Khảo sát tình hình điều trị rối loạn lipid máu tại BV ĐH Võ Trường Toản 2022

Nghiên cứu tình hình điều trị rối loạn lipid máu trên bệnh nhân ngoại trú năm 2022. Phân tích kết quả, thuốc statin và các yếu tố nguy cơ tim mạch.

• Người hướng dẫn: Lê Vinh Bảo Châu
• Trường học: Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Khảo sát tình hình điều trị rối loạn lipid máu trên bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản năm 2022
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2022

Tóm tắt

I. Rối loạn lipid máu Tổng quan về kẻ thù thầm lặng

Rối loạn lipid máu, thường được biết đến với tên gọi mỡ máu cao, là một tình trạng y tế nguy hiểm và ngày càng phổ biến. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến các biến chứng tim mạch nghiêm trọng. Tình trạng này đặc trưng bởi sự thay đổi bất thường nồng độ các chất béo trong máu. Các chỉ số này bao gồm cholesterol toàn phần, triglyceride, lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-C) và lipoprotein tỷ trọng cao (HDL-C). Bệnh tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Điều này khiến việc phát hiện và can thiệp sớm trở nên khó khăn. Tuy nhiên, hậu quả của nó lại vô cùng nặng nề, là nguyên nhân hàng đầu gây xơ vữa động mạch. Các mảng xơ vữa hình thành trong lòng mạch máu, làm hẹp và cản trở dòng máu. Tình trạng này có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Hiểu rõ về rối loạn chuyển hóa lipid là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc phòng ngừa và quản lý hiệu quả căn bệnh này.

1.1. Định nghĩa mỡ máu cao và các chỉ số quan trọng

Mỡ máu cao hay rối loạn lipid máu (RLLPM) được định nghĩa là tình trạng có một hoặc nhiều chỉ số lipid trong máu vượt ngưỡng an toàn. Các chỉ số này bao gồm: tăng cholesterol toàn phần (TC > 6,2 mmol/L), tăng triglyceride (TG > 2,26 mmol/L), tăng LDL-C (Cholesterol "xấu", > 4,1 mmol/L), hoặc giảm HDL-C (Cholesterol "tốt", < 0,9 mmol/L). LDL-C là tác nhân chính gây ra xơ vữa động mạch, trong khi HDL-C có vai trò dọn dẹp cholesterol dư thừa, bảo vệ thành mạch. Triglyceride cao cũng là một yếu tố làm tăng nguy cơ tim mạch. Việc theo dõi định kỳ các chỉ số này là cực kỳ cần thiết, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ như béo phì, đái tháo đường, hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh. Chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh lý giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị rối loạn lipid máu phù hợp, kết hợp giữa việc dùng thuốc và thay đổi lối sống.

1.2. Phân loại các dạng rối loạn chuyển hóa lipid phổ biến

Việc phân loại rối loạn chuyển hóa lipid giúp định hướng chẩn đoán và điều trị chính xác hơn. Có nhiều hệ thống phân loại, trong đó phổ biến là phân loại của Fredrickson/WHO và Hiệp hội Xơ vữa động mạch Châu Âu (EAS). Phân loại của EAS đơn giản và dễ áp dụng lâm sàng hơn, chia thành các dạng: tăng cholesterol đơn thuần, tăng triglyceride đơn thuần, và tăng lipid máu hỗn hợp. Ví dụ, type IIa theo Fredrickson (tương ứng với tăng cholesterol đơn thuần) đặc trưng bởi sự gia tăng đáng kể của LDL-C, là nguyên nhân chính gây bệnh mạch vành sớm. Trong khi đó, type IV (tăng VLDL) lại chủ yếu làm tăng triglyceride. Việc xác định đúng loại rối loạn giúp lựa chọn thuốc điều trị tối ưu. Ví dụ, thuốc statin có hiệu quả cao trong việc giảm LDL-C, trong khi nhóm Fibrat lại được ưu tiên cho các trường hợp tăng triglyceride máu nặng. Việc hiểu rõ các dạng bệnh lý này là nền tảng cho việc quản lý dyslipidemia hiệu quả.

II. Thực trạng đáng báo động về rối loạn lipid máu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, thực trạng quản lý bệnh mạn tính này đang đối mặt với nhiều thách thức. Tỷ lệ người trưởng thành mắc rối loạn lipid máu được ghi nhận lên đến 30%, và con số này ở khu vực thành thị còn cao hơn, ở mức 44,3%. Đáng lo ngại hơn, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa, xuất hiện ở cả những người trẻ tuổi do ảnh hưởng của lối sống hiện đại. Một nghiên cứu hồi cứu thực hiện tại Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản năm 2022 đã cung cấp những số liệu cụ thể về tình hình điều trị. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nữ giới mắc bệnh (69%) cao hơn đáng kể so với nam giới (31%), với độ tuổi trung bình là khoảng 60. Các dữ liệu này phản ánh gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng, đòi hỏi các giải pháp can thiệp y tế cộng đồng mạnh mẽ hơn. Việc chẩn đoán muộn và tuân thủ điều trị kém là những rào cản lớn, làm tăng nguy cơ dẫn đến các biến chứng tim mạch nguy hiểm.

2.1. Phân tích dữ liệu điều trị từ Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản đã tiến hành phân tích dữ liệu điều trị trên 400 bệnh nhân ngoại trú. Kết quả cho thấy các chỉ số bất thường chiếm tỷ lệ cao: Triglyceride (63%), Cholesterol toàn phần (51,5%), và LDL-C (20%). Đáng chú ý, chỉ số HDL-C bất thường chỉ chiếm 0,5%, cho thấy vấn đề chính nằm ở việc tăng các thành phần lipid có hại. Về điều trị, thuốc statin là lựa chọn chủ đạo, được sử dụng cho 98,05% bệnh nhân, chủ yếu ở liều trung bình và trong thời gian 28 ngày. Điều này phản ánh sự tuân thủ hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế và các khuyến cáo quốc tế trong thực hành lâm sàng. Tuy nhiên, việc tỷ lệ đạt mục tiêu LDL-C vẫn là một thách thức, đòi hỏi sự theo dõi sát sao và cá thể hóa phác đồ điều trị cho từng bệnh nhân. Những con số này là bằng chứng rõ ràng về thực trạng quản lý bệnh mạn tính tại tuyến cơ sở.

2.2. Nguy cơ tim mạch và biến chứng xơ vữa động mạch

Rối loạn lipid máu là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến xơ vữa động mạch. Quá trình này xảy ra khi cholesterol cao, đặc biệt là LDL-C, lắng đọng trong thành động mạch, tạo thành các mảng xơ vữa. Theo thời gian, các mảng này lớn dần, làm hẹp lòng mạch và giảm lưu lượng máu đến các cơ quan quan trọng như tim và não. Khi mảng xữa vữa bị vỡ, nó có thể hình thành cục máu đông, gây tắc nghẽn mạch máu đột ngột, dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Đây là những biến chứng tim mạch gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh tim mạch do xơ vữa là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại các nước phát triển. Do đó, việc kiểm soát tốt các chỉ số lipid máu không chỉ là điều trị bệnh mà còn là biện pháp dự phòng tiên phát quan trọng nhất để giảm thiểu nguy cơ tim mạch.

III. Bí quyết thay đổi lối sống để kiểm soát mỡ máu hiệu quả

Bên cạnh việc sử dụng thuốc, thay đổi lối sống đóng vai trò nền tảng và không thể thiếu trong phác đồ điều trị rối loạn lipid máu. Đây là biện pháp can thiệp an toàn, hiệu quả và bền vững, giúp cải thiện đáng kể các chỉ số lipid máu và giảm nguy cơ tim mạch tổng thể. Một lối sống lành mạnh bao gồm hai yếu tố cốt lõi: chế độ dinh dưỡng khoa học và hoạt động thể chất đều đặn. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống giúp hạn chế nạp vào cơ thể các chất béo có hại, trong khi tập luyện giúp tăng cường chuyển hóa và đốt cháy năng lượng dư thừa. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng, chỉ riêng việc thay đổi lối sống có thể giúp giảm LDL-C và triglyceride, đồng thời tăng HDL-C. Sự kết hợp đồng bộ giữa thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị thuốc sẽ mang lại hiệu quả điều trị tối ưu, giúp bệnh nhân kiểm soát bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.

3.1. Xây dựng chế độ ăn cho người mỡ máu cao khoa học

Một chế độ ăn cho người mỡ máu cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc giảm chất béo bão hòa, chất béo trans và cholesterol. Cụ thể, cần hạn chế các loại thực phẩm như mỡ động vật, nội tạng, đồ ăn nhanh, và thực phẩm chế biến sẵn. Thay vào đó, nên ưu tiên chất béo không bão hòa có trong dầu ô liu, các loại hạt và cá béo (giàu omega-3). Tăng cường chất xơ hòa tan từ yến mạch, đậu, và trái cây cũng giúp giảm hấp thu cholesterol trong ruột. Các khuyến cáo dinh dưỡng quốc tế đề nghị lượng chất béo bão hòa nên dưới 7% tổng năng lượng hàng ngày và cholesterol dưới 200mg/ngày. Việc duy trì một chế độ ăn uống cân bằng, giàu rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt không chỉ giúp kiểm soát cholesterol cao mà còn hỗ trợ duy trì cân nặng lý tưởng, một yếu tố quan trọng trong việc quản lý dyslipidemia.

3.2. Vai trò của luyện tập thể chất trong quản lý dyslipidemia

Hoạt động thể chất đều đặn là một phương pháp hiệu quả để cải thiện hồ sơ lipid máu. Tập luyện giúp tăng cường nồng độ HDL-C (cholesterol tốt) và giảm nồng độ triglyceride. Các chuyên gia khuyến nghị nên tập thể dục cường độ trung bình ít nhất 150 phút mỗi tuần, hoặc 75 phút cường độ cao, chia đều trong tuần. Các hình thức vận động phù hợp bao gồm đi bộ nhanh, chạy bộ, bơi lội, hoặc đạp xe. Luyện tập không chỉ tác động trực tiếp lên quá trình rối loạn chuyển hóa lipid mà còn giúp giảm cân, kiểm soát huyết áp và đường huyết, qua đó giảm tổng thể nguy cơ tim mạch. Việc kết hợp giữa chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên là chiến lược kép quan trọng để đạt được hiệu quả điều trị cao và duy trì sức khỏe tim mạch bền vững.

IV. Phác đồ điều trị rối loạn lipid máu theo hướng dẫn mới nhất

Việc điều trị rối loạn lipid máu bằng thuốc được chỉ định khi các biện pháp thay đổi lối sống không đủ để đưa chỉ số lipid về mức mục tiêu. Phác đồ điều trị rối loạn lipid máu hiện đại dựa trên các hướng dẫn cập nhật từ những hiệp hội tim mạch uy tín như ACC/AHA (Hoa Kỳ) và ESC (Châu Âu). Nguyên tắc chung là cá thể hóa điều trị dựa trên mức nguy cơ tim mạch tổng thể của từng bệnh nhân. Bệnh nhân được phân tầng thành các nhóm nguy cơ thấp, trung bình, cao và rất cao. Mục tiêu điều trị, đặc biệt là tỷ lệ đạt mục tiêu LDL-C, sẽ khắt khe hơn đối với những người có nguy cơ cao. Thuốc statin vẫn là liệu pháp đầu tay và nền tảng nhờ hiệu quả đã được chứng minh trong việc giảm LDL-C và các biến cố tim mạch. Các nhóm thuốc khác có thể được xem xét phối hợp để tối ưu hóa kết quả điều trị.

4.1. Vai trò của thuốc statin trong việc hạ cholesterol cao

Thuốc statin hoạt động bằng cách ức chế enzyme HMG-CoA reductase, một enzyme quan trọng trong quá trình gan tổng hợp cholesterol. Điều này làm giảm sản xuất cholesterol nội sinh, buộc gan phải tăng cường lấy LDL-C từ máu, từ đó làm giảm nồng độ LDL-C trong huyết tương. Các nghiên cứu lớn đã khẳng định statin không chỉ giúp hạ cholesterol cao một cách hiệu quả mà còn có tác dụng chống viêm, ổn định mảng xơ vữa, giúp giảm đáng kể nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Theo khảo sát tại Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản, atorvastatin và rosuvastatin là hai hoạt chất được sử dụng phổ biến nhất. Việc lựa chọn loại statin và liều lượng phụ thuộc vào mức LDL-C ban đầu và mục tiêu điều trị cần đạt được của bệnh nhân.

4.2. So sánh hiệu quả điều trị theo các khuyến cáo quốc tế

Các khuyến cáo điều trị ngày càng trở nên tích cực hơn. Hướng dẫn của ESC/EAS 2019 nhấn mạnh chiến lược "càng thấp càng tốt", đề xuất mục tiêu LDL-C < 1.4 mmol/L (<55 mg/dL) cho bệnh nhân nguy cơ rất cao. Trong khi đó, hướng dẫn của ACC/AHA 2018 tập trung vào việc sử dụng statin cường độ cao cho các nhóm bệnh nhân có nguy cơ và xem xét thêm các thuốc non-statin nếu không đạt mục tiêu. Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào việc áp dụng đúng các khuyến cáo này. Cả hai hướng dẫn đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá và kiểm soát toàn diện các yếu tố nguy cơ tim mạch, không chỉ riêng rối loạn lipid máu. Việc tuân thủ các hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế cũng như cập nhật các phác đồ quốc tế là cần thiết để đảm bảo kết quả lâm sàng tốt nhất cho bệnh nhân.

V. Kết quả lâm sàng Tỷ lệ đạt mục tiêu LDL C và thách thức

Đánh giá kết quả lâm sàng là bước quan trọng để xác định hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ khi cần thiết. Chỉ số quan trọng nhất thường được theo dõi là tỷ lệ đạt mục tiêu LDL-C. Mặc dù có nhiều loại thuốc hiệu quả, đặc biệt là nhóm statin, việc đạt được mục tiêu điều trị trong thực tế vẫn còn là một thách thức lớn. Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kết quả này, bao gồm sự dung nạp thuốc của bệnh nhân, các bệnh lý mắc kèm, và đặc biệt là mức độ tuân thủ điều trị. Các nghiên cứu cho thấy một tỷ lệ không nhỏ bệnh nhân không đạt được mục tiêu LDL-C theo khuyến cáo, làm gia tăng nguy cơ tim mạch tồn dư. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc theo dõi định kỳ, giáo dục bệnh nhân và tối ưu hóa liệu pháp điều trị một cách liên tục.

5.1. Phân tích hiệu quả điều trị dựa trên dữ liệu thực tế

Dữ liệu từ nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản cho thấy, dù 98,05% bệnh nhân được điều trị bằng thuốc statin, việc đánh giá hiệu quả điều trị cụ thể về tỷ lệ đạt mục tiêu LDL-C cần những nghiên cứu sâu hơn. Giá trị LDL-C trung bình của nhóm nghiên cứu là 2,264 mmol/L. Mức này nằm trong giới hạn bình thường theo tiêu chuẩn chung nhưng có thể chưa phải là tối ưu đối với những bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao hoặc rất cao. Việc phân tích dữ liệu điều trị thực tế cho thấy sự cần thiết phải phân tầng nguy cơ cho từng bệnh nhân để đặt ra mục tiêu LDL-C phù hợp. Sự chênh lệch giữa việc sử dụng thuốc theo phác đồ và kết quả lâm sàng cuối cùng là một khoảng trống cần được khắc phục thông qua việc theo dõi và tư vấn chặt chẽ hơn.

5.2. Tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị lâu dài

Tuân thủ điều trị là yếu tố quyết định đến thành công trong quản lý dyslipidemia. Rối loạn lipid máu là một bệnh mạn tính, đòi hỏi phải điều trị và theo dõi suốt đời. Tuy nhiên, do bệnh không có triệu chứng rõ ràng, nhiều bệnh nhân có xu hướng tự ý ngưng thuốc khi thấy các chỉ số mỡ máu cải thiện. Hành vi này rất nguy hiểm, vì nồng độ cholesterol sẽ nhanh chóng tăng trở lại, làm mất đi các lợi ích bảo vệ tim mạch đã đạt được. Việc không tuân thủ điều trị là một trong những nguyên nhân chính khiến tỷ lệ đạt mục tiêu LDL-C thấp và làm tăng nguy cơ xảy ra các biến chứng tim mạch. Do đó, vai trò của bác sĩ trong việc tư vấn, giải thích và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc dùng thuốc đều đặn là cực kỳ quan trọng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong thời đại như hiện nay, bệnh rối loạn lipid máu (RLLPM) đang được xem là một trong những vấn đề quan trọng của sức khỏe cộng đồng ở mọi Quốc gia trên Thế giới. Rối loạn lipid máu là một trong những nguy cơ cao dẫn đến các bệnh lý, biến chứng tim mạch nguy hiểm, thậm chí còn cướp đi tính mạng của người bệnh một cách nhanh chóng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nguyên nhân tử vong hàng đầu của các nước trên toàn thế giới là bệnh xơ vữa động mạch kèm theo hai biến chứng quan trọng là nhồi máu cơ tim và tổn thương động mạch não. Trong các yếu tố nguy cơ đó, rối loạn lipid được coi là một trong những yếu tố quan trọng nhất.

Đặc biệt ở các nước phát triển, tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch chiếm tới 48%. Tại Châu Âu, hàng năm có tới 4 triệu người chết vì bệnh tim mạch và các biến chứng như xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ [29]. Theo thống kê, tại Việt Nam có tới 30% người trưởng thành bị rối loạn lipid máu, tỷ lệ người thành thị mắc bệnh là 44,3%. Số người bị bệnh ngày càng gia tăng, đặc biệt ở những người trẻ tuổi [9][11].

Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản với đội ngũ y bác sĩ với nhiều kinh nghiệm trong nghề cùng với trang thiết bị hiện đại, dịch vụ toàn diện với mức chi phí điều trị phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao cùng môi trường thân thiện và chuyên nghiệp. Hiện nay đối tượng bệnh nhân mắc bệnh rối loạn lipid máu đến bệnh viện ngày càng tăng, đặc biệt là tại phòng khám ngoại trú. Tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào được triển khai để phân tích các yếu tố nguy cơ bệnh rối loạn lipid máu. Với mong muốn góp phần cho việc điều trị ngày càng hiệu quả, an toàn hợp lý trong sử dụng thuốc, việc theo dõi, so sánh, đánh giá thực trạng một cách có hệ thống các thuốc điều trị rối loạn lipid máu tại Bệnh viện Đại học Võ Trường Toản là việc hết sức cần thiết.

Vì lẽ đó, chúng tôi tiến hành đề tài: “KHẢO SÁT TÌNH HÌNH ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN LIPID MÁU TRÊN BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐẠI HỌC VÕ TRƯỜNG TOẢN NĂM 2022”. 1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Mục tiêu tổng quát: Khảo sát tình hình điều trị rối loạn lipid máu trên bệnh nhân điều trị Ngoại trú tại bệnh viện Đại học Võ Trường Toản trong khoảng thời gian từ tháng 01/2022- 06/2022. Mục tiêu cụ thể: 1. Khảo sát một số đặc điểm của bệnh nhân điều trị rối loạn lipid máu ngoại trú.

Khảo sát thuốc được chỉ định sử dụng trong điều trị rối loạn lipid máu trên bệnh nhân. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. KHÁI NIỆM VỀ LIPID VÀ CHUYỂN HÓA LIPID 1. Định nghĩa Rối loạn lipid máu là tình trạng bệnh lý khi có một hoặc nhiều thông số lipid bị rối loạn.

Biểu hiện đặc trưng là sự tăng bất thường cholesterol trong máu, bao gồm: tăng cholesterol toàn phần, và/hoặc tăng triglycerid, và/hoặc tăng LDL-C, và/hoặc giảm HDL-C. Cholesterol, triglycerid, LDL-C là loại chorseterol xấu và là thủ phạm gây xơ vữa mạch máu. Ngược lại, HDL-C là loại cholesterol tốt có tác dụng bảo vệ tim mạch, vì vậy giảm HDL-C có tác dụng bất lợi cho tim mạch [29]. Rối loạn lipid máu (RLLPM) khi có một hoặc nhiều các rối loạn sau đây [17][33]:  Tăng cholesterol huyết tương (TC):  Bình thường: cholesterol trong máu 6,2 mmol/L (>240 mg/dL)  Tăng cholesterol huyết tương (TC):  Bình thường: cholesterol trong máu <5,2 mmol/L (<200 mg/dL)  Tăng giới hạn: TC máu từ 5,2- 6,2 mmol/L (200 – 239mg/dL)  Tăng cholesterol trong máu khi >6,2 mmol/L (>240 mg/dL)  Tăng Triglycerid (TG) trong máu:  Bình thường: TG máu <2,26 mmol/L (<200 mg/dL)  Tăng giới hạn: TG từ 2,26 – 4,5 mmol/L (200 – 400 mg/dL)  Tăng TG: TG từ 4,5 – 11,3 mmol/L (400 – 1000 mg/dL)  Rất tăng: TG >11,3 mmol/L (>1000 mg/dL)  Giảm HDL-C: HDL-C là một lipoprotein (LP) có tính bảo vệ thành mạch.

Nếu giảm HDL-C là có nguy cơ cao với xơ vữa động mạch (XVĐM):  Bình thường HDL-C trong máu >0,9 mmol/L; Khi HDL-C máu <0,9 mmol/L (<35 mg/dL) là giảm.  Tăng LDL-C  Bình thường: LDL-C trong máu <3,4 mmol/L (<130mg/dL); 3  Tăng giới hạn: 3,4 – 4,1 mmol/L (130 – 159 mg/dL);  Tăng nhiều khi: >4,1 mmol/L (>160 mg/dL).  RLLPM hỗn hợp: TC >6,2 mmol/L và TG khoảng 2,26- 4,5 mmol/L. Phân loại rối loạn lipid máu Có nhiều cách phân loại RLLPM.

+ Phân loại của Frederickson có tính chất mô tả tình trạng RLLPM, tương đối khó áp dụng trong thực hành lâm sàng [28]. + Phân loại của De Gennes và phân loại của Hiệp hội Tim mạch Châu Âu (EAS) đơn giản hơn và dễ áp dụng trên lâm sàng hơn (tăng TC đơn thuần, tăng triglycerid đơn thuần, tăng hỗn hợp) [30].1 Phân loại RLLPM theo EAS (Hiệp hội vữa xơ động mạch Châu Âu) [27] Type Cholesterol mmol/l Triglycerid mmol/l A 5,2 ≤ TC ≤6,5 TG ≤ 2,2 B 6,5 ≤ TC ≤ 7,8 TG ≤ 2,2 C TC ≤ 5,2 2,2 ≤ TG ≤ 5,5 D 5,2 ≤ TC ≤ 7,8 2,2 ≤ TG ≤ 5,5 E TC ≥ 7,8 TG ≥ 5,5 Bảng 1.2 Phân loại RLLPM theo Fredrickson/WHO [21][28][29]. Type Tăng lipoprotein Tăng lipid I Chylomicron TC ↔↑ TG ↑↑↑ IIa LDL TC ↑↑ TG ↔ IIb LDL, VLDL TC ↑↑ TG ↑ III IDL TC ↑↑ TG ↑↑ IV VLDL TC ↑ TG ↑↑ V Chylomicron và VLDL TC ↑↑ TG ↑↑↑ Chú thích: ↔ bình thường ↑ tăng 4 Bảng 1.3 Phân loại RLLPM theo De Gennes, tương ứng với các type RLLPM của Fredrickson [21][29][30] Nhóm Type Lipoprotein Lipid Tăng cholesterol huyết IIa LDL TC/TG >2,5 thanh đơn thuần I Tăng TG huyết thanh IV Chylomicron và VLDL TG/TC >2,5 đơn thuần V IIb LDL, VLDL, TC/TG <2,5 Tăng lipid máu hỗn hợp III IDL TG/TC <2,5 1. Nguyên nhân gây rối loạn lipid máu Nguyên nhân tiên phát thường ít gặp, liên quan đến rối loạn gen.

Do môi trường sống, chế độ ăn lượng lipid cao, lối sống ít vận động. Những rối loạn tiên phát là nguyên nhân hàng đầu gây RLLPM ở trẻ em nhưng không phải là nguyên nhân thường gặp ở người trưởng thành [33]. Nguyên nhân thứ phát thường mắc phải trong một số trường hợp bị tăng triglycerid do bệnh lý và khi dùng một số thuốc [18][33]. Bệnh đái tháo đường: tình trạng thiếu hụt insulin, kháng insulin, tăng glucose trong máu đã dẫn đến rối loạn chuyển hóa lipid.

Mặt khác ở bệnh nhân ĐTĐ có tăng tiết các hormon tăng trưởng, catecholamin làm chuyển hóa glucid và lipd càng thêm rối loạn. Do lạm dụng rượu bia: triglycerid gặp nhiều ở bệnh nhân nghiện rượu. Hội chứng Zieve tăng TC máu, rượu chuyển thành acetat làm giảm sự oxyd hóa axit béo ở gan nên axit béo tham gia sản xuất TG gây gan nhiễm mỡ và tăng sản xuất VLDL, chức năng gan giảm dẫn đến giảm hoạt tính enzym LCAT nên cholesterol ứ đọng trong hồng cầu làm vỡ hồng cầu gây nên thiếu máu tán huyết. 5 Bệnh thận mạn tính: trong hội chứng thận hư, gan tăng tổng hợp VLDL bù lại lượng protein mất đi.

Khi albumin giảm, acid béo tự do sẽ kết hợp với lipoprotein làm cho sự thuỷ phân triglycerid ở các lipoprotein này bị cản trở, đồng thời sự thay đổi thành phần bề mặt của lipoprotein ảnh hưởng đến quá trình thoái hoá LDL - C gây tăng LDL - C huyết tương. Sỏi mật: cholesterol trong túi mật tăng cao về nồng độ kết hợp cùng sự ứ đọng của dịch mật lâu ngày kết tủa tạo thành sỏi mật và một loạt các vấn đề đường mật khác như: viêm tắc ống dẫn mật, viêm túi mật,. Sử dụng thuốc estrogen: ở phụ nữ dùng estrogen thời gian dài, có sự gia tăng TG do tăng tổng hợp VLDL. Trong thai kỳ, nồng độ estrogen tăng cũng làm gia tăng TG gấp 2-3 lần và sẽ trở lại mức bình thường sau sinh khoảng 6 tuần.

Điểu trị rối loạn lipid máu 1. Nguyên tắc điều trị chung - Xét nghiệm cholesterol trong máu để biết sử dụng thuốc vào thời điểm nào. - Xác định được nguyên nhân tăng lipid máu. Điều trị tăng lipid máu thứ phát quan trọng nhất là điều trị nguyên nhân.

- Phối hợp điều trị dùng thuốc, không dùng thuốc (thay đổi lối sống).2 Các hướng dẫn điều trị  Hướng dẫn điều trị theo Hội tim mạch học Hoa Kỳ [17] Trong các hướng dẫn trước đây của Liên hiệp các hội thuộc Hội Tim mạch Châu Âu về kiểm soát lipid máu trong dự phòng bệnh tim mạch, mục tiêu giảm LDL - C máu đã được nhấn mạnh là cần được điều chỉnh theo mức nguy cơ tim mạch tổng thể. + LDL-C được khuyến cáo là đích điều trị thứ nhất. Cholesterol toàn phần là đích điều trị nếu không có các xét nghiệm khác. + TG nên được đánh giá để điều trị khi bệnh nhân RLLPM có tăng TG.

+ Non-HDL-C hoặc ApoB là đích điều trị thứ hai ở bệnh nhân RLLPM thể hỗn hợp, đái tháo đường, hội chứng chuyển hóa. 6 + HDL-C không được khuyến cáo là đích điều trị. Xác định mục tiêu điều trị nhằm vào LDL-C, sau đó có thể tính toán nhằm vào non-HDL-C. - Đích điều trị cụ thể: + Nhóm nguy cơ rất cao: LDL-C nên đạt được dưới 1,8 mmol/L hoặc giảm đi ít nhất một nửa trị số ban đầu.

+ Nhóm nguy cơ cao: LDL-C đạt mức < 2,5 mmol/L. + Nhóm nguy cơ vừa và thấp: LDL-C đạt mức < 3,0 mmol/L. - Statin là lựa chọn đầu tiên. Các thuốc non-statin có thể được dùng phối hợp với statin khi một mình statin với liều tối ưu không đạt được mục tiêu điều trị, hoặc dùng thay thế khi bệnh nhân không dung nạp statin.

Hội tim mạch Hoa Kỳ (AHA) khuyên nên dùng statin cường độ cao (atorvastatin 40 – 80mg, rosuvastatin 20 – 40mg) ở bệnh nhân có hội chứng mạch vành cấp. - Khống chế tốt các yếu tố nguy cơ tim mạch khác (nếu có): tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc lá… 7 Bảng 1.4 Mục tiêu điều trị rối loạn lipid máu trong phòng ngừa bệnh lý tim mạch Phân loại Khuyến cáo Mức độ chứng cứ khuyến cáo Cholesterol toàn phần được coi là mục tiêu điều trị nếu không thực hiện được các xét I A nghiệm khác. Kiểm tra triglycerid khi điều trị rối loạn lipid IIa A máu nhóm nồng độ triglycerid cao. Non - HDL - C là mục tiêu điều trị thứ cấp trong rối loạn lipid máu hỗn hợp, ĐTĐ, hội IIa B chứng chuyển hóa hoặc bệnh thận mạn.

Apo B được coi là mục tiêu điều trị thứ cấp. IIa B HDL - C không được khuyến cáo là mục tiêu III C điều trị.