CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1. Tiền lương trong doanh nghiệp 1. Khái niệm tiền lương Tiền lương có rất nhiều các khái niệm khác nhau tùy vào mỗi góc nhìn. Sự phức tạp về tiền lương đã thể hiện ngay trong quan điểm lý thuyết về tiền lương.
Trên thực tế, khái niệm và cơ cấu tiền lương rất đa dạng không chỉ ở mỗi cách nhìn của mỗi cá nhân mà còn có sự khác nhau ở các nước trên thế giới. Ví dụ như: Ở Pháp, sự trả công được hiểu là tiền lương, hoặc lương bổng cơ bản, bình thường hay tối thiểu và mọi thứ lợi ích được trả trực tiếp hay gián tiếp bằng tiền hay hiện vật mà người lao động nhận được do người sử dụng lao động trả theo việc làm của họ. Ở Đài Loan, tiền lương chỉ mọi khoản thù lao mà người công nhân nhận được do làm việc, kể cả là lương bổng, phụ cấp, tiền thưởng hoặc dùng mọi danh nghĩa khác để trả cho họ theo giờ, ngày, tháng, theo sản phẩm hoàn thành. Còn ở Việt Nam, tại Điều 90, Bộ luật Lao Động (2012), “Tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động để thực hiện công việc theo thỏa thuận.
Tiền lương bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Mức lương của người lao động không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Chính phủ quy định” [1] Và ở trong đề tài này tôi sử dụng khái niệm sau đây: “Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của bộ phận sản phẩm xã hội mà người lao động được dùng để bù đắp hao phí lao động của mình trong quá trình sản xuất nhằm tái sản xuất sức lao động.“Tiền lương là bộ phận cấu thành giá trị sản phẩm do lao động tạo ra. Nó 5 được coi là yếu tố đầu vào với chức năng là chi phí lao động sống, cũng có thể coi là cấu thành của thu nhập doanh nghiệp. Bản chất của tiền lương Tiền lương chính là biểu hiện của giá cả giá trị sức lao động kết tinh trong sản phẩm, tiền lương là một phạm trù kinh tế gắn liền với nền sản xuất hàng hóa, lao động và tiền tệ.
Nói cách khác, sức lao động trở thành một loại hàng hóa đặc biệt. Bên cạnh đó, tiền lương là một yếu tố chi phí của hoạt động sản xuất kinh doanh là một bộ phận để cấu thành nên giá thành của sản phẩm hay dịch vụ nhưng phải trong điều kiện có một nền sản xuất hàng hóa và tiền tệ tồn tại. Ngoài ra, tiền lương có tác dụng động viên, khuyến khích tinh thần hăng hái, trách nhiệm, kích thích sáng tạo trong lao động. Tiền lương còn là đòn bẩy kinh tế quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, là nhân tố thúc đẩy năng suất lao động.
Mức lương trả cho NLĐ phụ thuộc vào quan hệ cung - cầu lao động trên thị trường lao động, nhưng không được trả thấp hơn mức lương tối thiểu do luật pháp quy định. Ý nghĩa của tiền lương Đối với người lao động, tiền lương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với họ, tiền lương là nguồn thu nhập chính và thường xuyên của NLĐ để đảm bảo cuộc sống tối thiểu của họ. Sự thay đổi của mức thu nhập quyết định mức sống vật chất của NLĐ làm công ăn lương trong doanh nghiệp. Đồng thời nó là yếu tố đảm bảo tái sản xuất sức lao động.
Khi việc trả lương đúng với thành quả lao động sẽ kích thích NLĐ làm việc hiệu quả hơn, nâng cao tinh thần làm việc hang say, sáng tạo và trách nhiệm trong quá trình làm việc. Vì vậy, tiền lương đóng vai trò quyết định trong việc ổn định và phát triển lực lượng lao động Dưới góc nhìn của người sử dụng lao động hay phía doanh nghiệp, tiền lương là một trong những các loại chi phí của doanh nghiệp, là bộ phần cấu thành giá 6 thành của sản phẩm. Như vậy với mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa chi phí thì doanh nghiệp cần tối thiểu hóa tiền lương nhưng vẫn đảm bảo đúng với thành quả lao động và quan tâm đến quyền lợi của NLĐ. Do đó, việc hạch toán tiền lương hợp lý và chính xác sẽ giúp các nhà quản lý kiểm soát chi phí một cách hiệu quả, đồng thời đưa ra các quyết định phù hợp và các kế hoạch phát triển trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Các hình thức trả lương trong doanh nghiệp Căn cứ theo quy định tại Điều 94 Bộ luật Lao động 2012, Điều 22 Nghị định 05/2015/NĐ-CP, Điều 4 Thông tư 23/2015/TT-BLĐTBXH thì hiện nay có 3 hình thức trả lương là hình thức trả lương theo thời gian và trả lương theo sản phẩm cụ thể như sau: 1. Hình thức trả lương theo thời gian Tiền lương theo thời gian được trả cho người lao động căn cứ vào thời gian làm việc thực tế theo tháng, tuần, ngày, giờ. Hình thức này áp dụng chủ yếu cho bộ phận NLĐ gián tiếp, cụ thể là những lao động bộ phận quản lý, bộ phận văn phòng và bộ phận không tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất. Hình thức trả lương theo thời gian đơn giản, dễ tính toán.
Phản ánh được trình độ kỹ thuật và điều kiện làm việc của từng lao động làm cho thu nhập của họ có tính ổn định hơn. Nhưng nó lại có hạn chế khi chưa gắn kết lương với kết quả lao động của từng người do đó chưa kích thích người lao động tận dụng thời gian lao động, nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. a) Tiền lương tháng: Là tiền lương được trả cho một tháng làm việc xác định trên cơ sở hợp đồng lao động. Tiền lương tháng được xác định như sau: Tiền lương Mức tiền lương tháng x Số ngày làm + Tiền thưởng = tháng Số ngày công chuẩn của tháng việc thực tế (nếu có) Trong đó: + Mức tiền lương tháng = Mức lương tối thiểu x Hệ số lương + Phụ cấp (nếu có) 7 + Số ngày công chuẩn của tháng = Số ngày trong tháng – Số ngày nghỉ b) Tiền lương tuần: được trả cho một tuần làm việc xác định trên cơ sở tiền lương tháng nhân với 12 tháng và chia cho 52 tuần.
Tiền lương tháng Tiền lương tuần = x 12 tháng 52 tuần c) Tiền lương ngày: được trả cho một ngày làm việc xác định trên cơ sở tiền lương tháng chia cho số ngày làm việc bình thường trong tháng (tối đa không quá 26 ngày) theo quy định của pháp luật mà doanh nghiệp lựa chọn. Tiền lương tháng Tiền lương ngày = Số ngày làm việc bình thường trong tháng d) Tiền lương giờ: được trả cho một giờ làm việc xác định trên cơ sở tiền lương ngày chia cho số giờ làm việc bình thường trong ngày theo quy định tại Điều 104 của Bộ luật Lao động. Tiền lương ngày Tiền lương giờ = Số giờ làm việc bình thường trong ngày (8h) e) Tiền lương làm thêm giờ: Áp dụng trong trường hợp trả lương CBCNV trong thời gian tham gia hội họp, làm việc thêm hoặc làm nhiệm vụ khác. Tiền lương làm Tiền lương giờ = x Mức lương giờ x Số giờ làm thêm thêm giờ thực trả Trong đó: Mức lương giờ được xác định như sau: Làm thêm giờ vào ngày làm việc bình thường, ít nhất 150% Làm thêm giờ vào ngày nghỉ hàng tuần, ít nhất 200% Làm thêm giờ vào ngày nghỉ lễ, ngày nghỉ có hưởng lương, ít nhất bằng 300% chưa kể tiền lương ngày lễ, ngày nghỉ có hưởng lương đối với người lao động hưởng lương ngày.
8 Người lao động làm việc vào ban đêm, thì được trả thêm ít nhất bằng 30% tiền lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương theo công việc của ngày làm việc bình thường. Người lao động làm thêm giờ vào ban đêm thì ngoài việc trả lương theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này, người lao động còn được trả thêm 20% tiền lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương theo công việc làm vào ban ngày. Hình thức trả lương theo sản phẩm Tiền lương theo sản phẩm được trả căn cứ vào mức độ hoàn thành số lượng, chất lượng sản phẩm theo định mức lao động và đơn giá sản phẩm được giao. Đây là hình thức trả lương được áp dụng rộng rãi trong các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp sản xuất, chế tạo sản phẩm.
Hình thức tiền lương này tạo sự kích thích cao đối với NLĐ, họ sẽ quan tâm đến năng suất lao động, chất lượng sản phẩm hơn và hoàn thành tốt công việc được giao. Đồng thời nó cũng khuyến khích nhân viên học tập, nâng cao trình độ lành nghề … để qua đó tăng năng suất lao động nhờ đó mà tiền lương được trả cao hơn. Tuy nhiên tiền lương trả theo sản phẩm có thể không khuyến khích việc tiết kiệm nguyên vật liệu, bảo vệ máy móc thiết bị và có thể làm giảm tính tập thể giữa các nhân viên. a) Hình thức trả lương theo sản phẩm trực tiếp Đây là hình thức trả lương được nhiều doanh nghiệp áp dụng để tính lương trả cho từng lao động trực tiếp sản xuất hay tập thể lao động thuộc bộ phận trực tiếp sản xuất.
Tiền lương theo sản phẩm trực tiếp được xác định như sau: Tiền lương theo Đơn giá tiền Số lượng (Khối lượng) SP, công = x SP trực tiếp lương theo SP việc thực tế hoàn thành Trong đó: Đơn giá tiền lương theo SP là tiền lương trả cho một SP hoàn thành, nó không thay đổi theo mức độ hoàn thành định mức công việc. 9 Hình thức này giúp cho NLĐ quan tâm hơn đến kết quả công việc vì nó liên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế của họ. Số lượng sản phẩm hay khối lượng công việc được hoàn thành càng cao thì tiền lương nhận được sẽ càng nhiều. b) Hình thức trả lương theo sản phẩm gián tiếp Hình thức này thường được áp dụng để trả lương cho lao động gián tiếp ở các bộ phận phục vụ sản xuất như lao động vận chuyển vật liệu, thành phẩm, bộ phận kho bãi, sửa chữa máy móc,.
Họ không trực tiếp sản xuất ra sản phẩm nhưng lại gián tiếp ảnh hưởng đến kết quả lao động của lao động trực tiếp, do đó tiền lương của bộ phận gián tiếp sẽ phụ thuộc vào kết quả lao động của bộ phận trực tiếp sản xuất.