BO GIÁO DỤC VA ĐẢO TAO TRƯỜNG ĐẠT HỌC SU PHAM TPO CHÍ MINH eae -. ig LUẬN VAN TỐT NGHIỆP ⁄2¿ lai: KHẢO SÁT CÁC BẢN DỊCH “BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO” HIỆN HÀNH Hạ tên sua viên — ; NGUYÊN THỊ ĐIỆU THỦ Gado viên lga?ng din: 'Phẩy CHỦ TPRONG THA Lhudi: nhnm sảnh KHOX HỌC XA HỘI “NHƯ viỆN ede Ve \ Nye Su Phorm xẻ si cc bì mike Wien tein 1997-2001 Le cim on tr) C3 ` Em xin chan thanh tri ẩn Ban Cha Nhiém Khea đã khich lệ và tac điều dién cho sinh Vidw lan l¿vexs van Thay Chu Trong Thu đã gap đã va hướng, dan tan tinh, chu dAdo trong sud? cud Đình thae hidn, Các thầy cô trong khoa ngữ văn Trường Đại Hoc Su Pham TP.H6 Chi Mosh và các bạn hau đã thường xuyên đóng góp ý kiến va động widn, khích lệ em hoàn thank ludn vain này, Tp.HCM, ngày 8 tháng 5 nãm 2001 Người thực hiện NGUYEN THỊ DIỆU THU MỤC LỤC PHAN MỞ DAU A J.ido ,mục đích chọn dé tài Trang | B .Lich sử vấn dé Trang 2 C Pham vi dé tài Trang 3 D .Phudng nháp nghiên cứu Trang 4 a PHAN NOI DUNG A .Nguyễn Trãi và “Binh Ngô đại cáo " 1 Tiểu sử tác giả Trang 5 II.Xuất xứ tác phẩm “Bình Ngô đại cáo” Trang 6 B .Sơ lược về tình hình văn bản chữ Hán Trang Ñ [I.Văn bản “Bình Ngô đại cáo” Trang 8 C .Khảo sát văn bản “Bình Ngô dai cáo" Trang]! D .Khảo sát van bản dịch “Bình Ngô đại cáo” Trang 22 PHẦN II :TONG KẾT Trang 47 PHY LUC TÀI LIEU THAM KHẢO Loi N6i Dau Trong thời gian học tập ở trường dai học, người sinh viên không chỉ dite link hội trì thức thông qua stich vỏ, giáo trình và bai gidng của các thấy cô = những người di trước, những gido sự uyên thâm hết lòng vì sự nghiệp giáo duc mà con được bức vào con đường nghiên cứu khoa học ducti xự luớởng đẫn của các thầy cả giáo. Con đường này được bắt đầu với nintny bài trểu luận, niêu luận, khóa luận. Những hoạt động này giáp sinh viên bude đâu lain quờn với việc nghiên câu khoa học qua việc tự tìm doe, nghiên citu tai liệu rồi tổng hợp trình bày lai một cách sáng tạo, Hoat động nghiên cửu khoa hoe này sẽ được tiếp tục, nâng cao, phat triển ở năm cuối dai hoe qua khóa luận tốt nghiệp (và tất nhiên việc học hỏi nghiên câu sé con kéo dai trang nhưng năm sau đó).
Việc nghiên cứu khoa học có tam quan trong không chỉ ở việc nhằm bổ sung, đào sâu kiến thức cho người nghiên catu thà còn giáp rèn luyện tác phong và phương pháp nghiên cứu khoa học. Day là một hoat động không thể thiếu trong việc nắm bắt tri tht, nâng cao tâm hiểu biết. Trong khoa học, để di dén chân lí, dit là nhà bé cũng qMiệt tuân thi các bude của qua trình nhận thức: từ nhận thức cảm tính đến nhận thức lí tính dựa trên những cơ sở, nguyên lí cdn thiết. Việc này đòi hei rất nhiễu thời gian và công sức.
Để thực hiện khóa luận này, khi khảo sát các bán dịch “Bình Ngô Đại Cáo” Chúng tôi cũng tuân theo nguyên tắc này, Tức là chúng tôi sẽ thông qua việc khảo sát từng văn bản chữ Han, khảo sát các bản dịch của các dịch giả (có so sárh, đối chiếu giữu các văn bản và bản dịch, có phân tích, nhận xét cách đọc của bản phiên âm. cách dịch của ban dịch) sau đá sẽ lựa chọn cách ane sát nhất với nụuvên ide, Noi dung cu khỏa luận này là khảo sát bốu ven bản chữ Han và 12 ban dịch tác phẩm “Binh Ngõ Dai Cáo”. Do thời gian có hạn, hơn nãa kiến thức người viết còn nhiều hạn chế cho nên chúng tôi chỉ tập trung nghiên cửu những chỗ khác nhau cơ bản của các bản dịch chữ không; khảo sát lai từng câu, chữ. Với khóa luận này, chung tôi chỉ mong đóng góp một phần ahi HÍUŸng sev aghi, tin tỏ trên tt sd phát triển một số vấn dé đã được các nhà nghiên ctu, dich thuật đặt ra, dong thời bd sung một số Ý kiến cả nhân trong gud trink kheo sát.
Mite độ đóng góp try kháng nhiều, khó tránh khỏi trừng là, đối Khi con thiểu sit Hing chúng ti cũng mong ghỉ nhận dược chân giá trị cảa các bản dịch, một mặt nào dé giáp người đọc nhận thức mức dé thành công của các bản dịch dy không chi bằng cảm tính và hon hết là gitip Ích cha bản than người viết trong qui trình giẳng day sau này. Chân trời khoa khọc dang nộng mở, cuộc sống luôn náy sinh nhiều vấn dé mi. Do đó ludn doi rất nhiều cố gắng, nỗ lực tự thân của mỗi chúng tụ trên con đường tim kiểm chan li, Chúng tôi nghĩ rằng khóa luận nhỏ bé này chỉ la hành trang bước đầu để nâng cao học vấn, bồi dưỡng nhân cách trên hành trình vươn đến "chân. Luda vin tất nghiệp Khảo Sát Các Ban Dich “Binh Ngô Đại Cáo” Hiện Hành PHAN MO ĐẦU A.
LÍ ĐÓ, MỤC ĐÍCH CHỌN DE TÀI; "Hình Ngô Dai Cáo” là một dng van cô vô cùng quý gid trong kho tàng văn hoe din tóc. Ang văn kiệt xuất này luôn được mọi thể hé ca ngơi, không chi ở giá trị nghệ thuật xuất sắc mà còn ở những giá trị tư tưởng không bao giờ cũ qua mọi thời dai. Đó là tinh thắn nhân dao, tinh thắn tư hào dân tộc cao cả. “Binh Ngô Đại Cáo” có môi sức sống mãnh liệt và ảnh hưởng sâu sắc đến van học, chính trị.
xã hỏi và nhiều lĩnh vực khác của người dân Việt Nam. Vì thế việc tìm cho tác phẩm này một bản dịch phản ánh đẩy đủ tinh thắn nguyên fe luôn là một việc làm cắn thiết. BAt đầu từ thế kỷ XX. khi chữ quốc ngữ dain din thay thế vai trò của chữ Hán và chữ Nom.
“Hình Ngô Đại Cáo” đã được nhiều người biết đến hơn và chủ yếu lä qua các bản dịch của các nhà nghiên cứu văn học cổ. Là mội dng văn kiệt xuất. bili cáo đã nhận được sự quan tâm rất lớn của các nhà nghiên cứu và dich thuật. liều này tạo điểu kiện thuận lợi cho chúng ta trong việc tìm hiểu, nghiên cứu vé tác phẩm này.
Tuy nhiên khi đi sâu vào nghiên cứu các hẳn dịch, chúng tu thấy có mot hiện tương là giữa các bản dịch có sự khác nhau vé cách hiểu, cách dịch ở một số chữ. Sự khác nhau đó có thể do các dịch giả dựa vào những văn bản chữ [lin khác nhau (các văn bản chữ Hán này trong quá trình sao chép và lưu truyền đã có sự chénh lệch nhau) hoặc do cách hiểu, cách dịch của mỗi người một khúc. Vậy cách hiểu, các dịch như thế nào là đúng, là hợp lí, phản ánh trung thành và đẩy đủ tinh thin của nguyên tic ? Được sự gợi ý, hướng dẫn của Thấy Chu Trọng Thu cùng sự yêu thích của bản thân dành cho dng văn cổ này với hy vọng đóng góp một chút sức lực của mình trong việc tìm cho tác phẩm “Bình Ngô Dai Cáo” một hẳn dịch sát với nguyên tắc nhất, để tác phẩm này được lưu hành ngày môi rộng rãi hơn và cũng là dé giúp cho bản thân người vit trong nghiền cứu, giảng day tác phẩm này ở trường phổ thông, chúng tôi dã chon để tài “khao sit các bản dịch “Hình Ngô Dai Cáo" hiện hành”. Vai để tài này, chúng toi sẽ khảo xát các văn bản chữ Hán, sau đó xế khảo xát cde bin dich có sự xo sánh, đối chiếu, phân tích, tống hợp và để xuất ý kiến cá nhân, Sau khi khảo sát, chúng tôi sẽ đưa ra một văn bản chữ Hán, mét bản phiên âm và mốt bản dịch mới mà theo ý chúng tôi là hợp lí.
góp phần vào việc tim cho tác phẩm mot bản dich ngày cằng “dị”, càng gan với nguyên tác hơn, NVTN: Nguyễn thi Điều Thú Trang | | nân vân tối nghiệp —— —— Khảo Sát Các Hàn Dich “Binh Ngô Đại Cáo” Hiện Hành: B. LICH SỬ VẤN ĐỀ ; Giá trị nôi dung tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm “Binh Ngô Đại Cáo" đã được hiết bao xách vở hàn đến và công nhận nhưng việc khảo sát các bản dịch và đổi chiếu sự chênh lệch giữa chúng rồi lí giải, tìm ra cách hiểu nào là đúng lại là mét điều hấu như còn mới mẻ. Từ trước đến nay, chúng ta chưa có hẳn mội chuyến luận nào bàn vẻ vấn để này, Sự khác nhau ở câu chữ của các bản dịch chưa có được một sự tổng kết, những ý kiến đưa ra chỉ nằm rải rác trong phan chú thích của các bản dịch. Những ý kién đó chủ yếu chỉ nêu ra sự khác biệt giữa các bản dịch chứ hấu như chưa phân tích.
lí giải thỏa đáng. ‘Tir bản dịch dấu tiền của Bai Ky (1932) cho đến các hắn dịch suu đó, kể cả những bản dich ra dời thời gian gắn dây, chúng ta thấy, nhìn chung là các bản dịch sau đểu có xứ tiếp thu, kế thừa, phát triển so với bản dịch trước. Tuy nhiên, có mot diéu can nói là không hẳn cứ bản dịch nào xuất hiện sau cũng đều là bản dich đạt hơn, hay hơn bản dịch trước. Thực sự công bằng mà nói thì mỗi bản dich déu có những wu khuyết điểm riêng.
Có bản dich giữ được hình thức nhưng lại chưa xát nội dung nguyên tắc, ngược lại có bắn dịch diễn tả được nội dung của nguyên tác nhưng câu văn lại chưa đạt đến cái "nhã”. Trong số 12 bản dịch chúng tôi tiến hành khảo sát thì bản dịch của Bùi Văn Nguyên được phổ biến rộng rãi và được coi là thành công hơn cả. Bản dịch này di được sách giáo khoa phổ thông chọn. Tuy nhiên, ở bản dịch này vẫn còn có nhiều vấn để, nhiều câu chữ cần được bàn lại.
Mạnh dan lựa chọn để tài này, chúng tôi mong muốn có dịp đào sâu thêm những ý kiến đã được các dịch giả đưa ra từ trước. Trên cơ sở đó rút ra một số kết luận để chúng ta có cách hiểu đúng hơn đổi với một số từ ngữ, câu chữ gây tranh cãi, để đạt đến mục đích cao nhất là có một bản dịch “đạt “ nhất cho tác phẩm này. Van chương có một mục dich to lớn là giáo hóa. Trong tác phẩm tác giả luôn gửi gdm trong đó cảm xúc, suy nghĩ của mình.
Vì vậy trong dịch thuật, đòi hỏi phải truyền được cái tâm của tác giả. DE làm được điểu này trước hết đòi hỏi thái đô nghiêm: tác và tinh thần lao đông sáng tạo của người dich wong vice giữ nguyên pid trí tác phẩm.