CHƯƠNG 1: TÔNG QUAN TÀ! LIỆU 1. Tồng quan về bệnh Alzheimer 1. Đại cương Năm 1906 Alois Alzheimer là người dầu tiên mò ta đặc trưng lâm sàng vã các biêu hiện bệnh học của sa sút tri tuệ ờ bệnh nhãn nừ 51 tuổi. Ông dà chi ra dây lã một bệnh không chữa dược, mang tinh chất thoái hóa vã tiến triển den tư vong.
Đến nâm 1910 Emil Kraepelin dã dật tên cho hội chửng sa sút tri tuệ nãy là bệnh Alzheimer [9] Bệnh Alzheimer là bệnh thoái hóa thần kinh tiến tricn. đặc trưng bang ba nhóm triệu chứng cơ ban. dầu tiên là nhóm triệu chứng ve rối loạn chức nâng nhận thức bao gồm trí nhớ ngắn hạn. điều hãnh, thị giác không gian.
Thứ hai lã nhóm các triệu chứng về rối loạn lâm thằn vã hãnh vi như tram cam. kích dộng, ao giác. Cuối cùng là các nhóm triệu chúng về rối loạn chức nàng trong các hoạt dộng sống hàng ngây khiến phai phụ thuộc hoãn toàn vào người châm sóc. Tùy theo tiến triển cùa bệnh mà các nhóm triệu chửng này biêu hiện rõ răng khác nhau.
triệu chửng đầu liên cùa bệnh Alzheimer thưởng lã nhóm các triệu chứng về chức nâng nhận thức, mà thường gộp nhất là tri nhớ ngấn hạn. diều hành và thị giác không gian [10]. Bệnh thưởng tập trung ớ dân sổ già. nhưng cỏ thè xây ra ớ những người tre lum dưới 60 tuồi.
Địch te học Nảm 2019 theo thong kê mới nhất cua Tố chức Y tc Tile giới (WHO) có khoáng 50 triệu người có sa sút tri tuệ và có gần 10 triệu trưởng hợp mắc mồi năm. trong dó bệnh Alzheimer là nguyên nhân hàng dầu chiểm khoang 60-70% các trường họp cua sa sút tri tuệ. Bệnh cùng là nguyên nhân gãy tư vong thử bay và lã một trong nhùng nguyên nhãn chinh gãy ra khuyết tật và phụ thuộc ờ người già trên toàn cầu [13]. Tác động to lớn lèn thê chất, tâm lý.
xã hội và kinh TMT ufk bjr K)C V M w 4 tế không chi đối với người bệnh mã côn anh hương lên người thân, gia dinh vã xà hội nói chung. Mộ! báo cáo cua hiệp hội Alzheimer the giới mới nhất đà dự đoản so người sa sút tri tuệ tâng lẽn khoáng 152 triệu người vào năm 2050 và chi phi klioàng 1 triệu dỏ la Mỳ cho mỏi trường họp [11]. Theo tốc độ này. cứ 85 người thi sẽ có I người mắc cãn bộnh thoái hóa thằn kinh này.
Châu Á sè là khu vực cỏ tý lộ mẳc bệnh cao nhất. Lục địa đông dàn nãy hiện dã ghi nhận 12.6 triệu ca bệnh Alzheimer, tức gan phân nưa tông sổ ca trẽn thế giới. Từ nay dền 2050. Châu Á sè có 62,8 triệu bệnh nhân trong tòng số 106 triệu người mắc căn bệnh nãy trên thề giới [ 15].
Nguyên nhãn bệnh Alzheimer I lau het các trường hợp bệnh Alzheimer là nhó lé. khới phát muộn (> 65 tuổi) và nguyên nhân không rò ràng. Nguy cơ phát triển bệnh dược dự doán tốt nhất theo độ tuổi. Tuy nhiên, khoang 5 đến 15% các trường hợp có tinh chất gia dinh; một nứa trong số những trường hợp này khơi phát sớm (tiền lào) (< 65 tuồi) và thường liên quan den các dột biền gcn dặc hiệu [16].
ít nhắt 5 vị tri di truyền khác nhau, nằm trên nhiễm sầc thè sổ I. 19 vả 21 anh hương đển sự khới phát và tiến tricn cùa bệnh Alzheimer. Các dột biển gen cua protein lien thân amyloid, presenilin I. và prcscnilin II có thê dần tới các thê di truyền trội cua bệnh Alzheimer, thường khơi phát ớ tuổi liền lào.
Õ những người bệnh bị anh hương, quá trinh xư lỷ protein ticn thân cua amyloid bị thay đôi. dẫn đen tích tụ và lắng dọng dụng sợi cua beta-amyloid: beta*amyloid là thành phan chinh cùa mang lào hóa. bao gồm các sợi trục hoặc sợi gai bị thoái hóa. IC bào hình sao.
vã tế bào thần kinh đệm bao quanh lỏi amyloid. Dạng tinh bột beta cùng có thế làm thay dối các hoạt dộng cua kinase và phosphatase theo những cách cuối cùng dẫn den quã trinh hyperphosphoryl hóa tau (một loại protein ổn định các vi ống) vả hĩnh thành các dám rối sợi thần kinh [17]. 1W ut> w H7C Y M >>y 5 Các yểu tố nguy cơ ve mạch mâu. chàng hạn như tăng huyết áp.
tiêu đường, rối loạn lipid máu và hút thuốc, có the làm lãng nguy cơ mảc bệnh Alzheimer. Ngày càng có nhiêu bang chứng cho thấy việc diều trị tích cực các yếu lỗ nguy cơ này càng sớm càng lốt có thê làm giam nguy cơ phát trién suy giam nhận thức ơ tuồi già. mồi quan hộ cua các yếu tố khác chàng hạn như nông dộ hormone thắp và tiếp xúc với kim loại với bệnh Alzheimer vần chưa dược thiểt lập [19]. Dặc diem về bệnh Alzheimer và các giai đoạn tiến triển Bệnh Alzheimer diên hình sè biêu hiện đau liên với mat khá nâng nhớ lại nhùng thông tin gần.
sau đó là khó tim từ dê nói. khó khàn trong thị giác không gian và roi loạn chức năng diều hành. Khi bệnh liền triên. các roi loạn về hãnh vi thường phát triển như cáu gất.
các xung động cám xúc có trước biêu hiện quá mức và kích động. Người bệnh mất dằn các chức nâng và phai phụ thuộc hoàn toàn vào gia dinh, người thân. Hiện nay chắn doán bệnh Alzheimer dựa vào lieu chuẩn chần đoán cùa Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5 (DSM V) [20] và chan đoán giai đoạn dựa vảo thang diem Clinical Dementia Rating (CDR) [21]. Theo thang CDR, bệnh Alzheimer khơi đầu bằng giai đoạn tiền làm sàng không triệu chửng, tiep theo sau lã giai đoạn suy giam nhận thức nhọ và cuối cùng là các giai đoạn cùa sa sút tri tuệ nhẹ.
trung bình và nặng. Các nhà làm sàng đã chia giai đoạn bệnh Alzheimer dựa trẽn mức độ suy giam các chức nỗng nhận thức vã hãnh vi gồm có suy giam nhận thức nhẹ do bệnh Alzheimer, bệnh Alzheimer giai đoạn rất nhẹ. trung binh vã nặng. Suy giám nhận thức nhẹ do bệnh Alzheimer Người bệnh ơ giai doạn suy giam nhận thức nhẹ do bệnh Alzheimer thường bất dầu biêu hiện suy giam một lĩnh vực nhận thức mã dien hình là trí nhớ.
Tuy nhiên, giam nhận thửc có thê là một lĩnh vực khác như ngôn ngữ với 1W ut> w H7C Y M >>y 6 khó lim tử dê nói hoặc khó khăn trong thực hiện các nhiệm vụ phức lụp như chuân bị bừa án cho nhiều người. Những người bệnh suy giam nhận thức nhẹ có thê suy giam nhiều hon một lình vực nhận thức nhưng hụ vần còn kha nâng dộc lập trong các chức nâng sống và vi the đó không phai là tiêu chuẩn cùa sa sút tri tuệ [22]. Bệnh Alzheimer giai đoạn rất nhẹ Người bệnh biểu hiện nhẹ về suy giam tri nhớ rô ràng và chức năng khó tim từ dề nói còn tồt. Người bệnh côn định hướng dẩy dù về nơi chốn và thời gian.
Có suy giam nhọ trong phán đoán và giai quyết vấn dề. hoạt dộng xà hội, nhà cưa vã thú vui [24], 1. Bệnh Alzheimer giai đoạn nhẹ Triệu chúng nôi bật là giâm tri nhớ ngẩn hạn. Người bệnh thường biêu hiện bệnh này dưới hình thức nhấc lại một câu hói dà hoi nhiêu lẩn.
Thậm chi hai câu hoi cùng một nội dung được nhẳc lại chì cách nhau vài phút, hoặc rất hay di tim dỗ dũng cã nhãn vi quên mẩt không nhớ chúng dè dâu. Vì thề người bệnh thường hay có thêm chứng hoang tường bị mắt cắp [25]. Rối loạn ngôn ngừ cũng khã phô biến trong giai đoạn nhẹ. Người bệnh không nhớ cãc từ ngừ thường ngây khiển họ phai diễn dạt theo kiêu nói vòng vo.
Ròi loạn đinh hưởng cùng có thè gập trong giai đoạn này. Loạn thân cùng gập ờ trong giai đoạn này với tý lệ thắp, người bệnh có hoang tưởng bị thiệt hại (26]. Sa sút tri tuệ trung binh Giai đoạn nảy người bệnh sa sút tri tuệ bắt đầu biêu lộ nhùng vụng về trong sinh hoạt hang ngày như tắm rứa, mục quần áo. vệ sinh cá nhân, cự the là thực hiện khó khán hoặc không thục hiên dược các hoạt dộng như lúc binh thường.
Suy giâm tri nhó. rối loạn ngôn ngừ vã định hướng từ giai đoạn sớm nay trờ nên sâu sắc vã gặp ơ tất ca các người bệnh. Cãc triệu chứng trầm cam. TMT utk bjr K?c V M w 7 loạn thần, rối loạn hành vi cũng có thê xuất hiện, các triệu chúng nãy nhiêu khi che mờ các biêu hiện suy giảm nhận thức.
Các triệu chứng thần kinh (lù nhọ cùng có thế xuất hiện [26]. Rối loại tri nhớ: suy giam tri nhớ tiến triền nặng hơn, nhiều biếu hiện hơn và đục biệt lan toa xa hơn ngược về quá khứ. Trong giai đoạn này khi còn ý thức được về bệnh cúa minh thi người bệnh thường có biêu hiện che giấu sự suy giảm tri nhớ như né tránh giao Hep. Nói lãng sang chú đề khác hay tim sự hỏ trợ hay nhắc nhơ cùa người thân.
Người bệnh phái dùng các phương tiện trợ giúp tri nhớ như bang liệt kê còng việc, sô ghi chép. Người bệnh mắt dan kha năng thu nhận nhùng thòng tin mới. không lưu giừ được các thõng tin chia khóa VC môi trường xung quanh. Do dó bị rối loạn định hướng nặng về không gian và thời gian VC người xung quanh vã ban thân, người bệnh không nhận biết dược ngây, tháng, mùa.
nơi ờ cua minh, không nhận ra người xung quanh. Người bệnh có thê lạc ngay ca khi ớ trong nhã minh (26]. Do rối loạn định hướng vá suy giàm kha năng nhận xét. phán đoán nên người bệnh dẻ bị té ngă vã gặp phai các tai nạn trong giai đoạn này.
Các rỗi loạn hanh vi tiếp tục xuất hiện vã trơ nên nặng hơn. Các triệu chứng như: Mẩl ngón ngừ. mất nhận biết, mất thực dụng dộng tác xuất hiện phô biến. Người bệnh bị hoang tướng nhiều hơn.
dậc biệt hoang tường nglù ngờ dó cảng trờ nén nghi kỵ người xung quanh. Các rối loạn hành vi khác cũng dược gặp trong giai đoạn nãy gồm cãc hành vi hung dừ tấn còng người khác, hãnh vi tinh dục bất thường, trạng thái kích dộng không điển hình [26], 1. Sa sút trí tuệ nặng Lã giai đoạn cuối cùng cua diễn biến bệnh. Trong dó người bệnh mất toàn bộ kha nâng thục hiộn động tác trong các sinh hoạt hãng ngày, do dỏ người bệnh hoãn toàn lộ thuộc vào người khác vi họ không thê tự ãn uống, tiêu tiện.
1W ut> w H7C Y M >>y s tắm rửa và di chuyên dược mã phai nhờ người khác giúp dỡ. Người bệnh mất mọi tri nhỡ gàn vã xa. không còn nhận biết người thân trong gia đinh nữa. Do mắt khả nâng di lại nên người bệnh năm liệt giường.