Khóa luận tốt nghiệp công nghệ sinh học khảo sát ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến quá trình vi nhân giống sâm ngọc linh panax vietnamensis ha et grushv

Khóa luận khảo sát ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến vi nhân giống sâm ngọc linh Panax vietnamensis, góp phần phát triển công nghệ sinh học.

• Tác giả: Pham Tran Xuan Diep
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyen Thi Quyen
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Khảo Sát Ảnh Hưởng Của Chất Điều Hòa Sinh Trưởng Đến Vi Nhân Giống Sâm Ngọc Linh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019 - 2023
• Địa điểm: TP. Thủ Đức

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• XÁC NHẬN VÀ CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Nội dung
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về cây sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.)
• 2.2. Đặc điểm sinh thái. Thành phần hóa học
• 2.3. Sơ lược về nuôi cấy
• 2.3.1. Tổng quan về nuôi cây mô tế bào thực vật. Khái niệm nuôi cấy mô
• 2.3.2. Cơ sở khoa học của nuôi cấy mô tế bào thực vật. Một số phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật. Nuôi cây đỉnh sinh trưởng
• 2.3.3. Nuôi cấy mô sẹo. Một số hiện tượng bất thường trong nuôi cây mô tế bào thực vật. Hiện tượng hóa nâu mẫu và môi trường nuôi cấy. Hiện tượng thủy tinh thể
• 2.3.4. Sự hình thành và phát triển của mô sẹo. Khái niệm và quá trình hình thành phôi vô tính. Sự phát sinh và biệt hóa mô của phôi vô tính. Ảnh hưởng của các chất điều hòa sinh trưởng. Ảnh hưởng của auxin. Ảnh hưởng của cytokinin
• 2.3.5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước sâm Ngọc Linh
• 3. CHƯƠNG 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Hóa chất sử dụng trong nghiên cứu. Môi trường nuôi cấy. Điều kiện nuôi cấy
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Khảo sát sự ảnh hưởng của 2,4-D kết hợp với BAP đến khả năng tạo mô sẹo từ củ sâm Ngọc Linh
• 3.3.2. Khảo sát sự ảnh hưởng của TDZ đến sự phát sinh phôi từ mô sẹo sâm
• 3.3.3. Khảo sát sự ảnh hưởng của BAP kết hợp với NAA đến sự tăng trưởng chồi từ phôi sâm Ngọc Linh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của 2,4-D kết hợp với BAP đến khả năng tạo mô sẹo từ sâm Ngọc Linh
• 4.2. Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng TDZ đến sự phát sinh phôi từ mô sẹo sâm
• 4.3. Ảnh hưởng của BAP kết hợp NAA đến sự tăng trưởng chồi từ phôi sâm Ngọc Linh
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khảo Sát Ảnh Hưởng Của Chất Điều Hòa Sinh Trưởng

Khảo sát ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến vi nhân giống sâm Ngọc Linh là một nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp và dược liệu. Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.) là một loại dược liệu quý hiếm, có nhiều tác dụng tích cực cho sức khỏe. Việc nghiên cứu ảnh hưởng của các chất điều hòa sinh trưởng không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình nhân giống mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý giá này.

1.1. Đặc Điểm Của Sâm Ngọc Linh Và Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Sâm Ngọc Linh được biết đến với nhiều tác dụng dược lý như chống ung thư và ức chế căng thẳng. Nghiên cứu này nhằm tìm ra phương pháp tối ưu để nhân giống loại cây này, từ đó tạo ra nguồn giống dồi dào cho thị trường.

1.2. Mục Tiêu Của Nghiên Cứu Về Chất Điều Hòa Sinh Trưởng

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định nồng độ tối ưu của các chất điều hòa sinh trưởng như 2,4-D, BAP, TDZ và NAA để nâng cao hiệu quả nhân giống sâm Ngọc Linh.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nhân Giống Sâm Ngọc Linh

Việc nhân giống sâm Ngọc Linh gặp nhiều thách thức do điều kiện sinh trưởng tự nhiên khắc nghiệt và nguồn gen ngày càng cạn kiệt. Điều kiện sinh trưởng không phù hợp có thể dẫn đến tỷ lệ sống sót thấp và chất lượng giống không đảm bảo. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những vấn đề chính và cách khắc phục chúng.

2.1. Tình Trạng Khan Hiếm Nguồn Giống Sâm Ngọc Linh

Sâm Ngọc Linh hiện đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức và điều kiện sinh thái không còn phù hợp. Việc bảo tồn và nhân giống là rất cần thiết.

2.2. Những Thách Thức Trong Quy Trình Nhân Giống

Quy trình nhân giống sâm Ngọc Linh gặp khó khăn trong việc tạo mô sẹo và phát sinh phôi. Các yếu tố như nồng độ chất điều hòa sinh trưởng và môi trường nuôi cấy cần được tối ưu hóa.

III. Phương Pháp Khảo Sát Ảnh Hưởng Của Chất Điều Hòa Sinh Trưởng

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp nuôi cấy mô tế bào để khảo sát ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến quá trình nhân giống sâm Ngọc Linh. Các thí nghiệm được thực hiện trên môi trường MS với các nồng độ khác nhau của 2,4-D, BAP, TDZ và NAA.

3.1. Quy Trình Nuôi Cấy Mô Tế Bào

Quy trình nuôi cấy mô tế bào được thực hiện trong điều kiện vô trùng, sử dụng môi trường MS bổ sung các chất điều hòa sinh trưởng để khảo sát khả năng tạo mô sẹo và phát sinh phôi.

3.2. Thiết Kế Thí Nghiệm Và Phân Tích Dữ Liệu

Thí nghiệm được thiết kế với nhiều biến thể nồng độ khác nhau của các chất điều hòa sinh trưởng. Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích để xác định nồng độ tối ưu cho từng giai đoạn phát triển.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ảnh Hưởng Của Chất Điều Hòa Sinh Trưởng

Kết quả nghiên cứu cho thấy nồng độ 2,4-D kết hợp với BAP có ảnh hưởng tích cực đến khả năng tạo mô sẹo từ mẫu sâm Ngọc Linh. Tỷ lệ tạo mô sẹo cao nhất đạt 90% với thời gian cảm ứng ngắn nhất là 14 ngày.

4.1. Tỷ Lệ Tạo Mô Sẹo Từ Mẫu Sâm Ngọc Linh

Mô sẹo được tạo ra từ mẫu sâm Ngọc Linh nuôi cấy trên môi trường MS với nồng độ 1,5 mg/l 2,4-D cho tỷ lệ tạo mô sẹo tốt nhất.

4.2. Sự Phát Sinh Phôi Từ Mô Sẹo

Mô sẹo nuôi cấy trên môi trường MS với 0,7 mg/l IBA và 0,8 mg/l TDZ cho tỷ lệ phát sinh phôi đạt 69,29%, với số phôi trung bình là 11,25 phôi/mẫu.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng là cần thiết để tối ưu hóa quy trình nhân giống sâm Ngọc Linh. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng vào thực tiễn để tạo ra nguồn giống lớn và bền vững.

5.1. Ứng Dụng Trong Sản Xuất Giống

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để sản xuất giống sâm Ngọc Linh với quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo tồn nguồn gen.

5.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Sâm Ngọc Linh

Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho việc bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh, đồng thời khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn về các chất điều hòa sinh trưởng khác.

VI. Kết Luận Về Khảo Sát Ảnh Hưởng Của Chất Điều Hòa Sinh Trưởng

Khảo sát ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến vi nhân giống sâm Ngọc Linh đã cho thấy những kết quả khả quan. Nghiên cứu không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình nhân giống mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý giá này.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả cho thấy nồng độ 2,4-D và BAP có ảnh hưởng tích cực đến khả năng tạo mô sẹo và phát sinh phôi từ mẫu sâm Ngọc Linh.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các chất điều hòa sinh trưởng khác có thể cải thiện hơn nữa quy trình nhân giống sâm Ngọc Linh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.) là loài dược liệu đặc hữu quý hiếm của Việt Nam, phân bố tự nhiên chủ yếu tại vùng núi Ngọc Linh thuộc địa phận hai tỉnh Kon Tum và Quảng Nam. Loài cây này được đánh giá cao nhờ hàm lượng hoạt chất sinh học phong phú, đặc biệt là danh mục saponin lên tới 52 loại, tiêu biểu với saponin nhóm ocotillol (trong đó Majonosid-R2 chiếm tỷ lệ lớn) cùng ginsenosid Rg1 và Rb1. Các hợp chất này mang lại nhiều tác dụng dược lý giá trị như chống oxy hóa, bảo vệ tế bào gan, kháng khuẩn, giảm lo âu và ức chế căng thẳng tâm lý. Tuy nhiên, sâm Ngọc Linh có phạm vi sinh thái rất hẹp, chỉ thích hợp sinh trưởng dưới tán rừng tự nhiên ở độ cao từ 1.200 m đến trên 2.000 m với độ ẩm cao và độ tàn che 70–90%. Do tốc độ sinh trưởng tự nhiên chậm (thời gian thu hoạch từ 5–7 năm) cùng với tình trạng khai thác quá mức, nguồn cá thể tự nhiên bị suy giảm nghiêm trọng, khiến loài này bị xếp vào danh mục thực vật có nguy cơ tuyệt chủng trong Sách đỏ Việt Nam (1996). Trước thực trạng đó, việc nhân giống vô tính bằng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào (in vitro) được xem là giải pháp khả thi nhằm chủ động cung cấp số lượng lớn cây giống đồng nhất phục vụ công tác bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu.

Khóa luận tốt nghiệp "Khảo sát ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến quá trình vi nhân giống sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.)" được thực hiện bởi sinh viên Phạm Trần Xuân Điệp, dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Nguyễn Thị Quyên tại Khoa Khoa học Sinh học, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu tập trung giải quyết 3 mục tiêu cụ thể, được đánh số theo văn bản như sau:

1. Xác định được nồng độ 2,4-D kết hợp với BAP tốt nhất cho sự tạo mô sẹo từ mẫu củ sâm Ngọc Linh.
2. Xác định nồng độ TDZ tốt nhất cho sự phát sinh phôi từ mô sẹo sâm Ngọc Linh.
3. Xác định được nồng độ BAP kết hợp với NAA tốt nhất cho sự tăng trưởng chồi từ phôi sâm Ngọc Linh.

Nghiên cứu có đối tượng khảo sát trực tiếp là mẫu củ cây sâm Ngọc Linh 5 năm tuổi được nuôi cấy in vitro. Phạm vi không gian của đề tài diễn ra tại Phòng Nuôi cấy mô tế bào thực vật (BIO203) và Phòng Dược liệu (BIO309), Khoa Khoa học Sinh học, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian thực hiện các thí nghiệm kéo dài từ tháng 4 năm 2023 đến tháng 1 năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thuyết tế bào của Schleiden và Schwann cùng nguyên lý tính toàn năng của tế bào thực vật do Haberlandt (1902) đề xướng. Theo lý thuyết này, mỗi tế bào thực vật đều mang toàn bộ thông tin di truyền cần thiết để tái sinh thành một cơ thể hoàn chỉnh khi gặp điều kiện dinh dưỡng và môi trường thích hợp. Cơ chế tái sinh cơ quan in vitro vận hành thông qua hai quá trình then chốt là phản phân hóa (các tế bào mô củ trưởng thành quay trở lại trạng thái phân chia chưa chuyên hóa để tạo thành mô sẹo) và phân hóa (sự biệt hóa tiếp theo của khối mô sẹo thành phôi vô tính hoặc cơ quan chồi, rễ). Sự phát sinh hình thái này chịu sự điều hòa chặt chẽ bởi tỷ lệ cân bằng giữa các chất điều hòa sinh trưởng thực vật nội sinh và ngoại sinh, đặc biệt là tương tác giữa nhóm auxin (như 2,4-D, NAA, IBA kích thích phân chia tế bào, hình thành mô sẹo, phát sinh rễ) và nhóm cytokinin (như BAP, TDZ kích thích phân chia tế bào chồi, cảm ứng phôi vô tính và ức chế sự già hóa).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế qua ba giai đoạn nuôi cấy riêng biệt:

• Môi trường nuôi cấy nền: Môi trường MS (Murashige và Skoog, 1962) chứa đầy đủ các nguyên tố khoáng đa lượng ($KNO_3$, $NH_4NO_3$, $MgSO_4\cdot 2H_2O$, $KH_2PO_4$, $CaCl_2\cdot 2H_2O$), vi lượng ($H_3BO_3$, $MnSO_4\cdot 2H_2O$, $ZnSO_4\cdot 7H_2O$, $KI$, $Na_2MoO_4\cdot 2H_2O$, $CuSO_4\cdot 5H_2O$, $CoCl_2\cdot 6H_2O$), sắt chelat ($FeSO_4\cdot 7H_2O$, $Na_2EDTA$) và các hợp chất hữu cơ (Myo-inositol 100 mg/l, Glycine 2,00 mg/l, Nicotinic acid 0,50 mg/l, Pyridoxine-HCl 0,50 mg/l, Thiamine-HCl 0,10 mg/l). Môi trường bổ sung 30 g/l đường sucrose, 7 g/l agar, cân chỉnh pH về 5,8 trước khi hấp khử trùng ở 121°C, áp suất 1,2 atm trong 20 phút.
• Xử lý nguồn mẫu: Mẫu củ sâm Ngọc Linh 5 năm tuổi in vitro được cắt thành các lát mỏng kích thước chuẩn 0,5 cm x 0,5 cm x 1 mm theo quy trình chuẩn bị mẫu của Dương Tấn Nhựt và cộng sự (2010).
• Thiết kế thí nghiệm:
  • Thí nghiệm tạo mô sẹo: Thiết kế ngẫu nhiên 2 yếu tố, khảo sát 2,4-D (0; 0,5; 1,0; 1,5 mg/l) kết hợp BAP (0; 0,5; 1,0; 1,5 mg/l) gồm 16 nghiệm thức (A1–A16), 3 lần lặp lại (9 mẫu/lần lặp lại). Mẫu được đặt trong điều kiện tối hoàn toàn, nhiệt độ 21–23°C (± 2°C), độ ẩm 50–60%.
  • Thí nghiệm phát sinh phôi: Thiết kế ngẫu nhiên 1 yếu tố, khảo sát TDZ (0; 0,2; 0,4; 0,6; 0,8; 1,0 mg/l) trên nền môi trường MS bổ sung cố định 0,7 mg/l IBA gồm 6 nghiệm thức (B1–B6), 4 lần lặp lại (9 mẫu/lần lặp lại). Nuôi cấy dưới chu kỳ quang 16 giờ sáng/8 giờ tối bằng đèn huỳnh quang, cường độ chiếu sáng 3000 lux, nhiệt độ 21–23°C (± 2°C), độ ẩm 50–60%.
  • Thí nghiệm tăng trưởng chồi: Thiết kế ngẫu nhiên 2 yếu tố, khảo sát BAP (0; 0,5; 1,0; 1,5 mg/l) kết hợp NAA (0; 0,5; 1,0; 1,5 mg/l) gồm 16 nghiệm thức (C1–C16), 3 lần lặp lại (9 mẫu/lần lặp lại). Điều kiện chiếu sáng và nhiệt ẩm tương tự thí nghiệm tạo phôi.
• Xử lý số liệu: Số liệu tỷ lệ phần trăm được chuyển đổi dạng $\arcsin\sqrt{x/100}$ trước khi phân tích phương sai (ANOVA) bằng phần mềm Minitab Statistical Software 2021 và tổng hợp bảng biểu trên Microsoft Excel. Sự khác biệt giữa các giá trị trung bình được kiểm định ở mức ý nghĩa $p < 0,05$.

Nội dung chính theo từng chương của khóa luận

Chương 1. Mở đầu

Chương 1 khái quát tính cấp thiết của việc bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh trước nguy cơ suy kiệt nguồn tài nguyên hoang dã. Tác giả nêu rõ cơ sở thực tiễn của việc lựa chọn kỹ thuật nuôi cấy in vitro nhằm rút ngắn chu kỳ sinh trưởng và tạo số lượng lớn cây giống phục vụ sản xuất. Trên cơ sở đó, chương mở đầu xác lập mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể và tương ứng là 3 nội dung nghiên cứu thực nghiệm cần giải quyết.

Chương 2. Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các tư liệu khoa học liên quan đến đối tượng nghiên cứu và kỹ thuật nuôi cấy mô:

• Giới thiệu thực vật học: Phân loại khoa học chi Panax, đặc điểm phân bố ở vùng rừng núi Ngọc Linh (Kon Tum, Quảng Nam), cấu tạo rễ củ, thân rễ đốt trúc, đặc điểm hoa hình tán, quả mọng đỏ và hạt.
• Thành phần hóa học và dược lý: Dẫn chứng các công trình phân tích 52 loại saponin, trong đó cấu trúc dammaran kiểu ocotillol (tiêu biểu là Majonosid-R2) mang hoạt tính ức chế căng thẳng tâm lý, phòng chống ung thư; 17 acid béo (chiếm tỷ lệ cao là linoleic 40,04% và palmitic 29,62%); 18 acid amin (arginin 46,66%, lysin 17,90%, tryptophan 10,20%) cùng 20 nguyên tố khoáng vi lượng, đa lượng.
• Cơ sở lý thuyết vi nhân giống: Phân tích cơ chế nuôi cấy mô sẹo, nuôi cấy đỉnh sinh trưởng, các con đường phát sinh phôi vô tính (trực tiếp và gián tiếp); cơ chế hình thái phôi qua các pha hình cầu, hình tim, hình thủy lôi và hình lá mầm. Chương này cũng phân tích các hiện tượng bất thường như hóa nâu mô và thủy tinh thể.
• Lịch sử nghiên cứu sâm Ngọc Linh: Khái quát các giai đoạn nghiên cứu từ khi phát hiện loài (1973), định danh khoa học bởi Hà Thị Dụng và Grushvitsky (1985), các giai đoạn nghiên cứu hoàn thiện quy trình vi nhân giống của Dương Tấn Nhựt và cộng sự (2008–2014), tạo phôi soma trong môi trường lỏng của Mai Trường và cộng sự (2014), nuôi cấy rễ tơ bằng Agrobacterium rhizogenes của Trịnh Thị Hương và cộng sự (2016), đến nuôi trồng thích nghi nhà kính của Phan Công Du và cộng sự (2019).

Chương 3. Vật liệu và phương pháp

Chương 3 trình bày chi tiết về thời gian (tháng 4/2023 đến tháng 1/2024), địa điểm (phòng BIO203, ĐH Nông Lâm TP.HCM) và đối tượng nghiên cứu (củ sâm Ngọc Linh 5 năm tuổi). Tác giả liệt kê đầy đủ hệ thống trang thiết bị thí nghiệm, nguồn gốc hóa chất (MERCK), chi tiết thành phần môi trường cơ bản MS (Murashige và Skoog, 1962). Ba quy trình bố trí thí nghiệm được lập thành các bảng nghiệm thức cụ thể kèm công thức tính toán các chỉ tiêu theo dõi: tỷ lệ tạo sẹo (%), thời gian cảm ứng tạo sẹo (ngày), tỷ lệ phát sinh phôi (%), số phôi trung bình/mẫu, hình thái phôi, tỷ lệ tạo chồi (%), số chồi trung bình/mẫu (chồi $\ge 0,5$ cm) và chiều cao chồi trung bình (cm).

Chương 4. Kết quả và thảo luận

Chương 4 phân tích chi tiết dữ liệu thực nghiệm qua 3 giai đoạn:

• Giai đoạn cảm ứng mô sẹo: Sau 3 tuần nuôi cấy, các mẫu cấy bắt đầu phồng cong và hình thành mô sẹo xốp mềm màu trắng hơi vàng. Sau 6 tuần, sự phân hóa biểu hiện rõ rệt giữa các nghiệm thức. Khi xét yếu tố độc lập, nồng độ 2,4-D tăng từ 0,5 đến 1,5 mg/l làm tăng tỷ lệ tạo sẹo từ 27,54% (nghiệm thức không bổ sung) lên 73,54% (bổ sung 1,5 mg/l). Ngược lại, việc tăng nồng độ BAP có xu hướng làm giảm khả năng tạo sẹo. Khi kết hợp hai yếu tố, nghiệm thức A4 (1,5 mg/l 2,4-D đơn độc) đạt tỷ lệ tạo mô sẹo cao nhất là 90,00% với thời gian cảm ứng ngắn nhất là 14 ngày; mô sẹo có màu trắng hơi vàng, thể chất xốp và mềm. Sự kết hợp giữa 2,4-D và BAP khiến mô sẹo chuyển màu vàng, già hóa và chai cứng do nồng độ cytokinin vượt ngưỡng sinh lý thích hợp của mô củ.
• Giai đoạn phát sinh phôi từ mô sẹo: Khảo sát TDZ trên nền MS bổ sung 0,7 mg/l IBA sau 8 tuần cho thấy hiệu quả kích thích tạo phôi soma. Tỷ lệ phát sinh phôi và số phôi/mẫu tăng dần từ nồng độ TDZ 0,2 mg/l đến 0,8 mg/l. Nghiệm thức B5 (0,8 mg/l TDZ) đạt giá trị cao nhất với tỷ lệ tạo phôi 69,29% và số phôi trung bình đạt 11,25 phôi/mẫu, vượt trội so với đối chứng B1 không có TDZ (33,33% và 3,17 phôi/mẫu). Khi nâng nồng độ TDZ lên 1,0 mg/l (nghiệm thức B6), các chỉ tiêu giảm xuống (60,62% và 7,50 phôi/mẫu). Quá trình quan sát hình thái ghi nhận phôi vô tính trải qua đầy đủ 4 giai đoạn sinh trưởng: hình cầu, hình tim, hình thủy lôi và hình lá mầm.
• Giai đoạn phát sinh và tăng trưởng chồi từ phôi: Sự kết hợp giữa cytokinin (BAP) và auxin (NAA) cho thấy hiệu ứng tương tác có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$). Sau 8 tuần nuôi cấy, nghiệm thức C11 (1,0 mg/l BAP kết hợp 1,0 mg/l NAA) cho kết quả tối ưu nhất với tỷ lệ tạo chồi đạt 83,51%, số chồi trung bình đạt 5,70 chồi/mẫu và chiều cao chồi trung bình đạt 3,57 cm. Đối chứng C1 (không bổ sung BAP và NAA) chỉ đạt tỷ lệ 15,86%, số chồi đạt 0,30 chồi/mẫu và chiều cao đạt 0,33 cm. Khi tăng nồng độ chất điều hòa sinh trưởng vượt quá 1,0 mg/l, các chỉ tiêu tăng trưởng chồi đều có xu hướng suy giảm.

Chương 5. Kết luận và đề nghị

Chương 5 đúc kết ngắn gọn các công thức môi trường tối ưu cho 3 giai đoạn: tạo mô sẹo (MS + 1,5 mg/l 2,4-D), phát sinh phôi (MS + 0,7 mg/l IBA + 0,8 mg/l TDZ) và phát sinh chồi (MS + 1,0 mg/l BAP + 1,0 mg/l NAA). Tác giả đề xuất 2 nội dung nghiên cứu tiếp nối nhằm hoàn thiện quy trình thực tiễn: khảo sát sự tạo rễ để chuyển cây ra vườn ươm và nuôi cấy nhân sinh khối mô sẹo phục vụ chiết xuất hoạt chất.

Kết quả nghiên cứu và đóng góp học thuật

Khóa luận đã xác định được các thông số định lượng cụ thể cho từng giai đoạn nuôi cấy in vitro từ mẫu củ sâm Ngọc Linh 5 năm tuổi, được tổng hợp trong bảng đối chiếu dưới đây:

Giai đoạn nuôi cấy	Môi trường tối ưu	Nồng độ chất điều hòa sinh trưởng	Thời gian theo dõi	Tỷ lệ đạt được (%)	Chỉ tiêu số lượng / hình thái chính
1. Cảm ứng tạo mô sẹo	MS cơ bản	1,5 mg/l 2,4-D (không kết hợp BAP)	6 tuần	90,00% (đối chứng: 6,49%)	Thời gian cảm ứng 14 ngày; sẹo màu trắng hơi vàng, xốp mềm
2. Phát sinh phôi vô tính	MS cơ bản + 0,7 mg/l IBA	0,8 mg/l TDZ	8 tuần	69,29% (đối chứng: 33,33%)	11,25 phôi/mẫu; trải qua 4 pha: cầu, tim, thủy lôi, lá mầm
3. Tái sinh và tăng trưởng chồi	MS cơ bản	1,0 mg/l BAP + 1,0 mg/l NAA	8 tuần	83,51% (đối chứng: 15,86%)	5,70 chồi/mẫu; chiều cao trung bình 3,57 cm

Về mặt đóng góp học thuật so với các công bố trước đó:

• Tác giả đã chứng minh được việc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng nhóm phenylurea là TDZ (0,8 mg/l) trên nền bổ sung 0,7 mg/l IBA mang lại hiệu quả cảm ứng phát sinh phôi soma từ mô sẹo sâm Ngọc Linh với hệ số 11,25 phôi/mẫu. Kết quả này tạo nên sự khác biệt so với các công trình trước đây của Mai Trường và cộng sự (2014) hay Vũ Thị Hiền và cộng sự (2014) vốn chủ yếu sử dụng NAA, 2,4-D hoặc nuôi cấy tế bào huyền phù lỏng để tạo phôi trực tiếp.
• Khóa luận làm sáng tỏ tương tác giữa auxin và cytokinin trong nuôi cấy mẫu củ sâm Ngọc Linh: việc phối hợp BAP cùng 2,4-D không làm tăng mà ngược lại gây ức chế quá trình tạo mô sẹo do hàm lượng cytokinin nội sinh sẵn có trong mẫu củ; trong khi đó, sự phối hợp đồng thời giữa BAP (1,0 mg/l) và NAA (1,0 mg/l) lại đóng vai trò quyết định trong việc kích thích phân chia tế bào mô phân sinh ngọn chồi, giúp tăng cả số lượng và chiều cao chồi so với khi xử lý đơn lẻ từng chất.

Hạn chế và hướng nghiên cứu phát triển

Dựa trên phạm vi thực hiện và nội dung trình bày trong văn bản khóa luận, các hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp theo được ghi nhận như sau:

• Hạn chế nghiên cứu:
  • Khóa luận mới khảo sát đến giai đoạn phát sinh và tăng trưởng chồi từ phôi vô tính; chưa thực hiện giai đoạn cảm ứng kích thích ra rễ để tạo thành cây giống in vitro hoàn chỉnh.
  • Nghiên cứu chưa tiến hành thử nghiệm đưa cây con ra giai đoạn vườn ươm (nhà kính và điều kiện tự nhiên) để đánh giá tỷ lệ sống sót và khả năng thích nghi sinh thái.
  • Chưa tiến hành các phân tích hóa sinh định tính, định lượng hàm lượng saponin tổng số và các hợp chất đặc trưng (như Majonosid-R2, Rg1, Rb1) trong mô sẹo hoặc chồi nuôi cấy in vitro.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo (do tác giả đề xuất tại Chương 5):
  • Tiếp tục thực hiện các nghiên cứu tạo rễ in vitro và quy trình huấn luyện, chuyển cây con ra vườn ươm nhằm hoàn thiện toàn diện quy trình vi nhân giống sâm Ngọc Linh.
  • Mở rộng nghiên cứu nuôi cấy nhân sinh khối mô sẹo trong các hệ thống bioreactor để phục vụ định hướng sản xuất các hợp chất thứ cấp và sản phẩm dược liệu từ sâm Ngọc Linh thay thế nguồn thu hái tự nhiên.

Giá trị tham khảo thực tiễn

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích đối với:

• Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các ngành Công nghệ Sinh học, Sinh học thực vật, Nông học và Dược liệu đang thực hiện các đề tài liên quan đến nhân giống vô tính hoặc bảo tồn các loài thực vật thuộc chi Panax.
• Các phòng thí nghiệm nuôi cấy mô tế bào thực vật: Tài liệu cung cấp công thức môi trường cụ thể, tỷ lệ phối hợp phytohormone chính xác (2,4-D, TDZ, BAP, NAA) cùng các điều kiện chiếu sáng, nhiệt độ được chuẩn hóa cho từng giai đoạn riêng biệt (tạo sẹo, tạo phôi, tạo chồi).
• Giá trị phương pháp luận: Khóa luận là minh chứng tham khảo rõ ràng về cách thức thiết kế thí nghiệm yếu tố (factorial experiment), phương pháp thu thập chỉ tiêu hình thái phôi soma và quy trình xử lý số liệu tỷ lệ phần trăm bằng phép biến đổi $\arcsin\sqrt{x/100}$ kết hợp phân tích ANOVA trên phần mềm Minitab.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao việc bổ sung BAP kết hợp với 2,4-D lại làm giảm tỷ lệ tạo mô sẹo so với việc chỉ sử dụng 2,4-D đơn lẻ?
Theo phân tích của tác giả tại Chương 4, mẫu củ sâm Ngọc Linh ban đầu vốn đã chứa một lượng dư chất điều hòa sinh trưởng nhóm cytokinin nội sinh. Khi bổ sung thêm BAP ngoại sinh vào môi trường, hàm lượng cytokinin tổng thể vượt quá ngưỡng nhu cầu sinh lý của tế bào, dẫn đến hiện tượng ức chế phản phân hóa tạo mô sẹo, khiến tỷ lệ tạo sẹo giảm, mô sẹo chuyển màu vàng, bị già hóa và chai cứng.

2. Nồng độ TDZ nào tối ưu cho quá trình phát sinh phôi từ mô sẹo và khi tăng nồng độ lên 1,0 mg/l thì xuất hiện hiện tượng gì?
Nồng độ TDZ tối ưu được xác định là 0,8 mg/l (trên nền môi trường MS bổ sung 0,7 mg/l IBA), cho tỷ lệ phát sinh phôi đạt 69,29% và số phôi trung bình đạt 11,25 phôi/mẫu sau 8 tuần nuôi cấy. Khi tăng nồng độ TDZ lên 1,0 mg/l, tỷ lệ phát sinh phôi giảm xuống còn 60,62% và số phôi trung bình giảm còn 7,50 phôi/mẫu do nồng độ cytokinin vượt mức cần thiết gây ức chế quá trình phát sinh cơ quan.

3. Phôi vô tính của sâm Ngọc Linh trong nghiên cứu trải qua các giai đoạn hình thái nào?
Quá trình phát sinh phôi vô tính gián tiếp từ mô sẹo sâm Ngọc Linh trong nghiên cứu được ghi nhận trải qua 4 giai đoạn hình thái kế tiếp nhau bao gồm: phôi hình cầu, phôi hình tim, phôi hình thủy lôi và phôi hình lá mầm.

4. Nghiệm thức nào cho hiệu quả tăng trưởng chồi tốt nhất và các chỉ tiêu đạt được là bao nhiêu?
Nghiệm thức C11 với sự kết hợp giữa 1,0 mg/l BAP và 1,0 mg/l NAA trên môi trường MS cho hiệu quả cao nhất sau 8 tuần nuôi cấy, đạt tỷ lệ phát sinh chồi 83,51%, số chồi trung bình là 5,70 chồi/mẫu và chiều cao chồi trung bình đạt 3,57 cm.

5. Điều kiện môi trường nuôi cấy (nhiệt độ, ánh sáng) được thiết lập khác nhau như thế nào giữa giai đoạn tạo mô sẹo và giai đoạn tạo phôi/chồi?
Giai đoạn cảm ứng tạo mô sẹo được nuôi cấy trong điều kiện tối hoàn toàn ở nhiệt độ 21–23°C (± 2°C) và độ ẩm 50–60%. Trong khi đó, giai đoạn phát sinh phôi và phát sinh chồi được nuôi cấy trong điều kiện chiếu sáng chu kỳ 16 giờ sáng/8 giờ tối dưới ánh sáng trắng của đèn huỳnh quang với cường độ 3000 lux, nhiệt độ duy trì 21–23°C (± 2°C) và độ ẩm 50–60%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Trần Xuân Điệp đã giải quyết trọn vẹn 3 mục tiêu thực nghiệm về việc xác định ảnh hưởng của các chất điều hòa sinh trưởng đến quá trình vi nhân giống sâm Ngọc Linh in vitro. Kết quả nghiên cứu đã làm sáng tỏ các mốc nồng độ tối ưu: môi trường MS bổ sung 1,5 mg/l 2,4-D tạo mô sẹo tốt nhất (đạt tỷ lệ 90,00%); môi trường MS bổ sung 0,7 mg/l IBA kết hợp 0,8 mg/l TDZ cảm ứng phát sinh phôi hiệu quả nhất (đạt 69,29% và 11,25 phôi/mẫu); môi trường MS bổ sung 1,0 mg/l BAP kết hợp 1,0 mg/l NAA tối ưu cho sự tái sinh chồi (đạt 83,51%, 5,70 chồi/mẫu và cao 3,57 cm). Các dữ liệu thực nghiệm này đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện quy trình vi nhân giống quy mô lớn nhằm phục vụ công tác bảo tồn và phát triển loài sâm đặc hữu quý hiếm của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nhân sâm là một dược liệu quý đã được sử dụng từ lâu ở nhiều khu vực như Châu Mỹ (Panax quinquefolius) hay các nước Đông A, đặc biệt là ở Hàn Quốc và Trung Quốc (Panax ginseng) nhan sâm được coi là một loại thần dược trong việc duy trì sinh lực và thé chất. Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.) được tìm thay ở khu vực núi Ngoc Linh thuộc hai tinh Kon Tum va Quảng Nam là một loài thuộc chi Panax. Những kết quả nghiên cứu mới nhất cho thấy danh sách saponin của sâm Ngọc Linh lên tới 52 loại (Đức và ctv, 1993, 1994a; Vân và ctv, 2015). Hoạt chất chính có trong sâm Ngọc Linh là ginsenosid (Yamasaki, 2000), có nhiều tác dụng có lợi như chống ung thư (Konoshima và ctv, 1999) và tác dụng ức chế căng thăng tâm lý (Yobimoto và ctv, 2000).

Ngoài ra còn có các acid amin, acid béo, các nguyên tố đa lượng và vi lượng. Nguồn cung sâm Ngọc Linh hiện tại rất khan hiếm và điều này được cho là do phạm vi môi trường sống hẹp, cây tự nhiên sinh trưởng và phát triển rất chậm cùng với sự khai thác quá mức của loài này. Vì vậy sâm Ngọc Linh được xếp vào loài có nguy cơ tuyệt chủng (Sách đỏ Việt Nam, 1996). Một trong những cách thiết thực và hiệu quả nhất dé giải quyết van dé nan giải về nguồn cung hiện nay là nuôi cấy sâm Ngọc Linh trong điều kiện in vitro, nhằm tao ra nguồn giống nhanh chóng với số lượng lớn.

Xuất phát từ những giá trị thực tiễn trên đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến quá trình nhân giống sâm Ngọc Linh” được thực hiện. Mục tiêu đề tài: Xác định được nồng độ 2,4-D kết hợp với BAP tốt nhất cho sự tạo mô sẹo từ mẫu củ sâm Ngọc Linh. Xác định nồng độ TDZ tốt nhất cho sự phát sinh phôi từ mô sẹo sâm Ngọc Linh. Xác định được nồng độ BAP kết hợp với NAA tốt nhất cho sự tăng trưởng chéi từ phôi sam Ngọc Linh.

Nội dung thực hiện: Nội dung 1: Anh hưởng cua 2,4-D két hop voi BAP dén kha nang tao m6 seo tu cu sam Ngoc Linh. Nội dung 2: Ảnh hưởng của TDZ đến sự phát sinh phôi sâm Ngọc Linh Nội dung 3: Ảnh hưởng BAP kết hợp với NAA đến sự tăng trưởng chỗi từ phôi sâm Ngọc Linh. TONG QUAN TÀI LIEU 2. Giới thiệu về cây sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.

Phân loại khoa học Giới : Plantae Ngành: Magnoliophyta Lớp : Magnoliopsida Bộ : Apiales Họ : Araliaceae Chi : Panax Loài : Panax vietnamensis Ha et Grushv. Tên khác: Sâm Việt Nam, sâm K5, cây thuốc giấu Tên nước ngoài: Vietnamese ginseng Hình 2. Cây Sâm Ngọc Linh. Đặc điểm phân bố (Nguôn: baotonduoclieu.

Sâm Ngọc Linh được tìm thấy ở trên núi Ngọc Linh thuộc hai tỉnh Kon Tum và tỉnh Quảng Nam. Cây sâm bắt đầu xuất hiện ở độ cao từ 1.200 m trở lên, đạt mật độ cao nhất ở khoảng từ 1.000 m dưới tán rừng già. Từ năm 2000 trở lại đây, Viện Dược liệu tiễn hành tái điều tra về điều kiện khí hậu, thé nhưỡng va đặc điểm sinh thái cây ở vùng trồng sâm đưới tán rừng tự nhiên đã cho thấy, hiện nay chỉ có thể tìm thấy sâm Ngọc Linh còn sót lại ở độ cao 1900 — 2200 m, song cũng rất hiếm. Cây trồng dưới tán rừng tự nhiên ở độ cao 1800 — 1900 m trong hai tỉnh Quảng Nam và Kon Tum có độ tán che của rừng là 70 đến 90% mới phù hợp với độ sinh trưởng và phát triển tốt (Nguyễn Thượng Dong và ctv, 2007).

Đặc điểm hình thái Theo Nguyễn Thượng Dong và ctv (2007), thì sâm Ngọc Linh là cây thân thảo, sống lâu năm, cao 40 — 60 cm, đôi khi trên 1 m. Thân rễ nạc, đường kính 1 - 3,5 cm, chiều dài tùy theo số năm sinh trưởng, màu vàng nhạt hay màu vàng dat, có nhiều đốt, mang những vết sẹo do thân lụi hàng năm để lại, mỗi vết tương đương với một năm tuổi. Thân rễ mang nhiều rễ con và những vét nhăn dọc, dễ bẻ gãy, mùi thơm nhẹ, vị đắng hơi ngọt. Ở cuối thân rễ có rễ củ thường ít phát triển, có dạng con quay, hình trụ, đôi khi có dạng hình người, màu vàng nhạt, mang nhiều rễ con và có vân ngang.

Cây sâm trồng có rễ củ phát triển hơn. Thân mọc thắng đứng, màu xanh hoặc hơi tím, đường kính 5 — 8 mm, thường rụng hằng năm sau mùa sinh trưởng. Tuy vậy, đôi khi có 2 — 3 thân vẫn tồn tại vài năm. Thân rễ có thể phân nhánh nhiều lần và hình thành một bụi sâm nhưng rất hiếm.

Lá kép hình chân vịt, mọc ở đỉnh thân. Cuống lá kép dài 2 — 12 cm, mỗi lá kép thường có 5 lá chét hình trứng ngược, hình mác hoặc bầu dục, mép khía răng cưa, đầu lá nhọn, đôi khi có mũi nhọn, gốc lá hình nêm. Lá chét ở giữa lớn nhất dài 15 cm, rộng 3 — 5 em. Gan lá hình lông chim, thường có 10 cặp, gân phụ hình mạng.

Phién lá màu xanh lục, mảnh, dé rách, có nhiều lông cứng đài 1 — 2 mm, mặt đưới ít hon. Cây nảy mam từ hạt chỉ có 1 lá kép với 5 lá chét, năm thứ 3 da số 2 lá kép, năm thứ 4 da số 3 lá kép, năm thứ 5 và 6 đa số 4 — 5 lá kép, rất hiếm gặp cây 6 lá kép. Cụm hoa thường xuất hiện ở cây có 3 lá kép trở lên. Cuống cụm hoa đài 10 — 12 cm mang một tan đơn ở tận cùng, đôi khi có thêm 1 — 4 tán phụ hay một hoa don ở phía dưới tán chính.

Mỗi cụm hoa có 50 — 120 hoa, cuống hoa dài 1 — 1,5 em. Hoa màu vàng lục nhạt, đường kính 3 — 4 mm, gồm5 lá đài hợp thành hình chuông, trên chia thành 5 răng nhỏ, hình tam giác, 5 cánh hoa, 5 nhị màu trắng. Bao phấn hình xoan, đính lưng, dia hoa hơi lồi. Bầu cao 1 — 1,5 mm, có 2 lá noãn.

Hoa thường nở vào buổi sáng từ 9 đến 11 giờ. Lúc này nhiệt độ không khí thường khoảng từ 18 — 20°C và độ âm từ 85 — 90%. Hoa nở dan từ ngoài vào và từ đưới lên. Đài hoa rụng trong khoảng 1 — 2 ngày sau khi nở và tán bắt đầu kết quả.

Mùa hoa thay đồi tùy theo vùng nhưng thường bat đầu từ tháng 4 đến tháng 6. Quả mọng, khi chín màu đỏ tươi, đa phần có chấm đen ở đỉnh như Nhân sâm, một số quả không có cham den ở đỉnh như quả Tam thất. Qua sâm có 1 6 1 hạt và hiếm gặp quả 2 ô 2 hạt, hạt hình thận, một số ít có hình cầu det chứa 2 hạt, nhưng còn có cả quả 3 ô 3 hạt. Mỗi chùm hoa trung bình có từ 20 đến 30 quả, trọng lượng trung bình của một quả là 200 mg.

Đối với quả sâm Ngọc Linh quả nào khi có chấm đen ở đỉnh thì mọc mam còn những qua nào không có cham den ở đỉnh thì không nảy mam. Trên một bông càng có nhiều quả có 2 hạt và 3 hạt thì hệ số nhân giống càng cao. Mùa quả từ tháng 7 đến tháng 9. Quả tập trung ở trung tâm của tán.

Sau hai tháng, quả bat đầu chuyên từ màu xanh đên màu xanh thâm, vàng lục rôi đỏ cam và đỏ tươi với 1 châm đen ở trên đỉnh quả. Hạt màu trắng ngà hay màu vàng nhạt, dài 6 — 8 mm, rộng 5 — 6 mm, day 2 mm, bề mặt lồi lõm. Khối lượng của 1 hat tuoi là 95 mg (Trần Thị Liên và ctv, 2020). Đặc điểm sinh thái Sâm Ngọc Linh là loại cây đặc biệt ưa am và ưa bóng, thường mọc rải rác hay tập trung thành từng đám nhỏ dưới tán rừng kín thường xanh cây lá rộng, đôi khi xen cả cây lá kim, độ tán che có thể lên tới 80% hoặc hơn.

Môi trường nơi sâm mọc luôn am ướt, thường xuyên có mây mù. Nhiệt độ không khí trung bình ước tính từ 15 đến 18°C, lượng mưa xấp xỉ 3. Dat rừng ở đây được tạo thành do lá cây mục lâu ngày, có màu đen, tơi xốp, hàm lượng mùn cao và dường như chứa nhiều nước. Sâm Ngọc Linh sinh trưởng mạnh trong mùa xuân — hè.

Mùa hoa quả bat đầu từ tháng 5 đến tháng 10, cây ra hoa và quả tương đối đều hàng năm. Sau khi quả chín rụng xuống đất, tồn tại qua mùa đông khoảng trên 4 tháng và sẽ nảy mầm vào đầu mùa xuân năm sau. Quan sát quan thé sâm Ngọc Linh mọc hoang dai, thay trong cùng một đám có nhiều cây ở các lứa tuổi khác nhau. Điều đó chứng tỏ sâm Ngọc Linh có khả năng tái sinh tự nhiên từ hạt khá tốt (Đỗ Huy Bích và ctv, 2004).

Tác dụng dược lý Theo tiễn sĩ Nguyễn Bá Hoạt, Phó viện trưởng Viện Dược liệu Việt Nam, những kết quả nghiên cứu dược lý thực nghiệm sâm Ngọc Linh đã chứng minh tác dụng chống stress vật lý, stress tâm lý và tram cảm, kích thích hệ miễn dịch, chống oxi hóa, lão hóa, phòng chống ung thư, bảo vệ tế bào gan. Theo dược sĩ Đào Kim Long, sâm Ngọc Linh có những tính năng tuyệt hảo như tăng lực, phục hồi sự suy giảm chức năng giúp cho tình trang của cơ thé trở lại bình thường, kháng các độc tố gây hại tế bào, giúp kéo dài sự sống của tế bào và tăng các tế bào mới. Đặc biệt, sâm Ngọc Linh có những tính năng mà sâm Triều Tiên và sâm Trung Quốc không có là tinh kháng khuẩn, chống tram cảm, giảm lo âu, chống oxi hóa và hiệp lực tốt với thuốc kháng sinh, thuốc trị bệnh tiểu đường. Về độc tính đã nghiên cứu thay với liều 34 g/kg thể trọng của bột chiết toàn phan rễ củ sâm Ngọc Linh và với liều 10,6 g/kg thé trọng của saponin toàn phan của rễ củ sâm Ngọc Linh đều không gây trên súc vật thực nghiệm những triệu chứng nào ngộ độc.

Những thí nghiệm tác dụng trên hệ thần kinh trung ương, tác dụng tăng lực, tăng sức bền của cơ thể, trên nội tiết sinh dục, trên hệ tim mạch. đều cho những kết quả gần hay tương đương với khi thí nghiệm với sâm Triều Tiên. Tuy nhiên, sâm Ngọc Linh không gây tăng huyết áp như sâm Triều Tiên. Hiện nay, sâm Ngọc Linh hầu như không thấy được tiêu thụ và sử dụng dưới rễ củ đơn độc mà được sử dụng phối hợp với nhiều vị thuốc khác trong một thang thuốc hay một dạng bào chế như viên, nước, siro.

với liều 2 — 6 g một ngày (Đỗ Tat Lợi, 2006). Ngoài các tác dụng dược lý trên, PGS.