toàn huyện Mường Khương; đánh giá chi tiết tính thích nghi đất đai (Land Suitability Classification) theo đầy đủ các bước chuẩn của FAO cho từng tiểu vùng sinh thái.
  • Nghiên cứu chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ nông sản biên mậu đối với các cây trồng đặc sản vùng cao.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý đất đai, Khoa học môi trường, Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận đánh giá hiệu quả sử dụng đất cấp xã.
  • Cán bộ địa chính - nông nghiệp xã, cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và PTNT các huyện miền núi có điều kiện tự nhiên - kinh tế tương đồng.
• Nội dung giá trị nhất: Quy trình ứng dụng phương pháp điều tra PRA/RRA trong phân cấp kinh tế nông hộ và bảng số liệu hạch toán chi phí - thu nhập chi tiết của các công thức luân canh cây trồng ngắn ngày vùng núi cao.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao loại hình Lúa mùa - Ngô xuân (LUT 2) lại đạt hiệu quả kinh tế cao nhất tại xã Dìn Chin?

Mô hình này tận dụng tối đa lượng mưa vào mùa hè (tháng 6 - 7) để cấy lúa mùa và tranh thủ mùa khô (tháng 11 - 12) trồng ngô xuân. Sự kết hợp này mang lại giá trị sản xuất 79.773,78 nghìn đồng/ha,

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, nguồn vốn to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bố của các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng [11]. Chúng ta biết rằng không có đất thì không có quá trình sản xuất, cũng như không có sự tồn tại của con người và đất có vai trò đặc biệt quan trọng với sản xuất nông nghiệp. Nông nghiệp là một hoạt động có từ xa xưa của loài người và hầu hết các nước trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác tiềm năng của đất, lấy đó làm bàn đạp cho việc phát triển của các ngành khác.

Vì vậy việc tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất đai hợp lý, có hiệu quả là nhiệm vụ quan trọng đảm bảo cho nông nghiệp phát triển bền vững [10]. Cùng với sự phát triển kinh tế, quá trình đô thị hóa làm cho mật độ dân cư ngày càng tăng, dẫn đến nhu cầu về nhà ở cũng như đất xây dựng các công trình công cộng, khu công nghiệp trong nước ngày càng tăng cao. Đây là vấn đề gây “bức xúc” và “nhức nhối” không chỉ đối với nước ta mà còn là vấn đề nan giải đối với các nước đã và đang phát triển trên thế giới. Để giải quyết vấn đề này, mỗi quốc gia đều xây dựng cho trình những chương trình, kế hoạch, chiến lược riêng phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện của mình để sử dụng đất đai được hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả.

Trong những năm qua, đã có nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai như: giao quyền sử dụng đất lâu dài, ổn định cho người sử dụng đất, hoàn thiện hệ thống thủy lợi, 2 chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đa dạng hóa các giống cây trồng có năng suất cao đưa vào sản xuất, nhờ đó mà hiệu quả sử dụng đất tăng lên rõ rệt. Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được thì vẫn có những hạn chế trong việc khai thác và sử dụng đất đai. Vì vậy để sử dụng đất có hiệu quả cao nhất là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết, đảm bảo cho sự phát triển sản xuất nông nghiệp cũng như sự phát triển chung của nền kinh tế, cần phải có nghiên cứu khoa học, đánh giá thực trạng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp nói chung và sử dụng đất ruộng nói riêng nhằm phát hiện ra các yếu tố tích cực và hạn chế, từ đó làm cơ sở để định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp, thiết lập các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Dìn Chin là xã biên giới thuộc vùng thượng của huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai, cách trung tâm huyện 28km về phía đông bắc.

Phía đông bắc và đông nam giáp với xã Tả Gia Khâu và nước bạn Trung Quốc, phía Tây giáp với xã Nấm Lư và xã Tung Chung Phố, phía bắc giáp với xã Pha Long và xã Tả ngài Chồ, phía nam giáp với xã Tả Gia Khâu và huyện Si Ma Cai. Nằm trên trục đường Tỉnh lộ 153 là một xã vùng cao biên giới của huyện Mường Khương có 11 thôn Bản với tổng diện tích đất tự nhiên là 3019,80ha, bằng 5,46% tổng diện tích tự nhiên của huyện Mường Khương. Trong đó đất sản xuất nông nghiệp là 1301,79ha. Hiện nay dù đã qua nhiều năm đổi mới nhưng với trình độ dân trí thấp, nhận thức về sản xuất hàng hóa trong cơ chế thị trường cò rất hạn chế.

Vì vậy để giúp xã có hướng đi đúng trong phát triển nền kinh tế nông nghiệp bền vững, giúp người dân lựa chọn phương thức sản xuất phù hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp nhằm thỏa mãn nhu cầu về lương thực phát triển nông nghiệp bền vững là việc hết sức cần thiết. Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thu Thùy, em tiến hành nghiên cứu đề tài "Đánh 3 giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai” 1. Mục tiêu của đề tài 1.

Mục tiêu tổng quát Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, từ đó lựa chọn loại hình sử dụng đất đạt hiệu quả cao phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào cai 1. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến sử dụng đất của xã Dìn chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai - Thực trạng loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai - Ðánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai - Lựa chọn các loại hình sử dụng đất (LUT) đạt hiệu quả kinh tế - xã hội môi trường và giải pháp. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: - Củng cố kiến thức đã tiếp thu trong quá trình học tập và những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập số liệu và xử lý thông tin trong quá trình làm đề tài.

*Ý nghĩa trong thực tiễn: Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng nhóm đất nông nghiệp từ đó đề xuất các loại hình và những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.Khái niệm đất nông nhiệp Đất nông nghiệp là tất cả những diện tích được sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, diện tích nghiên cứu thí nghiệm phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Kể cả diện tích đất lâm nghiệp và các công trình xây dựng cơ bản phục vụ cho sản xuất nông lâm nghiệp.Phân loại đất nông nghiệp Điều 10 khoản 1 luật đất đai 2013 [11] nhóm đất nông nghiệp gồm các loại sau đây: - Đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; - Đất trồng cây lâu năm; - Đất rừng sản xuất; - Đất rừng phòng hộ; - Đất rừng đặc dụng; - Đất nuôi trồng thủy sản; - Đất làm muối; - Đất nông nghiệp khác gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục đích học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ươm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh; 5 2.

Cơ sở thực tiễn 2.Thực trạng đất nông nghiệp Việt Nam Hiện nay Việt Nam có khoảng 27.302,206 ha nghìn ha đất nông nghiệp chiếm 82,4% diện tích tự nhiên [14]. Trong đó: - Đất trồng cây hàng năm: 6.997,965 nghìn ha chiếm 25,6% diện tích đất nông nghiệp. - Đất trồng cây lâu năm: 4.532,195 nghìn ha chiếm 16,6% diện tích đất nông nghiệp. - Đất vườn tạp: 2.854,869 nghìn ha chiếm 10,4% diện tích đất nông nghiệp.

- Đất mặt nước nuôi trồng thủy sản: 797,759 nghìn ha chiếm 0,29% diện tích đất nông nghiệp Diện tích đất nông nghiệp nước ta có xu hướng ngày càng tăng (so với năm 2014 tăng 985 nghìn ha). Đặc điểm sản xuất nông nghiệp Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất chủ yếu của xã hội. Khác với công nghiệp, sản xuất nông nghiệp có những đặc điểm riêng bởi sự chi phối của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Những đặc điểm đó là :  Đất đai đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong sản xuất nông nghiệp - Trong nông nghiệp đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế.

- Đất đai là sản phẩm của tự nhiên và có giới hạn nhất định.  Đối tượng của sản xuất nông nghiệp là các sinh vật Trong nông nghiệp, đối tượng sản xuất là các sinh vật, bao gồm: các loại cây trồng, vật nuôi và các loại cây trồng khác. Chúng sinh trưởng và phát triển theo một quy luật sinh lý nội tại và đồng thời chịu tác động rất nhiều như thời tiết, khí hâu, môi trường. Giữa sinh vật và môi trường sống của chúng là một khối thống nhất, mỗi một biến động của môi trường lập tức sinh 6 vật biến đổi để thích nghi nếu quá giới hạn chịu đựng chúng sẽ bị chết.

Các quy luật sinh học và điều kiện ngoại cảnh tồn tại độc lập với ý muốn chủ quan của con người.  Sản xuất nông nghiệp tiến hành trên phạm vi không gian rộng lớn và mang tính chất khu vực rõ rệt Các nhà máy, khu công nghiệp dù có lớn thế nào đi chăng nữa thì cũng đều bị giới hạn về mặt không gian nhưng đối với nông nghiệp thì khác hẳn ở đâu có đất ở đó có sản xuất nông nghiệp. Phạm vi của sản xuất nông nghiệp rộng khắp có thể ở đồng bằng rộng lớn, có thể ở suối, triền núi, vì đất nông nghiệp phân tán kéo theo việc sản xuất nông nghiệp mang tính phân tán. Sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên phạm vi không gian rộng lớn, do đó ở mỗi vùng địa lí nhất định của lãnh thổ các yếu tố sản xuất ( đất đai, khí hậu, nguồn nước, các yếu tố xã hội ) là hoàn toàn khác nhau.

Mỗi vùng đất có một hệ thống kinh tế sinh thái riêng vì vậy mỗi vùng có lợi thế so sánh riêng. Việc lựa chọn vấn đề kinh tế trong nông nghiệp trước hết phải phù hợp với đặc điểm của tự nhiên kinh tế - xã hội của khu vực. Như việc lựa chọn giống cây trồng vật nuôi, bố trí cây trồng, quy trình kĩ thuật, là nhằm khai thác triệt để các lợi thế của vùng.  Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ Đó là nét đặc thù điển hình nhất của sản xuất nông nghiệp.

Tính thời vụ này không những thể hiện ở nhu cầu về đầu vào như: lao động, vật tư, phân bón rất khác nhau giữa các thời kì của quá trình sản xuất mà còn thể hiện ở khâu thu hoạch, chế biến, dự trữ và tiêu thụ trên thị trường.