mở đầu, kết luận và danh sách thƣ mục tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng : 8 * Chƣơng 1: Thơ Nguyễn Đức Mậu trong hành trình thơ hiện đại Việt Nam.1 Phác thảo diện mạo thơ kháng chiến chống Mỹ. Diện mạo thơ Việt Nam sau năm 1975. Hành trình sáng tác thơ của Nguyễn Đức Mậu. * Chƣơng 2: Thế giới hiện thực trong thơ Nguyễn Đức Mậu: 2.1: Cảm hứng về thực tại chiến tranh của đất nƣớc.
Hình ảnh đất nƣớc. Hình ảnh ngƣời lính. Hình ảnh nhân dân.2: Kí ức về chiến tranh trong cuộc sống hòa bình.3: Cảm hứng từ cuộc sống đời thƣờng.1: Đất nƣớc, quê hƣơng, thiên nhiên thanh bình.2: Những ngƣời thân yêu. * Chƣơng 3: Những phƣơng diện nghệ thuật độc đáo trong thơ Nguyễn Đức Mậu.
Nghệ thuật sử dụng ngôn từ. Phƣơng thức chuyển nghĩa và sáng tạo hình ảnh. Phần nội dung: CHƢƠNG I: THƠ NGUYỄN ĐỨC MẬU TRONG HÀNH TRÌNH THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI 1.1: Phác thảo diện mạo thơ kháng chiến chống Mĩ : Trải qua một quá trình phấn đấu, rèn luyện không mệt mỏi, đồng thời có sự định hƣớng chính trị, sự chỉ đạo đúng đắn của Đảng, văn học giai đoạn chống Mỹ nói chung và thơ ca chống Mỹ nói riêng đã có bƣớc trƣởng thành nhanh chóng cả về số lƣợng và chất lƣợng, trở thành một mặt trận quan trọng trong công cuộc đấu tranh chống đế quốc Mỹ. Có thể thấy rằng, văn học cách mạng là một nền văn học của Đảng, của giai cấp công nhân.
Do đó, nhiệm vụ của văn học và thơ ca kháng chiến chống Mỹ phải phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ cách mạng là xây dựng chủ nghĩa xã hội, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Có thể nói rằng, văn học thời kỳ này đã đạt đƣợc nhiều thành tựu lớn. Trong đó thơ chống Mỹ là một nền thơ phát triển ở trình độ cao – phản ánh đƣợc tƣơng đối đầy đủ bức tranh toàn cảnh của một thời kỳ vẻ vang của dân tộc, nó vừa là “ngƣời thƣ ký trung thành của thời đại” vừa để lại những ấn tƣợng sâu lắng, những cảm xúc chan chứa mang tầm cao tƣ tƣởng, có giá trị và sức sống lâu bền với thời gian Tiếp nối văn học kháng chiến chống Pháp, văn học chống Mỹ hƣớng vào sự ngợi ca các chiến công, kỳ tích anh hùng của dân tộc. Chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong văn học giai đoạn này nói chung và thơ ca nói riêng là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ các tác phẩm.
Chủ nghĩa anh hùng đƣợc phản ánh ngay ở chính những con ngƣời đang sống, chiến đấu cho một lý tƣởng xã hội cao cả. Họ là những con ngƣời xuất phát từ quần chúng bình thƣờng, đƣợc quần chúng tin yêu, có tinh thần cách mạng tiến công, sẵn sàng hi sinh cho đất nƣớc. Dƣới sự lãnh đạo chặt chẽ và thống nhất của Đảng, thơ ca kháng chiến chống Mỹ có những bƣớc chuyển mình phát triển tạo nên một diện mạo mới cho nền văn học nƣớc nhà. Một đặc điểm đáng chú ý nhất của thơ ca thời chống Mỹ là sự mở rộng của hình ảnh cái Ta, thu nhỏ cái Tôi trữ tình.
Hình ảnh dân tộc, nhân dân, hình ảnh non 10 sông đất nƣớc cùng với những tình cảm lớn hƣớng về quê hƣơng, Tổ quốc, hƣớng tới cộng đồng đã dần dần trở thành xu hƣớng khái quát của thơ ca. Cái Ta ở đây là cái tổng thể với ý nghĩa trọn vẹn nhằm đối lập với kẻ thù, tạo nên một mối đồng cảm chung của mọi tầng lớp nhân dân. Cái Ta thật sự trở nên hoàn chỉnh, tròn đầy vừa có ý nghĩa bao quát, vừa có ý nghĩa cụ thể, nó vừa là một nhân vật, một con ngƣời, một biểu tƣợng: Ta sẵn sàng xé trái tim ta Cho Tổ quốc và cho tất cả Lá cờ này là máu là da Của ta của con ngƣời vô giá (Tố Hữu) Do xu hƣớng ngày càng mở rộng cái ta nên cái tôi trữ tình dần dần bị ẩn khuất. Các nhà thơ nhân danh đất nƣớc mình, dân tộc mình để nói đến những tình cảm chung, khát vọng chung, ca ngợi những con ngƣời sống, chiến đấu, hi sinh cho lý tƣởng của Tổ quốc.
Trƣớc đây, chúng ta bắt gặp hình ảnh cái tôi của các nhà thơ bộc lộ một cách trực tiếp - đấy là sự đồng cảm, sẻ chia với những số phận bất hạnh trong xã hội. Cảm nhận về cuộc sống, con ngƣời, về mọi miền quê, ta vẫn thấy đƣợc một cái tôi trữ tình mang ý nghĩa cái tôi nội dung. Dù cái tôi đó đã “mở hồn mình đón những vang vọng từ cuộc đời” nhƣng dù nhiều hay ít cái tôi trữ tình vẫn mang hình ảnh của tác giả, mang những tâm tƣ, tình cảm của chính tác giả đó chứ không phải cái tôi nói hộ, cái tôi nhân danh nhân vật khác. Cái tôi trong thơ giai đoạn này không còn là đối tƣợng nhận thức, cái tôi bị che lấp, bị mờ nhạt để hòa cùng, để nói cùng, để nhân danh cho toàn thể quốc gia, dân tộc.
Mỗi một hình ảnh, một biểu tƣợng, một xúc cảm, khi đƣợc viết ra phải mang trong mình cái chung của cả thời đại. Tuy nhiên có thể thấy không phải mọi tác giả, mọi bài thơ đều nhằm phản ánh hiện thực khách quan. Mỗi một tác giả, mỗi một bài thơ có khi hƣớng tới những biểu hiện riêng của cảm xúc nhƣng cái riêng đó lại đạt đến cái chung, vận động đến cái chung một cách không cố ý. Sự hòa quyện giữa nét chung và những nét riêng tạo đƣợc sự cân xứng hài hòa, không xa lạ mà vô cùng gần gũi với cuộc sống, tình 11 cảm con ngƣời.
Cái riêng ở trong cái chung, cái tôi ở trong cái ta, bởi tất cả những tâm tƣ, tình cảm của con ngƣời đều hƣớng về lý tƣởng chung. Cái chung, cái riêng, cái bình thƣờng, cái vĩ đại đều đƣợc thể hiện theo nguyên tắc điển hình hóa. Tƣ tƣởng, hành động của con ngƣời Việt Nam đang chiến đấu và sản xuất đều đƣợc chọn lọc khát quát để mang tính chất tiêu biểu cho dân tộc, thời đại. Nhƣ một xu thế tất yếu, sự vận động của hình tƣợng thơ từ cái tôi sang cái ta có nghĩa là tƣ duy thơ chuyển từ hƣớng nội sang hƣớng ngoại - tạo nên một nền thơ mang tính sử thi, đậm chất anh hùng ca, đây là một đặc điểm quan trọng của thơ ca kháng chiến chống Mỹ.
Thơ chống Mỹ là một giai đoạn phát triển khá rực rỡ của nền thơ cách mạng hiện đại. Bên cạnh những hạn chế, thơ ca đã đạt đƣợc những thành công nhất định, đánh dấu bƣớc trƣởng thành của văn học nói chung và của thơ kháng chiến chống Mỹ nói riêng. Đó là một nền thơ có sự lãnh đạo chặt chẽ của Đảng, đồng thời là một nền thơ mang tính nhân dân, tính quần chúng, rộng rãi sâu sắc nhất từ trƣớc cho tới nay. Phản ánh đƣợc hiện thực chiến đấu, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.Thực hiện thành công sứ mệnh lịch sử mà Đảng và dân tộc giao phó kêu gọi nhân dân hành động, đánh giặc, là tiếng nói tự hào, kiêu hãnh của ngƣời Việt Nam trong giai đoạn chống Mỹ cứu nƣớc.
Với những thành tựu đã đạt đƣợc, thơ ca giai đoạn chống Mỹ có thể sánh với bất kỳ một nền thơ phát triển nào của nhân loại, xứng đáng đứng ở vị trí tiên phong của nền văn học chống đế quốc. Diện mạo thơ Việt Nam sau năm 1975. Sau năm 1975, cuộc sống thời hậu chiến có quá nhiều điểm khác biệt so với cuộc sống thời chiến tranh. Điều đó đòi hỏi nghệ sĩ phải xác lập vị thế của mình sao cho thích hợp với hoàn cảnh lịch sử mới.
Từ chỗ là những ca sĩ ngợi ca đất nƣớc và nhân dân bằng cái nhìn sử thi và cảm hứng lãng mạn, giờ đây các nhà thơ chuyển từ “bè cao” sang “giọng trầm”. Cái nhìn sử thi đã dần phai nhạt và thay vào đó là cái nhìn phi sử thi. Đây là yếu tố hết sức quan trọng khiến cho văn học giai đoạn này thể hiện tinh thần dân chủ hóa sâu sắc. Cảm hứng nhân bản và sự thức tỉnh ý thức cá nhân đã trở thành nền tảng và cảm hứng chủ đạo của văn học và thơ ca sau 1975.
12 Nhà thơ không còn bị vƣớng bận với những kiểu hiện thực chủ yếu và hiện thực thứ yếu, không bị bó buộc trong những khung tƣ tƣởng định sẵn mà cố gắng thể hiện tính đa chiều của hiện thực. Nói đúng hơn, hiện thực trong văn học phải là thứ hiện thực của suy tƣ. Chỉ một khi nhà thơ nhìn cuộc sống bằng đôi mắt cá nhân, nói lên tiếng nói cá nhân, lúc đó mới hi vọng anh ta tạo nên giọng điệu và tƣ tƣởng nghệ thuật riêng. Tuy nhiên, trong những năm đầu sau khi chiến tranh kết thúc, cần chú ý đến hai mạch chính trong sự vận động của tƣ duy thơ.
Thứ nhất, cảm hứng sử thi vẫn đƣợc tiếp nối nhƣ một quán tính nghệ thuật. Không phải ngẫu nhiên mà giai đoạn này xuất hiện hàng loạt trƣờng ca có ý nghĩa nhƣ những bức tranh hoành tráng tổng kết cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc. Sự thay đổi trong cái nhìn nghệ thuật trong các trƣờng ca này so với thơ ca thời chống Mỹ là ở chỗ, tuy vẫn mang chủ âm hào hùng, nhƣng các nhà thơ đã bắt đầu chú ý nhiều hơn đến bi kịch của con ngƣời. Nói khác đi, trong khi cố gắng miêu tả sự lớn lao, kỳ vĩ của Tổ quốc, các nhà thơ đã quan tâm trực diện đến số phận của cá nhân, thậm chí nhiều khi số phận của đất nƣớc đƣợc đo ƣớm bằng nỗi đau của cá nhân: Một mình một mâm cơm Ngồi bên nào cũng lệch Chị chôn tuổi xuân trong má lúm đồng tiền (Hữu Thỉnh - Đƣờng tới thành phố).
Trong trƣờng ca này, mặc dù cái bi chỉ là yếu tố để làm nổi bật cái tráng nhƣng rõ ràng, cái nhìn về chiến tranh đã sâu hơn, gắn nhiều hơn với những suy tƣ cá nhân về số phận dân tộc và số phận con ngƣời. Thứ hai, trong những năm cuối thập kỷ 70 và đầu những năm 80 của thế kỷ XX, “thơ đời thƣờng” xuất hiện nhiều. Chƣa bao giờ các nhà thơ thấy nhiều bi kịch đến thế. Thậm chí, cảm giác bế tắc và chán nản là cảm giác khá nổi bật trong tâm trạng nhiều ngƣời: thời tôi sống có bao nhiêu câu hỏi/ câu trả lời thật chẳng dễ dàng chi (Nguyễn Trọng Tạo - Tản mạn thời tôi sống).
“Từ xa” nhìn về Tổ Quốc, Nguyễn Duy đã thật lòng nói lên nỗi cay đắng của mình khi nhìn thấy sự khổ nghèo và bất hạnh của con ngƣời trong cuộc sống đầy khốn khó.
