Khóa luận Dược học: Phân lập hợp chất lanostan triterpen từ nấm Cổ Cò

Khóa luận Dược học trình bày kết quả phân lập và xác định cấu trúc một số hợp chất lanostan triterpen từ nấm Cổ Cò (Ganoderma flexipes).

• Tác giả: Đặng Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Duyên
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Y Dược
• Chuyên ngành: Dược Học
• Đề tài: Phân Lập Và Xác Định Cấu Trúc Một Số Hợp Chất Lanostan Triterpen Từ Phân Đoạn Dicloromethan Của Nấm Cổ Cò - Ganoderma Flexipes Pat., Họ Ganodermataceae Thu Hái Tại Tây Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá Nấm Cổ Cò và hợp chất lanostan triterpen quý

Trong xu hướng quay về với tự nhiên, các dược thảo đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc phòng và chữa bệnh. Chi Ganoderma, hay còn gọi là Nấm Linh chi, là một dược liệu quý trong y học cổ truyền, nổi bật với thành phần hóa học đa dạng như polysaccharide và đặc biệt là các hợp chất lanostan triterpen. Các hợp chất này được ghi nhận với nhiều hoạt tính sinh học giá trị, bao gồm chống ung thư, tăng cường miễn dịch và bảo vệ gan. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu khoa học đều tập trung vào loài Ganoderma lucidum, trong khi nhiều loài khác cùng chi vẫn chưa được khám phá đầy đủ. Nấm Cổ Cò (Ganoderma flexipes Pat.), một loài nấm được tìm thấy tại Tây Nguyên, Việt Nam, là một đối tượng nghiên cứu đầy tiềm năng nhưng còn rất hạn chế về tài liệu khoa học. Nghiên cứu này đặt mục tiêu làm sáng tỏ thành phần hóa học của Nấm Cổ Cò, tập trung vào việc phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất lanostan triterpen từ phân đoạn dicloromethan, qua đó cung cấp cơ sở khoa học đầu tiên cho việc đánh giá và ứng dụng giá trị dược liệu của loài nấm này.

1.1. Giới thiệu tổng quan về chi Ganoderma và tiềm năng dược liệu

Chi Ganoderma thuộc họ Ganodermataceae, bao gồm khoảng 219 loài phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới, trong đó Việt Nam có khoảng 80 loài. Các loài nấm này chứa khoảng 90% là nước, 10% còn lại là các chất khô bao gồm protein, carbohydrate, và đặc biệt là hai nhóm chất có hoạt tính sinh học chính: triterpen và polysaccharit. Các triterpen trong chi Ganoderma chủ yếu có cấu trúc khung lanostan, là các hợp chất có tính thân dầu và được chứng minh có nhiều tác dụng dược lý quan trọng như gây độc tế bào ung thư, chống oxy hóa, kháng virus và bảo vệ gan. Với lịch sử sử dụng lâu đời và các bằng chứng khoa học hiện đại, chi Ganoderma được xem là một nguồn dược liệu quý giá với tiềm năng to lớn trong y học.

1.2. Nấm Cổ Cò Ganoderma flexipes Đối tượng nghiên cứu mới

Nấm Cổ Cò có tên khoa học là Ganoderma flexipes Pat., được tìm thấy rộng rãi ở châu Á nhiệt đới và cận nhiệt đới, bao gồm cả khu vực Tây Nguyên của Việt Nam. Về mặt hình thái, quả thể nấm có màu nâu đỏ, mũ nấm dạng quạt hoặc móng nhỏ với các vòng đồng tâm. Loài nấm này thường mọc ký sinh hoặc hoại sinh trên cây gỗ mục. Mặc dù được xếp vào danh sách các loài có tác dụng dược liệu, các nghiên cứu về Nấm Cổ Cò trên thế giới và tại Việt Nam còn rất ít. Theo một khảo sát đến tháng 7/2018, chỉ có 2 công bố khoa học về loài này trên Scifinder, chủ yếu tập trung vào mô tả thực vật và sinh thái. Điều này cho thấy một khoảng trống lớn trong nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học, biến Ganoderma flexipes thành một đối tượng nghiên cứu mới mẻ và cấp thiết.

1.3. Lanostan triterpen Nhóm hoạt chất sinh học chủ chốt

Lanostan triterpen là nhóm hợp chất được tổng hợp từ 6 đơn vị isopren, có bộ khung carbon dựa trên lanosterol. Đây là nhóm thành phần hóa học đặc trưng và quan trọng nhất của chi Ganoderma. Đến nay, hơn 316 triterpen đã được phân lập từ các loài nấm Linh chi khác nhau. Các hợp chất này có cấu trúc phức tạp, bị oxy hóa cao và mang nhiều nhóm chức như -OH, C=O, tạo nên sự đa dạng về mặt hóa học. Chính sự đa dạng này đã mang lại cho chúng một phổ hoạt động sinh học rộng lớn, từ tác dụng gây độc tế bào ung thư, ức chế tổng hợp cholesterol, bảo vệ gan, kháng virus (bao gồm cả HIV) đến tác dụng trên hệ thần kinh. Việc khám phá các hợp chất lanostan triterpen mới từ những loài chưa được nghiên cứu như Nấm Cổ Cò hứa hẹn mở ra những tiềm năng ứng dụng y dược mới.

II. Thách thức trong việc nghiên cứu hợp chất từ Nấm Cổ Cò

Việc tiếp cận và khai thác tiềm năng của Nấm Cổ Cò (Ganoderma flexipes) đối mặt với hai thách thức chính. Thứ nhất, đó là sự khan hiếm nghiêm trọng các tài liệu nghiên cứu khoa học về loài này. Một cuộc tra cứu hệ thống trên các cơ sở dữ liệu lớn như Sciencedirect, NCBI và Scifinder cho thấy sự chênh lệch khổng lồ: trong khi có hàng ngàn công bố về chi Ganoderma và loài G. lucidum, số lượng bài báo về Ganoderma flexipes chỉ đếm trên đầu ngón tay. Sự thiếu hụt thông tin này tạo ra một rào cản lớn, khiến các nhà khoa học phải bắt đầu từ con số không trong việc định hướng nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học. Thách thức thứ hai mang tính kỹ thuật, liên quan trực tiếp đến quá trình phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất lanostan triterpen. Đây là một công việc phức tạp, đòi hỏi kỹ thuật cao và sự kiên trì. Các triterpenoid thường tồn tại trong một hỗn hợp phức tạp với các hợp chất khác có cấu trúc và độ phân cực tương tự, gây khó khăn cho việc tách chiết và tinh chế để đạt được độ tinh khiết cần thiết cho các phân tích cấu trúc sau này.

2.1. Hạn chế trong các công bố khoa học về Ganoderma flexipes

Theo kết quả tra cứu được trình bày trong khóa luận, tính đến tháng 7/2018, từ khóa "Ganoderma flexipes" chỉ cho ra 2 kết quả trên Sciencedirect, 1 kết quả trên NCBI và 2 kết quả trên Scifinder. Con số này hoàn toàn tương phản với "Ganoderma lucidum" (với hàng ngàn đến hơn 11.000 kết quả) và "Ganoderma" (với hàng ngàn đến hơn 20.000 kết quả). Hầu hết các công bố ít ỏi về Nấm Cổ Cò chỉ dừng lại ở mức độ mô tả hình thái thực vật, phân loại và phân bố sinh thái. Hoàn toàn chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào thành phần hóa học, đặc biệt là các hợp chất lanostan triterpen, hay các thử nghiệm về tác dụng sinh học. Điều này khẳng định tính tiên phong và cấp thiết của đề tài nghiên cứu, mở đường cho những khám phá khoa học về loài dược liệu tiềm năng này.

2.2. Khó khăn trong việc chiết xuất và phân lập triterpenoid

Quá trình phân lập hợp chất tự nhiên, đặc biệt là các triterpenoid từ dược liệu như Nấm Cổ Cò, là một quy trình nhiều bước và đầy thách thức. Các lanostan triterpen có tính thân dầu và độ phân cực trung bình, thường cùng tồn tại với các sterol và các triterpen khác có cấu trúc rất giống nhau. Điều này khiến việc tách chúng ra khỏi nhau bằng các phương pháp sắc ký thông thường trở nên khó khăn. Để thu được hợp chất tinh khiết, nghiên cứu đòi hỏi phải kết hợp nhiều kỹ thuật sắc ký cột khác nhau, bao gồm cả sắc ký pha thường và pha đảo, cùng với việc thử nghiệm nhiều hệ dung môi phức tạp. Quá trình này không chỉ tốn thời gian, công sức mà còn đòi hỏi một lượng lớn dung môi và vật liệu, là một rào cản kỹ thuật đáng kể trong hóa học các hợp chất thiên nhiên.

III. Phương pháp chiết xuất hợp chất lanostan triterpen tối ưu

Để tối ưu hóa việc thu nhận các hợp chất lanostan triterpen từ Nấm Cổ Cò, một quy trình chiết xuất và phân đoạn khoa học đã được thiết lập. Phương pháp này bắt đầu bằng việc chiết nóng toàn bộ dược liệu đã được phơi khô và xay nhỏ với dung môi methanol. Lựa chọn này dựa trên khả năng hòa tan rộng của methanol đối với nhiều nhóm chất và hiệu quả chiết xuất được tăng cường ở nhiệt độ cao. Sau khi thu được cao tổng, bước tiếp theo là tiến hành chiết lỏng-lỏng phân đoạn với các dung môi có độ phân cực tăng dần. Quá trình này nhằm mục đích tách các nhóm hợp chất ra khỏi nhau dựa trên tính tan của chúng, từ các chất kém phân cực đến các chất phân cực mạnh. Phân đoạn dicloromethan (DCM) được đặc biệt chú trọng, vì DCM là dung môi có độ phân cực trung bình, rất phù hợp để hòa tan và làm giàu các hợp chất lanostan triterpen và sterol, vốn là các thành phần đặc trưng của chi Ganoderma. Kết quả thực nghiệm đã khẳng định lựa chọn này là đúng đắn khi phân đoạn DCM cho hiệu suất cao và kết quả sắc ký lớp mỏng rất hứa hẹn.

3.1. Quy trình chiết nóng bằng methanol từ dược liệu Nấm Cổ Cò

Quy trình bắt đầu với 5,7 kg mẫu Nấm Cổ Cò khô, xay nhỏ. Mẫu được chiết nóng ở 65ºC với dung môi methanol, lặp lại 3 lần, mỗi lần kéo dài 3 giờ để đảm bảo chiết kiệt các hoạt chất. Dịch chiết từ các lần được gộp lại và cô quay dưới áp suất giảm để thu hồi dung môi. Kết quả thu được 245 g cao tổng (ký hiệu NCCT), đạt hiệu suất 4,3% so với khối lượng dược liệu khô ban đầu. Phương pháp chiết nóng được sử dụng để tăng tốc độ khuếch tán của các chất từ tế bào thực vật vào dung môi, giúp quá trình chiết diễn ra nhanh và triệt để hơn, đặc biệt hiệu quả đối với cấu trúc cứng và dai của nấm.

3.2. Kỹ thuật chiết lỏng lỏng và lựa chọn phân đoạn dicloromethan

Cao tổng methanol được hòa tan trong nước và tiến hành chiết phân bố lỏng-lỏng lần lượt với các dung môi n-hexan, dicloromethan (DCM) và ethyl acetat (EtOAc). Quá trình này thu được 4 phân đoạn: n-hexan (HNCC, 12,2 g), DCM (DNCC, 46,4 g), EtOAc (ENCC, 23,1 g) và nước (WNCC, 157,3 g). Phân đoạn dicloromethan cho khối lượng cao đáng kể, chỉ sau phân đoạn nước, gợi ý rằng các chất có độ phân cực trung bình chiếm hàm lượng lớn trong Nấm Cổ Cò. Phân tích sắc ký lớp mỏng (TLC) cũng cho thấy phân đoạn này chứa nhiều hợp chất và cho sự phân tách tốt, củng cố quyết định lựa chọn phân đoạn DCM để tiến hành phân lập hợp chất tinh khiết.

IV. Bí quyết phân lập và xác định cấu trúc hợp chất tinh khiết

Từ cao phân đoạn dicloromethan giàu tiềm năng, quá trình phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất lanostan triterpen được tiến hành bằng sự kết hợp các kỹ thuật hóa học hiện đại. Chìa khóa của sự thành công nằm ở việc áp dụng một cách có hệ thống các phương pháp sắc ký. Sắc ký cột (CC), bao gồm cả sắc ký pha thường trên silica gel và sắc ký pha đảo (RP-18), được sử dụng lặp lại nhiều lần để từng bước tách và tinh chế các hợp chất từ hỗn hợp phức tạp ban đầu. Quá trình này được theo dõi chặt chẽ bằng sắc ký lớp mỏng (TLC). Sau khi thu được các hợp chất ở dạng tương đối tinh khiết, bước cuối cùng để đảm bảo chất lượng là kiểm tra bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Khi độ tinh khiết đã được xác nhận, cấu trúc hóa học của chúng được làm sáng tỏ bằng bộ công cụ phân tích quang phổ tiên tiến, bao gồm phổ khối (ESI-MS) để xác định khối lượng phân tử và công thức phân tử, cùng với phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) một chiều (1H, 13C, DEPT) và hai chiều (HSQC, HMBC) để xây dựng chi tiết bộ khung carbon và vị trí các nhóm thế.

4.1. Ứng dụng sắc ký cột CC trong tinh chế hợp chất Nấm Cổ Cò

45 g cao phân đoạn dicloromethan (DNCC) của Nấm Cổ Cò được nạp lên cột sắc ký pha thường silica gel. Cột được rửa giải bằng hệ dung môi gradient n-hexan:EtOAc:MeOH với độ phân cực tăng dần, thu về 7 phân đoạn nhỏ (DNCC1-7). Phân đoạn DNCC4 (19,3 g) cho thấy sự hiện diện của nhiều hợp chất mục tiêu và được chọn để tiếp tục tinh chế bằng sắc ký cột pha đảo RP-18 với hệ dung môi Aceton:H2O. Qua nhiều lần chạy sắc ký cột lặp lại, hai hợp chất tinh khiết đã được phân lập thành công, ký hiệu là NCC03 (15 mg) và NCC06 (10 mg). Sự kết hợp linh hoạt giữa sắc ký pha thường và pha đảo là yếu tố quyết định để tách các hợp chất có cấu trúc gần giống nhau.

4.2. Phân tích cấu trúc bằng phổ khối ESI MS và phổ NMR

Để xác định cấu trúc, các hợp chất tinh khiết được phân tích bằng các phương pháp phổ hiện đại. Phổ khối ESI-MS cung cấp thông tin về khối lượng phân tử, cho phép dự đoán công thức phân tử của hợp chất. Ví dụ, NCC03 cho tín hiệu ion tại m/z 505,0 [M+Na]+, còn NCC06 cho tín hiệu m/z 441,3 [M+H]+. Trong khi đó, phổ NMR cung cấp bức tranh chi tiết về cấu trúc. Phổ 1H-NMR và 13C-NMR xác định số lượng và loại proton, carbon trong phân tử. Các phổ 2D như HSQC và HMBC cho biết mối tương quan giữa các nguyên tử, giúp kết nối các mảnh ghép cấu trúc lại với nhau. Dựa trên việc phân tích toàn diện dữ liệu phổ này, cấu trúc hóa học của các hợp chất đã được làm sáng tỏ.

4.3. Kiểm tra độ tinh khiết của hợp chất bằng phương pháp HPLC

Trước khi tiến hành đo phổ để xác định cấu trúc, việc kiểm tra độ tinh khiết của các hợp chất phân lập là bước bắt buộc. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) được sử dụng để đánh giá chính xác mức độ tinh sạch. Hợp chất NCC03 và NCC06 được phân tích trên hệ thống HPLC với cột C18 và đầu dò PDA. Kết quả cho thấy hợp chất NCC03 có thời gian lưu 16 phút và đạt độ tinh sạch 90,336%. Hợp chất NCC06 có thời gian lưu 27,5 phút và đạt độ tinh sạch 90,62%. Các kết quả này khẳng định rằng hai hợp chất đã được tinh chế đủ sạch, đủ điều kiện để thực hiện các phân tích quang phổ và đảm bảo dữ liệu thu được là đáng tin cậy.

V. Kết quả phân lập 2 hợp chất lanostan triterpen từ Nấm Cổ Cò

Nỗ lực nghiên cứu đã mang lại kết quả đột phá khi lần đầu tiên phân lập và xác định thành công cấu trúc của hai hợp chất lanostan triterpen từ loài Nấm Cổ Cò (Ganoderma flexipes). Đây là minh chứng khoa học đầu tiên về thành phần hóa học của loài nấm này, khẳng định nó cũng chứa nhóm hoạt chất đặc trưng của chi Ganoderma. Hợp chất thứ nhất, ký hiệu NCC03, được xác định là 3β-acetoxyl-lanosta-7,9(11),24-triene-26-ol. Hợp chất thứ hai, NCC06, được nhận dạng là lanostan-7,9(11),24-triene-3β,26-diol, một hợp chất đã được biết đến với tên gọi ganodermadiol. Việc tìm thấy ganodermadiol, một triterpen đã được báo cáo có hoạt tính kháng virus và kháng viêm, trong Nấm Cổ Cò không chỉ có ý nghĩa về mặt hóa học mà còn gợi mở những tiềm năng dược liệu to lớn của loài nấm này. Phát hiện này đặt nền móng vững chắc cho các nghiên cứu sâu hơn về tác dụng sinh học và khả năng ứng dụng của Ganoderma flexipes trong tương lai.

5.1. Cấu trúc hợp chất NCC03 3β acetoxyl lanosta 7 9 11 24 triene 26 ol

Hợp chất NCC03 được phân lập dưới dạng bột không màu. Dữ liệu từ phổ khối ESI-MS cho tín hiệu m/z 505,0 [M+Na]+, tương ứng với công thức phân tử C32H50O3. Phân tích dữ liệu phổ NMR cho thấy các tín hiệu đặc trưng của khung lanostan triterpen với các nối đôi ở vị trí C-7, C-9(11) và C-24. Điểm đáng chú ý là sự hiện diện của một nhóm acetoxyl (δH 2,05) được xác định gắn tại vị trí C-3 qua tương tác HMBC, và một nhóm hydroxyl (-OH) tại vị trí C-26 của mạch nhánh. Bằng cách kết hợp toàn bộ dữ liệu phổ 1D, 2D-NMR và so sánh với tài liệu tham khảo, cấu trúc của NCC03 đã được xác định là 3β-acetoxyl-lanosta-7,9(11),24-triene-26-ol. Đây là lần đầu tiên hợp chất này được tìm thấy trong loài Ganoderma flexipes.

5.2. Cấu trúc hợp chất NCC06 Ganodermadiol và tiềm năng sinh học

Hợp chất NCC06, được phân lập dưới dạng bột màu trắng, có dữ liệu phổ tương tự NCC03 nhưng không có tín hiệu của nhóm acetyl. Phổ ESI-MS cho ion phân tử tại m/z 441,3 [M+H]+, ứng với công thức C30H48O2. Dữ liệu phổ NMR xác nhận đây là một lanostan có hai nhóm hydroxyl, một ở vị trí C-3 và một ở C-26. So sánh dữ liệu với các công bố khoa học trước đây, NCC06 được xác định chính là lanostan-7,9(11),24-triene-3β,26-diol, hay còn gọi là ganodermadiol. Hợp chất này đã được phân lập từ các loài Ganoderma khác và được chứng minh có hoạt tính sinh học đáng chú ý, bao gồm khả năng bảo vệ tế bào chống lại virus HSV-1 và ức chế sản sinh NO trong các tế bào thần kinh đệm. Việc tìm thấy ganodermadiol trong Nấm Cổ Cò là một phát hiện quan trọng, cung cấp cơ sở để định hướng các nghiên cứu về tác dụng sinh học của loài nấm này.

VI. Hướng đi mới cho nghiên cứu và ứng dụng loài Nấm Cổ Cò

Kết quả của nghiên cứu này đã mở ra một chương mới cho việc tìm hiểu và ứng dụng Nấm Cổ Cò (Ganoderma flexipes). Việc phân lập và xác định cấu trúc thành công hai hợp chất lanostan triterpen không chỉ là một đóng góp quan trọng về mặt hóa học các hợp chất thiên nhiên mà còn là bằng chứng khoa học đầu tiên khẳng định giá trị tiềm năng của loài nấm này. Nó cho thấy thành phần hóa học của Nấm Cổ Cò tương đồng với các loài nấm Linh chi quý khác, đặc biệt là sự hiện diện của hoạt chất ganodermadiol. Dựa trên nền tảng này, các hướng nghiên cứu trong tương lai cần được triển khai mạnh mẽ. Cần tiếp tục phân lập để khám phá thêm các hợp chất khác, tiến hành định tính và định lượng các hoạt chất chính để xây dựng tiêu chuẩn chất lượng cho dược liệu. Quan trọng hơn cả, cần thực hiện các sàng lọc tác dụng sinh học toàn diện để làm rõ các công dụng y học, từ đó đưa Nấm Cổ Cò từ một loài nấm hoang dã trở thành một nguồn dược liệu có giá trị, phục vụ cho việc chăm sóc sức khỏe con người.

6.1. Đóng góp của nghiên cứu vào thành phần hóa học G. flexipes

Nghiên cứu này đã lấp đầy một khoảng trống kiến thức quan trọng về chi Ganoderma. Bằng việc công bố thành phần hóa học đầu tiên của Ganoderma flexipes, cụ thể là hai hợp chất lanostan triterpen, đề tài đã bổ sung dữ liệu khoa học quý giá vào cơ sở dữ liệu về các hợp chất thiên nhiên. Kết quả này cung cấp một tham chiếu cơ bản và vững chắc cho tất cả các nghiên cứu trong tương lai về loài nấm này. Nó không chỉ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về sự đa dạng hóa học trong chi Ganoderma mà còn là tiền đề để so sánh, phân loại và đánh giá tiềm năng của các nguồn gen dược liệu khác nhau tại Việt Nam.

6.2. Triển vọng nghiên cứu tác dụng sinh học và phát triển dược liệu

Từ kết quả phân lập được ganodermadiol, một hợp chất đã có bằng chứng về hoạt tính sinh học, triển vọng nghiên cứu ứng dụng của Nấm Cổ Cò là rất lớn. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá hoạt tính của cả cao chiết tổng và các hợp chất tinh khiết trên nhiều mô hình thử nghiệm, ví dụ như hoạt tính kháng ung thư, kháng viêm, kháng virus, và bảo vệ gan. Kết quả từ các nghiên cứu này sẽ là cơ sở khoa học để chứng minh công dụng của Nấm Cổ Cò và phát triển thành các sản phẩm dược liệu hoặc thực phẩm chức năng. Về lâu dài, việc xây dựng quy trình nuôi trồng và tiêu chuẩn hóa dược liệu sẽ giúp khai thác bền vững nguồn tài nguyên quý giá này, mang lại lợi ích kinh tế và y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Tổng quan về chi Ganoderma 1. Vài nét về thực vật của chi Ganoderma. Chi Ganoderma thuộc họ Ganodermataceae Donk, trong tất cả, có 219 loài trong họ đã được gán cho chi này [13], phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới châu Á, châu Đại Dương và châu Mỹ [5].

Ở Việt Nam, theo GS.TSKH Trịnh Tam Kiệt, có khoảng 80 loài, phân bố rộng, đặc biệt vùng nhiệt đới [3]. Riêng trong hệ sinh thái của vườn Quốc gia Kon Ka Kinh ở Tây Nguyên nước ta đã định danh được 25 loài nấm thuộc chi này [6]. Các loài nấm thuộc chi Ganoderma đa số sinh trưởng và phát triển dưới tán rừng ở sinh cảnh rừng lá rộng thường xanh là chủ yếu, tiếp theo là một số sinh cảnh khác như rừng lá rộng bán thường xanh, rừng hỗn giao lá rộng lá kim, rừng hỗ giao tre nứa. Đa số các loài xuất hiện từ tháng 5 đến tháng 12 trong năm [6].

Vị trí phân loại của chi Ganoderma Karst. Theo hệ thống phân loại của P. Karsten (1881) chi Garnoderma Karst. thuộc: Giới nấm (Fungi).

Ngành nấm đảm (Basidiomycota). Lớp nấm đảm (Agaricomycetes). Bộ nấm đa tầng (Polyporales). Họ nấm Lim (Ganodermataceae).

Chi Ganoderma Karst. [3] Đặc điểm của chi Ganoderma Karst: Quả thể có cuống hoặc không cuống, mọc trên gỗ. Mũ nấm bóng láng thường dạng thận hay quạt có khi tròn. Thịt nấm màu nâu chất gỗ đến chất bì dai.

Ống nấm đa số một tầng, một số ít hai tầng. Bào tử có dạng hình trứng nhụt một đầu, vỏ bào tử gồm hai lớp, lớp ngoài nhẵn lớp trong có gai nhẹ có màu vàng gỉ sắt [6]. Tuy nhiên, các đặc điểm hình thái có thể thay đổi do, ví dụ, sự khác biệt trong canh tác ở các vị trí địa lý khác nhau trong các điều kiện khí hậu khác nhau và sự phát triển di truyền tự nhiên (đột biến, tái tổ hợp) của từng loài [13]. 3 PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 1.

Thành phần hóa học Ngoài gần 90% là nước trong đặc trưng của tất cả các loại nấm, 10% khối lượng còn lại của chi Ganoderma chủ yếu bao gồm: protein (10 - 40%), carbohydrate (3 - 28%), chất béo (2 - 28%), chất xơ (3 - 32%), vitamin và khoáng chất. Người ta đã xác nhận rằng protein có nguồn gốc từ nấm có chứa tất cả các axit amin thiết yếu và chúng đặc biệt giàu lysine và leucine. Tuy nhiên, nhóm chất có hoạt tính sinh học chính trong các loại nấm khác nhau của chi Ganoderma là triterpen và polysaccharit (Boh và cộng sự, 2007) [35]. Triterpen/ Triterpenoid Terpen là một nhóm các hợp chất xuất hiện trong tự nhiên, có bộ xương carbon bao gồm một hoặc nhiều đơn vị isopren.

Terpen bao gồm bốn nhóm: (a) mono- và sesquiterpen dễ bay hơi (tinh dầu) (C10 và C15), (b) diterpen ít bay hơi (C20), (c) triterpen và sterol (C30) và (d) ) các sắc tố caroten (C40). Hầu hết các nghiên cứu về nấm Linh chi liên quan đến các dạng triterpene và sterol ít bay hơi hơn [13]. Triterpen là những hợp chất được tổng hợp từ 6 đơn vị isopren [13]. Hàng trăm hợp chất triterpen đã được phân lập từ chiết xuất methanol, ethanol, acetone và chloroform của bào tử, sợi nấm và cơ thể đậu quả của các loại nấm Linh chi, đặc biệt là loài G.

Kubota lần đầu tiên phân lập được axit ganoderic A và axit ganoderic B từ Ganoderma lucidum (FR. Kể từ đó, hơn 316 triterpen đã được phân lập từ cơ thể đậu quả, bào tử, và sợi nấm của nhiều loại nấm Linh chi trong chi Ganoderma [46]. Cấu trúc hóa học của triterpen dựa trên lanostane, là một chất chuyển hóa của lanosterol, thông thường chúng có hai nhóm cụ thể được xác định là ganoderic (C30) và axit lucidenic (C27). Theo nghiên cứu của Cole R.

đã có hơn 130 hợp chất là dẫn xuất của lannosterol (acid ganoderic, ganoderiol, ganolucidic, các lucidon, acid lucidenic,.) được phân lập từ phân đoạn không phân cực chiết xuất từ nấm Linh chi. Các triterpen tồn tại dưới dạng tự do (không có phần đường), có cấu trúc vòng, mang một số nhóm chức như: -OH; -OAc; -O- (eter); C=O; nối đôi C=C. Cấu trúc hóa học của nó rất phức tạp và bị oxy hóa cao. Đặc tính chung là có tính thân dầu (tan 4 PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma tốt trong eter dầu hỏa, n-hexan, diethyl ether, cloroform), ít tan trong nước ngoại trừ khi chúng kết hợp với đường để tạo thành glycosid [2].

Các triterpen phân lập từ chi Ganoderma được phân thành từng nhóm khác nhau theo 3 cấu trúc chính dưới đây. 5 PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma Hình 1. Cấu trúc của Triterpen nhóm I [1] 6 Bảng 1. Một số triterpen nhóm I phân lập được từ chi Ganoderma STT Triterpen R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 Nguồn gốc TLTK 1 Ganoderal A O H H H Δ 24-25 Me CHO G.

lucidum [40] 2 Acid Ganoderic S α- α- H H Δ 24-25 Me COOH G. lucidum [21] OAc OAc 3 Acid lanosta- 7,9(11),24-trien- β- α- β- H Δ 24-25 Me COOH G. lucidum [1] 3β,15α,22β- OAc OAc OAc triacetoxy-26-oic 4 Ganorbiformin G O H OAc H Me COOH G. orbiforme [25] PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the watermark 7 Hình 1.

Cấu trúc của Triterpen nhóm II [1] Bảng 1. Một số triterpen nhóm II phân lập được từ chi Ganoderma STT Triterpen R1 R2 R3 R4 R5 Nguồn gốc TLTK 1 Acid lucidenic A O β-OH H Me 2 Acid lucidenic C β-OH β-OH β-OH Me COOH G. lucidum [1] 3 Acid 20-hydroxylucidenic N β-OH β-OH H OH COOH G. lucidum 4 Methyl lucidenat F O O H H COOMe G.

lucidum 5 20-hydroxylucidenic acid A O OH β-OH COOH G. sinense [39] PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the watermark 8 Hình 1. Cấu trúc của Triterpen nhóm III [1] Bảng 1. Một số triterpen nhóm III phân lập được từ chi Ganoderma STT Triterpen R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 R10 Nguồn TLTK gốc 1 β- Acid ganoderic α β-OH O O β-OH α-Me O H COOH Me OAc 2 β- G.

[17] Acid ganoderic H β-OH O O O α-Me O H COOH Me OAc lucidum 3 Acid ganoderic V O α-OH H H α-OAc α-Me H Δ24-25 Me COOH 4 [1] Acid ganoderic W α-OAc α-OH H H α-OAc α-Me H Δ24-25 Me COOH PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the watermark 1. Sterol Gần đây, Fa – Huan Ge và cộng sự (2017) lần đầu tiên phân lập được từ dầu bào tử nấm Linh chi thu được bằng chiết xuất CO2 siêu tới hạn một sterol, Ganoderin A, được chứng minh là cấu trúc trước đây chưa từng có [19]. Dưới đây là một số sterol đã được phân lập và xác định từ chi Ganoderma. Một số sterol phân lập dược từ chi Ganoderma STT Sterol Nguồn gốc TLTK 1 Ergosterol G.lucidum [18] 3 5α-ergost-7-en-3β-ol, 5α- G.annulare [43] ergosta-7,22-dien-3β-ol 4 5,8-epidioxy-5α,8α- G.annulare [43] ergosta-6,22-dien-3β-ol 5 Stellasterol G.

Polysaccharit Polysacchrit của linh chi là các polymer thiên nhiên, có cấu trúc đa dạng và phức tạp [10]. Cho đến nay, hơn 200 polysaccharit đã được phân lập từ bào tử, sợi nấm và cơ thể đậu quả của chi Ganoderma (Huie và Di, 2004). Nhưng polysaccharit chỉ gồm 2 loại chính và tỉ lệ các thành phần có trong mỗi loại như sau: GL – A có thành phần chính là Gal, nên gọi là Glactan, còn GL – B có thành phần chính là Glu, nên gọi là Glucan [35]. Theo các báo cáo trước đây, các polysacharit của chi Ganoderma chủ yếu bao gồm glucan, galactan và/hoặc các heteropolysaccharit khác bao gồm một số monosaccharit như glucose, galactose, mannose và fucose [50].

Hầu hết các GPs hình thành từ 3 chuỗi monosaccharit, có cấu trúc xoắn ốc 3 chiều, giống cấu trúc của ADN và ARN. Cấu trúc xoắn này tựa trên khung sườn cacbon, lượng khung sườn từ 100.000, đa số chúng tồn tại phía trong vách tế bào (CWM). Một phần 9 PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma polysaccharit phân tử nhỏ không tan trong cồn cao độ, nhưng tan trong nước nóng [2]. Tác dụng sinh học Từ thời xa xưa, trong các tài liệu y học cổ đã ghi nhận nhiều tác dụng bảo vệ sức khỏe của nấm Linh chi đối với cơ thể.

Ngày nay, khi nền khoa học hiện đại ngày càng phát triển, đặc biệt là lĩnh vực phân tử học và dược lý dược lâm sàng, hàng trăm những công trình nghiên cứu đã công bố, một lần nữa khẳng định tính năng, công dụng của loài thảo dược quý này. Kết quả của các nghiên cứu khoa học này cho rằng tác dụng sinh học của chi Ganoderma chủ yếu do triterpen và polysaccharit đem lại. Tác dụng gây độc tế bào và chống ung thư Tác dụng chống ung thư của các loài nấm Linh chi đã và đang được quan tâm, nghiên cứu và ứng dụng nhiều. Nhiều cơ sở khoa học về tác dụng này của nó đã được công bố.

Axit ganoderic T (GA-T) gây ra sự giảm sự tăng sinh của một số tế bào ung thư. Nó có độc tính tế bào cao hơn đối với dòng tế bào ung thư phổi 95-D so với các dòng tế bào bình thường. Khả năng tồn tại của các tế bào 95-D đã bị ức chế 70% ở liều 50 μg/mL trong 24 giờ bởi GA-T. GA-T ở nồng độ thấp cũng có thể ức chế mạnh sự hình thành các khuẩn lạc tế bào 95-D.

Chen và cộng sự chứng minh rằng GA-T ức chế thành công sự xâm lấn tế bào ung thư trong ống nghiệm và di căn trong thí nghiệm in vivo, do đó GA-T có thể hoạt động như một loại thuốc tiềm năng để điều trị ung thư [45]. Gao và cộng sự đã nghiên cứu các tác dụng chống độc in vivo của ganoderiol F, cho thấy hoạt động mạnh nhất trong xét nghiệm độc tế bào. Nó được dùng cho chuột mang tế bào ung thư biểu mô tế bào phổi (LLC) của Lewis với ba liều 5, 10 và 20 mg/kg/ngày. Ganoderiol F ức chế đáng kể sự phát triển khối u.

Trong khi đó, không có tác dụng phụ hoặc độc hại rõ ràng nào được nhận thấy [15]. Su và cộng sự (2000) đã kiểm tra hoạt động gây độc tế bào của lanostan từ G. tsugae và tìm thấy hoạt động chống lại ba dòng tế bào ung thư. Lanostan và một steroid từ G.

tsugae đã gây chết tế bào do apoptosis và cho rằng đó là 10 PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma sterol sở hữu hoạt động ức chế chu kỳ tế bào (Gan và cộng sự, 1998a). Gonzalez và cộng sự (2002) cũng đã quan sát thấy apoptosis trong các tế bào ung thư bạch cầu ở người tiếp xúc với ba lanostanoid phân lập từ G. Ngược lại, ba triterpen từ G.