Mở đầu, Kết luận, Tài liệu phụ lục, Khóa luận có kết cấu 3 chƣơng: Sinh viên: Đoàn Thị Tuyết Anh - Lớp VH903 3 Bảo tàng Hải Phòng trong phát triển du lịch thành phố Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về bảo tàng và xu hướng phát triển của bảo tàng hiện nay. Chƣơng 2: Tiềm năng và thực trạng phát triển bảo tàng Thành phố Hải Phòng. Chƣơng 3: Đề xuất một vài giải pháp khai thác có hiệu quả bảo tàng Hải Phòng với hoạt động du lịch thành phố. Sinh viên: Đoàn Thị Tuyết Anh - Lớp VH903 4 Bảo tàng Hải Phòng trong phát triển du lịch thành phố Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VAI TRÕ CỦA BẢO TÀNG VỚI HOẠT ĐỘNG DU LỊCH HIỆN NAY 1.
Khái niệm Bảo tàng Từ lâu, các nhà nghiên cứu đã đƣa ra những định nghĩa khác nhau về bảo tàng: Trong Điều 2, phần 1 của Quy chế của ICOM (Hội đồng Bảo tàng thế giới), Bảo tàng đƣợc định nghĩa nhƣ sau: Bảo tàng là một tổ chức (cơ quan) không có lợi nhuận, tồn tại lâu dài để phục vụ cho sự phát triển của xã hội, mở rộng đón nhận công chúng. Bảo tàng thu nhận, bảo quản, nghiên cứu, trưng bày và tuyên truyền nhằm mục đích giáo dục, học tập và thưởng thức. Bảo tàng là một bằng chứng vật chất xác thực về con người và môi trường xung quanh con người. Định nghĩa này có thể thích ứng với mọi bảo tàng không tính đến giới hạn tính chất của cơ quan lãnh đạo bảo tàng, đặc điểm vùng lãnh thổ, cơ cấu mang tính chức năng hoặc phƣơng hƣớng của các sƣu tập hiện vật của mỗi bảo tàng.
Cùng với các cơ quan đƣợc chỉ định rõ là “các bảo tàng”, định nghĩa này có mục đích chỉ cả các cơ quan có những đặc tính sau đây giống nhƣ những đặc tính của “bảo tàng”: - Các công trình và địa điểm tự nhiên, địa điểm khảo cổ học và dân tộc học của một bảo tàng tự nhiên, có nhiệm vụ thu nhận, bảo quản và tuyên truyền các nhân chứng vất chất về con ngƣời và môi trƣờng xung quanh con ngƣời. Sinh viên: Đoàn Thị Tuyết Anh - Lớp VH903 5 Bảo tàng Hải Phòng trong phát triển du lịch thành phố - Các cơ quan lƣu giữ và trƣng bày mẫu thực vật, động vật sống, chẳng hạn các khu vƣờn thực vật và vƣờn thú, khu thủy sinh hay các khu nuôi dƣỡng thú tự nhiên khác. - Các trung tâm khoa học và mô hình vũ trụ. - Các học viện bảo quản và Gallery trƣng bày cố định do các thƣ viện và trung tâm lƣu trữ quản lý.
- Các khu bảo tồn tự nhiên. - Các cơ quan khác nhƣ Ủy ban điều hành, sau khi Ban cố vấn thông báo kết quả xem xét, đƣợc công nhận có một số hoặc tất cả các đặc trƣng của một bảo tàng, hoặc có sự hỗ trợ cho các bảo tàng và cán bộ bảo tàng qua các hoạt động nghiên cứu, giáo dục hoặc đào tạo chuyên ngành bảo tàng học. Định nghĩa của Liên hiệp Hội Bảo tàng Anh (The Museum Association United Kingdom): Bảo tàng là một cơ quan thu nhận, lập hồ sơ ( tư liệu), bảo tồn, trưng bày và giới thiệu những bằng chứng vật chất và những thông tin đi kèm với nó vì lợi ích của xã hội. Định nghĩa của Hiệp hội các Bảo tàng Mỹ (The American Association ò Museums): Bảo tàng là một cơ quan thành lập hợp thức, hoạt động lâu dài và không có lợi nhuận, không chỉ nhằm mục đích thực hiện các trưng bày đương đại, được miễn thuế thu nhập quốc gia và liên bang, mở cửa đón công chúng.
Có mục đích bảo quản và bảo tồn nghiên cứu, giới thiệu, tập hợp và trưng bày có hướng dẫn phục vụ cho nhu cầu thưởng thức của người xem. Những hiện vật trưng bày phải có giá trị văn hoá và giáo dục, bao gồm những tác phẩm nghệ thuật, những công trình khoa học (cả hiện vật gốc và những vật vô tri vô giác), những hiện vật lịch sử và những hiện vật khoa học ứng dụng. Do vậy các bảo tàng sẽ bao gồm cả những khu vườn thực vật, những sở thú, Sinh viên: Đoàn Thị Tuyết Anh - Lớp VH903 6 Bảo tàng Hải Phòng trong phát triển du lịch thành phố những khu thuỷ sinh, các cung thiên văn, những di tích, và những toà nhà lịch sử hay lịch sử xã hội… đáp ứng được những nhu cầu vừa đưa ra ở trên. Ở Việt Nam hiện nay, bảo tàng đƣợc hiểu nhƣ sau: Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì “Bảo tàng là cơ quan sƣu tầm, lƣu giữ, trƣng bày tài liệu hiện vật, di tích về lịch sử tự nhiên, văn hóa vật chất và tinh thần của một tộc ngƣời, một đất nƣớc, một ngành, một thời đại để mọi ngƣời hiểu và để giáo dục truyền thống.
Bảo tàng là một thiết chế văn hoá có chức năng nghiên cứu và giáo dục khoa học thông qua hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày, tuyên truyền phát huy các di sản lịch sử - văn hoá và thiên nhiên phù hợp với loại hình tính chất và nội dung của bảo tàng. Trong cuốn “Tìm hiểu quy định pháp luật về Di sản và Văn hoá” thì bảo tàng đƣợc định nghĩa là “nơi bảo quản và trưng bày các sưu tập về lịch sử tự nhiên và xã hội nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, tham quan và hưởng thụ văn hoá của nhân dân” 1. Phân loại bảo tàng 1. Phân loại theo các sưu tập - Các bảo tàng tổng hợp (General museums) - Các bảo tàng chuyên ngành nhƣ Bảo tàng Khảo cổ học (Arrchaeology museums), Bảo tàng nghệ thuật (Art museums), Bảo tàng Lịch sử xã hội (History museums), Bảo tàng Dân tộc học (Ethnography museums), Các bảo tàng quân đội (Military museums) v.
Phân loại theo đối tượng chủ quản - Các bảo tàng trung ƣơng (Government museums) - Các bảo tàng địa phƣơng (Municipal museums) - Các bảo tàng của trƣờng đại học (University museums) Sinh viên: Đoàn Thị Tuyết Anh - Lớp VH903 7 Bảo tàng Hải Phòng trong phát triển du lịch thành phố - Các bảo tàng quân đoàn (Army musems) - Các bảo tàng tƣ nhân hoặc hoạt động độc lập (Independent or ptivate museums) - Các bảo tàng của các cơ quan thƣơng mại (Commercial company museums) 1. Phân loại theo phạm vi mà bảo tàng bao quát - Các bảo tàng quốc gia (National museums) - Các bảo tàng vùng (Regional museums) - Các bảo tàng địa phƣơng (Local museums) 1.Phân loại theo đối tượng khách tham quan bảo tàng - Các bảo tàng giáo dục (Educational museums) - Các bảo tàng chuyên ngành (Specialist museums) - Các bảo tàng phục vụ khách tham quan nói chung (General public museums) 1. Phân loại theo các phương pháp trưng bày sưu tập của bảo tàng - Các bảo tàng truyền thống (Traditional museums) - Các bảo tàng ngoài trời (Open – air museums) - Các bảo tàng là các toà nhà, các di tích lịch sử (Historic house museums) Trong cuốn “Tìm hiểu quy định về pháp luật di sản văn hoá” trang 30, Bảo tàng Việt Nam bao gồm: - Bảo tàng quốc gia là nơi bảo quản và trƣng bày các sƣu tập có gá trị tiêu biểu trong phạm vi cả nƣớc. - Bảo tàng chuyên ngành là nơi bảo quản và trƣng bầy các sƣu tập có giá trị tiêu biểu về một chuyên ngành.
Sinh viên: Đoàn Thị Tuyết Anh - Lớp VH903 8 Bảo tàng Hải Phòng trong phát triển du lịch thành phố - Bảo tàng cấp tỉnh là nơi bảo quản và trƣng bày các sƣu tập có gá trị tiêu biểu ở địa phƣơng. Bảo tàng tƣ nhân là nơi bảo quản và trƣng bày các sƣu tập về một hoặc nhiều chủ đề 1. BẢO TÀNG TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH Sự ra đời của bảo tàng là một tất yếu, nhằm đáp ứng yêu cầu khách quan của xã hội. Trong các chế độ chính trị xã hội khác nhau bảo tàng vẫn luôn là một trong những cơ quan nghiên cứu khoa học và phổ biến tri thức, giá trị văn hoá, thẩm mỹ, đạo đức của con ngƣời và tiến hoá của tự nhiên.
Con ngƣời đến với bảo tàng là để nâng cao kiến thức phổ thông, nghiên cứu khoa học hay chỉ vì mục đích giải trí, nhƣng tất cả đều là tìm về quá khứ, tự hào về lịch sử dân tộc, về tâm hồn, tình cảm, cốt cách của ngƣời Việt Nam. Song không chỉ thoả mãn nhu cầu nhiều mặt của nhân dân, bảo tàng còn là một trong những tài nguyên nhân văn quan trọng cho phát triển du lịch. Nhiều bảo tàng đã và đang đƣợc khai thác cho hoạt động du lịch và nhiều công ty du lịch đã không bỏ qua nguồn tài nguyên này. Ta có thể xét mối quan hệ giữa du lịch với bảo tàng thông qua các bộ sƣu tập hiện vật và những giá trị mà bảo tàng chứa trong đó.
Đó là những di sản văn hoá, chúng tạo nên một động lực thúc đẩy quan trọng của du lịch. Để làm vui lòng du khách ngƣời ta có thể làm để bán hoặc làm để kỷ niệm những mặt hàng mô phỏng lại hiện vật. Theo công bố khảo sát của hiệp hội du lịch Châu Á - Thái Bình Dƣơng (PATA) có 31% số ngƣời đƣợc hỏi chọn Việt Nam làm điểm đến kế tiếp trong vòng 2 năm tới, tăng 7 % so với năm 2006. 5 lý do chính để du khách đến Việt Nam chính là giá hàng hoá và dịch vụ thấp (49%), phong cảnh thiên nhiên đẹp (44%), văn hoá Việt Nam (41%), du lịch mạo hiểm (38%) và con ngƣời thân thiện (35%).
Đây chính là nguồn khách dồi dào của du lịch Việt Nam. Và gần đây, ngành du lịch mới đƣa ra mẫu biểu trƣng và khẩu ngữ mới: Sinh viên: Đoàn Thị Tuyết Anh - Lớp VH903 9 Bảo tàng Hải Phòng trong phát triển du lịch thành phố “Việt Nam vẻ đẹp tiềm ẩn”. Với thông điệp này, những ngƣời làm du lịch đang cố gắng đƣa hình ảnh của Việt nam ra với thế giới bằng những vẻ đẹp văn hóa riêng của Việt Nam, trong đó không chỉ có thiên nhiên cảnh đẹp tạo hoá ban tặng mà còn là những nét đẹp truyền thống, những di sản văn hoá có giá trị lớn. Và trợ thủ đắc lực để hoạt động này đạt đƣợc thành công chính là bảo tàng.
Nhƣng hoạt động du lịch có tác động đa chiều đến bảo tàng. Thông qua du lịch bảo tàng sẽ đƣợc biết đến nhiều hơn, sức lan toả rộng hơn, có khả năng mở ra một môi trƣờng hoạt động đầy tiềm năng. Mặc dù vậy, cũng không tránh khỏi những khó khăn mà môi trƣờng du lịch tạo ra khiến cho cả du lịch và bảo tàng cần phải có những bƣớc đi thật vững chắc.
