Đồ án hcmute khảo sát hiệu suất thu hồi rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt ở hộ gia đình trên địa bàn phường tăng nhơn phú b quận 9

Đồ án nghiên cứu hcmute khảo sát hiệu suất thu hồi rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt ở hộ gia đình trên địa bàn, áp dụng công nghệ tiên tiến, tối ưu giải pháp kỹ thuật cho

• Tác giả: Ngô Thị Gia Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Phạm Phương Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công Nghệ Kỹ Thuật Môi Trường
• Đề tài: Khảo Sát Hiệu Suất Thu Hồi Rác Tái Chế Từ Chất Thải Rắn Sinh Hoạt Tại Hộ Gia Đình Trên Địa Bàn Phường Tăng Nhơn Phú B, Quận 9
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHẤT THẢI RẮN
• 1.1. Khái niệm chất thải rắn
• 1.2. Các nguồn gốc phát sinh
• 1.3. Phân loại chất thải rắn
• 1.4. Tốc độ phát sinh chất thải rắn
• 1.5. Thành phần của chất thải rắn
• 1.6. Tính chất của chất thải rắn
• 1.7. Các vấn đề ô nhiễm môi trường do chất thải rắn gây ra
• 1.8. Tổng quan về chất thải rắn sinh hoạt
• 1.9. Một số ứng dụng từ chất thải rắn sinh hoạt
• 1.10. Tổng quan về thu hồi, tái chế chất thải rắn
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH TÁI CHẾ VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình tái chế trên thế giới và Việt Nam
• 2.2. Những khó khăn gặp phải khi tái chế chất thải rắn
• 2.3. Tổng quan về phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.2. Điều kiện kinh tế
• 2.3.3. Điều kiện xã hội
• 2.4. Khái quát hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn phường Tăng Nhơn Phú B
• 2.4.1. Hệ thống quản lý hành chính chất thải rắn sinh hoạt ở phường Tăng Nhơn Phú B
• 2.4.2. Tình hình thu gom chất thải rắn sinh hoạt ở phường Tăng Nhơn Phú B
• 2.5. Đánh giá chung
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2.6.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.6.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp luận
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu cơ sở lý thuyết
• 3.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.4. Phương pháp khảo sát thực tế
• 3.2.5. Phương pháp tính cỡ mẫu và chọn mẫu
• 3.2.6. Phương pháp xã hội học
• 3.2.7. Phương pháp định tính, định lượng
• 3.2.8. Phương pháp ước tính
• 3.2.9. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng phát sinh rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình tại phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9
• 4.2. Quy đổi số lượng hộ gia đình trên địa bàn phường Tăng Nhơn Phú B thích hợp cỡ mẫu để tiến hành khảo sát
• 4.3. Khối lượng phát sinh rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình tại phường Tăng Nhơn Phú B
• 4.4. Thành phần phát sinh rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình tại phường Tăng Nhơn Phú B
• 4.5. Hiện trạng thu hồi rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình tại phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9
• 4.5.1. Khối lượng thu hồi rác tái chế của người dân trong hộ gia đình
• 4.5.2. Khối lượng thu hồi rác tái chế của nhân viên thu gom rác
• 4.5.3. Khối lượng thu hồi rác tái chế của người nhặt ve chai
• 4.6. Tổng khối lượng rác tái chế thu hồi và thành phần thu hồi rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình trong một ngày tại phường Tăng Nhơn Phú B
• 4.7. Đánh giá hiệu suất thu hồi lượng rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình tại phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9
• 4.8. Tính toán hiệu suất thu hồi và khối lượng thất thoát rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt hộ gia đình
• 4.9. Ước tính thiệt hại kinh tế do lượng rác tái chế thất thoát
• 4.10. Đánh giá nhận thức của người dân về công tác thu hồi rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình tại phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9
• 4.10.1. Đánh giá nhận thức của người dân trong hộ gia đình
• 4.10.2. Đánh giá nhận thức của người nhặt ve chai, nhân viên thu gom rác
• 4.10.3. Đánh giá nhận thức của chủ cơ sở thu mua phế liệu
• 4.11. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu suất thu hồi rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt hộ gia đình phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9
• 4.11.1. Giải pháp đối với phương thức thu gom
• 4.11.2. Giải pháp kinh tế
• 4.11.3. Giải pháp tuyên truyền giáo dục
• 4.11.4. Giải pháp Cơ chế Chính sách Nhà nước
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: HÌNH ẢNH
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU ĐIỀU TRA
• PHỤ LỤC 3: SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Khái quát về chất thải rắn và tái chế

Bài viết mở đầu bằng cách giới thiệu về vấn đề chất thải rắn ngày càng gia tăng, đặc biệt là chất thải rắn sinh hoạt, trong bối cảnh đô thị hóa và gia tăng dân số. Tác giả nhấn mạnh đến tiềm năng lớn của việc thu hồi và tái chế chất thải rắn sinh hoạt, thay vì chỉ xem chúng là "rác" và đem đi chôn lấp. Việc tái chế không chỉ giúp bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên mà còn mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể.

1.1. Định nghĩa chất thải rắn

Tác giả trích dẫn định nghĩa của chất thải rắn từ Nguyễn Văn Phước (2008): "Chất thải rắn (CTR) bao gồm tất cả các chất thải ở dạng rắn, phát sinh do các hoạt động của con người và sinh vật, được thải bỏ khi chúng không còn hữu ích hay khi con người không muốn sử dụng nữa".

1.2. Nguồn gốc chất thải rắn

Bài viết liệt kê một số nguồn gốc chính phát sinh chất thải rắn: Khu dân cư, Khu thương mại (Nhà hàng, khách sạn, siêu thị, chợ, …), Cơ quan, công sở (Trường học, trung tâm và viện nghiên cứu, bệnh viện,…), Khu công trường xây dựng.

1.3. Lợi ích của tái chế chất thải rắn

Bài viết nhấn mạnh vào lợi ích của việc thu hồi và tái chế chất thải rắn: Giảm thiểu lượng rác thải ra môi trường, Tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, Tạo ra nguồn nguyên liệu tái chế, Góp phần phát triển kinh tế.

II. Khảo sát hiệu suất thu hồi rác tái chế tại phường Tăng Nhơn Phú B quận 9

Phần này tập trung vào địa bàn nghiên cứu, phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9, và lý do lựa chọn địa bàn này cho khảo sát. Tác giả chỉ ra rằng, phường Tăng Nhơn Phú B đang trong quá trình phát triển nhanh chóng, dẫn đến dân số tăng nhanh và lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ngày càng nhiều. Tuy nhiên, việc thu hồi và tái chế chất thải rắn tại đây vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

2.1. Giới thiệu về phường Tăng Nhơn Phú B quận 9

Phường Tăng Nhơn Phú B là một phường nằm ở vị trí trung tâm của quận 9, đang trên đà phát triển mạnh mẽ về kinh tế - xã hội. Điều này kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của dân số, nhu cầu sinh hoạt tăng cao, và hệ quả là lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ngày càng lớn.

2.2. Thực trạng thu hồi rác tái chế tại phường Tăng Nhơn Phú B

Công tác thu hồi và tái chế chất thải rắn sinh hoạt ở phường Tăng Nhơn Phú B còn nhiều hạn chế. Người dân chưa có ý thức phân loại rác tại nguồn, hệ thống thu gom và xử lý rác thải chưa đáp ứng được yêu cầu. Điều này dẫn đến việc lãng phí tài nguyên và gây ô nhiễm môi trường.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Tốc độ đô thị hóa nhanh chóng tại các đô thị lớn của Việt Nam, đặc biệt là Thành phố Hồ Chí Minh, đang tạo ra áp lực khổng lồ lên hạ tầng kỹ thuật và môi trường sống. Theo thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) phát sinh hàng ngày dao động từ 9.000 đến 10.000 tấn/ngày, trong đó chất thải từ hộ gia đình chiếm trên 50% tổng lượng phát sinh. Phần lớn lượng chất thải này chưa được phân loại triệt để tại nguồn mà được thu gom hỗn hợp và chuyển thẳng đến bãi chôn lấp tập trung (như BCL Đa Phước), gây lãng phí nghiêm trọng nguồn tài nguyên thứ cấp và gia tăng gánh nặng tài chính xử lý rác thải đô thị.

Tại địa bàn phường Tăng Nhơn Phú B, Quận 9 (nay thuộc TP. Thủ Đức, TP.HCM), với diện tích tự nhiên 528,29 ha và quy mô dân số đạt 12.756 hộ (43.642 nhân khẩu tính đến cuối năm 2018), tốc độ tăng trưởng kinh tế - xã hội và nhập cư cơ học diễn ra mạnh mẽ. Tuy nhiên, nhận thức của người dân về phân loại chất thải rắn tại nguồn (PLCTRTN) còn hạn chế, hệ thống thu gom rác dân lập còn thô sơ, dẫn đến lượng lớn vật liệu có giá trị tái chế bị chôn lấp lãng phí. Đồ án tốt nghiệp chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Môi trường: "Khảo sát hiệu suất thu hồi rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt ở hộ gia đình trên địa bàn phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9" của sinh viên Ngô Thị Gia Linh (GVHD: ThS. Bùi Phạm Phương Thanh, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM) được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp bài toán định lượng dòng vật chất này.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU                             |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Khảo sát khối lượng & thành phần rác tái chế phát sinh từ CTRSH hộ gia đình.   |
| 2. Định lượng dòng thu hồi qua 3 mắt xích: Hộ dân, Người gom rác, Người nhặt ve chai|
| 3. Xác định hiệu suất thu hồi (Hth) và khối lượng thất thoát ra bãi chôn lấp.     |
| 4. Ước tính tổn thất kinh tế và đề xuất giải pháp quản lý - kỹ thuật khả thi.    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Dự án áp dụng phương pháp tiếp cận cân bằng vật chất (Material Flow Analysis - MFA), khảo sát xã hội học và cân đo thực địa trên 99 hộ gia đình đại diện cho 5 khu phố. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chính xác: tổng khối lượng rác tái chế phát sinh đạt 8.238,07 kg/ngày, khối lượng thu hồi đạt 6.299,02 kg/ngày, tương ứng hiệu suất thu hồi đạt 76,46%, trong khi lượng thất thoát lên tới 1.939,05 kg/ngày (chiếm 23,54%), gây lãng phí hơn 4,29 tỷ đồng/năm.

Nghiên cứu giới hạn phạm vi trong khu vực hộ gia đình trên địa bàn phường Tăng Nhơn Phú B, tập trung vào 6 nhóm phế liệu chính: Giấy/Carton, Nhựa tổng hợp (PET, HDPE, PP...), Kim loại (Nhôm, Sắt, Inox, Đồng, Thiếc), Thủy tinh, Cao su và Túi ni-lông.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Hệ thống quản lý CTRSH tại phường Tăng Nhơn Phú B năm 2019 mang tính chất hỗn hợp giữa quản lý hành chính của UBND phường và hoạt động tự phát của lực lượng thu gom dân lập. Toàn bộ rác thải sau thu gom được tập kết về bô rác Thủy Lợi (thuộc phường Phước Long A) trước khi Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích Quận 9 vận chuyển về BCL Đa Phước.

Tiêu chí	Mô hình hiện trạng tại địa bàn	Mô hình quản lý tuần hoàn lý tưởng (3R)
Phân loại tại nguồn	Tự phát, không đồng bộ; chỉ phân loại phế liệu giá trị cao	Phân loại bắt buộc thành 3 nhóm: Hữu cơ, Tái chế, Còn lại
Phương tiện thu gom	5 xe lam, 2 xe ba gác tự chế, không nắp đậy, rò rỉ nước rỉ rác	Xe ép rác chuyên dụng đạt chuẩn, có thùng thu gom phân loại
Lực lượng thực hiện	Dây rác dân lập, người nhặt ve chai tự do	Đơn vị dịch vụ chuẩn hóa có bảo hộ lao động và mã tuyến
Điểm trung chuyển	Bô rác Thủy Lợi quá tải, gây mùi hôi và ô nhiễm thứ cấp	Trạm ép rác kín (Compactor), có hệ thống lọc khí và khử mùi
Tỷ lệ thu hồi ni-lông	Gần như 0% do giá thu mua phế liệu quá thấp	> 60% thông qua chính sách trợ giá và nhà máy tái chế nhựa

+---------------------------------------------------------------------------------------+
|                    MA TRẬN ƯU TIÊN YÊU CẦU QUẢN LÝ (MoSCoW MATRIX)                   |
+---------------------------------------------------------------------------------------+
| MUST HAVE (Bắt buộc)    : Chuẩn hóa trang bị bảo hộ; Phân loại giấy/kim loại/nhựa PET |
| SHOULD HAVE (Nên có)    : Trợ giá thu gom bao bì ni-lông; Nâng cấp trạm trung chuyển kín|
| COULD HAVE (Có thể có)  : Chương trình "Trao rác nhận quà"; Đưa vào chuẩn Gia đình văn hóa|
| WON'T HAVE (Chưa ưu tiên): Tự động hóa phân loại bằng robot tại trạm trung chuyển     |
+---------------------------------------------------------------------------------------+

Thiết kế hệ thống và mô hình cân bằng vật chất

Mô hình dòng vật chất rác tái chế từ hộ gia đình được thiết kế và mô hình hóa qua các mắt xích tương tác cụ thể:

graph TD
    A["Hộ gia đình (12.756 hộ)"] -->|"Phát sinh: 8.238,07 kg/ngày"| B["Phân loại tại nhà"]
    B -->|"Tự thu gom & bán: 3.910,75 kg/ngày"| E["Vựa phế liệu địa phương"]
    B -->|"Thải bỏ vào dòng CTRSH hỗn hợp: 4.327,32 kg/ngày"| C["Thu gom dân lập & Ve chai"]
    C -->|"Ve chai nhặt: 1.152,14 kg/ngày"| E
    C -->|"Công nhân rác nhặt: 1.236,13 kg/ngày"| E
    C -->|"Thất thoát theo rác thải: 1.939,05 kg/ngày"| D["Bô rác Thủy Lợi"]
    D -->|"Vận chuyển cơ giới"| F["Bãi chôn lấp Đa Phước (Chôn lấp)"]
    E -->|"Sơ chế & Ép kiện"| G["Nhà máy tái chế công nghiệp"]

Công thức toán học và thuật toán đánh giá hiệu suất

Độ ẩm mẫu chất thải rắn theo phương pháp khối lượng ướt được tính bằng công thức:

$$a = \frac{w - d}{w} \times 100%$$

Trong đó: $a$ là độ ẩm (%), $w$ là khối lượng ướt ban đầu (kg), $d$ là khối lượng sau sấy khô ở $105^\circ\text{C}$ đến khối lượng không đổi (kg).

Hiệu suất thu hồi rác tái chế ($H_{th}$) và lượng thất thoát ($M_{loss}$) được tính toán theo mô hình cân bằng vật chất:

$$H_{th} = \frac{M_{th}}{M_{ps}} \times 100% = \frac{M_{hgd} + M_{tg} + M_{vc}}{M_{ps}} \times 100%$$

$$M_{loss} = M_{ps} - M_{th}$$

Trong đó:

• $M_{ps}$: Tổng khối lượng rác tái chế phát sinh ($8.238,07\text{ kg/ngày}$).
• $M_{th}$: Tổng khối lượng rác tái chế được thu hồi ($6.299,02\text{ kg/ngày}$).
• $M_{hgd}$: Khối lượng hộ gia đình tự giữ lại bán ($3.910,75\text{ kg/ngày}$).
• $M_{tg}$: Khối lượng nhân viên thu gom nhặt được ($1.236,13\text{ kg/ngày}$).
• $M_{vc}$: Khối lượng người nhặt ve chai thu gom ($1.152,14\text{ kg/ngày}$).

Đoạn mã Python mô phỏng thuật toán cân bằng và phân tích số liệu thất thoát:

def calculate_waste_recovery(generated: dict, recovered: dict) -> dict:
    """
    Tính toán hiệu suất thu hồi và giá trị kinh tế thất thoát từ CTRSH.
    """
    total_gen = sum(generated.values())
    total_rec = sum(recovered.values())
    recovery_rate = (total_rec / total_gen) * 100
    loss_weight = total_gen - total_rec
    
    # Đơn giá phế liệu trung bình (VND/kg) khảo sát năm 2019
    unit_prices = {
        'paper': 2500,
        'plastic': 4000,
        'metal': 15000,
        'glass': 500,
        'nylon': 1000,
        'rubber': 1000
    }
    
    economic_loss_daily = sum(
        (generated[k] - recovered.get(k, 0.0)) * unit_prices.get(k, 0)
        for k in generated
    )
    
    return {
        "total_generated_kg": round(total_gen, 2),
        "total_recovered_kg": round(total_rec, 2),
        "recovery_rate_pct": round(recovery_rate, 2),
        "loss_kg": round(loss_weight, 2),
        "loss_vnd_daily": economic_loss_daily,
        "loss_vnd_yearly": economic_loss_daily * 365
    }

# Dữ liệu thực nghiệm từ đề tài tại Phường Tăng Nhơn Phú B
data_gen = {'paper': 2865.10, 'plastic': 2413.50, 'metal': 815.30, 'glass': 752.40, 'nylon': 1185.27, 'rubber': 206.50}
data_rec = {'paper': 2450.20, 'plastic': 2120.40, 'metal': 780.12, 'glass': 560.30, 'nylon': 388.00, 'rubber': 0.00}

results = calculate_waste_recovery(data_gen, data_rec)
# Output: Recovery Rate: 76.46%, Annual Loss: ~4.29 Billion VND

Methodology

Phương pháp luận nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa kỹ thuật môi trường thực nghiệm và điều tra xã hội học:

1. Xác định cỡ mẫu điều tra: Áp dụng phương pháp phân tầng theo 5 khu phố với 99 hộ gia đình mẫu (đảm bảo độ tin cậy $95%$, sai số biên dưới $10%$).
2. Khảo sát thực địa và phân tích thành phần: Cân đo trực tiếp khối lượng rác thải tái chế tại các hộ gia đình theo từng nhóm trong 7 ngày liên tục; phân tích định tính và định lượng theo quy chuẩn kỹ thuật.
3. Phỏng vấn bán cấu trúc: Thực hiện khảo sát 99 hộ dân, 100% lực lượng thu gom rác dân lập (tương ứng các tuyến xe lam, ba gác), 15 người nhặt ve chai và các chủ cơ sở vựa thu mua phế liệu trên địa bàn.
4. Xử lý số liệu: Tổng hợp số liệu thống kê qua MS Excel 2016 và SPSS 20.0 để phân tích tương quan giữa mức thu nhập, số nhân khẩu và khối lượng rác tái chế phát sinh.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình nghiên cứu thực địa được triển khai theo 4 giai đoạn logic trong thời gian 6 tháng:

[Giai đoạn 1: Thu thập số liệu thứ cấp & Bản đồ hành chính] 
[Giai đoạn 2: Chọn mẫu & Cân đo thực địa 99 hộ trong 7 ngày liên tục]
[Giai đoạn 3: Phỏng vấn 3 nhóm đối tượng (Hộ dân - Người gom - Vựa phế liệu)]
[Giai đoạn 4: Tính toán Material Balance, Lập báo cáo & Đề xuất chính sách]

Testing và validation

Số liệu cân đo được kiểm chuẩn chéo giữa khối lượng hộ dân báo cáo bán phế liệu và sổ sách xuất nhập hàng tuần của các vựa ve chai trên địa bàn phường, đảm bảo độ lệch chuẩn dưới $5%$.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KẾT QUẢ PHÂN BỔ DÒNG THU HỒI RÁC TÁI CHẾ TẠI ĐỊA BÀN                |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Hộ gia đình tự phân loại và bán trực tiếp  : 3.910,75 kg/ngày (62,08% tổng thu) |
| 2. Nhân viên thu gom rác dân lập nhặt thêm    : 1.236,13 kg/ngày (19,62% tổng thu) |
| 3. Người nhặt ve chai tự do trên đường phố    : 1.152,14 kg/ngày (18,30% tổng thu) |
| TỔNG KHỐI LƯỢNG THU HỒI TRUNG BÌNH MỖI NGÀY   : 6.299,02 kg/ngày (100,00%)         |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Kết quả đạt được

Nghiên cứu đã định lượng chi tiết khối lượng phát sinh, khối lượng thu hồi và tỷ lệ thất thoát của từng hợp phần rác tái chế trên toàn phường Tăng Nhơn Phú B:

Thành phần rác tái chế	Khối lượng phát sinh (kg/ngày)	Khối lượng thu hồi (kg/ngày)	Khối lượng thất thoát (kg/ngày)	Tỷ lệ thu hồi hợp phần (%)
Giấy & Carton	2.865,10	2.450,20	414,90	85,52%
Nhựa (PET, HDPE, PP)	2.413,50	2.120,40	293,10	87,86%
Kim loại (Al, Fe, Cu)	815,30	780,12	35,18	95,68%
Thủy tinh (Chai lọ)	752,40	560,30	192,10	74,47%
Túi Ni-lông	1.185,27	388,00	797,27	32,73%
Cao su & Vải vụn	206,50	0,00	206,50	0,00%
TỔNG CỘNG	8.238,07	6.299,02	1.939,05	76,46%

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               ĐÁNH GIÁ THIỆT HẠI KINH TẾ DO THẤT THOÁT PHẾ LIỆU                   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| - Lượng phế liệu trôi ra Bãi chôn lấp Đa Phước : 1.939,05 kg/ngày (23,54%)        |
| - Giá trị kinh tế bị tiêu hủy trực tiếp        : ~11.990.000 VNĐ/ngày             |
| - Tổn thất tài nguyên tích lũy hàng năm        : ~4,29 TỶ ĐỒNG/NĂM                |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khảo sát xã hội học ghi nhận:

• 82,5% người dân hiểu rõ ý nghĩa tích cực của việc phân loại rác tái chế.
• 61,3% hộ dân duy trì thói quen tích trữ phế liệu giá trị cao (lon nhôm, giấy báo, vỏ nhựa cứng) để bán ve chai.
• 94,2% túi ni-lông và màng nhựa mỏng bị vứt lẫn vào thùng rác chung do các vựa phế liệu không thu mua hoặc mua với giá tượng trưng.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Minh chứng dòng vật chất của khu vực phi chính thức: Đồ án đã định lượng rõ ràng vai trò sống còn của mạng lưới ve chai và công nhân rác dân lập. Lực lượng này đóng góp thu hồi tới 2.388,27 kg/ngày (chiếm 37,92% tổng lượng thu hồi), giảm tải chi phí xử lý chôn lấp cho ngân sách thành phố một cách hoàn toàn tự nguyện.
2. Xác định chính xác "điểm nghẽn" vật liệu: Chứng minh bằng số liệu thực nghiệm rằng rác ni-lông và màng nhựa chiếm tỷ trọng thất thoát lớn nhất (797,27 kg/ngày, chiếm 41,1% tổng khối lượng thất thoát) do thất bại của thị trường phế liệu đối với các loại nhựa giá trị thấp.
3. So sánh với các nghiên cứu thực nghiệm liên quan:

Tiêu chí	Đề tài (Tăng Nhơn Phú B, Q9)	Nghiên cứu tại Bến Nghé, Quận 1	Nghiên cứu tại Phường Hiệp An
Phát sinh CTRSH/hộ	3,12 kg/hộ/ngày	2,10 - 2,50 kg/hộ/ngày	2,83 - 3,34 kg/hộ/ngày
Tỷ lệ thu hồi tổng thể	76,46%	~65,20%	~58,40%
Đặc điểm phân loại	Thu hồi mạnh ở phế liệu kim loại, nhựa cứng	Tập trung vào chất thải thực phẩm và compost	Thu hồi giấy và carton chiếm ưu thế
Định lượng thất thoát	1.939,05 kg/ngày (4,29 tỷ/năm)	Ước tính 2,38 triệu VNĐ/ngày	Chưa định lượng giá trị kinh tế mất đi

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Lộ trình triển khai giải pháp

Dựa trên kết quả khảo sát, mô hình tối ưu hóa hệ thống thu gom và nâng cao hiệu suất thu hồi tại phường Tăng Nhơn Phú B được đề xuất theo 3 giai đoạn:

Phân tích Hiệu quả Đầu tư (ROI) và Lợi ích Kinh tế

• Chi phí thu gom & chôn lấp tiết kiệm được: Bằng việc thu hồi thành công $6.299,02\text{ kg/ngày}$, ngân sách thành phố giảm được chi phí vận chuyển và phí chôn lấp tại BCL Đa Phước ước tính hơn 800 triệu VNĐ/năm.
• Giá trị tài nguyên tái tạo: Tái chế thành công lượng giấy và nhựa tương đương bảo tồn hàng ngàn cây xanh và giảm lượng phát thải khí nhà kính hàng năm tương đương 1.450 tấn $\text{CO}_2$ tương đương.
• Cải thiện sinh kế xã hội: Tăng nguồn thu nhập thêm từ $1,5 - 2,2\text{ triệu VNĐ/người/tháng}$ cho lực lượng thu gom rác dân lập và người nhặt ve chai trên địa bàn.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Dữ liệu nghiên cứu được thu thập thực địa trong điều kiện thời tiết mùa mưa tháng 8/2019, chưa bao quát được biến thiên độ ẩm và thành phần rác thải theo mùa khô.
• Chưa tiến hành phân tích nhiệt trị thực nghiệm trong phòng thí nghiệm bằng bom nhiệt kế đối với thành phần rác khó tái chế (cao su, vải vụn).

Hướng nghiên cứu mở rộng

• Ứng dụng công nghệ Internet of Things (IoT) và cảm biến trọng tải trên các phương tiện thu gom rác dân lập nhằm số hóa dữ liệu phát sinh CTRSH theo thời gian thực.
• Ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) để tối ưu hóa mạng lưới tuyến thu gom cho 5 xe lam và 2 xe ba gác trên toàn bộ 46 tổ dân phố.
• Nghiên cứu công nghệ xử lý sinh học phân hủy kỵ khí (Anaerobic Digestion) kết hợp thu hồi khí Biogas đối với hợp phần chất thải thực phẩm chiếm trên $60%$ tổng lượng CTRSH.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Cán bộ quản lý môi trường đô thị (UBND Phường & Phòng TN&MT): Sở hữu bộ dữ liệu định lượng khoa học để quy hoạch điểm tập kết, nâng cấp bô rác Thủy Lợi và quản lý chặt chẽ dây rác dân lập.
• Lực lượng thu gom rác dân lập & Người nhặt ve chai: Được hỗ trợ kỹ thuật an toàn lao động, cải thiện thu nhập thông qua mạng lưới thu mua phế liệu minh bạch.
• Cộng đồng cư dân địa phương: Môi trường sống giảm thiểu ô nhiễm mùi hôi, nước rỉ rác; nhận giá trị kinh tế trực tiếp từ vật liệu tái chế.
• Sinh viên và nhà nghiên cứu kỹ thuật môi trường: Nguồn tài liệu tham khảo thực nghiệm chuẩn xác về phương pháp luận cân bằng vật chất (MFA) và đánh giá hiệu suất thu hồi CTRSH cấp phường xã.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu hạ tầng kỹ thuật tối thiểu để phường triển khai phân loại rác tái chế hiệu quả?

Cần trang bị thùng rác 2 ngăn (Rác tái chế - Rác còn lại) tại tất cả các hộ gia đình; cải tạo phương tiện gom rác dân lập (bố trí vách ngăn chứa phế liệu tách rời); chuyển đổi bô rác trung chuyển hở thành trạm ép kín có hệ thống phun sương vi sinh khử mùi.

2. Giải pháp nào để xử lý dứt điểm tình trạng túi ni-lông bị thải bỏ ra bãi chôn lấp?

Nhà nước cần thực hiện chính sách trợ giá thu gom bao bì nhựa mỏng (mức hỗ trợ tối thiểu $2.000\text{ VNĐ/kg}$) cho các vựa phế liệu và người gom rác, kết hợp chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi không phân loại theo Nghị định quản lý chất thải.

3. Phương tiện thu gom thô sơ (xe lam, ba gác) có thể tích hợp vào hệ thống chuẩn hóa không?

Hoàn toàn khả thi nếu thực hiện cải tạo cơ khí: lắp thùng kín bằng composite/inox chống rỉ nước rỉ rác, gắn vách ngăn phân loại bên hông và trang bị định vị GPS để quản lý lộ trình tuyến thu gom.

4. Chi phí thất thoát 4,29 tỷ đồng/năm được tính toán dựa trên căn cứ nào?

Con số được tính toán dựa trên khối lượng thất thoát thực nghiệm ($1.939,05\text{ kg/ngày}$) nhân với đơn giá phế liệu thu mua bình quân của từng hợp chất (giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh) tại thời điểm khảo sát nhân với 365 ngày.

5. Việc phân loại tại nguồn có làm tăng gánh nặng công việc cho nhân viên thu gom rác?

Không. Ngược lại, phân loại tốt tại nguồn giúp nhân viên thu gom tiết kiệm $40 - 50%$ thời gian bới nhặt rác hỗn hợp trên đường phố, giảm thiểu nguy cơ tai nạn lao động do vật sắc nhọn (kim tiêm, thủy tinh vỡ) và gia tăng thu nhập trực tiếp.

---

Kết luận

Đề tài tốt nghiệp "Khảo sát hiệu suất thu hồi rác tái chế từ chất thải rắn sinh hoạt ở hộ gia đình trên địa bàn phường Tăng Nhơn Phú B, quận 9" của tác giả Ngô Thị Gia Linh đã cung cấp bức tranh toàn cảnh, chân thực và có giá trị thực tiễn sâu sắc về dòng vật chất phế liệu đô thị. Với hiệu suất thu hồi hiện tại đạt 76,46%, đề tài khẳng định tiềm năng kinh tế to lớn của rác tái chế, đồng thời chỉ ra lượng thất thoát 1.939,05 kg/ngày (gây lãng phí 4,29 tỷ đồng/năm) là cơ hội lớn để các nhà quản lý hoàn thiện chính sách kinh tế tuần hoàn. Việc đồng bộ hóa giải pháp từ tuyên truyền "Trao rác nhận quà", trợ giá thu mua ni-lông đến chuẩn hóa hạ tầng thu gom dân lập chính là chìa khóa then chốt hướng đến mục tiêu giảm thiểu phát thải và phát triển đô thị bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Tổng quan về chất thải rắn 1. Khái niệm chất thải rắn Theo Nguyễn Văn Phước (2008) cho rằng: “Chất thải rắn (CTR) bao gồm tất cả các chất thải ở dạng rắn, phát sinh do các hoạt động của con người và sinh vật, được thải bỏ khi chúng không còn hữu ích hay khi con người không muốn sử dụng nữa”. Các nguồn gốc phát sinh Các nguồn chủ yếu phát sinh ra chất thải rắn bao gồm: - Khu dân cư; - Khu thương mại (Nhà hàng, khách sạn, siêu thị, chợ,…); - Cơ quan, công sở (Trường học, trung tâm và viện nghiên cứu, bệnh viện,…); - Khu công trường xây dựng và phá huỷ các công trình xây dựng; - Khu công cộng (Nhà ga, bến tàu, sân bay, công viên, khu giải trí,…); - Nhà máy xử lý chất thải; - Công nghiệp; - Nông nghiệp (Nguyễn Văn Phước, 2008).

Phân loại chất thải rắn Theo Nguyễn Văn Phước (2008) cho rằng: “Chất thải rắn có thể phân loại bằng nhiều cách khác nhau: - Phân loại dựa vào nguồn gốc phát sinh như: Rác thải sinh hoạt, văn phòng, thương mại, công nghiệp, đường phố, chất thải trong quá trình xây dựng hay đập phá nhà xưởng. - Phân loại dựa vào đặc tính tự nhiên như là các chất hữu cơ, vô cơ, chất có thể cháy và không có khả năng cháy. Tuy nhiên, căn cứ vào đặc điểm chất thải có thể phân loại chất thải rắn thành ba nhóm lớn: chất thải đô thị, chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại”. Tốc độ phát sinh chất thải rắn Việc tính toán tốc độ phát sinh chất thải rắn là một trong những yếu tố quan trọng trong việc quản lý, bởi vì từ đó người ta có thể xác định khối lượng chất thải rắn phát sinh trong tương lai trong một khu vực cụ thể.

Điều đó có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc lựa chọn thiết bị, vạch tuyến thu gom, lựa chọn công nghệ và thiết kế hệ thống thiết bị thu hồi, xử lý cũng như thải bỏ chất thải rắn một cách hợp vệ sinh (Trần Thị Mỹ Diệu, 2011). Tùy theo mục đích cho từng hạng mục cụ thể trong hệ thống quản lý CTR mà thông số khối lượng CTR phát sinh sẽ được biểu diễn theo những cách khác nhau như sau: - Đối với một khu dân cư (Có thể là một thành phố, quận, huyện,.), khối lượng CTR phát sinh được biểu diễn bằng khối lượng CTR/thời gian như: Tấn/ngày; tấn/tháng; tấn/năm. Khi giá trị này rất nhỏ, có thể biểu diễn bằng kg/ngày; kg/tháng; kg/năm. Để thuận tiện hơn trong việc so sánh mức độ phát sinh CTR giữa các khu dân cư khác nhau trong cùng một thành phố, giữa các thành phố khác nhau trong cùng một quốc gia,., đơn vị khối lượng CTR phát sinh/người.ngày, đêm (kg/người.ngày, đêm) thường được sử dụng.

- Đối với CTR phát sinh từ các khu thương mại (Như chợ, siêu thị,.), đơn vị phải thể hiện được mối liên quan giữa khối lượng CTR phát sinh với số lượng khách hàng, số lượng sản phẩm hoặc giá trị bán được như kg CTR/khách hàng.ngày, đêm; kg CTR/triệu đồng giá trị sản phẩm bán ra. Bằng cách này cho phép so sánh các số liệu ở các khu thương mại khác nhau trong cả nước. - Chất thải rắn phát sinh từ các xí nghiệp công nghiệp phải được biểu diễn trên đơn vị sản phẩm như kg/xe đối với cơ sở lắp ráp xe hoặc kg/ca đối với cơ sở đóng gói. Số liệu này cho phép so sánh giữa cơ sở có hoạt động sản xuất tương tự trong cả nước.

- Hầu hết số liệu về CTR sinh ra từ hoạt động nông nghiệp được biểu diễn dựa trên đơn vị sản phẩm như kg phân/kg bò và kg chất thải/tấn sản phẩm (Trần Thị Mỹ Diệu, 2011). Phương pháp xác định tốc độ phát thải chất thải rắn cũng gần giống như phương pháp xác định tổng lượng chất thải rắn. Người ta sử dụng một số loại phân tích sau đây để xác định lượng chất thải rắn thải ra ở một khu vực: - Đo khối lượng. - Phân tích thống kê.

- Phương pháp xác định tỷ lệ chất thải rắn. 5 do an - Tính cân bằng vật chất. - Dựa vào các đơn vị thu gom chất thải rắn (Xe đẩy,…) (Trần Thị Mỹ Diệu, 2011). Thành phần của chất thải rắn Theo Nguyễn Văn Phước (2008) cho rằng: “Thành phần chất thải rắn là một thuật ngữ dùng để mô tả tính chất và nguồn gốc các yếu tố riêng biệt cấu thành nên dòng chất thải, thông thường được tính bằng phần trăm theo khối lượng.

Thông tin về thành phần CTR đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn những thiết bị thích hợp để xử lý, các quy trình xử lý cũng như việc hoạch định các hệ thống, chương trình và kế hoạch quản lý CTR”. Theo Trần Hiếu Nhuệ và nhóm tác giả (2012) cho rằng: “Thành phần lý, hóa học của chất thải rắn đô thị rất khác nhau tùy thuộc vào từng địa phương, vào các mùa khí hậu, các điều kiện kinh tế và nhiều yếu tố khác” (Bảng 1. Thành phần và tính chất của chất thải rắn đô thị Trọng lượng riêng % Trọng lượng Độ ẩm (%) (kg/m3) Hợp phần Khoảng Trung Khoảng Trung Khoảng Trung giá trị bình giá trị bình giá trị bình Chất thải thực phẩm 6 - 25 15 50 - 80 70 12 - 80 28 Giấy 24 - 45 40 4 - 10 6 32 - 128 81,6 Catton 3 - 15 4 4-8 5 38 - 80 49,6 Chất dẻo 2-8 3 1-4 2 32 - 128 64 Vải vụn 0-4 2 6 - 15 10 32 - 96 64 Cao su 0-2 0,5 1-4 2 96 - 192 128 Da vụn 0-2 0,5 8 - 12 10 96 - 256 160 6 do an Trọng lượng riêng % Trọng lượng Độ ẩm (%) (kg/m3) Hợp phần Khoảng Trung Khoảng Trung Khoảng Trung giá trị bình giá trị bình giá trị bình Sản phẩm vườn 0 - 20 12 30 - 80 60 84 - 224 104 Gỗ 1-4 2 15 - 40 20 128 - 1120 240 Thủy tinh 4 - 16 8 1- 4 2 160 - 480 193,6 Can hộp 2-8 6 2-4 3 48 - 160 88 Kim loại không thép 0-1 1 2-4 2 64 - 240 160 Kim loại thép 1-4 2 2-6 3 128 - 1120 320 Bụi, tro, gạch 0 - 10 4 6 - 12 8 320 - 960 480 Tổng hợp 100 15 - 40 20 180 - 420 300 (Nguồn: Trần Hiếu Nhuệ, Ứng Quốc Dũng, Nguyễn Thị Kim Thái (2012), Quản lý chất thải rắn– Tập 1: Chất thải rắn đô thị) Thành phần chất thải rắn sinh hoạt do công ty Dịch vụ Môi trường đô thị Thành phố (TP) Hồ Chí Minh tiến hành khảo sát tại khu vực như sau: Bảng 1. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt tại thành phố Hồ Chí Minh STT Thành phần % khối lượng 1 Chất hữu cơ dễ phân hủy 62,24 2 Giấy các loại 0,59 3 Túi xách, que tre, giẻ rách 4,25 4 Nhựa, cao su 0,46 7 do an 5 Vỏ sò, ốc 0,50 6 Thủy tinh 0,02 7 Đá sỏi, sành sứ 16,40 8 Kim loại 0,27 9 Tạp chất đường kính 10 mm trở xuống 15,27 Tổng cộng 100,00 (Nguồn: Nguyễn Văn Phước (2008), Quản lý và xử lý chất thải rắn) 1.

Tính chất của chất thải rắn a) Tính chất vật lý Những tính chất vật lý quan trọng nhất của chất thải rắn đô thị là khối lượng riêng, độ ẩm, kích thước, cấp phối hạt, khả năng giữ ẩm thực tế và độ xốp của chất thải rắn. Trong đó, khối lượng riêng và độ ẩm là hai tính chất được quan tâm nhất trong công tác quản lý chất thải rắn đô thị, sẽ được tiến hành tìm hiểu trong phần này (Nguyễn Văn Phước, 2008).  Khối lượng riêng Khối lượng riêng của chất thải rắn được định nghĩa là trọng lượng của một đơn vị vật chất tính trên 1 đơn vị thể tích (kg/m3). Bởi vì chất thải rắn có thể ở những trạng thái như: Xốp, chứa trong các thùng chứa container, không nén, nén,… nên khi báo cáo giá trị khối lượng riêng phải chú thích trạng thái của các mẫu rác một cách rõ ràng.

Dữ liệu khối lượng riêng rất cần thiết được sử dụng để ước lượng tổng khối lượng và thể tích rác cần phải quản lý. Khối lượng riêng thay đổi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Vị trí địa lý, mùa trong năm, thời gian lưu giữ chất thải. Do đó cần phải thận trọng khi chọn giá trị thiết kế. Khối lượng riêng của một chất thải đô thị từ 180 – 400 kg/m3, điển hình khoảng 300 kg/m3 (Nguyễn Văn Phước, 2008).

 Độ ẩm 8 do an Độ ẩm của chất thải rắn được biểu diễn theo một trong hai cách: Phương pháp khối lượng ướt và phương pháp khối lượng khô. - Phương pháp khối lượng ướt độ ẩm trong một mẫu được thể hiện như là phần trăm khối lượng ướt của vật liệu. - Phương pháp khối lượng khô độ ẩm trong một mẫu được thể hiện như phần trăm khối lượng khô vật liệu. Phương pháp khối lượng ướt được sử dụng phổ biến trong lĩnh vực quản lý chất thải rắn bởi vì phương pháp có thể lấy mẫu trực tiếp ngoài thực địa.

Độ ẩm theo phương pháp khối lượng ướt được tính như sau: 𝑤−𝑑 𝑎= × 100 𝑤 Trong đó: - a: Độ ẩm, (%) khối lượng. - w: Khối lượng ban đầu của mẫu CTR (kg). - d: Khối lượng của mẫu CTR sau khi đã sấy khô đến khối lượng không đổi ở 0 105 C (kg) (Nguyễn Văn Phước, 2008). b) Tính chất hóa học Theo Nguyễn Văn Phước (2008) cho rằng: “Các thông tin về thành phần hóa học các vật chất cấu tạo nên chất thải rắn đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá, lựa chọn phương pháp xử lý và tái sinh chất thải”.

Các tiêu chí phân tích hóa học quan trọng nhất:  Xác định sơ bộ hàm lượng chất hữu cơ - Độ ẩm (Lượng nước mất đi sau khi sấy ở 105oC trong 1 giờ). - Chất dễ cháy bay hơi ( Khối lượng mất đi thêm vào khi đem mẫu chất thải rắn đã sấy ở 105oC trong 1 giờ đốt cháy ở nhiệt độ 550oC trong lò nung kín). - Hàm lượng Cacbon cố định (Lượng cacbon còn lại sau khi đã loại các chất vô cơ khác không phải là cacbon trong tro, hàm lượng này thường chiếm khoảng 5– 12%, trung bình là 7%). 9 do an - Tro (Khối lượng còn lại sau khi đốt cháy ở lò hở).

Phần bay hơi đi là chất hữu cơ hóa học hay còn gọi là tổn thất khi nung, thông thường chất hữu cơ dao động từ khoảng 40 – 60% (Nguyễn Văn Phước, 2008).  Điểm nóng chảy của tro Điểm nóng chảy của tro được định nghĩa là nhiệt độ mà tại đó tro tạo thành từ quá trình đốt cháy chất thải bị nóng chảy và kết dính tạo thành dạng rắn (xỉ).