Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan về Ba Làng An ở Quảng Ngãi Chương 2: Đời sống văn hóa cư dân Ba Làng An truyền thống Chương 3: Đời sống văn hóa cư dân Ba Làng An hiện đại. Chương 4: Đặc điểm đời sống văn hóa của cư dân Ba Làng An 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VỀ BA LÀNG AN Ở QUẢNG NGÃI 1. Cơ sở lý luận về hoạt động đời sống văn hóa 1.1 Khái niệm về văn hóa Trong cuốn “Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng đời sống văn hóa ở nước ta” của Hoàng Vinh đã dẫn khái niệm “văn hóa” theo định nghĩa của nguyên Tổng Giám đốc UNESCO F. Mayo vào năm 1999 nhân ngày lễ phát động thập kỷ thế giới phát triển văn hóa:“ Văn hóa là tổng thể sống động của các hoạt động sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại, qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu- những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”[81, tr.
Với ý nghĩa đó văn hóa có mặt trong bất cứ hoạt động nào của con người, trong hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động sản xuất tinh thần, trong giao tiếp ứng xử xã hội hay thái độ quan hệ với thiên nhiên. Như vậy, có thể hiểu văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, nhằm mục đích phục vụ cho sự tiến bộ của loài người. Văn hóa bao gồm 5 thành tố cơ bản: biểu tượng, ngôn ngữ, hệ giá trị, chuẩn mực văn hóa và công nghệ của văn hóa. Văn hóa có 5 chức năng chính: giáo dục, nhận thức, thẩm mỹ, dự báo và giải trí.
Trong cuốn Cơ sở văn hóa Việt Nam của tác giả Trần Quốc Vượng chủ biên đã dẫn khái niệm văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh như sau: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công việc cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương tiện sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” [84, tr. Như vậy, văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm mục đích thích ứng những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn. Quan niệm này của chủ tịch Hồ Chí Minh hoàn toàn trùng hợp với nhìn nhận về văn hóa của tổ chức UNESCO.
Đề cương văn hóa Việt Nam do đồng chí Trường Chinh - Tổng bí thứ BCH TƯ Đảng khởi thảo và cong bố năm 1943 xác định: “Văn hóa bao gồm tất cả tư tưởng, văn 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com học, nghệ thuật. Văn hóa là một trong ba mặt trận: kinh tế, chính trị, văn hóa. Ba nguyên tắc vận động văn hóa nước Việt Nam giai đoạn hiệ nay là dân tôc, khoa học, đại chúng”. Đây là kim chỉ nam cho việc xây dựng văn hóa mới.2 Khái niệm về đời sống văn hóa Thuật ngữ “đời sống văn hóa” xuất hiện và được sử dụng phổ biến trong ngành văn hóa học vào những thập niên cuối thế kỉ XX.
Ngày nay thuật ngữ này được sử dụng phổ biến trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng, các văn bản của Nhà nước, trong sách báo, tạp chí và các phương tiện thông tin đại chúng. Tuy nhiên khái niệm “đời sống văn hóa” được sử dụng trong những hoàn cảnh khác nhau, mục đích nghiên cứu khác nhau thì có những cách tiếp cận khác nhau. Trong Báo cáo xây dựng văn hóa đời sống văn hóa cơ sở của Viện văn hóa và phát triển, Học viện chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh đưa ra định nghĩa: Đời sống văn hóa nói chung là một tổng hợp những yếu tố vật thể văn hóa nằm trong cảnh quan văn hóa, những yếu tố hoạt động văn hóa con người, những sự tác động lẫn nhau trong đời sống xã hội để tạo ra những quan hệ có văn hóa trong cộng đồng người, trực tiếp làm hình thành lối sống của con người trong xã hội [85, tr. Theo tác giả Nguyễn Hữu Thức: “Đời sống văn hóa có thể hiểu đó là tất cả những hoạt động của con người tác động vào đời sống vật chất, đời sống tinh thần, đời sống xã hội để hướng con nguời vươn lên theo quy luật cái đẹp, của chuẩn mực giá trị chân, thiện, mĩ đào thải những biểu hiện tiêu cực tha hóa con người” [63, tr.
Theo đó đời sống văn hóa là sự hiện diện, tồn tại và phát triển của đời sống tinh thần trong toàn bộ hoạt động thực tiễn xã hội. Đó là một bộ phận của đời sống xã hội, gắn liền với những giá trị chân, thiện, mĩ, gắn với sản phẩm vật chất và tinh thần, với mọi hoạt động của con người trong các lĩnh vực xã hội. Đời sống văn hóa cũng được hiểu như môi trường văn hóa, là cầu nối giữa văn hóa xã hội và văn hóa cá nhân. Nó là một tổng thể những yếu tố văn hóa vật thể, phi vật thể và nhân cách văn hóa, cảnh quan văn hóa bao quanh con người, gây ra sự tác động lẫn nhau giữa các cá nhân trên phạm vi không gian, thời gian nào đó, trực tiếp hình thành nên lối sống và nếp sống của con người.
Đời sống của con người bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng có liên quan mật thiết với nhau, chẳng hạn như: đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội…Như vậy, đời sống văn hóa là lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tác giả Hoàng Vinh trong công trình nghiên cứu Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng văn hóa ở nước ta cho rằng: Đời sống văn hóa là bộ phận của đời sống xã hội, bao gồm các yếu tố văn hóa tĩnh tại (các sản phẩm văn hóa vật thể, các thiết chế văn hóa) cũng như các yếu tố văn hóa động thái (con người và các dạng văn hóa hoạt động của nó). Xét về một phương diện khác, đời sống văn hóa bao gồm các hình thức văn hóa hiện thực và cả các hình thức văn hóa sinh hoạt tâm linh [81, tr. Có thể thấy định nghĩa này về cơ bản đã phản ánh được cấu trúc của đời sống xã hội văn hóa, song trong đó vẫn chưa đề cập đến những giá trị văn hóa.
Đồng thời, cách diễn đạt như thế chưa làm rõ được bản chất của đời sống xã hóa vì chỉ nêu các yếu tố cấu thành ở thế biệt lập. Để đi đến một quan niệm hoàn chỉnh hơn về đời sống văn hóa, chúng ta phải tiếp cận thêm đời sống văn hóa trong toàn bộ đời sống xã hội và phải khu biệt, giới hạn lĩnh vực sáng tạo trên cơ sở xuất phát từ quan niệm văn hóa theo nghĩa rộng hoặc nghĩa hẹp. Chính vì vậy, dựa trên các khái niệm về đời sống văn hóa và các lĩnh văn hóa, trong phạm vi yêu cầu của đề tài nghiên cứu định nghĩa về đời sống văn hóa như sau: Đời sống văn hóa là phương thức những hoạt động sống của con người, được con người nhận thức và thực hiện một cách tự giác, có định hướng nhằm tạo ra những giá trị văn hóa tốt đẹp. Đời sống văn hóa bao gồm các yếu tố văn hóa như: các sản phẩm văn hóa vật thể, các thiết chế văn hóa và hoạt động văn hóa con người [81, tr.
Đơn vị cơ sở là hình thức tổ chức cơ bản của văn hóa. Đó là những cộng đồng dân cư liên kết với nhau trong các sinh hoạt vật chất và tinh thần diễn ra trong đời sống hàng ngày của nhân dân. Mỗi cộng đồng dân cư sống cố định và hình thành một tổ chức hành chính (xã, phường, trường học, bệnh viện) hay một cộng đồng nhỏ hơn (gia đình, tổ dân phố, khu dân cư…) đều có thể xem là đơn vị văn hóa cơ sở. Từ những quan điểm trên về đời sống văn hóa, có thể hiểu đặc điểm cơ bản của đời sống văn hóa là các hoạt động văn hóa diễn ra gắn liền với sinh hoạt vật chất, tinh thần cá nhân và cộng đồng trong một đơn vị tổ chức hành chính (xã, phường, trường học, bệnh viện) hay một cộng đồng nhỏ hơn (gia đình, tổ dân phố, khu dân cư, làng, bản,…).
Những hoạt động đời sống văn hóa này được diễn ra thường xuyên, liên tục và sự tham gia trực tiếp của con người. Từ đó dần hình thành các mối liên hệ gắn bó 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chặt chẽ giữa con người với con người trong một không gian địa lý, hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật và các thiết chế văn hóa nhất định.Vị trí địa lý và lịch sử hình thành Ba Làng An là một khu nhỏ thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Mà vị trí tỉnh Quảng Ngãi nằm trong tọa độ địa lý: 14° 32′ 04″ đến 15° 25′ 00″ vĩ độ Bắc; 108° 14′ 25″ đến 109° 09′ 00″ kinh độ Đông. Phía Bắc giáp tỉnh Quảng Nam - vùng đất rộng với nhiều tiềm năng phát triển, có 2 di sản văn hóa thế giới, có khu kinh tế mở Chu Lai.
Phía Nam giáp tỉnh Bình Định- nơi có khu kinh tế Nhơn Hội, đang có sự trỗi dậy mạnh mẽ trong thu hút đầu tư và phát triển mạnh mẽ về kinh tế -xã hội. Phía Tây giáp với hai tỉnh Kon Tum và Gia Lai nằm ở phía Bắc Tây Nguyên, nơi có khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y, Đức Cơ. Phía Đông của tỉnh giáp biển với đường bờ biển dài 130 km. Vị trí địa lý đặc biệt và các yếu tố hạ tầng tạo điều kiện thuận lợi cho Quảng Ngãi hình thành và phát triển một cơ cấu kinh tế hết sức đa dạng, mở rộng giao lưu kinh tế với các tỉnh trong vùng, đặc biệt là các tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, Tây Nguyên và cả nước, phát triển kinh tế -xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng không chỉ của Quảng Ngãi mà còn cả vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và Duyên hải Trung bộ.
Trên đây là những phân tích khái quát về đặc điểm vị trí địa lý của tỉnh Quảng Ngãi, có thể thấy rằng đây là vùng đất có vị trí khá thuận lợi cho việc phát triển kinh tế- xã hội và du lịch, hứa hẹn là vùng đất giàu tiềm năng.