MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây, đời sống của dân ta mỗi ngày một nâng cao, nhu cầu về lương thực không phải chỉ là gạo để an cho “đủ no” như hơn 10 năm trước đây mà ngày nay, ngoài lương thực chính là gạo thì nguồn lương thực chế biến không thể thiếu được .Và trong nguồn lương thực chế biến thì thức ăn được sử dụng từ các giống lúa nếp ngày càng nhiều : làm bột bánh , nấu chè, nấu xôi, làm rượu.Vì vậy, mà ngày nay người din cũng rất quan tâm đến nếp. Mặc dù, lúa nếp cho sản lượng tương đối cao nhưng các giống lúa nếp đang trồng ở Việt Nam thường là cây dài ngày, năng suất thấp, trong qúa trình canh tác thì đòi hỏi có sự chăm sóc kĩ lưỡng .Bên cạnh đó, nếp lại chịu ánh hưởng nhiều vào diéu kiện môi trường .Nếu không có điều kiện phù hợp hoặc không được bồi dục thích đáng thì phẩm chất các loại lúa nếp (độ dẻo, hương vị.)sẽ bị suy giảm, thậm chí bị thất thu. Chính những khó khăn trên mà người nông dân rất ngại trồng lúa nếp, dẫn đến tình trạng các giống lúa nếp ngày càng thưa thớt và một số bị mất giống hoàn toàn. Xuất phát từ thực tế nói trên,chúng tôi thực hiện dé tài “Khảo sát các đặc tính sinh học và một số chỉ tiêu sinh hóa của các giống lúa nếp” nhằm mục đích: -Tìm hiểu một số giống lúa nếp đã có ở Việt Nam.
-Nghiên cứu các đặc tính sinh học và một số chỉ tiêu sinh hóa của các giống lúa nếp để tìm ra những giống tốt nhất, có thời gian sinh trưởng nhanh, năng suất cao và thích hợp với điều kiện khí hậu trong vùng. Nước ta có nhiều giống lúa nếp địa phương rất qúi như : nếp quýt, nếp cái hoa vàng, nếp cẩm. can được quan tâm về kĩ thuật nông học nhằm gìn giữ nguồn tài nguyên quí, độc đáo của Việt Nam. Do thời gian có hạn,những tài liệu nghiên cứu về lúa nếp chưa nhiều, chưa đồng bộ.
đồng thời, đây là lần đầu tiên làm quen với việcnghiên cứuvề dé tài này nên chấc không sao tránh khỏi những thiếu sót, kính xin qúi thay cô góp ý, chỉ dẫn thêm cho những điều thiếu sót. , PHAN II TONG QUAN TAI LIEU AV oY ĐỐI V ` : Cây lúa có nguồn gốc nhiệt đới, để trồng, cho năng suất cao và đặc biệt là giá trị dinh đưỡng của hạt. Đã từ lâu, lúa gạo được coi là nguồn thực phẩm và được phẩm có gía trị .Tổ chức dinh dưỡng quốc tế đã gọi “Hat gạo là hạt của sự sống "(Grain de riz ,Grain de vie). Chính vì nắm bắt được vai trò của cây lương thực này mà hiện nay trên thế giới có khoảng trên 100 quốc gia trồng lúa.Tình hình sản xuất lúa gạo trong vài ba thập kĩ gần đây đã có mức tăng trưởng đáng kể (so với năm 1970 có diện tích trồng lúa là 134.390 triệu ha, năng suất 23 tạ/ha,sản lượng 308.Tuy sản lượng lúa tăng 70% trong khoảng 32 năm trở lại đây nhưng do dân số tăng nhanh nhất là ở các nước đang phát triển ( Châu Á, Phi, Mỹ Latinh) nên vấn để lương thực vẫn là yêu cầu cấp bách phải quan tâm trong những năm trước mắt và lâu dài.
Khoảng 40% dân số thế giới coi lúa gạo là nguồn lương thực chính, 25% sử dụng lúa gạo trên 1⁄4 khẩu phần lương thực hằng ngày.Như vậy, lúa gạo có ảnh hưởng tới đời sống ít nhất 65% dân số trên thế giới. Trong lúa gạo có day đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể sống như: -Tinh bột : Là nguồn chủ yếu cung cấp calo. Giá trị nhiệt lượng của lúa là 3594 calo, so với lúa mì là 3610 calo. Hàm lượng Amylose trong hạt quyết định độ dẻo của hat.
Amylose có nhiều trong gạo té còn trong gạo nếp thì hàm lượng đạt thấp và hầu như không có. -Protéin : Protein trong gạo có giá trị cao hơn các loại mễ cốc khác,bởi vì hàm lượng Lysine của nó khá cao 3.Do đó, hàm lượng protein trong gao tuy thấp 6 - 8 % , thấp hơn so với lúa mì và các loại khác nhưng được xem là protein có phẩm chất cao (Bùi Chí Bửu và Nguyễn Thị Lang - 2000), lúa nếp có hàm lượng protein cao hơn lúa tẻ. -Lipid : Thuộc vào loại trung bình ,phân bố chủ yếu ở lớp vỏ gao.Néu ở gạo xay là 20.2% thì ở gạo gia chỉ còn 0. -Vitamine : Trong lúa gạo có một số vitamin, nhất là vitamin nhóm B, như B, , Bo, B,, PP.
Ngoài việc sử dụng lúa gạo làm nguồn lương thực chủ yếu, các sản phẩm của cây lúa còn được sử dung trong nhiều lĩnh vực khác nhau : + Gạo : Dùng làm nguyên liệu sản xuất rượu, bia. Bia sản xuất từ lúa gạo có màu trong, hương thơm. + Tấm : Sản xuất tinh bột, rượu cồn , vốtca , aceton, phấn mịn va thuốc chữa bệnh. + Cám : Dùng để sản xuất thức ăn cho gia súc non và vỗ béo, làm thức ăn gia súc tổng hợp.Trong công nghệ dược, sản xuất vitamin B, chữa bệnh tê phù, dầu cám có chất lượng cao dùng chữa bệnh, chế tạo sơn cao cấp, làm mỹ phẩm , chế xà phòng.
+ Vỏ trấu : Sản xuất nấm men làm thức ăn gia súc, làm vật liệu lót hàng, dùng để độn chuồng làm phân bón có SiO, cao, ở nông thôn dùng làm chất đốt. + Rom ra : Với thành phan chủ yếu là Xellulose có thể sản xuất giấy, đồ gia dụng như thùng, mũ, giày đép , cũng có thể dùng rơm rạ làm thức ăn gia súc, trộn với cây họ đậu làm thức ăn ủ chua, sản xuất nấm rơm, độn chuồng , chất đốt. Nếu tận dụng và khai thác hết các sản phẩm phụ thì gía trị kinh tế của cây lúa còn rất phong phú. Ví dy : như sử dụng những giống lúa có ra dai, cứng cây,ống ra tương đối nhỏ để lợp nhà được tốt, bển , được ưa chuộng ở những nơi có nhu cầu cao về ra lợp nhà (Bùi Huy Đáp - 1980) B.
CAC CONG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ LUA GAO TREN THẾ GIGI VA TRONG NUGC : LTrén thế giới: Vi lúa là một trong ba cây lương thực quan trọng ( lúa, lúa mì và ngô) nên các đặc tính về lúa đã được rất nhiều nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu. -Theo Noguchi (1929), Bukuya(1931), Eguchi (1937) và một số tác giả khác :trong điều kiện bình thường, lúa bat đầu phân hóa đòng khoảng 30 ngày trước khi trổ. -Theo Akimoto, Togari : Khi lá thứ tư kể từ lá đòng trở xuống bắt đầu phát triển thì ddng cũng bắt đầu phân hóa. -Nagoto (1941), Terao (1941), hoa bắt đầu nở từ các gié phía trên rồi đến phía dưới, trong cùng một gié thì các hoa đầu gié nở trước.
Thời gian tất cả các hoa trên một giế nở xong phụ thuộc vào số hoa trên gié, thường là từ 3 - 4 ngày. -Soyabao (1947) Giống lúa nứơc có nhiệt độ nở hoa là 32°C -Akamine (1912) : Giới hạn cao nhất của nhiệt độ nở hoa là 50°C và giới hạn tối thiểu của nhiệt độ nở hoa là 15c, -Theo Yamada : Lượng quang hợp thực tế tăng lên với qúa trình sinh trưởng của cây lúa, lớn nhất lúc làm đồng rồi giảm xuống .Đặc biệt khi trổ, tỷ lệ hô hấp so với quang hợp lớn lên .Trong thời kì này nếu rể bị tổn thương hoặc có hiện tượng rễ bị thối thì quang hợp giảm sút không thể tránh được. Nguợc lại, nếu Nitơ nhiều quá, tuy quang hợp có thể tăng lên nhưng do hô hấp lại tăng hơn nên lượng quang hợp thực tế lại giảm đi. Doyle (1996) : Điều kiện sinh thái của vùng lúa ôn đới thuận lợi, ngày dài, ánh sáng nhiều, biên độ nhiệt độ ngày và đêm lớn, thích hợp cho các qúa trình tích lũy tinh bột, qúa trình từ trổ đến chín của cây lúa dài ~ 40 — 42 ngày dẫn đến hạt may hơn và ít lép .Vành đai nhiệt đới ngày ngắn hơn, số giờ ánh sáng trực xạ trong vu lúa ít hon , biên độ ngày và đêm hẹp, thời gian từ trổ đến lúa chín chỉ trên dưới 30 ngày, đây là điều kiện không thuận lợi cho quia trình tổng hợp và tích lũy đường bột vào hạt để có năng suất cao.
-Shiga (1976) : Thiếu nước ở bất kì gian đoạn nào cũng có thể là giảm năng suất. Các triệu chứng thông thường nhất của sự thiếu nước là sự cuốn lá, sự héo khô lá, sự đâm chổi bị tổn hại, sự làn, sự chậm trổ hoa, sự bất thụ gié hoa và sự chắc không hoàn toàn. Cây lúa mẫn cảm nhất với sự thiếu nước từ giai đoạn phân bào giảm nhiểm đến trổ gié.S Vergara (1983) đã nghiên cứu ảnh hưởng chu kì ánh sáng đến sự trổ hoa của lúa nước sâu. Các tác giả đều cho rằng : ở những vùng sinh thái nước sâu ở các nước nhiệt đới, đặc điểm phản ứng ánh sáng và chiều cao cây là hai yếu tố hang đầu để đảm bảo ổn định năng suất của các ruộng lúa.
-Ở Nhật, người ta đã tổng kết 1200 thí nghiệm đồng ruộng cho thấy : thiếu Nitơ năng suất lúa giảm 17% , trong khi đó thiếu Lân chỉ giảm 5% , thiếu Kali chỉ giảm 4% (theo Vũ Hữu Yém-1981). -Kết qủa thực nghiệm ở 27 nước trồng lúa khác nhau trên thế giới của Tổ chức lương thực và nông nghiệp với công trình nghiên cứu của Muragama (1979) cho thấy giữa lượng Nitơ bón cho lúa và năng suất lúa có mối tương quan chặt chẽ. -Gindan ( 1973 ) : Nghiên cứu hàm lượng protein trên hai vạn giống từ hai mươi nước đã kết luận : hàm lượng protein trung bình đối với phần lớn giống lúa trồng phổ biến từ 8% - 9% -Orate (1964) : Cùng một lượng nước nấu cơm, gạo của những giống lúa nghèo protein cho cơm déo hơn, chặt hơn và day hương hơn các giống giàu protein. -Kido và những người cộng tác (1968) : Giống lúa ngắn ngày có hàm lượng protein cao hơn giống dài ngày.
-Grist (1965) bón đạm làm tăng hàm lượng protein và làm thay đổi thành phần acid amin của protein trong gao. -Taira (1970) :Bón thúc đạm cho lúa sau khi lúa trổ bông ,hàm lượng protein tăng từ 15 % - 30 % nếu trồng trong điều kiện ngập nước. Trong nước : -Đào Thế Tuấn (1956) : Xử lí 3 giống lúa ở nhiệt độ15 - 20°C , 25 - 30°C trong 5 — 10 ngày, kết qủa lúa sớm trổ bông sớm 4 ngày, lúa chính vụ trổ sớm 3 ngày, và lúa muộn trổ sớm | ngày. -Bùi Huy Đáp xử lí xuân hoá trong vụ chiêm với nhiệt độ 20 - 30°C , 30 — 70°C trong 5 , 7, 10 ngày.